هاوسەنگی مووشەک و دلتا-ڤی

لە ساڵی 1903دا مامۆستایەکی کەڕەن لە کالوگا، کۆنتێنتین تسیۆلکۆڤسکی، هاوکێشەیەکی نووسی کە هێشتاش قەبارەی هەموو مووشەکەکان دیاری دەکات. ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی فالکۆن 9 نزیکەی %89ی سووتەمەنییە، بۆچی بارهەڵگر تەنها لە سەدا کەمێک لە کێشەکەیە کاتێک هەڵدەکشێت و بۆچی مووشەکەکان بەشێکیان لە خۆیان دەخەنە خوارەوە لە ڕێگای بەرزبوونەوە.

هەموو مووشەکێک پێشبڕکێیە لە نێوان خێراییەکەتدا کە دەتەوێت و ئەو کێشەی کە پێویستە بیبەیت بۆ بەدەستهێنانی

تەماشا بکە

مووشەک بە فڕێدانی کێش بۆ دواوە دەجوڵێت. خێراتر فڕێی بدە، یان زیاتری فڕێ بدە و خێراتر دەچیت. .. بەڵام شتێک هەیە کە پێویستە بیکەیت: ئەو سووتەمەنییەی کە نەسووتێنراوە، دەبێت بگوێزرێتەوە و خێراتر بکرێت ئەمەش دەبێتە هۆی زیادکردنی لۆگاریتمیکی: بۆ زیادکردنی هەمان ڕێژەی خێرایی دووبارە، پێویستە سوتەمەنی زیاد بکەیت، نەک زیادکردن.

Delta-v (Δv, “گۆڕان لە خێراییدا”) پارەی فڕۆکەوانی ئاسمانییە. هەر مانۆڕێک نرخێکی هەیە لە کیلۆمەتر/س:

• ڕووکاری زەوی بۆ ئۆبێری نزم: نزیکەی 9.4 کیلۆمەتر لە چرکەدا، لەگەڵ لەدەستدانەکان.
• ئۆبێریتی نزم بۆ ئۆبێریتی جیۆستاتیکی: نزیکەی 3.9 کیلۆمەتر لە چرکەدا.
• خولگەی نزم بۆ جێهێشتنی زەوی بۆ مێش: نزیکەی 3.6 کیلۆمەتر لە چرکەدا

بودجەی مووشەکە بریتییە لە ئەو بڕەی کە دەزگای بزوێنەرەکەی، سووتەمەنی و کێشی دەتوانێت بیبەخشێت.

تێگەشتن

د.ڤ = I_sp · g₀ · ln(m₀ / m_f)

• I_sp: کێشی تایبەت، پێوانەکردنی کارایی مۆتۆرە لە چرکەدا (هێزی دەرچوون دابەشکراوە بە g₀).
• g₀ = 9.80665 m/s²، گرانشیی ستاندارد.
• m₀: کێش لە سەرەتای سووتاندن؛ m_f: کێش لە کۆتاییدا.

نمونە لەگەڵ قۆناغی دووەمی مووشەکە (Isp 348 s): پڕ، نزیکەی 112 تۆن کێش دەکات کە 15 تۆنی تێدایە؛ بێ سووتەمەنی، نزیکەی 19 تۆن. Δv = 348 × 9.81 × ln(112 / 19) ≈ 6.0 km/s. قۆناغی یەکەم پاشەکەوتەکان زیاد دەکات.

پلەی یەک کە ڕێژەی کێشی 10 و ئیسپ 350 س دەدات تەنها 7.9 کیلۆمەتر / چرکە، کە بۆ ئۆبێرڤیەکە بەس نییە کاتێک لەدەستدانەکان حساب دەکرێن، وە دروستکراوێک کە تەنها %10ی کۆیەکە زۆر ڕووناکە. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی نزیکەی هەموو مووشەکێکی ئۆبێرتال دوو قۆناغ یان زیاتر بەکاربهێنێت.

مامۆستا

. دۆخەکە ڕێژەی توخمەکان زیاد دەکات بۆ بارهەڵگری دوو قۆناغ

کۆی_د_ڤ = I₁ g₀ ln(m₀₁/m_f₁) + I₂ g₀ ln(m₀₂/m_f₂)

کە تیایدا کۆی یەکەم قۆناغی دووەم هەموو شتێک دەشارێتەوە کە لە قۆناغی یەکەمدا فڕێدرابوو باشترکردنی دابەشبوونی نێوان قۆناغەکان (بۆ یەکسانی Isp، نزیکەی یەکسان Δv بۆ هەر قۆناغیەکە) کێشەیەکی کلاسیکییە: بەشی بارکردنی سوود بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزێت لەگەڵ پێویستبوونی Δv، کەواتە بۆچی دابەزاندنی Δv بۆ ئۆبێرڤی چەند سەد مەتر / چرکە (لە خۆرئاوادا، نزیکە لە ئیکۆ) زۆر گرنگە.

هاوسەنگیەکە هەروەها لۆجیکی قۆناغی یەکەمی بەکارهێنانی دووبارە ڕوون دەکاتەوە: ئەوان بەدوای سووتەمەنیدا دەفڕن کە لە بەرامبەردا توانای بارهەڵگرەکەیان هەیە، مامەڵەکردن لەگەڵ چەند٪ ێکی کەمی بارهەڵگر بۆ ئەوەی گرانترین بەشی مووشەکە نەدەن.