زانیاری وەک خۆڕایی وەک ڕوناکی ئەستێرەکان بۆ یەک زەوی کە هاوبەشمانن و بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە سەیری جیهانەکانی تر دەکەن.
پێش ئەوەی بچین، تەماشای شوێنەکە بکە. تۆ لەسەر بەردێکی بچوک و شلەوە دەوەستیت، خێراتر لە دەنگ دەخولێتەوە و بۆ هەتاهەتایە دەچێتە سەر ئەستێرەی ئاسایی. ئاسن لە خوێنتدا و کالسیوم لە ئێسکەکانتدا لە ئەستێرە دروست کراون کە مردن پێش ئەوەی خۆر لە دایک بێت. لە چرکەیەکدا ئێمە بەرەو دەرەوە هەڵدەفڕین، بە پێوانەی ڕاستەقینە، بەسەر ئەو جیهانانەدا تێپەڕین کە ڕووناکیمان پێکەوە دابەش کردووە. زۆربەی گەشتەکە تاریکییە؛ ئەوە خاڵێکە. چاوت بخە سەر ئەو خاڵە شین و لاوازە لە پشتتەوە. ئەمە تەنیا شوێنێکە کە دەزانین هەرگیز کەس سەیری نەکردووە و سەرسام نەبووە
Roj
هەموو شتێک لێرەوە دەست پێدەکات خۆر %99.86ی هەموو کێشی سیستەمی خۆر دەگرێتە خۆیەوە: ڕیاکتەرێکی تێکەڵبوون کە بە قەبارەی 109 زەوییە
بۆ زیاتر زانین، ناو و ژمارەکان بکێشە یان لەسەریان دابنێ
NASA
هەموو شتێک لێرەوە دەست پێدەکات خۆر %99.86ی هەموو کێشی سیستەمی خۆر دەگرێتە خۆیەوە: ڕیاکتەرێکی تێکەڵبوون کە بە قەبارەی 109 زەوییە
خۆر: 0 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 0 خولەک · 5.499 پلەی سیلیزی
ساڵێک لێرەدا 88 ڕۆژ دەخایەنێت، بەڵام لە خۆرهەڵاتەوە بۆ خۆرئاوا 176 ڕۆژ دەخایتەوە. خێراترین هەسارە کەمترین ڕۆژەکانی هەیە.
خۆر: 0,4 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 3,2 خولەك · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 4.222,6 هه · 167 پلەی سیلیزی
نزیکترین شوێن نیە لە خۆر، بەڵام گەرمترین. خانوویەکی شووشەیی کە دەکەوێتە دەرەوە زەوی لە پلەی 464 پلە سەدی دەپارێزێت، ئەوەندەی پێویست بۆ دابەزاندنی سووتەمەنی
خۆر: 0,7 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 6 خولەك · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 2.802 هه · 464 پلەی سیلیزی
خاڵێکی شین و تازە، وە تەنها شوێنێک کە دەزانین هەرگیز کەس پرسیاری لێ نەکردووە هەموو کێشەیەک کە کار لەسەر دەکەین لێرە دەژی
خۆر: 1 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 8,3 خولەك · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 24 هه · 15 پلەی سیلیزی
نیوەی قەبارەی زەوی، لەگەڵ خۆرهەڵات کە شین دەبێت جیهانێکی تر کە خەڵک پلانی پیاسەکردن لەسەریان هەیە
خۆر: 1,5 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 12,7 خولەك · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 24,7 هه · -65 پلەی سیلیزی
لە دوو هێندە زیاترە لە کێشی هەموو هەسارەکانی تر کە پێکەوە کۆکراونەتەوە.
خۆر: 5,2 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 43,3 خولەك · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 9,9 هه · -110 پلەی سیلیزی
Rings wider than 270,000 km and, in places, about ten metres thick. زۆنی زەوی لە ئاو زیاتر شل نییە.
خۆر: 9,5 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 1 h 19 خولەک · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 10,7 هه · -140 پلەی سیلیزی
98 پلە دادەبەزێت و دەوری خۆر دەخولێتەوە هەر یەک لە سێبەری هەسارەکە 42 ساڵ ڕووناکی ڕۆژ و دواتریش 42 ساڵ شەو دەبینێت
خۆر: 19,2 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 2 h 40 خولەک · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 17,2 هه · -195 پلەی سیلیزی
شەپۆلەکان بە خێرایی 2000 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەجوڵێن، خێراترین لە سیستەمی خۆر. لەم شوێنەوە خۆر تەنها ڕووناکترین ئەستێرە لە ئاسمانێکی تاریکدا.
خۆر: 30,1 ی. و · ڕوناکی خۆر دەگرێت: 4 h 10 خولەک · ڕۆژێک درێژەی هەیە: 16,1 هه · -200 پلەی سیلیزی
تۆ ئێستا 4.5 بلیۆن کیلۆمەترت تێپەڕاندوە، ڕوناکی خۆر هەمان گەشت دەکات لە ماوەی نزیکەی چوار کاتژمێردا، وە بۆ ماوەی چوار و نیو بلیۆن ساڵە دەیکات
فێرببە چۆنییەتی کارکردنی خولگەی ڕاستەقینەهەموو کێشەیەک لەسەر زەوی، لە ناوەڕاستیدا کێشەی زانیارییە. ئێمە زانستی پشتەوەی مەترسیەکان بۆ یەک ماڵمان ڕوون دەکەینەوە، فیزیکەکانی ئاسمان فێردەکەین بۆ هەرکەسێک کە سەرنجی بەرزبکاتەوە و هەموو شتێک بە ئاشکرا دابین دەکەین. هیچ پارەیەکیش نییە. هیچ هاوبەشێکیشی نیە. تەنها حەزکردنە، ئامانجەکە بەرەو داهاتووە.
چوار ڕێگا بۆ پاراستنی ئەم هەسارەیەی بچوک: دەریا و هەوا، وزەی خۆر، چۆنیەتی ژیان لەسەر زەوی و پۆلێکی کراوە بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت زیاتر بزانن.
کورسەکان و ئامرازە پەیوەندیدارەکان کە هەموو کەسێک دەگۆڕن بۆ کەسێک کە تێدەگات لە ئۆبێرتس، مووشەک و ئابوری فەزایی. بەبێ پارە، بۆ هەتا هەتایی
سەردانی دەستپێکی ماگنتاNASA, ESA, CSA, STScI; J. DePasquale, A. Koekemoer, A. Pagan (STScI) (CC BY 4.0)
دەریاچەکان بە پلاستیک خنکان، هەوایەک کە نابینین، دەریاکان کە چەند میلیمەترێک بەرز دەبنەوە لە ساڵێکدا.
سەردانی دەستپێشخەری شینNASA
ئێمە بەدوای ئەوەدا دەگەڕین کە چۆن ژمارەی دانیشتوان، بەکارهێنانی و تەکنەلۆژیا ئەو شتانە دروست دەکەن کە ئەم هەسارەیە دەتوانێت بیدات.
سەردانی دەستپێشخەری سەوزNASA
Eight in ten people live under light-polluted skies, and one in three can no longer see the Milky Way from home. ئێمە بۆ ئاسمانی تاریک شەڕ دەکەین و لێکۆڵینەوە لەسەر پیربوونی تەندروست ئەنجام دەدەین.
سەردانی دەستپێشخەری سوورNASA
هیچ حسابێک، هیچ پارەیەک، هیچ بانگەشەیەک. بە پێوانەکردنی سیستەمی خۆر دەست پێبکە، پلان بۆ گەشتێکی بۆ مێش بکێشە. هەموو وانەکان لە سێ ئاستدا دێن، لە چاوپێکەوتنێکی سەرەتاییەوە تا ئاستی زانکۆ.
NASA, ESA, CSA, and STScI, J. DePasquale (STScI) (CC BY 4.0)
لە هەموو مێژووی مرۆڤایەتیدا، هەرکەسێک دەتوانێت سەیری ئاسمان بکات و شەقامی شین بدۆزێتەوە. ئەمڕۆ لە سێ کەسێکدا یەک کەس ناتوانێت بیبینێت، وە لە دە کەسدا هەشت کەس لە ژێر ئاسمانێکدا دەژین کە هیچ کات بەڕاستی تاریک نییە. چارەسەرەکە ئاسانە: ڕووناکی بپارێزە، نەرم بکە، و ڕێگە بە شەو بدە بگەڕێتەوە کاتێک کە کەس پێویستی پێ نیە.
ESO/B. Tafreshi (twanight.org) (CC BY 4.0)
وەرگێڕانی وانەیەک، پشکنینی فیزیک، دروستکردنی ئامرازێک، ڕێکخستنی شەوێکی ئاسمانی تاریک. هەموو بەشدارییەک تۆمار دەکرێت و بەشدارییە ئاساییەکان دەتوانن ببنە ئەندامی DAO.
دۆزینەوەی ئەرکێکهەموو شتێک لێرەدا بێ پارەیە، هەرگیز بێ پارە نابێت. لە ساڵی 2017ەوە دامەزراوەکان خۆیان ئەم پڕۆژەیەیان بەڕێوە بردووە، بۆ ئەو خۆشییە سادە کە ئاسمانی هاوبەشمان نیشانی خەڵک بدەن. ئەگەر ئەم ماڵپەڕە شتێکی پێبەخشیت، یارمەتیدانێک یارمەتی دەدات کە وانەکان، ئامرازەکان و توێژینەوەکان کراوە بن بۆ بیرکردنەوەی داهاتووی سەرنجڕاکێش.
NASA
