لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
خەڵک لە ژێر شەقامی شین و ڕووناکدا.
دەستپێشخەری سوور

دەستپێکی ڕووناکی

لە هەموو مێژوویدا، هەرکەسێک دەتوانێت سەرنج بدات و شەقامی شەمشەمەکوێرە ببینێت زۆربەی منداڵەکانی ئەمڕۆ کە لە دایک دەبن هەرگیز نایانبینن، ئەگەر کێشەکەمان نەگۆڕین

بۆ سەدان هەزار ساڵ، هەر مرۆڤێک کە تەماشای ئاسمان بکات لە شەوێکی ڕووناکدا هەمان شت دەبینێت: هەزاران ئەستێرە و ڕووباری سپی شەوی ڕەش. .هەفتەنامە، ئاین و زانستی دروست کرد له ‌هه‌ر ژیانێکدا ئێمه ‌له ‌دووره‌وه ‌ی ‌ئاوێنه‌ی ‌نوری ‌سروشت دامان ‌شارده‌وه‌ هەوڵی ڕووناکی بۆ ئەوە هەیە کە بیگەڕێنێتەوە ، وە ئەمە یەکێکە لە کێشەکانی ژینگە کە دەتوانرێت چارەسەر بکرێت ئەو شەوەی بڕیار دەدەیت چارەسەری بکەیت

ئاسمانی شەو بە ژمارە

بەپێی ئاتلاسی جیهانیی ڕووناکی ئاسمانی دروستکراو، لە سەدا 80 له جیهاندا لە سەدا 99 لە ئەمریکا و ئەوروپا، لە ژێر ئاسمانێکی پیسی ڕووناکیدا دەژین یەک لە سێ خەڵکانی سەر زەوی ناتوانن ڕێگای شەمشەمەکوێرە ببینن لەو شوێنەی کە دەژین And it is getting worse: tens of thousands of citizen scientists counting stars found that the night sky brightened by an average of 9.6 percent a year between 2011 and 2022, which doubles the brightness in less than eight years.

1 in 3people cannot see the Milky Way from home (Falchi et al., 2016)
9.6%yearly brightening of the night sky, 2011 to 2022 (Kyba et al., 2023)
up to 988 millionbirds killed by collisions with buildings each year in the US alone, many drawn by lights (Loss et al., 2014)

هەواڵی خۆش

بە پێچەوانەی گازەکانی خانووی گوڵخانەوە، پیسبوونی ڕووناکی کۆنابێتەوە. .بوەستێنە، بپارێزە یان چراکە کەم بکەەوە تاریکایی بە خێرایی دەگەڕێتەوە چارەسەرەکان گرانن، لە هەر کڕیارێکی کەرەستەکاندا هەن و بە گشتی پارە بۆ کارەبا دەگەڕێننەوە. هەموو شارەکان، کێڵگەکان و باخچەکانی جیهان بوونەتە شوێنی ئاسمانی تاریک بە گۆڕینی ڕوناکیەکانیان.

پیس بوونی ڕوناکی تەنها پیس بوونێکە کە لە کاتێکدا تۆ بیکەیتە بێ دەنگ نامێنێت

خەڵکی لەژێر شەقامی شیردا.
Under a truly dark sky the Milky Way casts a glow of its own.

ئەو کارانەی کە پێشنیازی ڕووناکی دەیکات

  • ڕوونکردنەوە پیسبوونی ڕووناکی و کاریگەریەکانی بە زمانی سادە: بڕوانە پیس بوونی ڕوناکی چیە.
  • نیشان دەدات چۆن چارەسەری بکەیت, به‌هۆی ڕێنمووییه‌کی کارامه‌وه‌ بۆ ماڵان، بازرگانی و شاره‌کان: بڕوانه‌ ڕووناکی دەرەکی بە زیرەکی.
  • ئاسمان دەبەستێتەوە بە فێربوون. ئازاد پڕۆگرامی فێربوونی ئاسمان ئاسمانی سەرەوە دەست پێدەکات
  • پاڵپشتی کرداری ناوخۆییوەک شەوەکانی ئاسمانی تاریک، ژمارەی ئەستێرەکان و گفتوگۆی لەگەڵ کۆنسوڵەکان، کە لەلایەن خۆبەخشانەوە ڕێکخراوە لە ڕێگەی پەڕەی بەشدارییەکان.

ئاسمانت تا چەند تاریكە؟

. نەخشەى پیسبوونی ڕوناکی ئەم وێنەیە لەلایەن یوریج ستارەوە دروستکراوە، ڕووناکی ئاسمان نیشان دەدات لە هەر شوێنێکی جیهاندا، لەسەر بنەمای زانیاری سەتلێت. پڕۆژەی زانستی هاوڵاتیان جیهانی شەو ڕێگە بە هەرکەسێک دەدات کە ئاسمانی خۆی بپێوێت بە هیچ شتێک جگە لە چاوەکانی، وە ژمارەی تۆش زیاد دەکات بۆ تۆماری جیهانی.

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

  • ئه‌ستێره‌کانت بژماره لە ساڵدا چەند جارێک بەشداری لە گڵۆب آت نایت بکە، چاودێریکردنت دەبێتە زانیاری.
  • یەکەم جار خۆت ڕووناکیەکەت چاک بکە: پشتگیریان بکە، نیشانیان بدە، گەرمیان بکە، کەمیان بکەنەوە و بیانخەنە سەر کاتژمێر یان هەستەوەری جوڵە.
  • بە هاووڵاتیەکانت بڵێ. زۆربەی ڕووناکی زۆر بە هۆی عادەتەوە دەخرێنە سەر، نەک پێویستی. زۆرجار قسەی خۆش و بڵاوکراوەیەک لەگەڵ ئەم لاپەڕەیە کاردەکات.
  • بۆ ئەنجومەنەکەت بنوسە داوا لە سیاسەتێکی ڕووناکی بکە بە پارێزەری تەواو، پلەی گەرمی ڕەنگەکان 3000 K یان کەمتر، کەمکردنەوەی پاش نیوە شەو و پاراستنی ئاسمانی تاریک بۆ پارکەکان.
  • پرسیار لە بازرگانیەکان بکە بۆ داخستنی نیشانەکان و چراکانی پارکی ئۆتۆمبێل دوای داخستن.
  • .هەوڵ بدە بۆ سازکردنی ئاهەنگێکی ئەستێرەیی. تەلەسکۆپێک لە شەوێکی تاریکدا بیرکردنەوەکانت خێراتر دەگۆڕێت لە هەر ئامارێکی تر. دەست پێبکە لەڕێگەی کۆمپانیا.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر