لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
خەڵک لە ژێر شەقامی شین و ڕووناکدا.
دەستپێشخەری سوور

دەستپێشخەری ڕووناکی

لە هەموو مێژوویدا، هەرکەسێک دەتوانێت سەرنج بدات و شەقامی شەمشەمەکوێرە ببینێت زۆربەی منداڵەکانی ئەمڕۆ کە لە دایک دەبن هەرگیز نایانبینن، ئەگەر کێشەکەمان نەگۆڕین

بۆ سەدان هەزار ساڵ، هەر مرۆڤێک کە تەماشای ئاسمان بکات لە شەوێکی ڕووناکدا هەمان شت دەبینێت: هەزاران ئەستێرە و ڕووباری سپی شەوی ڕەش. .هەفتەنامە، ئاین و زانستی دروست کرد له ‌هه‌ر ژیانێکدا ئێمه ‌له ‌دووره‌وه ‌ی ‌ئاوێنه‌ی ‌نوری ‌سروشت دامان ‌شارده‌وه‌ هەوڵی ڕووناکی بۆ ئەوە هەیە کە بیگەڕێنێتەوە ، وە ئەمە یەکێکە لە کێشەکانی ژینگە کە دەتوانرێت چارەسەر بکرێت ئەو شەوەی بڕیار دەدەیت چارەسەری بکەیت

ئاسمانی شەو بە ژمارە

بەپێی ئاتلاسی جیهانیی ڕووناکی ئاسمانی دروستکراو، لە سەدا 80 له جیهاندا لە سەدا 99 لە ئەمریکا و ئەوروپا، لە ژێر ئاسمانێکی پیسی ڕووناکیدا دەژین یەک لە سێ خەڵکانی سەر زەوی ناتوانن ڕێگای شەمشەمەکوێرە ببینن لەو شوێنەی کە دەژین And it is getting worse: tens of thousands of citizen scientists counting stars found that the night sky brightened by an average of 9.6 percent a year between 2011 and 2022, which doubles the brightness in less than eight years.

1 بۆ 3خەڵک ناتوانن شەپۆلی شین لە ماڵەوە ببینن2016.  فەرهەنگ و زمان)
9.6%ڕووناکی ئاسمانی شەو، 2011 بۆ 2022کیبا و هاوبەشەکانی، 2023)
تاکو 988 ملیۆنbirds killed by collisions with buildings each year in the US alone, many drawn by lights (2014.  ماڵپەڕی فەرهەنگ)

هەواڵی خۆش

بە پێچەوانەی گازەکانی خانووی گوڵخانەوە، پیسبوونی ڕووناکی کۆنابێتەوە. .بوەستێنە، بپارێزە یان چراکە کەم بکەەوە تاریکایی بە خێرایی دەگەڕێتەوە چارەسەرەکان گرانن، لە هەر کڕیارێکی کەرەستەکاندا هەن و بە گشتی پارە بۆ کارەبا دەگەڕێننەوە. هەموو شارەکان، کێڵگەکان و باخچەکانی جیهان بوونەتە شوێنی ئاسمانی تاریک بە گۆڕینی ڕوناکیەکانیان.

پیس بوونی ڕوناکی تەنها پیس بوونێکە کە لە کاتێکدا تۆ بیکەیتە بێ دەنگ نامێنێت

خەڵک لە ژێر شەقامی شین و ڕووناکدا.
لە ژێر ئاسمانێکی تاریکدا شەقامی شیری خۆر خۆی بە ڕوناکی خۆیەوە دەنوێنێت.

ئەو کارانەی کە پێشنیازی ڕووناکی دەیکات

  • ڕوونکردنەوە پیسبوونی ڕووناکی و کاریگەریەکانی بە زمانی سادە: بڕوانە پیس بوونی ڕوناکی چیە.
  • نیشان دەدات چۆن چارەسەری بکەیت, به‌هۆی ڕێنمووییه‌کی کارامه‌وه‌ بۆ ماڵان، بازرگانی و شاره‌کان: بڕوانه‌ ڕووناکی دەرەکی بە زیرەکی.
  • ئاسمان دەبەستێتەوە بە فێربوون. ئازاد پڕۆگرامی فێربوونی ئاسمان ئاسمانی سەرەوە دەست پێدەکات
  • پاڵپشتی کرداری ناوخۆییوەک شەوەکانی ئاسمانی تاریک، ژمارەی ئەستێرەکان و گفتوگۆی لەگەڵ کۆنسوڵەکان، کە لەلایەن خۆبەخشانەوە ڕێکخراوە لە ڕێگەی پەڕەی بەشدارییەکان.

ئاسمانت تا چەند تاریكە؟

. نەخشەى پیسبوونی ڕوناکی ئەم وێنەیە لەلایەن یوریج ستارەوە دروستکراوە، ڕووناکی ئاسمان نیشان دەدات لە هەر شوێنێکی جیهاندا، لەسەر بنەمای زانیاری سەتلێت. پڕۆژەی زانستی هاوڵاتیان جیهانی شەو ڕێگە بە هەرکەسێک دەدات کە ئاسمانی خۆی بپێوێت بە هیچ شتێک جگە لە چاوەکانی، وە ژمارەی تۆش زیاد دەکات بۆ تۆماری جیهانی.

ئەوروپا، ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە شەودا وەک لە ئاسمانەوە دەبینرێت، لەگەڵ ڕووناکییەکانی شارەکان کە بە درێژایی بەنداوەکان و ڕووبارەکان دەبەسترێن.
ئەوروپا، ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە شەودا، کۆکراوە لە زانیارییەکانی کە لەلایەن سەتلەی سوومی NPPەوە کۆکراوەتەوە لە مانگی نیسان و تشرینی یەکەمی 2012. وێنەی سەتەلایتەکان وەک ئەم وێنەیە سەرچاوەی سەرەکی نەخشەی پیسبوونی ڕووناکییە: هەر پارچەیەکی ڕوون ڕووناکیەکە کە بەرەو سەر دەڕوات. Credit: NASA Earth Observatory, public domain

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

  • ئه‌ستێره‌کانت بژماره لە ساڵدا چەند جارێک بەشداری لە گڵۆب آت نایت بکە، چاودێریکردنت دەبێتە زانیاری.
  • یەکەم جار خۆت ڕووناکیەکەت چاک بکە: پشتگیریان بکە، نیشانیان بدە، گەرمیان بکە، کەمیان بکەنەوە و بیانخەنە سەر کاتژمێر یان هەستەوەری جوڵە.
  • بە هاووڵاتیەکانت بڵێ. زۆربەی ڕووناکی زۆر بە هۆی عادەتەوە دەخرێنە سەر، نەک پێویستی. زۆرجار قسەی خۆش و بڵاوکراوەیەک لەگەڵ ئەم لاپەڕەیە کاردەکات.
  • بۆ ئەنجومەنەکەت بنوسە داوا لە سیاسەتێکی ڕووناکی بکە بە پارێزەری تەواو، پلەی گەرمی ڕەنگەکان 3000 K یان کەمتر، کەمکردنەوەی پاش نیوە شەو و پاراستنی ئاسمانی تاریک بۆ پارکەکان.
  • پرسیار لە بازرگانیەکان بکە بۆ داخستنی نیشانەکان و چراکانی پارکی ئۆتۆمبێل دوای داخستن.
  • .هەوڵ بدە بۆ سازکردنی ئاهەنگێکی ئەستێرەیی. تەلەسکۆپێک لە شەوێکی تاریکدا بیرکردنەوەکانت خێراتر دەگۆڕێت لە هەر ئامارێکی تر. دەست پێبکە لەڕێگەی کۆمپانیا.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر