دەستپێکی سەوز

مرۆڤایەتی لەسەر وزەو شتەکان کاردەکات: زیاتر لە سەد ملیار تۆن شتی لێدەکرێت، گەشە دەکات و لە زەویدا دەردەچێت هەر ساڵێک، وە سیستەمێکی کارەبا کە هێشتا سوتەمەنی فۆسیل دەکوژێت بۆ زۆربەی وزەکەی. هەوڵی سەوز ڕوون دەکاتەوە کە ئەمە لە کوێوە دێت، چەندە بەهای هەیە بۆ ئەم هەسارەیە و چۆن ئەندازیاری دەتوانێت هاوسەنگی بگۆڕێت، لەوانەش لێکۆڵینەوەکانی خۆمان بۆ جۆرێکی نوێ لە وزەی با.

پرسیارەکان کە کار لەسەر دەکەین

• سەرچاوەی وزەکان چۆن کێڵگە نەوتییەکان، گاز، وزەی ناوەکی، وزەی ئاوی، وزەی با و وزەی خۆر لە ڕاستیدا بە درێژایی ژیانیان بەراورد دەکرێن لە بڵاوبوونەوەی گازەکان، ئاسایش و زەویدا. بخوێنەوە سەرچاوەی وزەی ڕوونکردنەوە.
• دانیشتوان، بەکارهێنان و سەرچاوەکان. چۆن ژمارەی خەڵک، چەند بەکاری دەهێنین و تەکنەلۆژیاکە کە ئەو پێداویستیانە دابین دەکات کاریگەریمان لەسەر زەوی زیاد دەکات: چی فێرمان دەکەن لەبارەی سنوورەکانەوە، بۆچی پەروەردە و پلاندانانی خێزان بە خۆبەخش گرنگە، بۆچی هەموو ماڵێک پێویستی بە ڕوناکی، شوێن و سەوزایی هەیە، چۆن خواردن دەکرێت بەرهەم بهێنرێت بە زەوییەکی کەمتر و بێ ئازار. پەڕەی ژمارە و سەرچاوەکانی بخوێنەوە.
• دیواری پشتی. ئایا دیوارێکی بە هەزاران پەنجەرەی بچوک کە بە قەبارەی ئەوانە بێت کە کۆمپیوتەرەکەت گەرم دەکەن، دەتوانێت کارەبای بەکارهێنراو دروست بکات لەسەر سەقفەکان و لە شارەکاندا؟ پڕۆگرامی لێکۆڵینەوە کراوەکانمان، لەگەڵ بیرکاری و ژمارە ڕاستەقینەکان لەبارەی دیواری بەختەوەرەوە بخوێنەوە.
• هەندێک لە شتەکان، یەک بەدوای یەک. بابەتێکی ورد و سەرچاوەی بۆ هەر بیرۆکەیەک لەسەر ڕادارەکە کە لە خوارەوەیە، بە هەمان ڕاستگۆیی وەک دیواری پاڵەوانەکە نوسراوە: چۆن کاردەکات، چی سنووردار دەکات، چ پرۆژەیەکی راستەقینە پێوانە کراوە، چەندە تێدەچێت بەرامبەر بە وزەی خۆر لەسەر باخچە، وە پێویستمان بە چی هەیە بۆ دروستکردنی نمونەیەکی کاریگەر. سەختەکانی وزەی خۆر کە گەرمی دروست دەکەن، ئاگروووڵتایک، هێزی خۆر کە هەڵدەسوڕێت، هێزی شەپۆل، هێزی شەپۆل، هێزی ئاوی بچوک و ناو بەنداو، مێش و بەتەرییە گەرمەکان، پمپەکانی گەرمی سەرچاوەی زەوی، هێزی گەرمی پاشماوە، ئەنرژیای ئاژەڵان و هێزی داواکاری.

ئەو شوێنەی کە زەوی لەگەڵ نرخی دیاریکراودا کۆدەبێتەوە

ئێستا کە نرخی کارەبای هەرگیز بەرهەم نەهاتوو لە بازاڕەکانی وزەی با و وزەی خۆرەوە دێت لە زۆربەی جیهاندا، وە نرخی بەتەرییە کارەباییەکان دابەزیوە. ئەوەی گۆڕانکاریەکان بە خێرایی ڕادەگرێت زۆرجار تەکنەلۆژیایە: واتە شەبکە، مۆڵەت، پارە و عادەت. ئەو شوێنەیە کە تێیدا “بەکارهێنانی سەرمایەداری بۆ زانست” گرنگترین شتەکانە. چارەسەرێکی پاک کە هەروەک هەرزانترین چارەسەرە پێویستی بە ڕاکێشان نییە.

سەردەمی بەرد کۆتایی نەهات لەبەر نەبوونی بەرد.

چارەسەرە تاقیکراوەکان

گۆڕانکاریەکە لە ئێستادا ڕوودەدات و دەتوانرێت بپێورێت.

• Clean grids exist. Fossil fuels made 84 percent of Denmark’s electricity in 2000 and 11 percent in 2024; یۆرۆگۆی لە ماوەی دە ساڵدا وزەی با دروست کرد Kenya makes almost half its electricity from the heat of the Rift Valley (Our World in Data). تەماشای گرودەکان بکە کە پێشتر گۆڕاون.
• نرخەکە دابەزی. بەشی وزەی خۆر لە % 99.8 کەمتر لە ساڵی 1975 دا و خانەکانی بەتری لیثیم-ئیۆن زیاتر لە % 99 کەمتر لە ساڵی 1991 داجیهانمان لە زانیاریدا; ڕیتچی). تەماشای کۆتایی فێربوون بکە.
• پەروەردە و کارێکی هەڵبژێردراو. لە بەنگلادیش، کە کارمەندانی تەندروستی پلانی خێزانیان هێناوە بۆ ماڵەکانی ئافرەتان و موچەی خوێندکاران کچانی خستۆتە قوتابخانەی ناوەندی، بە ڕێژەی خێزانەکان لە نزیکەی حەوت منداڵەوە بۆ دوو منداڵ کەمبۆتەوە، بە هەڵبژاردن.بانکی جیهانی).
• سەرچاوەکان دەتوانرێت بپارێزرێن و بگەڕێنەوە. ئێستا کۆریای باشور لە سەدا 95ی پاشەڕۆکانی خۆراکی بەکاردەهێنێت، قەبارەی ئۆزۆن بەرەو چاکبوونەوە دەچێت دوای ئەوەی جیهان ئەو مادەی کیمیاییەی کە زیانی پێگەیاندبوو بە قۆناغەکانی کەمکردەوە، جوتیارانی نیجریش نزیکەی 200 ملیۆن درەختیان دووبارە گەشاندەوە. چارەسەری تاقیکراو بۆ دانیشتوان و سەرچاوەکان.

ڕێکخراوەکان کە ئەم کارەیان کردووە

ڕێکخراوە ناحکومییەکان وەک SolarAid، Solar Sister، Practical Action، CAMFED، Room to Read و WRAP ڕۆژانە کار لەسەر ئەم کێشەیانە دەکەن و ئەنجامەکانیان بڵاودەکەنەوە. ئەوەی کە هەریەکێک لەوان دەیکات لەسەر لاپەڕەکانی سەرچاوەی وزەکان و دانیشتوان و سەرچاوەکان باس کراوە. ته‌ماشای کاره‌کانیان بکه و ئه‌گه‌ر دڵنیات کرد، به‌ڕاسته‌وخۆ بیانبه‌خشه. دامەزراوەی Local Solar System هیچ پەیوەندییەکی بە هیچ کامیانەوە نییە و هیچ شتێک لەوان وەرناگرێت؛ تکایە پێش ئەوەی یارمەتی بدەیت، ڕاپۆرتەکانی هەر ڕێکخراوێک بخوێنەوە.

بیرۆکە دەخوازرێت

دیواری پاڵەوانەکان یەکێکە لەو بیرۆکانە. ئێمە زۆر زیاترمان دەوێت. سەقفی وزەی خۆر کە گەرمی دروست دەکات، پانێلەکان لەسەر مزگەوت و بەنداوەکان، گەرمی لە لمدا دەپارێزرێت، وزەیەك لە ئاوی سەرەکی و ئاوی خواردنەوە وەرگیراوە، هەورە کە دەگاتە بایەکی بەهێزتر، وە کاتژمێری زیرەکتری وزەی ئێمە: هەموویان فیزیکێکی ڕاستەقینە پشتگیری دەکەن و سنوورێکی قورس دەبێت بە گوێرەی ئەوە بێت. ڕادارەکە لە خوارەوە دوانزەیان بە بەراورد لەگەڵ ئەو بیرۆکەیەدا دەکات کە پێویستە هەموو بیرۆکەیەک سەربگرێت، وزەی خۆر لەسەر باخچەی خانووەکان و هەریەکەیان لینکێکی هەیە بۆ وتارەکەی خۆی. سەرچاوەی وزەی ڕوونکەرەوە هەموو ڕێگایەک ڕوون دەکاتەوە و چی تێدایە بیرۆکەیەکی بەهێز.

لە بیرۆکەوە بۆ پاڵدان: یاساکانی مۆدێلی کار

لەوانەیە هەندێک لە ئەندامانی دامەزراوە پەیوەندییان هەبێت کە دەتوانن بیرۆکەیەکی بەهێز بۆ وزەی بەهێز ببیستن. بۆ ئەوەی بیرۆکەیەک بخرێتەڕوو، پێویستی بە کاردەکات ، نمونەی ژیانێکی ڕاستەقینە کە لەڕاستیدا وزەی بەرهەم دەهێنێت, لەگەڵ دەرکەوتنی پێوانەکراوە لەسەر ئامرازێک، کە داوا نەکراوە. بیرۆکەکانی پەڕەشوتیش پێشوازی لێدەکرێت: ئەگەر فیزیک و ژمارەکان ڕاست بن، دەتوانین بڵاویان بکەینەوە لێرە لەسەر ماڵپەڕەکە. بەڵام کۆکردنەوەی سەرمایە بەبێ مۆدێلێکی کاریگەر زۆر قورسە، هیچ شتێک لێرەدا بەڵێندەری پارە نییە، نەگەڕانەوەیە و نە پێشکەشکردن. بیرۆکەکەت بۆمان بنێرە.

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

• وزەی خۆت بزانیت فاتیحەی کارەبای خۆت بخوێنەوە: چەند بەکاردەهێنیت، و هێزی دابینکەرەکەت لە کوێوە دێت؟ زۆرێک لە دابینکەران ڕێگەت پێدەدەن کە وزەی نوێ هەڵبژێریت
• یەکەم جار پاشەڕۆکە ببڕە. جیاکردنەوە، بەرگرتن لە ئاوی بارانی زۆر، بەکارهێنانی ئامێری کارامەیی و بلبەکانی دی ئێڵ ئید هەر هەموویان نرخی کەمترین وزەن.
• چاککردنەوە، بەکارهێنانی دووبارە، قەرزکردن. سەوزترین بەرهەم ئەو بەرهەمەیە کە درێژخایەن بێت، دووەم سەوزترینیش ئەو بەرهەمەیە کە دابەش دەکرێت.
• پشتگیری لە وزەی ناوخۆیی بکەن. پرۆژەی وزەی خۆر و بادی کۆمەڵگە، و پانێلەکانی سەر باخچەی قوتابخانەکان و کۆڵانەکان پارە و وزەیان بۆ ناوچەکە دەهێڵێتەوە. (ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم) له خزم و که‌سانت بپرسه ده‌رباره‌ی ئه‌وانه.
• بیرۆکەیەک بهێنە. ئەندازیار، دروستکەر و خوێندکار دەتوانن ڕێگەیەکی باشتر پێشکەش بکەن بۆ دروستکردنی، کۆکردنەوەی یان پاراستنی وزەکە لەڕێگەی شێوەی بەشداریکردنیان یارمەتی نەخشەسازی و تاقیکردنەوەی دیواری پاڵەوانەکان بدە.
• یارمەتی لێکۆڵینەوەکە بدە. هەموو کەسێک دەتوانێت یارمەتی پێداچوونەوە، وەرگێڕان و دابەشکردن بدات لەڕێگەی پەڕەی بەشدارییەکان.