Bu saýtdaky käbir diller maşyn terjime edilip we hatalar içerip biler. Işle Orjinal inglizçe okalsyn
Adamlar ýyldyzly galaktikanyň astynda şekillenýär.
Red Initiative

Ýagtylyk

Taryhda her kim bir görse we Ýeriň ýoluny görer. Bu gün doglan çagalaryň köpüsi hiç wagt görmez, eger biz bu problemany ýapmadyk bolsak.

Yýüzlerçe müň ýyllap, her bir adam, ýagşy bir gijede, göge sereden wagty, şol bir zady görýärdi: müňlerçe ýyldyzlary we Aýyň ýolunyň garaňky derýasyny. Ol kalendarlary, navigasiýany, dinleri we ylmy şekillendirdi. Bir durmuşda biz ony ýitip giden ýagtylygyň ýakymly kuby aňyrsynda gizledik. Light Initiative ony yzyna getirmek üçin bar, we bu bir daşky gurşawy goramak meselesidir, siz ony goramak kararyna geleniňizde ony düzedip bilersiňiz.

Geçek asmany sanlarda

According to the world atlas of artificial sky brightness, 80 percent of the world’s people, and 99 percent of people in the United States and Europe, live under light-polluted skies. One in three people on Earth can no longer see the Milky Way from where they live. And it is getting worse: tens of thousands of citizen scientists counting stars found that the night sky brightened by an average of 9.6 percent a year between 2011 and 2022, which doubles the brightness in less than eight years.

1 we 3(Falchi et al., 2016)
9.6%Geçek asmanyň ýyllyk ýagtylanyşy, 2011den 2022ne (Kyba et al., 2023)
988 milliona çenliher ýyl ABŞ-da binalar bilen çaknyşykdan ölen guşlar, köpüsi ýagtylyklardan çekildi (Loss et al., 2014)

Täze habar

Işiň çäginde, ýagtylyk zyýanly maddalary ýygnamaýar. Bir lampany ýap, gora ýa-da gaýgyr we karanlyk derrew dolýar. Bu çözgütler ucuz, her bir enjamlar dükanynda elýeterli we adatça elektrik üçin pul tygşytlaýar. Dünýäniň ähli şäherleri, adalary we parklar özleriniň ýagtylyklaryny üýtgedip, sertifikatly garaňky gök ýerlere öwrüldiler.

Işiň ýakylmagy bilen ýok bolup gidýän ýeke-täk zat ýagtylyk zyýanlylygydyr.

People silhouetted under a bright Milky Way.
Under a truly dark sky the Milky Way casts a glow of its own.

Light Initiative näme edýär

  • Açmak üçin bir faýl saýla çeper dilde näçe.
  • Ony nädip düzetmelidigini görkezýär, öýler, iş we şäherler üçin praktik maslahatlar bilen: gör outdoors lighting wisely.
  • Aýany öwrenmek üçin baglaýar. Biziň azat aýal öwrenmek platformasy siziň üstünizdäki asman bilen başlar.
  • Ölçekli hereketleri goldaýar, ýagny garaňky gök agşamlary, ýyldyz sanawlary we maslahatlar bilen gürleşmeler, goşgy taýçanagy arkaly golybalara tarapyndan guralan.

Gök näçe garaňky?

Işiň Ýolsuzlyk Mapasy Yurij Stare tarapyndan, dünýäniň her ýerinde saçma gök ýagtylygy görkezýär, serişde maglumatlaryna esaslanyp. Gündizdäki Globus raýat-bilim proýekti her kimiň öz göklerini gözlerinden başga hiç zat bilen ölçemegine mümkinçilik berýär we siziň sanyňyzy dünýä rekordyna goşýar.

Avropa, Afrika we Orta Gündogar gökden gören wagty, şäheriň ýangyçlary deňziň kenarynda we derýalarda.
Avropa, Afrika we Orta Gündogar gökden gören wagty, Suomi NPP satelliti tarapyndan 2012-nji ýylyň apreli we oktýabrynda ýygnalan maglumatlaryndan düzülen. Şuňa meňzeş satellit suratlary ýagtylyk zyýanlylyk xəritleriniň çig malydyr: her bir parlak ýer üste tarap gaçan ýagtylykdyr. Credit: NASA Earth Observatory, public domain

Nädip kömek edip bilersiňiz

  • Gökdäki ýyldyzlaryňyzy saýlaň. Ýylda birneçe gezek Geçekdäki Gündizde gatnaşyň; siziň synyňyz maglumata öwrüler.
  • Önce öz ýaňlaryňy düzet: olary gora, olary aşak görkez, olary gyzdyr, olary galdy we olary wagtçylaryň ýa-da hereket sensörleriniň üstüne goý.
  • Komşularyň bilen gürleş. Çok sany ýagty ýangyjyň açylmagy adaty, zerurlyk däl. Bu sahypa bilen dostlukly söhbetdeşlik we bir buklet köplenç işleýär.
  • Seniň maslahatyňa ýaz. Täze bir öwüşginli, 3000 K ýa-da azrak gyzgyn reňk temperaturaly, geçden soň gaýnamaýan we parklar üçin gara gök goragly ýagtylyk düzgünini sora.
  • Businesss from turning off signs and car-park lights after closing.
  • Yklym partisini gurna. Garaňky gecede bir teleskop her hili statistikadan has çalt pikirleri üýtgedýär. contribution board arkaly birini başlat.

Manbalar we başga okama