Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

Fun awọn ọgọrun-un ti awọn ọdun, gbogbo eniyan ti o wo soke ni a ọjọ ti o han gbangba ri ohun kanna: awọn ẹgbẹẹgbẹrun awọn irawọ ati omi buluu ti Milky Way. O ti ṣe apẹrẹ kalẹnda, ibaraẹnisọrọ, awọn ẹsin ati imọ-jinlẹ. Ninu igbesi aye kan a ti fi pamọ́ rẹ̀ lọ́wọ́dojú dojúkó tí o jẹ́ irọ́. Iṣẹ́gun Light wa lati mú o pada, ati pe eyi ni iṣoro kan ti a le ṣatunṣe ni ọjọ́ kejì ti o ba yan lati ṣe.

Àwọn àwọn ìṣàmúlò-ètò

Ni ibamu si atlas agbaye ti ifihan ina oju-aye, 80 ogorun ti awọn eniyan ni gbogbo aye, ati 99 ogorun ti awọn eniyan ni United States ati Europe, n gbe labẹ awọn oju-ọjọ ti o ni ibajẹ. Ọkan ninu mẹta awọn eniyan lori ilẹ ko le wo Milky Way lati ibi ti wọn wa. Ati pe o n pọ si: awọn ẹgbẹẹgbẹrun awọn onimọ-jinlẹ ti o ni ibatan si awọn aṣikiri ti wa ni lati rii daju pe oju-ọjọ ọjọ naa ti di mimọ nipasẹ iwọn ila opin ti 9.6 ogorun fun ọdun laarin ọdun 2011 ati ọdun 2022, eyiti o jẹ igba meji ninu awọn ọdun mẹta to kere ju.

1 in 3people cannot see the Milky Way from home (Falchi et al., 2016)

9.6%yearly brightening of the night sky, 2011 to 2022 (Kyba et al., 2023)

up to 988 millionbirds killed by collisions with buildings each year in the US alone, many drawn by lights (Loss et al., 2014)

Àwọn ìròyìn

Ko si bi awọn gaasi ile-iṣọn-oorun, ibajẹ ina ko ni pọ. Pa, dá àwọn ìṣàfihàn láti pa mọ́ àti àwọ̀ tí a fi pamọ́. Awọn solusan jẹ olowo poku, wa ni eyikeyi ile itaja hardware, ati nigbagbogbo tọju owo lori agbara. Awọn ilu, awọn erekusu ati awọn ile-iṣọ ni gbogbo agbaye ti di awọn aaye ti o ni igbẹkẹle nipasẹ iyipada ina wọn.

Ìgbánújẹ́ àwọ́yé ní ìbànújẹ́ kan to kùnà nígbà tí o bá pà o.

Àwọn eniyan ti a fi pamọ́ lórí Ojú-ìrin-ajó Miliki. — Under a truly dark sky the Milky Way casts a glow of its own.

Ohun ti àwọn ìṣàmúlò-ètò Ìwọ̀n ṣe

Ṣàfihàn ìṣàfarawé àwọn aṣiṣe àwọ́yé atí àwọn ipá rẹ̀ nínú ede tí a mọ̀: wò ìpàrọ̀ àwọn aṣiṣe àwọ́yé jẹ́.
Ṣẹ̀dá bí a ṣe lè fi hàn ọ̀rọ̀ yìí, láti jẹ́ ìṣàfihàn fun àwọn ile, àwọn iṣẹ́ atí àwọn ilu: wòye ìgbára ìmọ̀ inú nípa ìmọ̀.
Ǹpọ̀jú àwọ̀òyè sí ìmọ̀. Àwọn àwòọ̀nù ìmọ̀ àwọn ayẹyẹ̀ àwọn ayẹyẹ̀ àwọn ayẹyẹ̀ wà tí wọ́n bẹrẹ̀ láti àwọ̀òyè lọ́wọ́ rẹ̀.
Ǹfí ìṣẹ̀dàn ààyè-iṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́, bí a tì jẹ́ pé àwọn ìgbà ìmọ̀-ìwọ̀n, àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn àgbèkalẹ̀ nípa àwọn aṣofin, tí a fi kọ́ nípa bòdì ìrànwọ́lú.

Ìwọ̀n àwọn ojú-ayé rẹ̀ wo ní?

Àká-ìṣàmúlò-ètò Ìjánu-ìgbà Ìwọ̀n ti Jurij Stare ṣàfihàn ìwọ̀n àwọn ojú-ayé aládàkọ̀ọ̀kan ní pàtó nípa àwọn àkókò sáà. Àwọn iṣẹ́ ìmọ̀-ìdáràn-àbòjó Globe nínú Ìwọ́nọ́ǹba gba gbogbo eniyan láti ṣe àwọn ìṣàmúlò-ètò ojú-aye wọǹ pẹlú ohunkohun jú ojú wọn lọ, àti láti fi àwọn ìtàn rẹ̀ sí àwọn àkọsílẹ̀ ìjádé agbaye.

Bií o ṣe lè ran mì lọwọ

Ṣẹ̀dá àwọn ìtàn rẹ. Lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú Ìgbà Alẹ̀, lórí ọdun kan; ìṣàfihàn rẹ̀ dí àtòjọ-ìdáràn.
Ṣàtunkọ àwọn ìwọ̀n rẹ̀ ní akọkọ: fi wọn pa, ṣàfihàn wọn sílẹ̀, fi wọn wọ́, fi wọn dimù àti fi wọn sí àwọn ìṣàfarawe-àìrọ̀ àti àwọn ìpàsẹ́.
Ṣégbègbè pẹlú awọń ẹ̀yàn rẹ̀. Àwọn àwọ̀ tí o ní ìfẹ́ jẹ́ pé lórí ìṣàfarawé, kò sí ìbàrá. Igbagbogbo ni ibaraẹnisọrọ ti o dara ati iwe-aṣẹ pẹlu oju-iwe yii n ṣiṣẹ.
Write to your council. Ask for a lighting policy with full shielding, warm color temperatures of 3000 K or lower, dimming after midnight, and dark-sky protection for parks.
Bọ́jú kọ́lọ̀kan láti pa àwọn aago àti àwọn ina-agbèkọ́lá tí wọ́n bá fi ṣí.
Ṣẹ̀dá àwọn ìṣàfarawé àwọn àwòrán. Àwọn telesòpù nínú aagó tí wọ́n jẹ́ pẹ̀lú àwọn ìṣàfihàn. Ṣí ọkan láti inú bòdì ìṣàfihàn.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé

Falchi ati (2016), Atọ́là ìwọ̀n-òkè tuntun tí a ṣè nínú ìmọ̀yé àwọn ẹ̀yìn-ìlẹ̀, Science Advances 2
Àwọn àkọlé (2023), Awọn onimọ-ẹrọ oloselu sọ pe awọn ipadabọ iyara agbaye ni irisi awọn irawọ lati ọdun 2011 si 2022, Science 379
Ìpàpọ̀ (2014), Ìpa-ìṣàkósò ìgbìmọ̀ ẹrankò nínú Àwọn Aládùrò Ariwa Amẹrika, The Condor 116
J. E (2001), Introducing the Bortle Dark-Sky Scale, Sky & Telescope
Àwọn ààyè-iṣẹ́ àìdáràn, Àyè-iṣẹ́ àìdáràn ìtàn lọ́wọ́lọ́wọ́