Ezinye izilimi kule ndawo zingaguqulwa ngemishini futhi zingafaka amaphutha. Usizo lokuthuthukisa Funda isiNgisi esisemthethweni
Ubunzima beNewton
  1. Funda
  2. Isikhashana
Isikhashana · Ingxenye 1

Ubunzima beNewton

Umthetho owodwa uchaza ama-apples awela, i-orbit yenyanga kanye nendlela yazo zonke iziplanethi. Vumela i-Newton's cannon ivule futhi ubone ukuthi isebenza kanjani.

12 min

NASA/JPL/Space Science Institute

Le ndatshana yabhalwa nguLocal Solar System ilungu leqembu le Foundation futhi ingathuthukiswa ngumbuyekezi oqeqeshiwe. Ingabe uqeqeshiwe kulolu daba? Sicela uhlela

I-Cannon kaNewton

Vula ikhasi eligcwele

Yini lokhu? UIsaac Newton wacabanga nge-cannon esitezi esiphakeme kakhulu ukuthi siphuma emkhathini. Yivule ibhola kancane futhi lizobuyela phansi. Yivule ngokushesha okukhulu futhi indawo izoba phezulu ngaphansi kwayo njengoba lihamba ngokushesha, ngakho akufanele lihlale. Lokhu kuyi-orbit.

Indlela yokusetshenziswa kwayo: Misela isivinini sokuqapha nge-slider noma inkinobho yesikhathi, bese ucindezela i-Fire. Izinhlamvu ezidlule zihlala kusikrini ukuze ukwazi ukuziqhathanisa.

Isivinini sokuqagela
Isivinini sokuhamba nge-orbit esijikelezayo lapha
Isivinini sokuyeka lapha

Ingabe ihamba ngokushesha?

  • Ushoda lwakho
  • Indiza ye-jet, cishe amakhilomitha angama-900/h (amakhilomitha ayi-0.25/s)
  • Ibhombu le-rifle, cishe amakhilomitha angu-1/s
  • Isivinini se-orbit
  • Isivinini sokuyeka

I-mountain izotshwa phezulu kunanoma iyiphi enye ekhona ukuze ukwazi ukuyibona. Ukumelana nomoya kulahlekile.

Zama lokhu
  1. Chofoza "I-Jet airliner" bese ushaya, bese ucindezela "Rifle bullet" bese ushaya.Isixhumanisi: Zonke zibuyela phansi ngasikhathi sinye. Nakuba izinto ezihamba ngokushesha kakhulu, azikho lapho zingahamba khona ngokushesha ngokwanele ukuze zihambe nge-orbit.
  2. Chofoza "Ijubane le-Orbit" bese ushaya.Isixhumanisi: Ibhola lihamba yonke indlela libuyela emuva ekhanda lempuphu. Lisenyakatho isikhathi esigcwele, kodwa lihlala lishiya izulu. Lokhu kuyindlela i-International Space Station ihlala ngayo phezulu.
  3. Umlilo uhamba kancane ngaphezu kwejubane le-orbit, bese uhamba ngokushesha.Isixhumanisi: Ehamba kancane: ijika phansi futhi iwela endaweni encane yendlela. Ihamba ngokushesha: ijikelezo lisuka ku-oval ende elihamba phambili libuyela emuva.
  4. Chofoza "Ijubane lokuyeka" bese ushaya, bese ushintsha iplanethi ibe nguMhlaba.Isixhumanisi: Kukhawulo lokuyeka ibhola liphuma futhi alibuyeli. Enyangeni, nge-gravity yayo encane, isantya sokuhamba siyi-1.6 km/s kuphela.
Igama elifanele
Izinhlamvu ezimqoka

Kungani ibhola elijikelezayo liphansi?

Iwela, yonke isikhathi. Isimo sezulu sihamba phezulu ngamamitha ayi-5 nganoma yiziphi izikhilomitha ezingu-8 ozihambayo, futhi noma yini ehla iwela ngamamitha angama-5 kwisiqingatha sayo sokuqala. Ngakho-ke ibhola elihamba ngakwesobunxele ngamakhilomitha angama-8 ngesiqingatha siwela ngamamitha angama-5 ngalesiqingatha kanti indawo ihlala iphansi ngamamitha angama-5. Ayikho into efinyelela phansi kakhulu.

Kungani kukhona i-mountain ephakeme?

Ezweni idolobhana liyi-510 km ubude (8% ye-radius yezwe), ngaphezu kwe-International Space Station endizayo (imalunga ne-400 km), ngakho ibhola liqala phezulu kakhulu komoya wonke. Ehla emkhathini, ukudonsa kuzonciphisa futhi kufudumeze ibhola isikhathi eside ngaphambi kokuba lifike kwijubane le-orbit. Lokhu yisizathu sokuthi kungani ama-rockets angempela enyuka ngaphandle komkhathini kuqala bese ehamba ngokushesha ngakwesobunxele.

Amasu: amaplanethi nama-mass kanye nezilinganiso kusuka ku NASA/JPL (bodies.json); imizila yimijikelezo efanele yezinto ezimbili. Ijubane losuku lonke liyisilinganiso esijwayelekile sezinhlamvu ezijikelezayo: izindiza zejet zihamba ngamakhilomitha angama-900 ngehora, futhi amabhuleki wempuphu ashiya ibhodlela ngamamitha ayi-0.7 kuya kumakhilomitha ayi-1.2 ngesekondi, cishe amakhilomitha ayi-1 ngesekondi uma uhamba ngokushesha.

Ithebula ledatha (ukhetho lombhalo)

Ehamba kancane kunejubane lokujikeleza: libuyela emuva. Kuphakathi kwejubane lokujikeleza nelokuphuma: lijikeleza. Kuye noma ngaphezu kwejubane lokuphuma: lishiya ngokugcwele.

Izinga elidingekayo engxenyeni ephezulu yedolobha
IplanethiIsivinini sokuhamba nge-orbit esijikelezayo laphaIsivinini sokuyeka lapha
Umhlaba7.61 km/s10.8 km/s
Inyanga1.62 km/s2.29 km/s
UMarzi3.42 km/s4.84 km/s

Umphumela ophakamisa i-apple ezweni ufanayo nomphumela ogcina inyanga emkhathini wayo kanye namaplanethi ajikeleze ilanga. UIsaac Newton wayecabanga ukuthi umthetho owodwa uchaza zonke lezi zinto. Lapha uzoshaya i-cannon yakhe bese uthola ukuthi kungani.

Inyanga egcwele.
Inyanga egcwele, i-mosaic kusuka ku NASA's Lunar Reconnaissance Orbiter. Credit: NASA

Inyanga idlula emhlabeni yonke isikhathi. Kuhlala kungekho.

Bona

Lahla ibhola bese liwela. Yithule ngakwesobunxele futhi iyawa, kodwa iwela eduze. UIsaac Newton wabuza umbuzo olula: yini uma uyithutha ngaye ngokushesha?

Ucabanga nge-cannon ephezulu komfula ophakeme kakhulu, ngaphezu kwezulu. Umlilo webhola le-cannon uqala ngokucophelela futhi lujika phezulu lushaya phansi. Umlilo osheshayo futhi uhlala eduze. Ngenxa yokuthi i-Earth iyingilazi, indawo ijikeleza eduze kwebhola. Ngejubane elifanele, indawo ijikeleza ngokushesha njengoba ibhola liwela. Ibhola lihlala liwela, kodwa alikwazi ukufinyelela. I ikwi-orbit.

Zama nge-cannon engezansi. Qala ngokucophelela, bese uhamba ngokushesha:

  • Ihamba kancane kakhulu: ibuyela emuva (bomvu).
  • Kulungile: ihamba yonke indlela (eluhlaza).
  • Ihamba ngokushesha kakhulu: iphuma futhi ayiphindeki (yebomvu).

Leyo nayo isizathu sokuthi kungani abacwaningi belanga behamba. Azikho ngaphandle kwengcindezi. Baye, kanye nendiza yabo yendawo engaphandle, idlula emhlabeni ndawonye.

Ukuqonda

Umthetho kaNewton wesimo sezulu sisho ukuthi yonke isisindo siphakamisa yonke enye isisindo:

F = G · M · m / r²

  • F yisimo, M ne m ziyizinto ezimbili ezinamandla amakhulu, r yibanga phakathi kwezifunda.
  • G yisimo esiqhubekayo se-gravity: 6.674 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻².

Iziphakamiso ezimbili zifakwe kulo:

  1. Izinto ezinzima ziphakamisa ngokuqinile. Isisindo esiphindwe kabili, amandla aphindwe kabili.
  2. Ibanga liyinciphisa ngokushesha. Phinda ubukhulu bese amandla ehla kuye kwengxenye. Lolu yi imithetho eshintsha-isikwere.

Kuphakathi kweplanethi, ukukhawulelwa kokwehla kwesimo ngasinye yi g = GM / r². Kumhlaba lokhu kunikeza cishe ama-9.8 m/s² ebusweni beplanethi. Kuphakame kwe-International Space Station (ibanga elingaphezu kuka-420 km), i-r inkulu ngo-7% kuphela, ngakho-ke ukunyakaza kuhlala kunamandla okungu-88%.

Ukusuka ku-orbit ejikelezayo, ukunyakaza kufanele kunikeza ngokugcwele ukucindezela okudingekayo ukubeka indlela ijikeleze:

v_circular = √(GM / r)

Ngaphakathi kweplanethi le 7.9 km/s. Ihamba ngokushesha kunebhombu le-rifle: cishe amakhilomitha angama-28,000/h.

Umphathi

Ngokuvamile asikho isikhathi lapho sisebenzisa khona i-G ne-M ngokuhlukile. Imikhiqizo yabo μ = GM, i gravity parameter, ilinganiselwa ngokuqondile futhi ngokucophelela kakhulu kusuka ekuphathweni kwezinyanga nezindiza. Kumhlaba, μ = 398,600.4355 km³ s⁻², eziwa ngezingxenye ezimbalwa ngayinye yezigidigidi, ngenkathi iG ngokwayo ibizwa ngokuthi ngama-22 amayunithi ngalinye lezigidigidi (CODATA 2018). Isisindo seplanethi esibhalwe kumathebula siyi-μ ehlukaniswe yi-G, futhi ithola ukungaqiniseki kwe-G.

Ithuluzi le-cannon lixazulula umthwalo ngokuqondile ngenkinga yezinto ezimbili. Ukuqashwa okuthe nkqo kusuka ku-radius r₀ ngejubane v kunikeza i-angle momentum h = r₀v ne-conic orbit:

r(ν) = p / (1 + e cos ν),   p = h² / μ,   e = |p / r₀ − 1|

lapho i-ν iyi-engile kusuka ku-periapsis. Uma i-v ingaphansi kwejubane lokujikeleza, indawo yokuqashwa yi-apoapsis futhi indlela ihamba ngaphakathi; uma ihamba ngaphansi kobuso, ibhola lishaya phansi. Ku-√(μ/r₀) i-orbit iyidabula (e = 0). Ku-√(2μ/r₀) ibuye ibe yiparabola (e = 1) futhi ibhola liphuma.

Umthetho kaNewton uchaza futhi ukuthi kungani i-mountain yethuluzi litholwe liphakeme kakhulu: ngokweqiniso, umoya uzoncipha noma iyiphi i-cannonball isikhathi eside ngaphambi kokuhamba kwe-orbit, ngakho-ke ama-rockets akhuphuka ngaphezulu kwengxenye enkulu yesimo sezulu ngaphambi kokukhawulela ngakwesobunxele.

Zama

Kumhlaba, thola isivinini esihamba kancane sokuqala esinikeza i-orbit. Ngemuva kwalokho ushintshe kuMsombuluko noMsombuluko. Kungani impendulo ihlukile? Khangela uma iqhathaniswa namanombolo encwadini.

Umbuzo osheshayo

3 imibuzo esheshayo. Khetha impendulo ukuze ubone uma ulungile.

  1. Uma uphinda kabili ubude phakathi kwezingxenye ezimbili, amandla okuphakama phakathi kwazo azoba:

    1. A Inamandla okuphindwe kabili
    2. B Ingxenye enamandla
    3. C Ingxenye emibili inamandla
    4. D Akushintshiwe
    Bonisa impendulo

    C. Ingxenye emibili inamandla Ukunyakaza kulandela umthetho wesikwere oshintshayo: 1/2² = 1/4.

  2. Abacwaningi be-astronauti esiteshini sezulu esiphakathi nendawo bahamba ngenxa yokuthi:

    1. A Akukho namandla omhlaba ezindaweni
    2. B Bawela phezu kweplanethi kanye nesiteshi
    3. C Isiteshi singaphandle kwe-atmosphere yeplanethi
    4. D Inyanga iphakamisa
    Bonisa impendulo

    B. Bawela phezu kweplanethi kanye nesiteshi Kuphakame kwesitezi, ukunyakaza komhlaba kungakapheli amaphesenti angama-90 wezinga layo lobuso.

  3. Yini isivinini sokugeleza okujikelezayo phezulu kweplanethi (kungaba nezinga lomoya)?

    1. A Isuka ku-0.8 km/s
    2. B Isuka ku-7.9 km/s
    3. C Isuka ku-11.2 km/s
    4. D Ibanga le-30 km/s
    Bonisa impendulo

    B. Isuka ku-7.9 km/s v = √(GM/r) = √(398,600 / 6,371) ≈ 7.9 km/s. 11.2 km/s yijubane lokuyeka.

Ingxenye yelayini

  • Idlala nge-interactive
  • Funda isifundo
  • Ukwenze kanjani isiphakamiso
  • Uthathe isifundo

Phawula isifundo siqediwe ukuze uyigcine ekwenzeni kwakho kulolu hlelo.

Amagama kule ncwadi

Amasu

Le ndatshana ilayisense CC BY-SA 4.0.

Amathuluzi nama-lessons asebenzisa amamodeli alula ukufundela kuphela. Akufanele asetshenziswa ukuhlola, ukuhlela umsebenzi noma noma yiluphi ukhetho lokusebenzela. Izitifiketi zimahhala futhi aziqinisekisiwe. Funda isichazamazwi sezinto ezifundiswayo