این درس توسط یک عضو تیم بنیاد Local Solar System نوشته شده و میتواند توسط یک بازبینیکنندهٔ واجد شرایط بهبود یابد. شما در این موضوع مهارت دارید؟ پیشنهاد ویرایش
توپ نيوتن
باز کردن صفحۀ کاملاين چيه؟ اسحاق نیوتن یک توپ را روی کوهی تصور کرد که آنقدر بلند است که از هوا بیرون میزند. توپ را به آرامی شلیک کنید و دوباره پایین می افتد. با سرعت کافی شلیک کنید و زمین زیر آن خم می شود همانطور که با سرعت سقوط می کند، بنابراین هرگز فرود نمی آید. این یک مدار است.
چطور ازش استفاده کنم: سرعت پرتاب را با لغزاننده یا دکمۀ سرعت تنظیم کنید ، سپس شلیک را فشار دهید. شلیکهای قبلی روی صفحه باقی میمانند تا بتوانید آنها را مقایسه کنید.
چقدر سريع؟
- شليک تو
- سرعت هواپیمای جت، حدود 900 کیلومتر در ساعت (0.25 کیلومتر بر ثانیه)
- گلوله تفنگ، حدود 1 کيلومتر در ثانيه
- سرعت مدار
- سرعت فرار
کوه از هر کوه واقعی بلندتر کشیده شده تا بتوانید آن را ببینید مقاومت هوا نادیده گرفته شده است
اينو امتحان کن
- «پیشبینی هواپیمای جت و پروازش» (انگلیسی).یادداشت: هر دو تا تقريبا همزمان به زمين مي افتن حتي چيزهاي روزمره بسيار سريع نيز به اندازه اي سريع نيستن که بتونند به مدار برسند
- سرعت مدار رو فشار بدين و شليک کنينیادداشت: توپ تمام مسیر را دور می زند و به توپ برمی گردد. در تمام مدت در حال سقوط است، اما زمین را از دست می دهد. اینطوری ایستگاه فضایی بین المللی بالا می ماند.
- يه کم آهسته تر از سرعت مداري شلیک کنيد، بعدش يکم سريعتریادداشت: آهستهتر: به پایین خم میشود و بخشی از مسیر را میپیماید. سریعتر: دایره به شکل بیضی دراز کشیده میشود که تا دوری تکان میخورد و برمیگردد.
- سرعت فرار رو فشار بدين و شليک کنين بعدش سياره رو به ماه عوض کنيدیادداشت: در سرعت فرار توپ میرود و هرگز برنمیگردد. در ماه، با گرانش ضعیفتر، سرعت مدار تنها حدود 1.6 کیلومتر بر ثانیه است.
ایده های پشت آن
چرا توپ در مدار به زمين نمي افته؟
زمین همیشه می افتد. سطح زمین برای هر 8 کیلومتر که حرکت می کنید حدود 5 متر به پایین خم می شود، و هر چیزی که فرو می افتد در اولین ثانیه خود حدود 5 متر سقوط می کند. پس یک توپ که با سرعت 8 کیلومتر بر ثانیه به طرف چپ حرکت می کند هر ثانیه 5 متر سقوط می کند در حالی که زمین 5 متر از آن دورتر می شود.
چرا اينقدر بلند؟
در زمین کوهی حدود 510 کیلومتر ارتفاع دارد (8 درصد شعاع زمین)، بالاتر از ایستگاه فضایی بینالمللی که پرواز میکند (حدود 400 کیلومتر)، بنابراین توپ تقریباً بالای تمام هوا شروع میشود. پایین در هوا، کشش هوا باعث کند شدن و گرم کردن توپ قبل از رسیدن به سرعت مدار میشود. به همین دلیل است که راکتهای واقعی ابتدا از هوا بالا میروند و سپس به سمت کناری شتاب میگیرند.
منابع: جرم و اندازه سیارهها از NASA/JPL (bodies.json); مسیرها دقیقا مدارهای دو جسم هستند. Everyday speeds are typical round figures: jet airliners cruise at about 900 km/h, and rifle bullets leave the barrel at roughly 0.7 to 1.2 km/s, about 1 km/s for a fast one.
جاذبه زمين همه چيز رو به سمت مرکزش مي کشه و به همين دليل يه چيزها مي افتن
بیشتر در لغتنامه →مسیر چیزی که به دور یک سیاره یا ستاره میافتد بدون اینکه هرگز به آن برخورد کند، چون به اندازه کافی سریع در حال حرکت به سمت کنار است.
بیشتر در لغتنامه →سرعتی که باید به سمت چپ حرکت کنید تا دور یک سیاره در ارتفاع معینی بدون سقوط یا پرواز کردن بچرخید. در بالای سطح زمین این مقدار حدود 7.8 کیلومتر بر ثانیه است.
بیشتر در لغتنامه →سرعت لازم براي ترک يک سياره براي هميشه و بدون بازگشت به سطح زمين حدود 11.2 کيلومتر در ثانيه است، هوا را نادیده بگيريد
بیشتر در لغتنامه →هوا ، یک شیء در حال حرکت را فشار میدهد و آن را کند میکند. این ابزار آن را نادیده میگیرد؛ توپ واقعی که با این سرعت شلیک شود ، توسط هوا متوقف شده و سوزانده میشود.
جدول داده) جایگزین متنی (
آهستهتر از سرعت دایرهای: به عقب میافتد. بین سرعت دایرهای و فرار: در مدار قرار میگیرد. با یا بالاتر از سرعت فرار: برای همیشه دور میشود.
| سیاره | سرعت مدار دایرهای اینجا | سرعت فرار اينجاست |
|---|---|---|
| زمین | ۷٫۶۱ کیلومتر در ثانیه | ۱۰٫۸ کیلومتر در ثانیه |
| ماه | ۱٫۶۲ کیلومتر در ثانیه | ۲٫۲۹ کیلومتر در ثانیه |
| مریخ | ۳٫۴۲ کیلومتر در ثانیه | ۴٫۸۴ کیلومتر در ثانیه |
نیرویی که یک سیب را به زمین میکشد همان نیرویی است که ماه را در مدار خود نگه میدارد و سیارهها را به دور خورشید میچرخاند. ایده بزرگ آیزاک نیوتن این بود که یک قانون همه چیز را توضیح میدهد. در این حالت باید به توپ شلیک کنید و آن را از بین ببرید.

ماه همواره به سمت زمین در حال سقوط است. فقط گم ميشه
ببين
توپ رو بنداز و مي افته اگر به طرف دیگر پرتابش کنی، باز هم میافتد اما از این فاصله بیشتر فرود میآید. آیزاک نیوتن یک سوال ساده پرسید: اگر شما آن را با سرعتی بسیار زیاد پرتاب کنید چه؟
تصور کنيد يه توپ رو سر يه کوه غير ممکن بالا، بالاتر از هوا توپ را به آرامی شلیک کنید و آن خمیده شده و به زمین میخورد. زودتر شلیک کن و اون از تو دورتر فرود میاد چون زمین گرد است، زمین از زیر توپ خم میشود. در سرعت مناسب، زمین دقیقاً به همان سرعتی که توپ میافتد خم میشود. توپ داره مي افته اما هيچوقت فرود نمياد اين در مدار.
با توپ بالاي سر امتحان کن آروم شروع کن، بعد سريع تر برو:
- خیلی کند: به عقب میافتد (قرمز).
- فقط درست: تمام مسیر را میرود (سبز).
- بسیار سریعتر: فرار میکند و هرگز برنمیگردد (زرد).
همچنین این فضاپیماها دارای قابلیت پرواز در ارتفاع بالا هستند. اونا از جاذبه فراتر نيستن اونا و فضاپيماشون دارن با هم به دور زمين مي چرخن
بفهم
قانون گرانش جهاني نيوتن ميگه هر جرمي، جرم ديگه اي رو ميکشه:
F = G · M · m / r²
- F نیرو، M و m دو جرم، r فاصله بین مرکز آنها است.
- G ثابت گرانش است: 6.674 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻².
دو تا ايده توش هست:
- چيزهاي سنگين تر سخت تر مي کشن جرم دو برابر، نيرو دو برابر
- فاصله ضعيفش ميکنه فاصله دو برابر ميشه و نيرو به يک چهارم کاهش پيدا ميکنه اين قانون مربع معکوس.
در نزدیکی یک سیاره، شتاب هر چیزی که میافتد برابر است با g = GM / r². برای زمین که در حدود 9.8 m/s² را در سطح میدهد. در ارتفاع ایستگاه فضایی بینالمللی (حدود 420 کیلومتر)، r تنها 7٪ بزرگتر است، بنابراین گرانش هنوز حدود 88٪ قوی تر است.
براي مدار دايره اي، جاذبه بايد دقيقا کشش مورد نياز رو فراهم کنه تا مسیر رو بچرخونه:
v_circular = √(GM / r)
در سطح زمین این مقدار حدود 7.9 کیلومتر بر ثانیه است. سرعت این گلولهها از یک گلوله تفنگ حدود 28000 کیلومتر در ساعت است.
استاد
در عمل ما تقریباً هیچگاه از G و M به صورت جداگانه استفاده نمیکنیم. حاصل ضرب اونها μ = GM، پارامتر جاذبه, بطور مستقیم و خیلی دقیق تر از حرکت ماه ها و فضاپیماها اندازه گیری می شود. برای زمین، μ = 398,600.4355 km³ s⁻²، که به چند جزء در میلیارد میرسد، در حالی که خود G تنها به حدود 22 قسمت در میلیون شناخته شدهاست (CODATA 2018). جرم زمین که در جدولها ذکر شدهاست، در واقع μ تقسیم بر G است و عدم قطعیت G را به ارث میبرد.
ابزار توپ حرکت را دقیقاً برای مسئله دو جسم حل میکند. A horizontal launch from radius r₀ with speed v gives angular momentum h = r₀v and a conic orbit:
r(ν) = p / (1 + e cos ν), p = h² / μ, e = |p / r₀ − 1|
که در آن ν زاويه از حضيض است. اگر v کمتر از سرعت دایرهای باشد، نقطهٔ پرتاب نقطهٔ اوج است و مسیر به سمت داخل میرود؛ اگر این مسیر نیز پایینتر از سطح زمین باشد، توپ به زمین برخورد میکند. در √(μ/r₀) مدار یک دایره است (e = 0). در √(2μ/r₀) به یک پرابلم تبدیل میشود (e=1) و توپ فرار میکند.
قانون نیوتن همچنین توضیح میدهد که چرا کوه ابزار به شکلی مضحک کشیده شدهاست: در واقع هوا سرعت هر توپ را خیلی قبل از سرعت مدار کاهش میدهد، و این دلیل آن است که موشکها بیشتر از جو بالا میروند تا شتاب جانبی بگیرند.
امتحان کن
در زمین ، آهستهترین سرعت پرتاب را که هنوز یک مدار را میدهد پیدا کنید. سپس به ماه و مریخ بروید. چرا پاسخ اینقدر متفاوت است؟ آن را با اعداد در خواندن بررسی کنید.
عاليه، چالش ها جاييه که يادگيري ادامه پيدا ميکنه
آزمون سریع
3 سوالات سریع. یک پاسخ را انتخاب کنید تا ببینید آیا درست میگویید یا نه.
-
اگر فاصله بین دو جسم را دو برابر کنید، نیروی جاذبه بین آنها به صورت زیر خواهد بود:
- A دو برابر قوی تر
- B نصف قدرتش
- C يک چهارم از قدرت
- D تغییرناپذیر
نشان دادن پاسخ
C. يک چهارم از قدرت قانون مربع معکوس: 1/2² = 1/4.
-
فضانوردان در ایستگاه فضایی بینالمللی شناورند چون:
- A جاذبه اي در فضا نيست
- B اونها دارن دور زمين مي افتن همراه با ايستگاه
- C ايستگاه خارج از جو زمينه
- D ماه اونها رو بالا ميبره
نشان دادن پاسخ
B. اونها دارن دور زمين مي افتن همراه با ايستگاه در ارتفاع ایستگاه، گرانش هنوز حدود 90 درصد از ارزش سطحی آن است.
-
سرعت مدار دایرهای درست بالای سطح زمین (هوا را نادیده گرفته) چیست؟
- A حدود 0.8 کیلومتر بر ثانیه
- B حدود 7.9 کیلومتر بر ثانیه
- C حدود 11.2 کیلومتر بر ثانیه
- D حدود 30 کيلومتر در ثانيه
نشان دادن پاسخ
B. حدود 7.9 کیلومتر بر ثانیه در این حالت v = √(GM/r) = √(398,600 / 6,371) ≈ 7.9 کیلومتر بر ثانیه است. 11.2 km/s سرعت فرار است.
خط پایان
- با تعاملي بازي کردم
- درس رو بخوان
- .به چالش کشیدم
- آزمون رو دادم
علامت زدن درس به پایان رسیده برای ذخیرهاش در پیشرفت شما بر روی این دستگاه.
درس تموم شد، آفرين
بعدي قوانین کپلرکلمات در این درس
منابع
- NASA JPL, Basics of Space Flight, Chapter 3: Gravity and Mechanics
- I. Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687), Book III; the cannon thought experiment is in 'A Treatise of the System of the World' (1728)
- CODATA 2018 value of the Newtonian constant of gravitation (NIST)
- JPL SSD: astrodynamic parameters (GM values)
- NASA NSSDCA Planetary Fact Sheet
این درس تحت مجوز CC BY-SA 4.0 است.