لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
ڕوناکییەکانی شار و مانگ لە لای شەوەوەی زەوی، کە لە ئیستانسی ئاسمانی نێودەوڵەتیەوە دەبینرێت.
دەستپێشخەری سوور

پیسبوونی بینراو

ئێمە ئەو شتانەی کە گوێمان لێیە و دەهێڵین، دەپارێزین. ئەوەی ڕۆژانە دەبینین، هەستی خۆمان پێ دروست دەکات، هەستی ئاسایشمان پێدەبەخشێت و شانازی بە شوێنێکەوە دەکەین.

NASA

پیسبوونی بینراو زیان و بێڕێزییە کە شوێنەکان تێکدەدات کە تێیدا دەژین: تەقینەوە لە دیوار، شەمەندەفەر و یادەوەری، دامەزراوەی قورس لە ڕێگەی ڕووناکی و شەقامەکانەوە، وە بێزاری کە هیچ کەسێک چارەسەری ناکات. زۆر بە دەگمەن دەبێتە بابەتی هەواڵ چونکە هیچ کەسێک بە ڕاستەوخۆ ژەهراوی ناکات. بەڵام پارەیەکی زۆر لە خەڵکی دەگرێت، هەستی ئاسایشی خەڵک دەگۆڕێت و ئەو شوێنانەی کە خەڵک زۆر حەزیان لێیە، ناوەندی مێژوویی، باخچەی کێوییەکان، دەریاچەکان و دۆڵەکانی بێدەنگی، نزیکەی هەمیشە ئەو شوێنانەن کە کۆنترۆڵیان لەسەر کراوە.

چی گرنگە و چی گرنگ نیە

هەر شتێک کە چاوی لێ دەگرێت پیسکردن نیە. شارێک دەبێت پڕ لە ژیان بێت.

  • نیشانە و تابلۆکان، بە باشی دانراون، بەشێکن لە بەستێنی شار. نیشانەی بازاڕ، چێشتخانەکان، بازار و شەقامە ڕووناکەکانی تۆکیو یان تایم سکۆێر بەشێکن لەو شتانەی کە شارێکی زیندوو دەکەنەوە، یارمەتی خەڵک دەدەن ڕێگاکەیان بدۆزنەوە، پشتگیری بازرگانی ناوخۆیی دەکەن. ئەوەی گرنگە جێگیرکردنی نیشانەکانە و ڕێژەیان: نیشانەکان کە بە جوانی بیناسازیەکە دەنوێنن، لە پەنجەرەکانی خانووەکاندا نین و دیمەنی سروشتی نابینن، زۆر ڕووناکیش نین یان زۆر زیندوون تاوەکو سەرنجی شۆفێرەکان ڕابکێشن. یاساکانی نیشانەی باش، نەک قەدەغەکردن، وەڵامی زۆربەی شوێنەکانن.
  • وێنەی دیوار و هونەری شەقام بە مۆڵەتی خاوەنەکەی دروستکراوە دەتوانێت دیوارێکی بێ ڕەنگ بگۆڕێت بۆ شوێنێک.
  • گرافیتی, کە بەبێ مۆڵەت لەسەر ماڵی خەڵکانی تر، گواستنەوەی گشتی و میرات دروست دەکرێت، زۆرترین جۆری بڵاوبونەوەی پیسبوونی بینراوە لە زۆربەی شارەکاندا.
  • ژێرخانی وزەو پەیوەندییەکان: پەڕەی گواستنەوەی کارەبا، هێڵی کارەبای سەرەوە و گڕوتینەکانی شەقامەکان کە دەتوانن بۆ چەند نەوەیەک سەروەریان هەبێت بەسەر ژینگەو شەقامەکاندا.
  • بێدەنگبوون: بینای جێهێشتراو، کەلوپەلی شەقامی شکاو، پاشماوە و فڕینی باڵندە.

گرافیتی: کێشەیەکی گران بۆ هەمووان

زۆرجار گەندەڵیی وێنەکێشان وەک دەربڕینی خۆت بە بێ زیان سەیر دەکرێت. ئەو کەسانەی کە پارەیان بۆ دەدەن و لەگەڵیدا دەژین، بە شێوەیەکی جیاواز سەیری دەکەن. هەموو پەڕەیەکی سەر شەمەندەفەر، شوێنی مانەوە بۆ پاسەکان، قوتابخانە یان دەرگای بازاڕ پێویستە پاک بکرێتەوە، پێستەکەی بگۆڕدرێت یان جێگیر بکرێت، ئەو پارەیەش لە ڕێگەی نرخی گەشتکردن، باج، کرایەی ئۆتۆمبێل و نرخەوە دێت: لە هەموو کەسێک.

چەندە

  • Germany’s railway، Deutsche Bahn، زیانی لە گرافیتی نزیکەی €12 million a year دادەنێت، وە هەندێک 32,000 حاڵەتی گەندەڵی تۆمارکردووە لە هەموو تۆڕی خۆیدا لە 2024 (Bahnblogstelle, 2025).
  • London’s boroughs spent about £7 million a year on graffiti and its transport companies more than £6 million, before counting the replacement of acid-etched Underground windows, which could add £10 million more. کۆنگرەی لەندەن دابەزینی گشتیی نرخی ئابوری لەندەن بە زیاتر لە 100 ملیۆن پاوەند لە ساڵێکدا (کۆنگرەی لەندەن، 2002).
  • لە ویلایەتە یەکگرتووەکان, ژمارەیەکی 12 ملیار دۆلار لە ساڵێکدا زۆرجار لە ڕێنماییەکانی پۆلیسدا باس دەکرێت، هەرچەندە حسابی سەرەکی بڵاونەکراوەتەوە (وێسل، دەزگای دادوەری ئەمریکا، 2009). هەرچی کۆیەکە بێت، شارەکان، ئاژانسەکانی گواستنەوەی گشتی، قوتابخانەکان و بازرگانییە بچوکەکان هەموویان پارەکەیان دەدەن.

خەرجی زیاترە لە پاککردنەوەی. شەمەندەفەر و پاسەکان لە خزمەتگوزاری دەردەبرێن بۆ پاککردنەوەیان، شووشەکانی کە بە ئەسید نووسراون پێویستە بگۆڕدرێن نەک بشۆن، هەروەها هەڵگرتنی شارەزایان لە بەرد، خشت و برنزی کۆن دەتوانێت زیان بە ڕووکاری ئەو شتانەش بگەیەنێت کە مەبەستە پاراستنیان. لەسەر بینا و شوێنەوارەکانی میرات، یەک شەو لە پێڵاوی ڕەش دەتوانێت زیانێکی بەردەوام بە شتەکان بگەیەنێت کە بۆ سەدەیەک ماون.

کارمەندێکی شار کە بە کڵاوی قورس و ماسولکەی دەنگی دەژی، گرافیتییەک لە سەر سندوقێکی خزمەتگوزاری لە کونجێکی شەقامەکە پاک دەکاتەوە، ڕەنگی سپی و سپی.
کارمەندێکی شارەکە وێنەی گرافیتی لە کۆڵانی پایک و هارڤارد لە سیاتل لادەبات، 1999. هەر پەڕەیەک کات و پارەی بۆ پاککردنەوەی پێویست دەکات. Photo: Seattle Municipal Archives, CC BY 2.0

چی دەکات بە خەڵک

وێنەی گرافیتی قورس هەستی شوێنێک دەگۆڕێت. دانیشتوان و سەردانیکەران وەک نیشانەیەک بۆ ئەوەی کە کەس بەرپرسیارە لێی دەڕوانن: لێکۆڵینەوەکان و توێژینەوەکانی بواری بەردەوام پەیوەندییان بە ناجێگیرییەکی دیارەوە هەیە، لەوانەش وێنەی گرافیتی و پاشماوە، ترسێکی زیاتر لە تاوان، متمانە کەمتر بە هاووڵاتیان و پەیوەستبوونێکی لاوازتر بە هاووڵاتیانەوە.سامپسن و ڕاودنبوش، 2004). ئەو کەسانەی کە دەوروبەریان بە ناڕێک و پێک دەبینن زیاتر تووڕە دەبن، دڵەڕاوکێیان هەیە، زۆرجار لەبەرئەوەی ناڕێک و پێکی پشتیوانی لە بێباکی دەکات.ڕۆس و میرۆسکی، 2009لە یەکێک لە لێکۆڵینەوەکاندا، تەندروستی خراپی دانیشتوانی ناوچە هەژارنشینەکان بە تەواوی ڕوون کرایەوە بەهۆی هەستکردن بە ناجێگیری و ترسەوە.ڕۆس و میرۆسکی، 2001). چارەسەرکردنی شوێنەکان یارمەتی دەدات: لە تاقیکردنەوەیەکی بێ ڕیزبەندی لە فیلادلفیا، پاککردنەوەی و سەوزکردنی شوێنە بێ کەسەکان ڕاپۆرتەکانی دانیشتوان لەسەر خراپی بە ڕێژەی %39 کەم دەکاتەوە و هەستکردن بە نائارامی دەرچوون بۆ دەرەوە بە رێژەی %58 کەم دەکاتەوە.2018.  ماڵپەڕی فەرهەنگ) و هەستی بێزاری لە نێوان دانیشتوانی نزیک کەمکردەوە (2018.  یەڵماز گۆنای). ئەو فشارە زۆرترین کاریگەری لەسەر ئەو کەسانە دەبێت کە ناتوانن هەڵبژێرن بگەڕێنەوە: پیران، منداڵان و خێزانەکانی داهاتیان کەمە.

ئایا ناسەقامگیری بڵاو دەبێتەوە؟

لە ساڵی 1982دا جیمس کیو. ویلسن و جۆرج کیلینگ لە ئەتلانتیکس دا باسیان لەوە کرد کە ناجێگیرییەکی دیار، بەبێ چارەسەرکردن، نیشانەی ئەوە دەدات کە کەس گرنگی پێنادات و بانگهێشتی تاوانێکی زۆرتر دەکات: بیرۆکەی “پنجەرە شکاوەکان” (وێڵسن و کیلینگ، 1982). بەهێزترین بەڵگەی تاقیکردنەوە دوای ئەوە هات. لە زنجیرەیەک تاقیکردنەوەدا لە گروونینگن، هۆڵەندا، توێژەران ئەو شوێنانەیان بەراورد کرد کە پاک کرابوون و بە گرافیتی دەبەستران. بە گرافیتی لەسەر دیوارەکان، ڕێژەی ئەو کەسانەی کە بڵاوکراوەی خۆیان وەک پاشماوە فڕێ دەدەن لە %33ەوە بۆ %69 بەرزبووەتەوە و ڕێژەی ئەوانەی کە پۆستاڵێک دەدزن کە تێیدا پارەی بانکی تێدایە لە سندوقی نامەکان دوو هێندە بووە لە %13ەوە بۆ %27.کیزەر، لیندەنبێرگ و ستێگ، 2008).

لێکۆڵینەوەکە گفتوگۆ لەسەرە، وە گرنگە کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەربارەی ئەوەی نیشان دەدات. بەڵگە لەسەر بڵاوبوونەوەی ناسەقامگیری زۆرە، بەڵام ئەوە کە پۆلیس بە توندی هەڵسوکەوت لەگەڵ تاوانەکانی بچوکدا دەکات و تاوانەکان کەمدەکاتەوە زۆر لاوازترە. لێکۆڵینەوەیەک لە 30 توێژینەوەدا دەرکەوت کە ستراتیجیەکانی سەرنجدان بە ناجێگیری کەمکردنەوەی تاوانی زۆرە، هەروەها ئەو کۆمەڵگە و ڕێگاچارانەی چارەسەرکردنی کێشەکان وەک پاککردنەوەی شوێنەکان و کارکردن لەگەڵ دانیشتواندا باشتر کاردەکەن لە دەستگیرکردنی جەماوەری.براگا، وێلز و شنێڵ، 2015). فێربوونەکە ئەوەیە کە سزای توندتر نەدەین، بەڵکو خێراتر چاکسازی دەکەین و کۆمەڵگەش دەخەینە ناو کارەکەوە.

پەڕەیەکی پاککراوەوە لە هەمان ڕۆژ بانگهێشتێکی ڕەتکراوە بۆ چەند مانگێک هێشتنەوەی تگەکە بانگهێشتێکی پەسەندکراوە.

چی کاردەکات

  • .بە خێرایی هەڵگیراوە باشترین سەرکەوتنی ناسراو، ژێرزەمینی شاری نیویۆرکە. لە ساڵی 1984ەوە، کاتێک کە ئۆتۆمبێلێک پاک کرایەوە، پاک دەکرا: هەر وێنەی نوێیەک لە ماوەی دوو کاتژمێردا لادەبرا یان ئۆتۆمبێلەکە لە خزمەتگوزاری دەردەکرایەوە، بۆیە شەمەندەفەرە ڕەنگکراوەکان نەیدەڕۆیشتن. لە مانگی مەی ساڵی 1989 هەموو کەشتیەکە بێ وێنە بوو. ڕاپۆرتی ڕێنمایی پۆلیسی ئەمریکا دەڵێت کە لابردنی خێرا کاریگەری لەسەر کەمکردنەوەی وێنەی نوێ هەیە، ئێستاش زۆربەی شارەکان هەوڵدەدەن تاگەکان لە ماوەی 24 بۆ 48 کاتژمێردا لاببرێن، چونکە لابردنی خێرا پاداشتی بینراوێتی دەگرێتە بەر (Weisel, 2009).
  • دیواری یاسایی و دیواری کاری دەستکرد. لە ساڵی 1984دا پرۆگرامی هونەری دیواری فیلادلفیا دەستی پێکرد وەک تۆڕی دژی گرافیتی فیلادلفیا، کە کاردەکات لەگەڵ نووسەرانی گەنجی گرافیتی بۆ وێنەگرتنی دیوارەکان.مۆرال ئارتس فیلادلفیا). لە ئێستادا زیاتر لە 4000 بەرهەمی هونەری گشتی دروستکردووە لەگەڵ کۆمەڵگە ناوخۆییەکان، و بووە بە نیشانەی شاری (شاری فیلادلفیا). دیواری دیاریکراو کە هونەرمەندان دەتوانن وێنەکێشن بە یاسایی شوێنێک بۆ شارەزایی دەدەن بێ ئەوەی ئەوە بەسەر هەموو کەسێکدا بسەپێنن.
  • دیزاینی پاراستن داپۆشینی دژ بە وێنەی گرافیتی لەسەر ڕووبەرە زیانبەخشەکان، ڕوناکی باش، رووەکدان وەک رووەکی بەرزبوونەوە لەسەر دیواری بێ ڕەنگ و شوێنە گشتییەکان کە بەکاردەهێنرێن بەباشی وادەکات کە تێکدانی زەوی زۆر قورستر بێت و پاککردنەوەیش هەرزانتر بێت.
  • خاوەندارییەتی کۆمەڵگە. پلانی بەخێوکردنی شەقام، ڕۆژانی خۆبەخشی پاککردنەوەی شەقام و ئەپەکانی ڕاپۆرتی ئاسان دانیشتوان دەگۆڕن بۆ چاودێری شەقامەکانیان.
وێنەی دیوارێکی گەورە لە شەپۆلی ڕووناکی شین لەسەر لایەکی بینایەک لە نزیک ڕووباری شویلکیل لە فیلادلفیا.
کۆڤێرگەنس لەلایەن ڕیبێکا ڕۆتستینەوە، وێنەی دیواری بە فەرمانی پرۆگرامی هونەری دیواریی شاری فیلادلفیا، 2019. Photo: Rebecca Rutstein, CC BY-SA 4.0

فێری منداڵان دەکەین کە هونەر بۆ کوێ دەچێت

منداڵان حەز دەکەن وێنە لەسەر دیوارەکان بکێشن، وە ئەو داهێنانە زۆر باشە. ئەوەی کە پێویستە فێربن ئەوەیە کە وێنەکێشان خراپە، بەڵکو ئەوە دیوارەکە خاوەنی کەسێکە. وە خەڵکانی تر بە ئەو شتەی کە ئێمە لەسەری داین دەژین قوتابخانە، خێزان و گروپی گەنجان دەتوانن:

  • شوێنێک بۆ هونەر بدە دیواری قوتابخانەکان، پەڕاوی ناو شوێنەکانی دروستکردن، ڕێگا ژێر زەوی و سەنتەرەکانی کۆمەڵگە دەتوانن شوێنی وێنەی دیوار بن کە لەلایەن منداڵانەوە پلانیان بۆ دانراوە، بە مۆڵەت و دیزاینێک کە هەمووان لەسەری ڕێککەوتن.
  • فێری رێککەوتن بکە. پێش ئەوەی هیچ شتێکت بۆ دروستبکەیت، لە خاوەنەکەی بپرسە، هەروەها لە گەڕەکەکانیش بپرسە کە ڕۆژانە دەیبینن. هونەرێک کە بەسەر ئەو کەسانەدا بسەپێنرێت کە هەڵی نەبژاردبێت، خەڵات نییە.
  • لایەکی تر نیشان بدە بانگی ئەو کەسە بکە کە چاودێری دەکات، شۆفێرەکەی ئۆتۆمبێل یان خاوەنی دوکانەکە بۆ ئەوەی ڕوونیان بکاتەوە کە پاککردنەوەی تاگ چەند پارەی تێدەچێت، لە ڕووی پارەوە و کاتەوە.
  • . شانۆیەک پێشکەش بکە خولەکانی هونەر، پڕۆژەی کتێبی نەخشەسازی، دیواری یاسایی و پێشبڕکێ بۆ وێنەکێشانی دیواری گشتی ڕێگایەک دەدات بە هونەرمەندانی گەنج تا خۆیان نیشان بدەن و شانازی پێ بکەن.
  • ڕێز لە ئەوە بگرە کە هەموو کەس نایەوێت. هەندێک کەس ڕەنگیان لەسەر هەموو دیوارێک دەوێت، هەندێکی تر پێگەیەکیان هەیە لە بەردە سادە و کۆنەکان یان شەقامێکی بێدەنگیدا. شارێکی هاوبەش پێویستی بە شوێنی بۆ هەردووکیان هەیە.
تونێلێکی درێژی ڕێگا لە ژێر شەمەندەفەرێکدا، دیوارەکانی و سەقفەکەی لە کۆتاییەوە تا کۆتایی بە پارچەی ڕەنگین داپۆشراوە.
شەقامی لیک، تونێلێکی ڕێگا لە ژێر ئیستانسی واتەرلۆ لە لەندەن، کە تێیدا وێنەکێشان لەسەر دیوارەکان مۆڵەتدراوە. دیواری یاسایی وەک ئەمانە هونەرمەندان شوێنێکیان پێدەبەخشن بێ ئەوەی کارەکانیان بسەپێنن بەسەر ئەو کەسانەی کە هەڵیانبژاردوە. Photo: Maggie Jones, public domain

هێڵی کارەبا، کێبل و پاڵپشت

لە هەموو ئەو بنچینانەی کە دیمەنێک دروست دەکەن، گواستنەوەی وزەکە زۆر جار درێژخایەنترینە. ڕیزێکی ستونەکانی ئاسن دەتوانێت بۆ سەدەیەک سەروەری لە دۆڵیدا هەبێت؛ تۆڕی کابلەکانی سەرەوە دەتوانن شەقامێک تاریک بکەن و بیناکانەکەی بشارنەوە.

هێڵێکی بەرزی بەستێنی کارەبا کە لە نێوان دارستان و زەوی کشتوکاڵی سەوزدا تێدەپەڕێت لە دیڤۆن، ئینگلیز.
بەستێنی بەرزی کارەبا لە دەوروبەری گوندەکانی ساوت هامس، دیڤۆن. Photo: Lewis Clarke, CC BY-SA 2.0

هێڵەکانی گواستنەوەی وزەی بەرز گرنگن: هێز لە بازاڕەکانی با، پارکە خۆرییەکان و بنکەی کارەبا دەبەن بۆ ئەو شوێنانەی کە خەڵک دەژین، وە گۆڕانکاری وزەش پێویستی بە زۆر زیاتریان هەیە. بەڵام چۆن و لە کوێ دروست دەکرێن، گرنگە بۆ ئەو کەسانەی کە لە نزیکەوە دەژین. A study of house sales in Québec found that a direct view of a pylon or its cables could lower a home’s price by 5 percent to well over 20 percent, while simply being near the line corridor, out of sight, did not (Des Rosiers, 2002). پایۆنەکان لە شوێنەواری کراوە و باخچەی نەتەوەییدا یەکێکن لەو بینراوترین دامەزراوانەی کە خەڵک دروستیان کردووە.

داپۆشینی شەبەکە چارەسەری دیمەنەکە دەکات بەڵام پارەی بلیتەکەی نادات. کەبلەکانی گواستنەوەی ژێر زەوی بە شێوەیەکی گشتی نرخیان زۆرە 5 بۆ 10 جار زۆرە بۆ دروستکردنی هێڵی ئاسمانیئینتسۆ-ئی و یورۆکابل، 2010). لە ماوەی ژیانی تەواودا، ئەو جیاوازییە کەم دەبێتەوە: لێکۆڵینەوەیەکی ئەندازیاری بریتانیایی هێڵی سەرەوەی 2.2 بۆ 4.2 ملیۆن پاوەند بۆ هەر کیلۆمەترێک دانا، بەرامبەر بە 10.2 بۆ 24.1 ملیۆن پاوەند بۆ کەبلێکی دۆزراو، لەگەڵ ژێر زەوی نزیکەی 4.7 جار نرخی ژیان لەسەر یەک ڕێگای نمونە (IET و پارسنس برینکێرهۆڤ، 2012). هەروەها کێبلەکانی دۆزراوەوە زۆر قورسترن بۆ چاککردنەوە و کونێکی درێژیان بۆ دروست دەکرێت لە ڕێگەی خاک و ژینگەی ژیانەوە. بۆ هێڵەکانی دابەشکردنی ناوخۆیی لەسەر شەقامەکان، خزمەتگوزارییەکانی ئەمریکا ڕاپۆرتی دروستکردنی ژێر زەوی دەکەن لە پێنج بۆ دە جار زیاتر لە هێڵی سەرەوەی نوێدا، هەرچەندە هێڵە داپۆشراوەکان زۆر کەمتر ڕووبەڕووی لافاو دەبنەوە (دامەزراوەی کارەبای ئەدیسۆن، 2013).

وەڵامی سادەیە ئەوەیە کە بەدڵنیاییەوە هەڵبژێردرێت: هێڵی کارەبا لە شوێنێکدا بشارەوە کە تێیدا دەگاتە گرنگترین شوێنەکان و ناوەندی شار، ڕێگای نوێ دروست بکە لە نێوان کۆڵانەکانی ئێستادا و دوور لە ماڵەکان، دیزاینی بەرزتر بەکاربهێنە، وە هەرکاتێک ڕێگاکە داخرا، کابلەکانی شەقامەکە پاکبکەرەوە. لە بەریتانیا، ڕێكخراوی چاودێریكردن 500 ملیۆن پاوەند دابین كرد بۆ دانانی هێڵەكانی ژێر زەوی لە شوێنەواری پاراستن؛ لە دورست، 22 پایۆن لە ساڵی 2022دا دابەزی دوای ئەوەی 8.8 کیلۆمەتری هێڵەکە دۆزراوەتەوە (National Grid, Visual Impact Provision).

بەشی سەرەوەی کارەبای بەرز کە بە کابلەکانیەوە دادەنرێت و لە بلۆکە کۆنکریتییەکاندا دانراوە لەسەر شوێنێکی چڕوپڕی گوڵزار.
لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی 2008دا، کەناڵی ئاسمانی لە هاکنی مارشس لە باشوری لەندەندا هەڵگیرا؛ دوای ماوەیەک، کەناڵەکان و پایۆنەکە نەما. Photo: sludgegulper, CC BY-SA 2.0

لە زۆرێک لە شارەکانی گەشەکردنی خێرا، کێشەکە بچوکترە بەڵام نزیکترە: زنجیرەی تەلەفۆن، ئینتەرنێت و کەناڵی کارەبای نێوان ستوونەکان و بالکۆنەکان، یەک بەدوای یەک زیاد دەکرێت و هەرگیز لانادرێت. ئەوان بیناکان دەشارنەوە، درەختەکان دەبەستنەوە و دەتوانن ببن بە مەترسی بۆ ئاگر و ئاسایش.

بەستێنی پڕ لە شەپۆلی سەرەوە و شەپۆلەکانی شەقامی شانگهای.
شەقامی شانگهای. Photo: Jakub Hałun, CC0

چارەسەرە تاقیکراوەکان

پیسبوونی بینینی شتەکان بڕیارێکی سروشتی نییە. شارەکان، کارمەندانی گواستنەوەی گشتی و هەموو وڵاتەکان پاکیان کردۆتەوە، ڕێکیان خستوون و ڕووناکیان کردووەتەوە، زۆرێک لەوان پێوانەی ئەوەیان کردووە کە چی گۆڕاوە. هیچ کامیان بە تۆمەتی تاوانبارکردنی خەڵک کاری بۆ نەکرد، بەڵکوو بە بڕیاری هاوبەش و پێکەوە بڕیاریاندا چی لە شەقامەکەدا ڕووی بدات و پاشان پابەندی بوون.

  • نیویۆرک سیتی: فڕۆکەی ژێرزەمینی پاک. لە ساڵی 1984ەوە، کاتێک کە ئۆتۆمبێلێکی ژێر زەوی پاک کرایەوە، ڕێگە نەدرا دووبارە بە گرافیتی بگەڕێتەوە: تاگەکانی نوێ لە ماوەی دوو کاتژمێردا لادەدران یان ئۆتۆمبێلەکە لە خزمەتگوزاری دەرکرا. لە مانگی مەی ساڵی 1989دا هەموو کەشتیەکە بێ وێنە بوو، چونکە وێنەکێشانی شەمەندەفەر هیچ بینەرێکی نەبوو (Weisel, 2009).
  • فیلادلفیا: لە تۆڕی دژ بە گرافیتی بۆ گالری ئاسمانی کراوە. ئەوەی لە ساڵی 1984 دەستی پێکرد وەک تۆڕی دژی گرافیتی فیلادلفیا، کە کاردەکات لەگەڵ نوسەرانی گەنجی گرافیتی، گەشەی کردوە بۆ هونەری دیواری فیلادلفیا، کە زیاتر لە 4000 وێنەی دیواری دروستکردووە لەگەڵ کۆمەڵگە ناوخۆییەکاندا.مۆرال ئارتس فیلادێلفیا; شاری فیلادلفیا). لە هەمان شاردا، تاقیکردنەوەیەکی بێ ڕیزبەندی دەریخستووە کە پاککردنەوەی شوێنە بەتاڵەکان و سەوزکردنیان ڕێژەی تاوانەکانی لەناوبردنی ماڵەکان بە رێژەی %39 کەم دەکاتەوە و ڕێژەی هەستکردن بە نائارامی لە دەرەوە بە ڕێژەی %58 کەم دەکاتەوە.2018.  ماڵپەڕی فەرهەنگ).
  • ساو پاوڵۆ: شارێک کە یاساکانی خۆی داناوە. لە ساڵی 2006دا شەقامەکانی گەورەترین شاری بەرازیل بە تابلۆی بانگەشە و لافاوێکی گەورەی پڕکردبوو، زۆرێک لەو تابلۆیانە بە نایاسایی دانراون (بی بی سی نیوز، 2006). یاسای شارێکی پاک، کە لە مانگی یەنەوەری ساڵی 2007دا کاری پێ کرا، تابلۆکانی دەرەکیی لابرد و سنووری قەبارەی بۆ نیشانەکانی بازاڕ دانا (Lei 14.223). لە دەوروبەری 15,000 تابلۆکانی بانگەشەی دابەزی، و لێکۆڵینەوەکان ڕایانگەیاند کە زیاتر لە 70٪ دانیشتوان پەسەند دەکەن (Adbusters, 2007). هەروەها شارەکە فێربوونێکیشی وەرگرت: تیمی پاککردنەوەی سەرەتایی وێنەی دیواری ڕەسمییان لەسەر کێشا، دوای خۆپیشاندانەکان ساوپاوڵۆ تۆمارێکی هونەری شەقامی دروستکرد بۆ ئەوەی بپارێزرێت.2008.  ئینگلیزی). ساۆ پاوڵۆ وەڵامێکی زۆر توندی هەڵبژارد بۆ شارێکی زۆر پڕ لە کێشە؛ زۆربەی شوێنەکان ڕێسای باشیان دەوێت لەسەر قەبارەی، جێگیرکردن و ڕووناکی، کە ئێمە پشتگیریمان لێدەکات لەم لاپەڕەیەدا.
  • ئەمریکا: ڕێگای سەیر. چوار ویلایەتی ئەمریکا و زیاتر لە 700 کۆمەڵگە بڕیاریان دا کە ڕێگە بە بڵاوکردنەوەی تابلۆی بانگەشە نەدەنسینیکیش ئەمریکا). زۆر یاسا و ڕێسای تر هەیە بۆ ئەوەی نیشانەکان لە کوێدا بن.
  • بەریتانیا: پەڕەکان داخراوە. بەڕێوەبەرایەتیەکە 500 ملیۆن پاوەند تەرخانکردووە بۆ گۆڕینی هێڵی کارەبای ئێستا لە شوێنەواری پاراستندا. لە دورست، 22 پایۆن لە ساڵی 2022 دا دابەزی دوای ئەوەی 8.8 کیلۆمەتری هێڵەکە بە ژێر زەویدا خرایە (National Grid).
  • زۆرێک لە شارەکانی مێژوویی کابلە ئاسمانییەکان دەخەنە ژێر زەوی کاتێک شەقامەکان دروستدەکرێنەوە، هەروەها یاساکانیان بۆ قەبارەی، ڕەنگ و ڕووناکی نیشانەکان لە ناوەندەکانیان دادەنێت.
ئۆتۆمبێلی ژێرزەمینی کۆنی نیویۆرک کە بە وێنەی گرافیتی داپۆشن، لە بەردەم ڕێگای شەمەندەفەرێکی کراوەدا.
گرافیتی لەسەر ئۆتۆمبێلی ژێر زەوی لە ڕێگای شەمەندەفەری شاری نیویۆرک. لە ساڵی 1984 نیویۆرک وێنەی نوێی دیواری لە ئۆتۆمبێلەکانی پاک کردۆتەوە و لە ماوەی دوو کاتژمێردا، تا مانگی مەی ساڵی 1989 هەموو ئۆتۆمبێلەکان پاک کراون. Photo: GiorgioBertin39, CC BY-SA 4.0

ڕێکخراوەکان کە ئەم کارەیان کردووە

ئەم ڕێکخراوانە کە قازانجیان نییە بڵاوی دەکەنەوە چی دەکەن و ئەنجامەکانیان هەیە کە دەتوانیت چاودێری بکەیت. تکایە سەیری کارەکانیان بکەن و، ئەگەر دەتەوێت یارمەتییان بدەیت، بیر لەوە بکەەوە کە بە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی ماڵپەڕەکانیانەوە پارە ببەخشیت. . Local Solar System هیچ شتێکی تریان پێ ناکرێت و هیچ شتێکیش بۆیان نامێنێت. پێش ئەوەی پارە بدەیت، ڕاپۆرت و حسابی ساڵانەی هەر ڕێکخراوێک بخوێنە.

  • فیلادەلفیا (ئەمریکا؛ هاوبەشەکەی پارە کۆکردنەوە، پشتیوانی هونەری فیلادەلفیا، کۆمپانیای بێ قازانج و بێ باجەیە. هونەری گشتی دروستدەکات لەگەڵ گەڕەکەکان، لاوان و ئەوانەی کە لە زیندان دەگەڕێنەوە، زیاتر لە 4000 وێنەی دیواری دروستکردووە لە ساڵی 1984وە.
  • بەریتانیا بەڕێوەبەر (بەریتانیا، کۆمپانیای خێرخوازی تۆمارکراو 1071737). کاردەکات بۆ کۆتایی هێنان بە پاشماوە و پاشەڕۆ، هەروەها یارمەتی خەڵک دەدات کە شانازی بکەن بەو شوێنانەی کە دەژین و کاردەکەن، لەوانە پاککردنەوەی خۆبەخشانە.
  • ئەمریکا جوان بپارێزە (ئەمریکی، بێ موچەی قازانج نەخوازراو). ئەم ڕێکخراوە رێکخراوی پاککردنەوەی گەورەی ئەمریکا بەڕێوەدەبات و تۆڕی پەیوەندیدارەکانی ناوخۆیی کە ڕێکخستنی پاککردنەوە، جوانکاری و لێکۆڵینەوە لە زبڵدانەکان دەکەن لە سەرتاسەری وڵاتدا.
  • [سێنیک ئەمریکا]https://www.scenic.org/) (ئەمریکا، بێ موچەی قازانج نەخوازراو، دامەزراوە لە ساڵی 1982). یارمەتی کۆمەڵگە دەدات ڕێگا و بینا جوانەکان بپارێزێت، یاساکانی نیشانەنووسین بنووسن، و ڤیڵەکانی خزمەتگوزاری سەرەوەی زەوی دابنێن.

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

  • بە خێرایی ڕاپۆرت لەسەر گرافیتی و زیانەکان بکە. زۆربەی کۆنسوڵ و کاربەدەستانی گواستنەوەی ئەپڵ یان هێڵی تەلەفۆنیان هەیە؛ ڕاپۆرتی خێرا ڕێگە بە دوورخستنەوەی خێرا دەدات.
  • پەڕەی تایبەتمەندی خۆت بە خێرایی لابەرەیان لە ئەنجومەنی خۆت بپرسە ئەگەر جیاکردنەوەی ئازاد پێشکەش بکات
  • ڕۆژێکی پاكکردنەوە دەست پێبکە یان بچنە ناوەوە لە شەقامەکەتدا، پارکەکەت یان ئیستانسەکەت.
  • پشتگیری دیواری یاسایی و دیواری فەرمی له‌ناو شاره‌که‌تدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که‌له‌وێ ده‌ژین
  • قسە لەگەڵ منداڵان بکە لەبارەی ئەوەی کە هونەر چۆن پێشوازی لێ دەکرێت، یارمەتیان بدە دیوارێک بدۆزنەوە، کتێبێکی نەخشەسازی یان پڕۆژەیەک کە کارەکانیان تێیدا ڕووناکی بخەنە سەر.
  • پشتگیریکردنی ژێرزەوی لەکاتێکدا شەقامەکان داخران و پرسیار بکەن کە چۆن هێڵی کارەبای نوێ نزیکتان دەخرێتەوە
  • یارمەتی نەخشەکێشانی بدە. خۆبەخش بە ڕێگەی باڵی بەشداریکردن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر