Àwọn àgbéwọlé ìṣàfarawé

Ibajẹ ti o rii ni ibajẹ ati awọn aṣiṣe ti o dẹkun awọn aaye nibiti a n gbe: vandalism lori awọn ilẹkun, awọn ọkọ oju irin ati awọn monuments, awọn iṣẹ-iṣẹ pataki nipasẹ awọn agbegbe ati awọn ọna, ati aibalẹ pe ko si ẹnikan ti o ṣetọju. O ko le ṣe awọn akọle nitori pe o ko ni ibajẹ ẹnikẹni. Ṣugbọn o n fa owo nla fun awọn eniyan, o si yipada bi wọn ṣe rii daju aabo, ati pe awọn ibi ti awọn eniyan fẹran julọ, awọn agbegbe itan-akọọlẹ, awọn parẹki, awọn eti okun ati awọn adagun-odo ti o ni idunnu, jẹ ibi ti o ti wa ni iṣakoso nigbagbogbo.

Ohun tí o jẹ́, àti ohun tí kò jẹ́

Ko si ohunkohun ti o gba oju ni ibajẹ. A ni lati jẹ ilu ti o ni ifẹ.

• Awọn ami ati awọn atẹwe, ti wọn fi pamọ ni ọna to dara, jẹ apakan ti oju-ilẹ ilu. Awọn aami ile itaja, awọn igun fiimu, awọn atẹwe ọja ati awọn squares ti o kun fun ina ti Tokyo tabi Times Square jẹ apakan ti ohun ti o mu ki ilu kan rii pe o wa ni igbesi aye, ṣe iranlọwọ fun eniyan lati wa ọna wọn, ati atilẹyin fun iṣowo agbegbe. Ohun ti o ṣe pataki ni ipo ati iwọn: awọn ami ti o ṣe akiyesi si apẹrẹ, wa kuro ninu awọn window ile-iṣẹ ati awọn iwoye ti ara ẹni, ati pe ko ni ifẹ tabi ifẹ lati mu awọn arinrin ajo padanu. Àwọn àṣẹ ìṣàmúlò-ètò tí o dara, kò jẹ́ igbànigbà, nípa àwọn ibi mìíràn.
• Àwọn àwọn fọ́nràn atí àwọn ẹ̀yàn aago àwọn ìṣàmúlò-ètò tí a ṣè láti inú ìṣẹ̀dà alábòójútó lè yipadà pánẹ́ẹ̀lì tó kù nínú àká-ìṣàmúlò-ètò.
• Graffiti vandalism, ti a fi kun tabi ti a fi wẹ laisi ijẹrisi lori ohun-ini awọn eniyan miiran, gbigbe ọkọ oju omi ati ẹwa, jẹ ọna ti o wọpọ julọ ati ti o ni idiyele pupọ ti ibajẹ iwoye ni ọpọlọpọ awọn ilu.
• Energy ati telecoms infrastructure: awọn pylons ti a fi ranṣẹ, awọn ọna agbara giga ati awọn okun ti o ni ibatan si awọn ọna opopona, eyiti o le ṣe ipalara awọn agbegbe ati awọn ọna fun awọn ẹgbẹẹgbẹrun ọdun.
• Ipakugba: awọn ile-iṣẹ ti a fi pa, awọn ohun ọṣọ opopona ti o ku, awọn ohun ija ati awọn ẹranko.

Graffiti: iṣoro ti o sanwo fun gbogbo eniyan

Graffiti vandalism ni a maa n yọ kuro bi ifihan ara ẹni ti ko ni ipalara. Awọn eniyan ti o sanwo fun rẹ ati pe wọn n gbe pẹlu rẹ rii ni ọna miiran. Gbogbo awọn taagi lori ọkọ oju irin, ile-iwosan, ile-iwe tabi ile itaja ni a gbọdọ ṣe iyẹwu, fi kun tabi yi pada, ati pe owo naa wa lati awọn idiyele, awọn owo-ori, awọn iye owo: lati gbogbo eniyan.

Ìyàn

• Ile-iṣẹ irin ajo Germany, Deutsche Bahn, fi ipalara ti graffiti silẹ ni ayika € 12 milionu fun ọdun kan, ati pe o ṣe igbasilẹ awọn iṣẹlẹ 32,000 ti vandalism lori nẹtiwọọki rẹ ni ọdun 2024 (Bahnblogstelle, 2025).
• London Awọn ilu ti o lo nipa £7 milionu ni ọdun kan lori graffiti ati awọn ile-iṣẹ gbigbe rẹ diẹ sii ju £6 milionu, ṣaaju ki o to ṣeto lati ṣe iyatọ si awọn window Underground acid-etched, eyiti o le ṣafikun £10 milionu diẹ sii. Agbegbe London ṣe iṣiro iye owo to ku si eto-ọrọ London ni nibẹ ni o ju £100 milionu lọ ni ọdun kan (Agbegbe London, 2002).
• Àwọn Àwọn Àwọn Àwọn Àwọn Àwọn, a nọmba ti $12 bilionu ni ọdun kan ni o wa nigbagbogbo ninu awọn itọnisọna ọlọpaa, botilẹjẹpe iṣiro rẹ ko ti fi silẹ (Weisel, US Department of Justice, 2009). Ko si iye to tọ, awọn ilu, awọn ile-iṣẹ irin-ajo, awọn ile-iwe ati awọn iṣowo kekere ni gbogbo wọn n mu owo naa.

Irin-ajo lọ siwaju ju ti ifẹ. Awọn ọkọ oju irin ati awọn ọkọ ayọkẹlẹ ti wa ni a mu kuro ninu iṣẹ lati jẹ ki o rọrun, gilasi etched pẹlu acid gbọdọ wa ni yiyan bibẹẹkọ ti wa ni fifọ, ati pe iyọrisi onimọ-ẹrọ lati okuta igbalode, brique ati bronze le ṣe ipalara si ilẹ ti o yẹ ki o tọju. Ninu awọn ile-iṣẹ ati awọn iranti ti o ni ẹtọ, alẹ kan ti awọ sprayer le fa ipalara to lagbara si awọn ohun elo ti o ti wa ni igbesi aye fun awọn ọgọrun ọdun.

Ohun tí o ṣè fún àwọn eniyan

Graffiti to lagbara le fa ki o ba ibi kan gbọ. Awọn ara ilu ati awọn alejo ka o bi ami pe ko si ẹnikan ti n ṣe iṣẹ: awọn iwadi ati awọn ẹkọ agbegbe ni a lo lati sopọ mọ awọn iṣoro ti o han gbangba, pẹlu graffiti ati awọn ohun elo, si irora nla ti iwa ọdaran, igbẹkẹle kekere ninu awọn ọrẹ ati ibatan ti o kere si si agbegbe (Sampson ati Raudenbush, 2004). Awọn eniyan ti o rii agbegbe wọn bi aṣiṣe ṣe sọ pe ifẹ, irora ati aibalẹ diẹ sii, nitori pe awọn iṣoro n dagbasoke igbẹkẹle (Ross ati Mirowsky, 2009); ni ile-ẹkọ kan, ilera ti o dara julọ ti awọn olugbe ti awọn agbegbe ti ko ni anfani ti ṣalaye ni kikun nipasẹ awọn iṣoro ati ijiya ti a rii (Ross ati Mirowsky, 2001). Imukuro awọn aaye ṣe iranlọwọ: ni idanwo ti a ṣe ni Philadelphia, iwẹ ati iyẹfun awọn ibi ti ko ni eniyan ṣe dinku awọn iroyin ti awọn olugbe nipa vandalism nipasẹ 39% ati pe o jẹ ki wọn ro pe wọn ko ni aabo lati lọ si ita nipasẹ 58% (Branas et al., 2018), ati pe o dinku awọn ifẹ ti aibalẹ laarin awọn olugbe agbegbe (South et al., 2018). Igbagbọ yii ni o wa lori awọn ti ko le yan lati lọ kuro: awọn eniyan to ku, awọn ọmọde ati awọn ẹbi ti owo wọn kere.

Njẹ́ afẹ̀jú náà tí n pẹ̀lú?

Ni ọdun 1982, James Q. Wilson ati George Kelling sọ ninu The Atlantic pe ibajẹ ti o rii, ti a fi silẹ laisi itọju, jẹ ami pe ko si ẹnikan ti o nifẹ ati pe o n beere fun awọn ẹtọ diẹ sii: imọran “awọn window ti o ku” (Wilson ati Kelling, 1982). Imọ-ẹrọ ti o lagbara julọ ni a ṣe lẹhin igba pipẹ. Ninu awọn idanwo agbegbe ni Groningen, Netherlands, awọn oniwadi ṣe iyatọ awọn aaye kanna ti a fi kun ati pe o ti wẹ pẹlu graffiti. Pẹlu graffiti lori awọn ilẹkun, ipin ti awọn eniyan ti o fi flyer silẹ bi afẹfẹ pọ si lati 33 si 69 ogorun, ati pe ipin ti o ji envelope kan ti o ni owo-ori banki lati apoti isura data ti di meji lọ lati 13 si 27 ogorun (Keizer, Lindenberg ati Steg, 2008).

Iwadii naa ni a n sọrọ nipa rẹ, ati pe o ṣe pataki lati jẹ deede nipa ohun ti o ṣafihan. Awọn ifihan pe awọn aṣiṣe n dagbasoke ni o dara; awọn ifihan pe awọn ọlọpaa ti o pọju ti awọn ẹtọ kekere ṣe idinku awọn ẹtọ jẹ diẹ sii ju. Iwadi kan ti a ṣe lori awọn iwadii 30 ri pe awọn ilana ti o da lori ibajẹ ni wọn dinku ijamba naa, ati pe awọn ọna ti o le ṣatunṣe iṣoro ati agbegbe, bii fifọ awọn aaye ati ṣiṣẹ pẹlu awọn olugbe, n ṣiṣẹ dara ju awọn iku-ibọn lọ (Braga, Welsh ati Schnell, 2015). Imọ naa ko jẹ lati daabo bo ni ibajẹ, ṣugbọn lati ṣe aṣiṣe ni iyara ati pẹlu awọn ọrẹ.

Àwọn àmì-ìwé tí a yàn nínú ọjọ́ kanna ní ìgbàjónò tí a dẹ̀kun. Àwọn àmì-ìwé tí a fi kùnà lọ́wọ́lọ́wọ́ nígbà kan ní ìṣàfarawé.

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

• Ipasẹ yarayara. Iṣẹ́ tí a mọ̀ jù lọ ní ilu New York’s subway. Lati ọdun 1984, nigbati ọkọ ayọkẹlẹ kan ti wa ni iwẹ, o ti wa ni iwẹ: eyikeyi graffiti tuntun ti yọ kuro ni awọn wakati meji tabi ọkọ ayọkẹlẹ naa ti mu jade lati iṣẹ, nitorinaa awọn ọkọ oju irin ti a ṣe apẹrẹ ko ṣiṣẹ. Ni ọdun 1989, o ti di olori ẹgbẹ oṣelu APC. Awọn iroyin ti awọn ọlọpaa US sọ pe fifipamọ iyara dinku graffiti tuntun, ati ọpọlọpọ awọn ilu ni bayii n wa lati yọ awọn taagi kuro laarin wakati 24 si 48, nitori fifipamọ iyara mu ki o padanu ifẹ lati ri (Weisel, 2009).
• Awọn ilẹkun ofin ati awọn murals ti a ṣe. Philadelphia’s Mural Arts Program bẹrẹ ni ọdun 1984 bi Philadelphia Anti-Graffiti Network, eyiti o ṣiṣẹ pẹlu awọn onkọwe graffiti ti o ni iriri lati ṣe awọn murals ni aaye (Mural Arts Philadelphia). O ti ṣe diẹ sii ju 4,000 awọn iṣẹ ti awọn iṣẹ-ṣiṣe olokiki pẹlu awọn agbegbe agbegbe, ati pe o ti di ami ti ilu (Ilu Philadelphia). Awọn ilẹkun ti a ṣe apẹrẹ nibiti awọn oṣere le ṣe apẹrẹ ni ofin lati fun talenti ni aaye laisi fifun wọn si gbogbo eniyan.
• Ìṣàfilọ́lẹ̀ ìdára. Anti-graffiti coating lori àwọn ojú-ìwọ̀n tí a lè fipa bá, ìmọ̀rá to dara, ìgbà ìgbà bíí awọn ọ̀gbin tí n ṣẹ̀gun nínú pánẹ́ẹ̀lì tí kò wa, atí ibí tí a ló nípárárárá ṣé ki o jẹ́ pé a lè dáwọ́ kọ́ọ̀kan lọ́wọ́lú.
• Ijọba agbegbe. Awọn eto lati gba ọna kan, awọn ọjọ ti a fi ṣe iyẹwu ati awọn ohun elo alaye rọrun yipada awọn olugbe si awọn aṣoju ti wọn wa ni ọna wọn.

Ṣàkọ́ awọn ọmọde níbi tí iṣẹ́ àwọn ẹ̀yàn kọ̀ǹpútà ń wa

Awọn ọmọde fẹràn lati ṣe awọn fọto lori awọn ilẹkun, ati pe ifẹ-iṣe ti o dara julọ. Ohun ti wọn nilo lati kọ ni pe ko dara lati ṣe fọto, ṣugbọn paali kan jẹ ti ẹnikan, ati pe awọn eniyan miiran n gbe pẹlu ohun ti a fi kun rẹ. Awọn ile-iwe, awọn ẹbi ati awọn ẹgbẹ ọdọ le:

• Gba iṣẹ-ọnà ni ibi kan. Awọn ilẹkun ile-iwe, awọn ifihan ni ayika awọn aaye ti o wa ni ayika, awọn ọna ti a fi pamọ ati awọn agbegbe le jẹ ibi fun awọn fọto murals ti awọn ọmọde ṣe, pẹlu iwe-aṣẹ ati apẹrẹ ti gbogbo eniyan ba pẹ.
• Ṣé kọ̀ nípa ìgbàyé. Tí o bà fi àwọn àwòrán pamọ́, bí a tò bá ọ̀rọ̀ olùbà, ki o si bí awọn alágbègbè tí yoò rí i ní gbogbo ọjọ́. Imọ-ẹrọ ti a fi pamọ si awọn eniyan ti ko yan rẹ kii ṣe ẹbun.
• Fi ojú kejì hàn. Fi àwọn alábòójútó, áríǹrẹ̀ básì tàbí olùbálẹ̀ ile-ìṣàfilọ́lẹ̀ pamọ́ kọ́ nípa ohun tí ìgbàdá táàbù náà fi kúra wọn, nínú owò ati nínú àkókò.
• Ṣe ayẹyẹ. Awọn ẹgbẹ ẹṣọ, awọn iṣẹ-ṣiṣe iwe-iṣatunkọ, awọn ilẹkun ofin ati awọn igbimọ fun awọn fọto ti o wa ni gbangba n fun awọn oṣere ọmọde ọna lati jẹ ki wọn ri, ati lati ṣe afihan ifẹ wọn fun wọn.
• Ìgbàyégbè pé kò ní gbogbo eniyan fẹ́ rẹ̀. Àwọn eniyan kan fẹ́ àwọ̀ ní pánẹ́ẹ̀lì gbogbo; àwọn mìíràn fẹ́ ìwọ̀n, pẹ̀lú aṣọ́ tí a fi kọ́ tabi ààyè-iṣẹ́ tí o dáwọ́. A ni lati fi ibi pamọ́ fun gbogbo wọn.

Àwọn ààyè-iṣẹ́, àwọn ìjánu-ìjánu náà atí àwọn káẹ̀bù

Ninu gbogbo awọn eto-ọrọ ti o ṣe apẹrẹ iwoye, gbigbe agbara ni igbagbogbo ti o dara julọ. A line of steel pylons le dominate a valley fun a century; a web of overhead cables le darken a street ati fipamọ awọn ile rẹ.

Awọn ọna gbigbe agbara giga jẹ pataki: wọn mu agbara lati awọn ile-iṣẹ ina, awọn parki ina oju ojo ati awọn ile-iṣẹ agbara lọ si ibi ti eniyan n gbe, ati pe iyipada agbara yoo nilo diẹ sii ju wọn lọ. Ṣugbọn bi ati ibi ti wọn ṣe kọ wọn jẹ ohun pataki fun awọn eniyan ti o wa ni ayika wọn. Awadi kan lori awọn tita ile ni Quebec ri pe iranti ti o yatọ si ti pylon tabi awọn kaadi rẹ le dinku idiyele ti ile nipasẹ 5% si diẹ sii ju 20%, lakoko ti o jẹ nikan ni ayika lilọ kiri, ko si ni oju (Des Rosiers, 2002). Pylons ni awọn agbegbe ti o ṣii ati awọn ile-iṣẹ orilẹ-ede jẹ laarin awọn ohun elo ti o han julọ ti eniyan ṣe.

Ìgbánú àwọn káàbù náà dẹ́kun ìrísí-lẹ́tà, ṣugbọn kii ṣe àwọn bílà. Awọn kaadi ibaraẹnisọrọ ti o wa ni isalẹ ilẹ jẹ idiyele 5 si 10 igba bi o ṣe le ṣe bii awọn laini afẹfẹ (ENTSO-E ati Europacable, 2010). Ninu akoko igbesi aye kan, iyatọ naa ti pọ si: awadi imọ-ẹrọ UK fi awọn ọna asopọ oju omi silẹ ni £2.2 si £4.2 milionu fun kilaọnu kan, lodi si £10.2 si £24.1 milionu fun kaadi nẹtiwọọki ti o wa ni ibi, pẹlu awọn idiyele igbesi aye ti o kere ju 4.7 igba lori ọna apẹẹrẹ kan (IET ati Parsons Brinckerhoff, 2012). Awọn kaadi ti a fipamọ tun nira lati ṣetọju ati ṣii awọn igun gigun nipasẹ ilẹ ati awọn ibi-afẹde. Fun awọn ọna asopọ ibaraẹnisọrọ agbegbe lori awọn ọna, awọn iṣẹ-ṣiṣe US ṣe atẹjade awọn iṣẹ akanṣe ilẹ ni igba mẹrin si mẹfa ti iye owo awọn ọna asopọ afẹfẹ tuntun, botilẹjẹpe awọn ọna asopọ ti o wa ni ibi ti ko ni ipalara pupọ (Edison Electric Institute, 2013).

Ibeere ti o ni oye ni lati yan ni itunu: fi awọn ọna asopọ silẹ nibiti wọn n kọja awọn agbegbe ti o ni iye julọ ati awọn ibi-afẹde ilu, ṣafihan awọn ọna asopọ tuntun ni ayika awọn igun ti o wa tẹlẹ ati kuro ni ile, lo awọn apẹrẹ pylon ti o kere ju, ati ṣetọju awọn kaadi opopona nigbakugba ti awọn ọna ba dibo. Ni Great Britain, awọn oludari ti fi £ 500 million silẹ lati fi awọn ila ti o wa tẹlẹ sinu ilẹ-ilẹ ti a ṣe aabo; ni Dorset, awọn pylons 22 ti wa ni isalẹ ni ọdun 2022 lẹhin ti 8.8 km ti lilọ ti a ti gbe (National Grid, Visual Impact Provision).

Ni awọn ilu ti n dagba ni iyara, iṣoro naa kere ju ṣugbọn o wa ni ibiti o wa: awọn bundle ti foonuiyara, intanẹẹti ati awọn kaadi agbara ti a fi pamọ laarin awọn igun ati awọn baluwe, ti a fi kun ọkan ni ọkan ati pe ko ti yọ kuro. Wọn fi awọn ile pamọ, wọn da awọn igi duro, ati pe o le jẹ ibajẹ ina ati aabo.

Àwọn ìṣẹ̀dá

Iṣoro oju ko jẹ ẹṣẹ. Awọn ilu, awọn oluṣelọpọ ọkọ ati awọn orilẹ-ede ni gbogbo wọn ti ṣe iyẹwu, fipamọ ati ṣii, ati pe ọpọlọpọ ṣe iṣiro ohun ti o yipada. Ko si ẹnikan ninu wọn ti o ṣe eyi nipa fi awọn eniyan silẹ; wọn ṣe eyi nipasẹ igbimọ pẹlu ohun ti o wa ni ọna kan, ati lẹhinna tọju rẹ.

• Ilu New York: ọkọ oju-omi okun ti o ni aabo. Lati ọdun 1984, nigba ti ọkọ oju omi okun kan ti wa ni aabo, ko si gba laaye lati lọ pẹlu graffiti lẹẹkansi: awọn taagi tuntun ti yọ kuro laarin wakati meji, tabi ọkọ oju omi naa ti mu jade lati iṣẹ. Ni May 1989 gbogbo awọn ọkọ oju omi ti wa ni free lati graffiti, nitori pe aṣọ irin-ajo ko si tun gba awọn olugbo (Weisel, 2009).
• Philadelphia: lati nẹtiwọọki anti-graffiti si ile-iṣẹ ṣiṣi. Ohun ti o bẹrẹ ni ọdun 1984 bi nẹtiwọọki Philadelphia Anti-Graffiti, ṣiṣẹ pẹlu awọn onkọwe graffiti ọdọ, ti dagbasoke si Mural Arts Philadelphia, eyiti o ti ṣẹda diẹ sii ju awọn murals 4,000 pẹlu awọn agbegbe agbegbe (Mural Arts Philadelphia; Ile-iṣẹ Philadelphia). Ni ilu kanna, idanwo ti a ṣe ni ipari-ipari ri pe fifọ ati fifun awọn aaye ti o ku silẹ ni awọn iroyin ti awọn olugbe nipa vandalism nipasẹ 39% ati pe wọn ko ni aabo lati lọ si ita nipasẹ 58% (Branas et al., 2018).
• São Paulo: ilu kan ti o fi ofin rẹ han. Ni ọdun 2006, awọn ọna ilu nla julọ ni Brazil ti wa ni aṣọ pẹlu awọn tabili ifihan ati awọn afi nla, diẹ ninu wọn ti a fi silẹ labẹ ofin (BBC News, 2006). Iṣẹ ofin ilu ti o ni aabo, ti o wa ni agbara lati Oṣu Kẹsan ọdun 2007, yọ awọn ifihan gbangba kuro ati fi iwọn to kere si fun awọn ami itaja (Lei 14.223). Ni ayika 15,000 awọn apamọ ti wa ni isalẹ, ati awọn iwadi sọ pe diẹ sii ju 70% ti awọn olugbe gba (Adbusters, 2007). O ti kọ ẹkọ ni ilu naa: awọn ẹlẹgbẹ ti o ṣe iyẹwu-iyẹwu ti bẹrẹ si ṣe awọn fọto ti a fọwọsi ni ọna ofin, ati lẹhin awọn igbesẹ São Paulo ti ṣẹda iwe-aṣẹ ti awọn iṣẹ-ṣiṣe opopona lati wa (Bloomberg, 2008). São Paulo yan idahun ti o lagbara pupọ fun ilu kan ti o ni ibajẹ pupọ; awọn ibi diẹ sii yoo fẹran awọn ofin to dara lori iwọn, ipo ati ifihan ina, eyi ni ohun ti a ṣe atilẹyin lori oju opo wẹẹbu yii.
• The United States: scenic roads. Awọn orilẹede mẹrin ti Amẹrika ati diẹ sii ju awọn agbegbe 700 lọ ti yan lati ma gba awọn aago ifihan laaye ni gbogbo wọn (Scenic America). Àwọn àṣẹ tí a fi pamọ́ nípa ibí tí àwọn ìṣàmúlò-ètò lè wa.
• Great Britain: pylons taken down. Awọn oludari ti fi £500 million silẹ lati dẹkun awọn laini agbara ti o wa ni awọn agbegbe ti a daabobo. Ni Dorset, 22 pylons ti wa ni isalẹ ni ọdun 2022 lẹhin 8.8 km ti o ti fipamọ sinu ilẹ (National Grid).
• Awọn ilu itan-akọọlẹ pupọ ti n gbe awọn kaadi nẹtiwọọki ni gbogbo igba ti awọn ọna wa ni a ṣe pada, ati pe o fi ofin de iwọn, awọ ati ifihan agbara ina ni awọn agbegbe wọn.

Àwọn ìjọbà tí n ṣe iṣẹ́ yìí

Awọn ẹgbẹ wọnyi ti ko ni owo-wiwọle ṣe atẹjade ohun ti wọn n ṣe ati pe wọn ni awọn abajade ti o le ṣayẹwo. Mo nifẹ lati wo iṣẹ wọn, ti o ba fẹ lati ran wọn lọwọ, maṣe yọ ara rẹ lẹnu lati fun wọn ni ifunni nipasẹ oju-iwe ayelujara wọn. The Local Solar System Foundation ko ni afilọ pẹlu eyikeyi ninu wọn ati pe ko gba ohunkohun lati wọn. Tí o bà fi, ka àwọn iroyin ọ̀nà kan nínú gbogbo ẹ̀kà iṣẹ́.

• Mural Arts Philadelphia (United States; rẹ owo-ori ifowopamọ alabaṣepọ, awọn Philadelphia Mural Arts Advocates, ni a owo-owo-free ko si-profit. O ṣe awọn iṣẹ-iṣere fun gbogbo eniyan pẹlu awọn agbegbe, awọn ọmọde ati awọn eniyan ti o pada lati ile-iṣẹ, ati pe o ti ṣe diẹ sii ju 4,000 awọn fọto murals lọ ni ọdun 1984.
• Pa Britain Tidy (United Kingdom, ṣii iṣẹ ọfẹ 1071737). Awọn iṣẹ lati daabobo awọn ohun ti a fipa mu ati awọn ohun ti a fipa mu, ati lati ṣe iranlọwọ fun awọn eniyan lati ni ifẹ si awọn aaye ti wọn n gbe ati ṣiṣẹ, pẹlu nipasẹ awọn iṣẹ-ṣiṣe ti o ṣe ni ọfẹ.
• Pa America dara (Ameriki, ko si owo-ori ti a fi sanwo). O n ṣiṣẹ Great American Cleanup ati nẹtiwọọki ti awọn alabaṣiṣẹpọ agbegbe ti o ṣe agbekalẹ awọn iṣẹ-ṣiṣe iwẹ, iyẹwu ati iwadii afẹfẹ ni gbogbo orilẹ-ede.
• Scenic America (United States, owo-ori ti ko ni owo-ori, ti a da ni 1982). Ń bá awọn àwọn ẹgbẹ́ kọ̀ǹpútà hàn ìdárawọ́ àwọn ojú-irinṣẹ́ àti àwọn ìṣàfihàn, kọ́ àwọn ààyè-ìwé àká-ìpàlẹ̀, àti lágbára àwọn wírà ìmọ̀ràn.

Bií o ṣe lè ran mì lọwọ

• Ṣẹ̀dá graffiti atí ibajẹ́ nígbàyàn. Gbogbo àwọn aṣofin àtí awọn olùkọ́ ọkọ oju-omi ní àwọn ohun eló tabí awọn lẹ́tà kọ̀ǹpútà; ìforúkọ́ra nígbàyàn jẹ́ ki a lè yọ̀rọ̀ wọn nígbàyàn.
• Pa àwọn àmì-ìwé láti inú àwọn ìkúndùn rẹ̀ kùnà, tabi beere lọwọ ijoba rẹ ti o ba nfun iyọkuro ọfẹ.
• Ṣẹ̀dá tabi bẹrẹ ọjọ́ ìṣàfarawe-ìròyìn nínú ààyè-iṣẹ́ rẹ, parki tàbí ile-iwe.
• Àwọn ààyè-iṣẹ́ ìdáràn atí àwọn àgbèkalẹ̀ àwọn àwọn àgbèkalẹ̀ nínú ààyè-iṣẹ́ rẹ, tí a ṣé ìṣàfarawé pẹlú àwọn eniyan tí yoò jẹ́ pèlu wọn.
• Fi sọrọ si awọn ọmọde nipa ibi ti a fẹ́ ṣe iṣẹ́, ki o si ran wọn lọwọ lati wa pánẹ́ẹ̀lì kan, iwe-ìṣàwòyé kan tabí iṣẹ́ kan tí wọn lè fi ìgbà pamọ́.
• Suport undergrounding tí àwọn káàbù láti fi pamọ́ nígbà tí a bá kọ́lù, àtí bí àwọn ìṣàmúlò-ètò agbara tuntun to ǹlára rẹ̀ ṣe lè rọ́ọ̀nù.
• Gbogbo wa nibẹ. Ṣẹ̀dá lọ́wọ́lọ́wọ́ lẹ́nú awọn ìforúkọsílẹ̀.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé

• Keizer, Lindenberg ati Steg (2008), Ìgbàdálẹ̀ ìrìn-àjò, Science 322
• Wilson ati Kelling (1982), Awọn fèrèsé tí a ṣìrọ̀, The Atlantic
• Braga, Welsh ati Schnell (2015), Ṣe ibajẹ ọlọpa le dinku ijabọ? A systemic review ati meta-analysis, Journal of Research in Crime and Delinquency 52
• Sampson ati Raudenbush (2004), Igbagbọ ibajẹ: igbẹkẹle agbegbe ati ikole awujọ ti “awọn window ti o bajẹ”, Social Psychology Quarterly 67
• Ross ati Mirowsky (2001), Igbagbọ ti o dara, ibajẹ, ati ilera, Journal of Health and Social Behavior 42
• Ross ati Mirowsky (2009), Iroyin igbẹkẹle, ifẹ-ẹni-ni-ara, ati aibalẹ, Journal of Health and Social Behavior 50
• Àwọn àkọlé (2018), Iwadii ti a ṣe ni ipari-ọna ti o wa ni ilu lati da pada si ilẹ ti ko ni nkankan, PNAS 115
• South ati (2018), Iroyin ti igbimọ ilẹ ti ko ni iṣẹ lori ilera ẹmi awọn eniyan ti o wa ni agbegbe, JAMA Network Open 1
• Weisel (2009), Graffiti, Awọn itọnisọna ti o ni ibatan si awọn iṣoro fun Ile-iṣẹ Iṣẹ-iwosan No. 9, Àwọn Ìjọba Aṣàfilọ́lẹ̀ Àwọn Ẹ̀yàn Ìṣẹ́
• London Assembly (2002), Graffiti ni London
• Bahnblogstelle (2025), Awọn ipalara graffiti Deutsche Bahn
• Wikipedia, Leake Street, London’s legal graffiti tunnel
• Mural Arts Philadelphia, ÌtànÀwọn Ìjánu-ìsún Àwọn àwòrán Philadelphia
• Des Rosiers (2002), Power lines, visual encumbrance and house values, Journal of Real Estate Research 23
• ENTSO-E ati Europacable (2010), Iṣẹ ti o ṣeeṣe ati awọn abuda imọ-ẹrọ ti awọn ọna asopọ gbigbe agbara agbara giga giga
• IET ati Parsons Brinckerhoff (2012), Iwadii Iṣẹ-ṣiṣe Iṣakojọpọ Elektẹrika
• Edison Electric Institute (2013), Oju-iwe, Oju-iwe 2012: Iwadii ti a ṣe imudojuiwọn lori ikole ilẹ ti awọn laini agbara giga
• National Grid, Project Dorset Visual Impact Provision
• Ààyè São Paulo, Àwọn Ìṣẹ́ Aṣàfilọ́lẹ̀ 14.223 ti 2006, Lei Cidade Limpa
• America Scenic, Awọn aago-iṣàfihàn àti ìdákọ-ìtàn àti Ìtàn wa
• Plummer (2006), Awọn ọkunrin ti a ṣe ifihan ni Brazil n wo awọn iwe-iṣowo ti a daduro, BBC News
• Harris (2007), São Paulo: ilu kan ti ko ni awọn apamọ, Adbusters
• Winterstein (2008), Scrub São Paulo’s graffiti? Ko si ni iyara, Tate ti London sọ, Bloomberg
• Àwọn àkọlé ẹ̀ṣẹ̀ láti inú Ajọ Ẹgbẹ́ Ọ̀rọ̀ọ̀rọ̀ fun Ínlẹ̀ Gẹ́ẹ̀sì àti Wales atí ipó tí kò jẹ́ owo-ìdáràn US lati ProPublica Nonprofit Explorer