Niektóre języki na tej stronie mogą być tłumaczone maszynowo i zawierać błędy. Pomóż go ulepszyć Przeczytaj oryginał w języku angielskim
Światła miasta i Księżyc po nocnej stronie Ziemi, widziane z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Czerwona inicjatywa

Zanieczyszczenie wizualne

Chronimy to, co słyszymy i oddychamy, a to, co widzimy na co dzień, kształtuje nasz nastrój, poczucie bezpieczeństwa i dumę z danego miejsca.

NASA

Zanieczyszczenie wizualne to szkody i bałagan, które degradują miejsca, w których żyjemy: wandalizm na murach, pociągach i zabytkach, ciężka infrastruktura przez krajobrazy i ulice oraz zaniedbania, których nikt nie naprawia. Rzadko pojawia się na pierwszych stronach gazet, ponieważ nie zatruwa nikogo bezpośrednio. Ale to kosztuje społeczeństwo dużo pieniędzy, zmienia poczucie bezpieczeństwa ludzi, a miejsca, które ludzie kochają najbardziej, historyczne centra, parki, linie brzegowe i ciche doliny, są prawie zawsze miejscami, w których jest kontrolowane.

Co się liczy, a co nie

Nie wszystko, co przyciąga wzrok to zanieczyszczenia. Miasto ma być żywe.

  • Znaki i billboardy, dobrze umieszczone, są częścią miejskiej tkanki. Znaki sklepowe, namioty filmowe, tabliczki reklamowe i oświetlone place Tokio czy Times Square są częścią tego, co sprawia, że miasto czuje się żywe, pomaga ludziom odnaleźć drogę i wspiera lokalny biznes. Liczy się rozmieszczenie i skala: znaki, które szanują architekturę, nie są umieszczane w pobliżu okien mieszkalnych ani widoków na przyrodę, a także nie są tak jasne lub animowane, aby odwracać uwagę kierowców. Dobre zasady znakowania, a nie zakazy, są odpowiedzią w większości miejsc.
  • Mural na zamówienie i street art Zrobione za zgodą właściciela mogą przekształcić pustą ścianę w punkt orientacyjny.
  • Wandalizm grafitowy, pomalowane lub porysowane bez zgody na cudzej własności, transporcie publicznym i dziedzictwie, jest najbardziej rozpowszechnioną i kosztowną formą zanieczyszczenia wizualnego w wielu miastach.
  • Infrastruktura energetyczna i telekomunikacyjna: maszty przesyłowe, napowietrzne linie energetyczne i plątaniny kabli ulicznych, które mogą dominować w krajobrazie i na ulicach przez pokolenia.
  • Zaniedbanie: opuszczone budynki, zepsute meble uliczne, śmieci i wyrzucanie odpadów.

Graffiti: kosztowny problem dla każdego

Wandalizm grafitowy jest często odrzucany jako nieszkodliwa forma wyrażania siebie. Ludzie, którzy za nią płacą i z nią żyją, widzą to inaczej. Każdy znaczek na pociągu, przystanku autobusowym, szkole czy sklepie musi zostać wyczyszczony, przemalowany lub wymieniony, a pieniądze pochodzą z opłat, podatków, czynszów i cen: od wszystkich.

Ile to kosztuje

  • Germany’s railway, Deutsche Bahn, szacuje szkody spowodowane przez graffiti na około €12 million a year i odnotował kilka 32,000 przypadków wandalizmu w swojej sieci w 2024 (Bahnblogstelle, 2025).
  • London’s boroughs spent about £7 million a year on graffiti and its transport companies more than £6 million, before counting the replacement of acid-etched Underground windows, which could add £10 million more. Zgromadzenie Londyńskie oszacowało całkowity koszt dla londyńskiej gospodarki na Ponad 100 milionów funtów rocznie (Zgromadzenie w Londynie, 2002).
  • W Stanach Zjednoczonych, liczba 12 miliardów dolarów rocznie jest często przytaczana w wytycznych policyjnych, chociaż jej pierwotne obliczenia nie są publikowane (Weisel, Departament Sprawiedliwości USA, 2009). Niezależnie od dokładnej kwoty, miasta, agencje transportowe, szkoły i małe firmy ponoszą rachunek.

Koszty wykraczają daleko poza czyszczenie. Pociągi i autobusy są wycofywane z eksploatacji w celu ich oczyszczenia, szkło wytrawione kwasem musi być wymieniane zamiast myte, a specjalistyczne usuwanie ze starego kamienia, cegły i brązu może uszkodzić powierzchnię, którą ma uratować. Na zabytkowych budynkach i pomnikach jedna noc farby w sprayu może spowodować trwałe uszkodzenie materiałów, które przetrwały przez wieki.

Pracownik miasta w twardym kasku i respiratorze, który myje znacznik graffiti z pudełka narzędziowego na rogu ulicy, w czerni i bieli.
Pracownik miasta usuwa graffiti na rogu Pike i Harvard w Seattle, 1999. Każdy tag kosztuje kogoś czasu i pieniędzy na czyszczenie. Photo: Seattle Municipal Archives, CC BY 2.0

Co to robi z ludźmi

Ciężkie graffiti zmienia to, jak się czuje miejsce. Mieszkańcy i turyści odczytują to jako znak, że nikt nie jest odpowiedzialny: badania i badania terenowe konsekwentnie łączą widoczny bałagan, w tym graffiti i śmieci, z większym strachem przed przestępczością, mniejszym zaufaniem do sąsiadów i słabszym przywiązaniem do okolicy (Sampson i Raudenbush, 2004). Ludzie, którzy postrzegają swoje sąsiedztwo jako nieuporządkowane, zgłaszają większy niepokój, złość i depresję, głównie dlatego, że zaburzenia rodzą nieufność (Ross i Mirowsky, 2009); w jednym z badań gorszy stan zdrowia mieszkańców dzielnic znajdujących się w niekorzystnej sytuacji wyjaśniono prawie całkowicie postrzeganym zaburzeniem i strachem (Ross i Mirowsky, 2001). Pomaga naprawianie miejsc: w randomizowanym badaniu przeprowadzonym w Filadelfii, sprzątanie i zazielenianie pustych terenów zmniejszyło liczbę doniesień mieszkańców o wandalizmie o 39 procent, a poczucie niebezpieczeństwa wychodzenia na zewnątrz o 58 procent (Branas et al., 2018), a także zmniejszyło uczucia depresji wśród pobliskich mieszkańców (South et al., 2018). Ten stres najsilniej dotyka tych, którzy nie mogą zdecydować się na wyjazd: osób starszych, dzieci i rodzin o niskich dochodach.

Czy zaburzenie rozprzestrzenia się?

W 1982 roku James Q. Wilson i George Kelling w The Atlantic argumentowali, że widoczny nieład, pozostawiony bez naprawy, sygnalizuje, że nikogo to nie obchodzi i zachęca do poważniejszego obrażania: idea “rozbitych okien” (Wilson i Kelling, 1982). Najsilniejsze dowody eksperymentalne pojawiły się znacznie później. W serii eksperymentów terenowych w Groningen, w Holandii, naukowcy porównali te same miejsca utrzymywane w czystości i pokryte graffiti. W przypadku graffiti na ścianach odsetek osób, które wyrzuciły ulotkę jako śmieci wzrósł z 33 do 69 procent, a odsetek tych, którzy ukradli kopertę ze skrzynki pocztowej zawierającą banknot podwoił się z 13 do 27 procent (Keizer, Lindenberg i Steg, 2008).

Badania są przedmiotem debaty i ważne jest, aby być precyzyjnym w tym, co pokazują. Dowody na to, że zaburzenia rozprzestrzeniają się są silne; dowody na to, że agresywna policja drobnych przestępstw zmniejsza przestępczość jest znacznie słabsza. Przegląd 30 badań wykazał, że strategie skoncentrowane na zaburzeniach nieznacznie zmniejszają przestępczość, a podejścia społeczne i rozwiązywanie problemów, takie jak sprzątanie miejsc i praca z mieszkańcami, działają lepiej niż masowe aresztowania (Braga, Welsh i Schnell, 2015). Lekcja nie polega na tym, aby karać surowiej, ale szybciej naprawiać i angażować społeczność.

Tag usunięty tego samego dnia jest zaproszeniem odrzuconym. Tag pozostawiony na miesiące jest zaakceptowanym zaproszeniem.

Co działa?

  • Szybkie usunięcie. Najbardziej znanym sukcesem jest metro w Nowym Jorku. Od 1984 roku, po oczyszczeniu wagonu, był on utrzymywany w czystości: nowe graffiti usuwano w ciągu dwóch godzin lub wagon wycofywano z eksploatacji, więc malowane pociągi nie kursowały już. Do maja 1989 roku cała flota była wolna od graffiti. Wskazówki policji amerykańskiej donoszą, że szybkie usuwanie zmniejsza nowe graffiti, a wiele miast obecnie stara się usuwać znaczniki w ciągu 24 do 48 godzin, ponieważ szybkie usunięcie zabiera nagrodę za bycie widzianym (Warszawa, 2009).
  • Legalne ściany i zlecone murale. Program sztuki murarskiej w Filadelfii rozpoczął się w 1984 roku jako Philadelphia Anti-Graffiti Network, który współpracował z młodymi graffitistą, aby zamiast tego malować mury (Mural Arts Philadelphia). Od tego czasu stworzył ponad 4000 dzieł sztuki publicznej z lokalnymi społecznościami i stał się symbolem miasta (City of Philadelphia). Wyznaczone ściany, na których artyści mogą legalnie malować dają miejsce talentowi bez narzucania go wszystkim.
  • Ochronna konstrukcja. Powłoki antygraffiti na wrażliwych powierzchniach, dobre oświetlenie, sadzenie roślin takich jak pnącza na pustych ścianach i dobrze wykorzystane przestrzenie publiczne sprawiają, że wandalizm jest trudniejszy, a sprzątanie tańsze.
  • Własność społeczności. Programy „Zaadoptuj ulicę”, wolontariuszy, którzy sprzątają i łatwe aplikacje do raportowania sprawiają, że mieszkańcy stają się strażnikami własnej ulicy.
Duży abstrakcyjny mural w niebieskich ścieżkach światła na boku budynku nad rzeką Schuylkill w Filadelfii.
Convergence autorstwa Rebekki Rutstein, na zlecenie programu City of Philadelphia Mural Arts Program, 2019. Photo: Rebecca Rutstein, CC BY-SA 4.0

Uczymy dzieci, gdzie należy sztuka

Dzieci uwielbiają rysować na ścianach, a ta kreatywność jest cenna. To, czego muszą się nauczyć to nie to, że malowanie jest złe, ale że ściana należy do kogoś i że inni ludzie żyją tym, co na niej umieścimy. Szkoły, rodziny i grupy młodzieżowe mogą:

  • Daj sztuce miejsce. Ściany szkół, billboardy wokół placów budowy, przejścia podziemne i domy kultury mogą być wypełnione murami zaplanowanymi przez dzieci, z uzyskaniem zgody i projektu, na który wszyscy się zgadzają.
  • Naucz zgody. Przed malowaniem czegokolwiek, zapytaj właściciela i zapytaj sąsiadów, którzy będą go widzieć na co dzień. Sztuka, która jest narzucana ludziom, którzy jej nie wybrali, nie jest darem.
  • Pokaż drugą stronę. Zaproś opiekuna, kierowcę autobusu lub właściciela sklepu, aby wyjaśnił, ile kosztuje go czyszczenie znacznika, w pieniądzach i czasie.
  • Zaoferuj scenę. Kluby artystyczne, projekty szkicowników, legalne ściany i konkursy na publiczne murale dają młodym artystom sposób na to, by być widzianym i dumnym z siebie.
  • Szanuj, że nie każdy tego chce. Niektórzy chcą koloru na każdej ścianie, inni cenią sobie zwykły kamień, starą cegłę lub cichą ulicę. Wspólne miasto potrzebuje miejsca dla obu.
Długi tunel drogowy pod linią kolejową, którego ściany i sufit pokryte są od końca do końca kolorowymi malowidłami.
Leake Street – tunel drogowy pod dworcem Waterloo w Londynie, gdzie dozwolone jest malowanie na ścianach. Takie legalne ściany dają artystom scenę, nie narzucając ich pracy ludziom, którzy jej nie wybrali. Photo: Maggie Jones, public domain

Linie energetyczne, maszty i kable

Spośród całej infrastruktury, która kształtuje widok, transport energii jest często najbardziej trwały. Linia stalowych słupów może dominować nad doliną przez całe stulecie; sieć napowietrznych kabli może zaciemnić ulicę i ukryć jej budynki.

Linia słupów wysokiego napięcia przecinających zielone pola uprawne i lasy w Devon, Anglia.
Maszty wysokiego napięcia przecinają krajobraz w South Hams, Devon. Photo: Lewis Clarke, CC BY-SA 2.0

Linie przesyłowe wysokiego napięcia są niezbędne: przenoszą energię z farm wiatrowych, parków słonecznych i elektrowni do miejsc zamieszkania ludzi, a transformacja energetyczna będzie wymagać ich znacznie większej liczby. Ale to, jak i gdzie są budowane, ma znaczenie dla ludzi, którzy mieszkają obok nich. Badanie sprzedaży domów w Quebecu wykazało, że bezpośredni widok na pylon lub jego kable może obniżyć cenę domu o 5 procent do ponad 20 procent, podczas gdy po prostu znajdowanie się w pobliżu korytarza linii, poza zasięgiem wzroku, nie miało wpływu (Z róż, 2002). Pylony w otwartych krajobrazach i parkach narodowych należą do najbardziej widocznych konstrukcji, jakie budują ludzie.

Zakopywanie kabli rozwiązuje problem widok, ale nie rachunek. Podziemne kable transmisyjne zazwyczaj kosztują 5 do 10 razy Tak dużo do zbudowania jak linie napowietrzne (ENTSO-E i Europacable, 2010). W ciągu całego okresu eksploatacji różnica zmniejsza się: brytyjskie badanie inżynieryjne wykazało, że koszt linii napowietrznych wynosi od 2,2 do 4,2 mln funtów za kilometr, w porównaniu z 10,2 do 24,1 mln funtów dla kabli podziemnych, przy czym pod ziemią koszty są około 4,7-krotnie większe na jednej przykładowej trasie (IET i Parsons Brinckerhoff, 2012). Zakopane kable są również trudniejsze do naprawy i wykopywania długiego rowu przez glebę i siedliska. W przypadku lokalnych linii dystrybucyjnych na ulicach, amerykańskie przedsiębiorstwa energetyczne zgłaszają koszty budowy podziemnej od pięciu do dziesięciu razy większe niż w przypadku nowych linii napowietrznych, chociaż linie zakopane są znacznie mniej narażone na sztormy (Edison Electric Institute, 2013).

Rozsądną odpowiedzią jest staranny wybór: zakopywanie linii w miejscach, gdzie przecinają one najbardziej cenne krajobrazy i centra miast, prowadzenie nowych linii wzdłuż istniejących korytarzy i z dala od domów, stosowanie masztów o niższym profilu i porządkowanie okablowania ulicznego za każdym razem, gdy drogi są wykopywane. W Wielkiej Brytanii organ regulacyjny przeznaczył 500 milionów funtów na umieszczenie istniejących linii pod ziemią w chronionych krajobrazach; w Dorset, 22 maszty zostały usunięte w 2022 roku po zakopaniu 8,8 km linii (National Grid, zapewnienie wpływu wizualnego).

Maszt wysokiego napięcia z przewodami opuszczony i zakotwiony w betonowych blokach na ogrodzonym trawiastym terenie.
Kable napowietrzne są usuwane w Hackney Marshes, we wschodnim Londynie, w październiku 2008 roku; krótko po tym przewody i pylon zniknęły. Photo: sludgegulper, CC BY-SA 2.0

W wielu szybko rozwijających się miastach problem jest mniejszy, ale bliższy: wiązki kabli telefonicznych, internetowych i elektrycznych naciągnięte między słupami i balkonami, dodane jeden po drugim i nigdy nie usunięte. Ukrywa budynki, blokuje drzewa i może stanowić zagrożenie pożarowe i bezpieczeństwa.

Gęsta plątanina napowietrznych kabli i zwojów przewodów na ulicy w Szanghaju.
Kable napowietrzne na ulicy w Szanghaju. Photo: Jakub Hałun, CC0

Sprawdzone rozwiązania

Zanieczyszczenie wizualne nie jest losem. Miasta, przewoźnicy i całe kraje oczyściły się, uporządkowały i rozjaśniły, a niektórzy zmierzyli, co się zmieniło. Żaden z nich nie zrobił tego poprzez obwinianie ludzi; zrobili to, decydując wspólnie, co należy na ulicy, a następnie trzymając się tego.

  • Nowy Jork: czysta flota metra. Od 1984 roku, po oczyszczeniu wagonu metra, nie wolno było już więcej jeździć z graffiti: nowe etykiety usuwano w ciągu dwóch godzin lub wagon był wycofywany z eksploatacji. Do maja 1989 roku cała flota była wolna od graffiti, ponieważ malowanie pociągu nie przynosiło już zysków (Weisel, 2009).
  • Filadelfia: od sieci antygraffiti do galerii na świeżym powietrzu. To, co zaczęło się w 1984 roku jako Philadelphia Anti-Graffiti Network, pracując z młodymi graffiti, przerodziło się w Mural Arts Philadelphia, które stworzyło ponad 4000 murali z lokalnymi społecznościami (Mural Arts Philadelphia; City of Philadelphia). W tym samym mieście, randomizowane badanie wykazało, że sprzątanie i zazielenianie pustych terenów zmniejszyło liczbę doniesień mieszkańców o wandalizmie o 39 procent, a poczucie niebezpieczeństwa podczas wychodzenia na zewnątrz o 58 procent (Branas et al., 2018).
  • São Paulo: miasto, które wyznaczało własne zasady. W 2006 roku ulice największego miasta Brazylii pokryte były billboardami i gigantycznymi plakatami, w większości nielegalnie zamontowanymi (BBC News, 2006). Ustawa o Czystym Mieście, która weszła w życie od stycznia 2007, usunęła billboardy zewnętrzne i ustanowiła limity wielkości dla znaków sklepowych (Lei 14.223). Około 15,000 billboardów zostało zniszczonych, a badania potwierdziły, że ponad 70 procent mieszkańców zaakceptowało (Adbusters, 2007). Miasto również wyciągnęło wnioski: wczesne ekipy sprzątające przemalowywały oficjalnie zatwierdzone murale, a po protestach São Paulo stworzyło rejestr sztuki ulicznej do przechowywania (Bloomberg, 2008). São Paulo wybrał niezwykle surową odpowiedź na niezwykle zagracone miasto; większość miejsc będzie preferować dobre zasady dotyczące wielkości, umiejscowienia i jasności, co popieramy na tej stronie.
  • Stany Zjednoczone: malownicze drogi. Cztery stany USA i ponad 700 społeczności zdecydowało się nie zezwalać na billboardy w ogóle (Malownicza Ameryka). Wiele więcej ustalonych zasad, gdzie znaki mogą stać.
  • Wielka Brytania: demontaż masztów. Organ regulacyjny przeznaczył 500 milionów funtów na zakopanie istniejących linii energetycznych w chronionych krajobrazach. W Dorset w 2022 roku zburzono 22 maszty po ułożeniu pod ziemią 8,8 km linii (National Grid).
  • Wiele historycznych miast zakopuje napowietrzne kable przy każdej przebudowie ulic i ustala zasady dotyczące wielkości, koloru i oświetlenia znaków w swoich centrach.
Stare nowojorskie wagony metra pokryte malowanymi graffiti, stojące na otwartym podwórku kolejowym.
Graffiti-pokryte wagony metra w New York City kolejowym podwórku. Od 1984 roku Nowy Jork usuwał nowe graffiti z oczyszczonych samochodów w ciągu dwóch godzin, a do maja 1989 cała flota była czysta. Photo: GiorgioBertin39, CC BY-SA 4.0

Organizacje wykonujące tę pracę

Te organizacje non-profit publikują swoje działania i mają wyniki, które możesz sprawdzić. Proszę przyjrzeć się ich pracy i, jeśli chcesz pomóc, rozważ przekazanie im bezpośrednio za pośrednictwem ich własnych stron internetowych. Fundacja Local Solar System nie ma z nimi żadnego związku i nic od nich nie otrzymuje. Zanim przekażesz datek, zapoznaj się z rocznymi sprawozdaniami i rachunkami każdej organizacji.

  • Mural Arts Philadelphia (Stany Zjednoczone; jej partnerem w zbieraniu funduszy jest zwolniona z podatku organizacja non-profit, Philadelphia Mural Arts Advocates). Tworzy sztukę publiczną z dzielnicami, młodzieżą i osobami powracającymi z więzienia. Od 1984 roku wykonał ponad 4000 murali.
  • Keep Britain Tidy (Wielka Brytania, zarejestrowana organizacja charytatywna 1071737). Działa na rzecz wyeliminowania śmieci i odpadów oraz pomaga ludziom być dumnymi z miejsc, w których mieszkają i pracują, w tym poprzez wolontariat.
  • Keep America Beautiful (Stany Zjednoczone, organizacja non-profit zwolniona z podatku). Prowadzi Great American Cleanup i sieć lokalnych oddziałów, które organizują porządki, upiększanie i badania śmieci w całym kraju.
  • Scenic America (Stany Zjednoczone, zwolniona z podatku organizacja non-profit, założona w 1982 r.). Pomaga społecznościom chronić malownicze drogi i widoki, pisać zasady znaków i zakopywać napowietrzne przewody komunikacyjne.

Jak możesz pomóc

  • Zgłoś graffiti i szkody szybko. Większość rad i operatorów transportu ma aplikacje lub linie telefoniczne; szybkie zgłaszanie umożliwia szybkie usunięcie.
  • Usuń znaczniki na własnej nieruchomości szybko, lub zapytaj radę, czy oferuje bezpłatne usuwanie.
  • Dołącz lub rozpocznij dzień porządkowania Na ulicy, w parku lub na stacji.
  • Wspieraj legalne ściany i zlecane murale W Twojej okolicy, zaplanowane z ludźmi, którzy będą mieszkać obok nich.
  • Rozmawiaj z dziećmi Pomóż im znaleźć ścianę, szkicownik lub projekt, w którym ich praca może zabłysnąć.
  • Wsparcie undergrounding Zapytaj o możliwość przeprowadzenia kabli, gdy ulice są wykopywane i zapytaj, jak nowe linie energetyczne w pobliżu będą poprowadzone.
  • Pomóż zmapować go. Zgłosz się jako wolontariusz poprzez tablica wkładu.

Źródła i dalsze czytanie