Sommige talen op deze site kunnen automatisch zijn vertaald en fouten bevatten. Help het te verbeteren Lees het origineel in het Engels
De maan over de nachtzijde van de aarde, gezien vanaf het International Space Station.
Het Rode Initiatief

Visuele vervuiling

We beschermen wat we horen en inademen, maar wat we dagelijks zien bepaalt ook onze stemming, ons gevoel van veiligheid en onze trots op een plek.

NASA

Visuele vervuiling is de schade en rommel die de plaatsen waar we wonen aantasten: vandalisme op muren, treinen en monumenten, zware infrastructuur door landschappen en straten, en verwaarlozing die niemand repareert. Het maakt zelden de krantenkoppen omdat het niemand direct vergiftigt. Maar het kost de burgers veel geld, het verandert hoe veilig mensen zich voelen en de plaatsen waar mensen het meest van houden, historische centra, parken, kusten en rustige valleien, zijn bijna altijd de plaatsen waar het gecontroleerd is.

Wat telt en wat niet

Niet alles wat opvalt is vervuiling. Een stad is bedoeld om levendig te zijn.

  • Boorden en billboards, goed geplaatst, maken deel uit van het stedelijke weefsel. Winkelborden, bioscooptenten, marktborden en de verlichte pleinen van Tokio of Times Square zijn onderdeel van wat een stad levend maakt, mensen helpen hun weg te vinden en lokale bedrijven ondersteunt. Waar het om gaat is plaatsing en schaal: borden die de architectuur respecteren, uit de buurt blijven van ramen in woningen en natuurlijke vergezichten, en niet zo fel of levendig zijn dat ze bestuurders afleiden. Goede bordenregels, geen verboden, zijn op de meeste plaatsen het antwoord.
  • Muurschilderingen en street art in opdracht Een foto gemaakt met toestemming van de eigenaar kan een lege muur transformeren tot een landmark.
  • Graffiti vandalisme, geschilderd of gekrast zonder toestemming op andermans eigendom, openbaar vervoer en erfgoed, is de meest voorkomende en kostbare vorm van visuele vervuiling in veel steden.
  • Energie- en telecommunicatie-infrastructuur: transmissiemasten, bovengrondse hoogspanningsleidingen en klitten van straatkabels die generaties lang het landschap en de straten kunnen domineren.
  • Verwaarlozing: verlaten gebouwen, gebroken straatmeubilair, afval en vliegendumping.

Graffiti: een kostbaar probleem voor iedereen

Graffitivandalisme wordt vaak afgedaan als een onschuldige vorm van zelfexpressie. De mensen die ervoor betalen en ermee leven zien het anders. Elke tag op een trein, bushalte, school of winkelgevel moet worden schoongemaakt, overschilderd of vervangen en dat geld komt uit tarieven, belastingen, huurprijzen en prijzen: van iedereen.

Wat het kost

  • Spoorwegen van Duitsland, Deutsche Bahn, schat de schade door graffiti op ongeveer €12 miljoen per jaar, en registreerde ongeveer 32.000 gevallen van vandalisme in zijn netwerk in 2024 (Spoorwegblog, 2025).
  • Londen De boroughs gaven ongeveer £7 miljoen per jaar uit aan graffiti en de vervoersmaatschappijen meer dan £6 miljoen, zonder rekening te houden met de vervanging van zuurgeëtste Underground-ramen, die nog eens £10 miljoen zouden kunnen toevoegen. De London Assembly schatte de totale kosten voor de Londense economie op Meer dan £100 miljoen per jaar (Vergadering van Londen, 2002).
  • In de Verenigde Staten, wordt een cijfer van $12 miljard per jaar vaak genoemd in politie-richtlijnen, hoewel de oorspronkelijke berekening niet is gepubliceerd (Weisel, Amerikaanse Ministerie van Justitie, 2009). Wat het exacte totaal ook is, steden, vervoersbedrijven, scholen en kleine bedrijven betalen allemaal de rekening.

Kosten gaan veel verder dan schoonmaken. Treinen en bussen worden buiten gebruik gesteld om schoongemaakt te worden, met zuur geëtst glas moet vervangen worden in plaats van gewassen, en het verwijderen van oude steen, baksteen en brons kan het oppervlak beschadigen dat het zou moeten redden. Op erfgoedgebouwen en monumenten kan één enkele nacht spuitverf blijvende schade toebrengen aan materialen die al eeuwenlang bestaan.

Een stadsarbeider in een harde helm en een ademhalingsapparaat die een graffiti-tag van een nutsdoos op een straathoek schrobt, in zwart-wit.
Een stadswerker verwijdert graffiti op de hoek van Pike en Harvard in Seattle, 1999. Elke tag kost iemand tijd en geld om schoon te maken. Photo: Seattle Municipal Archives, CC BY 2.0

Wat het met mensen doet

Zware graffiti verandert hoe een plek aanvoelt. Bewoners en bezoekers lezen het als een teken dat niemand de leiding heeft: onderzoeken en veldstudies linken zichtbare wanorde, waaronder graffiti en zwerfvuil, consequent aan grotere angst voor criminaliteit, minder vertrouwen in buren en een zwakkere band met de buurt (Sampson and Raudenbush, 2004). Mensen die hun buurt als wanordelijk ervaren, melden meer angst, woede en depressie, vooral omdat wanorde wantrouwen kweekt (Ross and Mirowsky, 2009); in een studie werd de slechtere gezondheid van bewoners van kansarme wijken bijna volledig verklaard door waargenomen wanorde en angst (Ross and Mirowsky, 2001). Het repareren van plaatsen helpt: in een gerandomiseerde proef in Philadelphia verminderde het schoonmaken en vergroenen van lege percelen de meldingen van bewoners over vandalisme met 39 procent en het gevoel dat ze zich onveilig voelen om naar buiten te gaan met 58 procent (Branas et al., 2018), en verminderde het gevoel van depressie onder nabijgelegen bewoners (South et al., 2018). Die druk valt het zwaarst op degenen die niet kunnen kiezen om weg te gaan: ouderen, kinderen en gezinnen met lage inkomens.

Verspreidt wanorde zich?

In 1982 werd James Q. Wilson en George Kelling betoogden in The Atlantic dat zichtbare wanorde, als deze niet wordt hersteld, signaleert dat niemand er om geeft en meer ernstige overtredingen uitnodigt: het “gebroken ramen” idee (Wilson en Kelling, 1982). Het sterkste experimentele bewijs kwam veel later. In een reeks veldproeven in Groningen vergeleken onderzoekers dezelfde plekken die schoon werden gehouden en met graffiti waren bedekt. Met graffiti op de muren steeg het aandeel mensen dat een flyer als afval liet vallen van 33 naar 69 procent, en het aandeel dat een envelop met daarin zichtbaar een bankbiljet uit een brievenbus stal verdubbelde van 13 naar 27 procent (Keizer, Lindenberg en Steg, 2008).

Het onderzoek wordt besproken en het is belangrijk om precies te zijn over wat het laat zien. Het bewijs dat wanorde zich verspreidt is sterk; het bewijs dat agressieve politiemaatregelen tegen kleine overtredingen de criminaliteit verminderen is veel zwakker. Een review van 30 studies toonde aan dat op wanorde gerichte strategieën de criminaliteit bescheiden verminderden en dat gemeenschaps- en probleemoplossende benaderingen, zoals het schoonmaken van plaatsen en werken met bewoners, beter werkten dan massale arrestaties (Braga, Welsh en Schnell, 2015). De les is niet om harder te straffen, maar om sneller te herstellen en de gemeenschap erbij te betrekken.

Een tag die op dezelfde dag wordt verwijderd, is een afgewezen uitnodiging. Een tag die maandenlang achterblijft is een geaccepteerde uitnodiging.

Wat werkt er?

  • Snelle verwijdering. Het bekendste succes is de metro van New York City. Vanaf 1984 werd een gereinigde wagon schoon gehouden: nieuwe graffiti werd binnen twee uur verwijderd of de wagon werd buiten gebruik genomen, zodat geschilderde treinen niet meer reden. In mei 1989 was de hele vloot vrij van graffiti. Amerikaanse politierichtlijnen melden dat snelle verwijdering nieuwe graffiti vermindert, en veel steden streven er nu naar om tags binnen 24 tot 48 uur te verwijderen, omdat snelle verwijdering de beloning van gezien worden wegneemt (Uitgeverij Weisel, 2009).
  • Juridische muren en muurschilderingen in opdracht. Het Philadelphia Mural Arts Program begon in 1984 als het Philadelphia Anti-Graffiti Network, dat samenwerkte met jonge graffitischrijvers om muurschilderingen te maken in plaats van graffiti.Muurkunst in Philadelphia). Sindsdien heeft het meer dan 4.000 werken van openbare kunst gemaakt met lokale gemeenschappen, en is een symbool geworden van de stad (City of Philadelphia). Aangewezen muren waar kunstenaars legaal mogen schilderen geven talent een plek zonder het aan iedereen op te leggen.
  • Beschermend ontwerp. Antigraffiti coatings op kwetsbare oppervlakken, goede verlichting, beplanting zoals klimplanten op lege muren en goed gebruikte openbare ruimten maken vandalisme moeilijker en schoonmaken goedkoper.
  • Gemeenschappelijk eigendom. Adopteer-een-straat-programma’s, vrijwilligersopruimingsdagen en eenvoudige rapportage-apps maken van bewoners de bewakers van hun eigen straat.
Een grote abstracte muurschildering in blauwe lichtsporen aan de zijkant van een gebouw naast de Schuylkill River in Philadelphia.
Convergence van Rebecca Rutstein, een muurschildering in opdracht van het City of Philadelphia Mural Arts Program, 2019. Photo: Rebecca Rutstein, CC BY-SA 4.0

Kinderen leren waar kunst thuishoort

Kinderen houden ervan om op muren te tekenen, en die creativiteit is kostbaar. Wat ze moeten leren is niet dat schilderen slecht is, maar dat Een muur behoort aan iemand toe, en dat andere mensen leven met wat wij erop zetten. Scholen, gezinnen en jeugdgroepen kunnen:

  • Geef kunst een plaats. Schoolmuren, billboards rond bouwplaatsen, onderdoorgangen en buurthuizen kunnen muurschilderingen herbergen die door kinderen zijn gepland, met toestemming en een ontwerp waar iedereen het over eens is.
  • Leer toestemming. Voordat je iets gaat schilderen, vraag het de eigenaar en vraag het aan de buren die het elke dag zullen zien. Kunst die wordt opgelegd aan mensen die er niet voor hebben gekozen is geen geschenk.
  • Laat de andere kant zien. Nodig de conciërge, de buschauffeur of de winkelier uit om uit te leggen wat het schoonmaken van een tag hen kost, in geld en tijd.
  • Bied een podium. Kunstclubs, schetsboekprojecten, legal walls en wedstrijden voor openbare muurschilderingen geven jonge kunstenaars een manier om gezien te worden en er trots op te zijn.
  • Respecteer dat niet iedereen het wil. Sommige mensen willen kleur op elke muur, anderen waarderen eenvoudige steen, oude bakstenen of een rustige straat. Een gedeelde stad heeft ruimte nodig voor beide.
Een lange wegtunnel onder een spoorweg, waarvan de muren en het plafond van begin tot eind bedekt zijn met kleurrijke beschilderde stukken.
Leake Street, een tunnel onder station Waterloo in Londen waar het toegestaan is om op de muren te schilderen. Legale muren als deze geven kunstenaars een podium zonder hun werk op te leggen aan mensen die het niet hebben gekozen. Photo: Maggie Jones, public domain

Hoogspanningsleidingen, masten en kabels

Van alle infrastructuur die een landschap vormgeeft, is energietransport vaak de meest duurzame. Een rij stalen pylonen kan een vallei voor een eeuw domineren; een web van bovengrondse kabels kan een straat verdoezelen en de gebouwen ervan verbergen.

Een lijn van hoogspanningsmasten die groene landbouwgrond en bossen in Devon, Engeland doorkruisen.
Hoogspanningsmasten die het platteland in de zuidelijke Hams, Devon overschrijden. Photo: Lewis Clarke, CC BY-SA 2.0

Hoogspanningsleidingen zijn essentieel: ze brengen stroom van windparken, zonneparken en energiecentrales naar waar mensen wonen. De energietransitie zal er nog veel meer nodig hebben. Maar hoe en waar ze gebouwd worden, is van belang voor de mensen die ernaast wonen. Een studie van de huizenverkoop in Québec vond dat een direct zicht op een pylon of zijn kabels de prijs van een huis met 5 procent tot ruim meer dan 20 procent kon verlagen, terwijl het gewoonweg dichtbij de lijncorridor, uit het zicht, niet (Van de Rozen, 2002). Pylonen in open landschappen en nationale parken behoren tot de meest zichtbare constructies die mensen bouwen.

Kabels begraven lost het uitzicht op, maar niet de rekening. Ondergrondse transmissiekabels kosten meestal 5 tot 10 keer Zoveel te bouwen als bovengrondse lijnen (ENTSO-E en Europacable, 2010). Over een hele levensduur wordt het verschil kleiner: een Britse technische studie schatte de kosten van bovengrondse lijnen op £2,2 tot £4,2 miljoen per kilometer, tegenover £10,2 tot £24,1 miljoen voor ondergrondse kabels, met ongeveer 4,7 keer de levensduurkosten op een voorbeeldroute (IET en Parsons Brinckerhoff, 2012). Begraven kabels zijn ook moeilijker te repareren en graven een lange geul door de bodem en habitats. Voor lokale distributielijnen op straat, rapporteren Amerikaanse nutsbedrijven dat ondergrondse constructie vijf tot tien keer zoveel kost als nieuwe bovengrondse lijnen, hoewel begraven lijnen veel minder worden blootgesteld aan stormen (Edison Electric Institute, 2013).

Het verstandige antwoord is om zorgvuldig te kiezen: begraaf lijnen waar ze de meest waardevolle landschappen en stadscentra kruisen, voer nieuwe lijnen langs bestaande corridors en weg van huizen, gebruik lagere pylonontwerpen en ruim de straatbekabeling op wanneer wegen worden opgegraven. In Groot-Brittannië heeft de regelgever £ 500 miljoen gereserveerd om bestaande lijnen ondergronds te plaatsen in beschermde landschappen; in Dorset zijn in 2022 22 masten neergestort nadat 8,8 km lijn was begraven (National Grid, Visual Impact Provision).

Een hoogspanningsmast met zijn kabels neergelaten en verankerd in betonblokken op een omheind grasveld.
De bovengrondse kabels worden in oktober 2008 afgebroken bij Hackney Marshes, Oost-Londen; kort daarna waren de draden en de pylon verdwenen. Photo: sludgegulper, CC BY-SA 2.0

In veel snelgroeiende steden is het probleem kleiner maar dichterbij: bundels telefoon-, internet- en stroomkabels tussen palen en balkons, één voor één toegevoegd en nooit verwijderd. Ze verbergen gebouwen, blokkeren bomen en kunnen een brand- en veiligheidsrisico vormen.

Een dichte wirwar van bovengrondse kabels en opgerolde draden op een straat in Shanghai.
Luchtkabels op een straat in Shanghai. Photo: Jakub Hałun, CC0

Bewezen oplossingen

Visuele vervuiling is geen noodlot. Steden, vervoersbedrijven en hele landen hebben opgeruimd, opgeruimd en opgefleurd, en velen hebben gemeten wat er veranderd is. Geen van hen deed het door mensen de schuld te geven; ze deden het door samen te beslissen wat op een straat hoort en zich daar vervolgens aan te houden.

  • New York City: een schoon metropark. Vanaf 1984 mocht een metrorijtuig dat eenmaal was gereinigd, nooit meer met graffiti rijden: nieuwe tags werden binnen twee uur verwijderd of de rijtuig werd buiten gebruik genomen. In mei 1989 was de hele vloot vrij van graffiti, omdat het schilderen van een trein geen publiek meer verdiende (Uitgeverij Weisel, 2009).
  • Philadelphia: van anti-graffiti netwerk tot openluchtgalerij. Wat in 1984 begon als het Philadelphia Anti-Graffiti Network, dat werkte met jonge graffitischrijvers, is uitgegroeid tot Mural Arts Philadelphia, dat meer dan 4.000 muurschilderingen heeft gemaakt met lokale gemeenschappen (Muurkunst in Philadelphia; Stad van Philadelphia). In dezelfde stad bleek uit een gerandomiseerde proef dat het schoonmaken en vergroenen van lege percelen de meldingen van bewoners over vandalisme met 39 procent verminderde en het gevoel van onveiligheid bij het naar buiten gaan met 58 procent (Branas et al., 2018).
  • São Paulo: een stad die haar eigen regels bepaalt. In 2006 waren de straten van Brazilië’s grootste stad bedekt met billboards en gigantische reclameborden, waarvan veel illegaal zijn opgehangen (BBC News, 2006). De Clean City Law, die sinds januari van kracht is 2007, verwijderde buitenreclameborden en stelde groottelimieten in voor winkelborden (Lei 14.223). Er werden ongeveer 15.000 billboards neergezet en onderzoeken meldden dat meer dan 70 procent van de inwoners het goedkeurde (Adbusters, 2007). De stad leerde ook een les: vroege opruimingsploegen schilderden over officieel goedgekeurde muurschilderingen, en na protesten creëerde São Paulo een register van street art om bij te houden (Bloomberg, 2008). São Paulo koos een ongewoon streng antwoord voor een ongewoon rommelige stad; de meeste plaatsen zullen de voorkeur geven aan goede regels over grootte, plaatsing en helderheid, wat we op deze pagina ondersteunen.
  • De Verenigde Staten: schilderachtige wegen. Vier Amerikaanse staten en meer dan 700 gemeenschappen hebben ervoor gekozen om geen billboards toe te staan (Scenic America). Veel meer regels over waar borden mogen staan.
  • Groot-Brittannië: masten worden afgebroken. De regelgever heeft 500 miljoen pond gereserveerd om bestaande hoogspanningsleidingen in beschermde landschappen te begraven. In Dorset zijn in 2022 22 masten neergestort nadat 8,8 km aan lijn ondergronds werd gelegd (National Grid).
  • Veel historische steden begraven bovengrondse kabels bij de herbouw van straten en stellen regels op voor de grootte, kleur en verlichting van borden in hun centrum.
Oude New York metro auto's bedekt met geschilderde graffiti, staande in een openlucht spoorweg werf.
Graffiti-bedekte metroauto's in een New York City spoorwegwerf. Vanaf 1984 verwijderde New York nieuwe graffiti van gereinigde auto's binnen twee uur, en in mei 1989 was de hele vloot schoon. Photo: GiorgioBertin39, CC BY-SA 4.0

Organisaties die dit werk doen

Deze non-profitorganisaties publiceren wat ze doen en hebben resultaten die je kunt controleren. Kijk alsjeblieft naar hun werk en, als je wilt helpen, overweeg dan om rechtstreeks via hun eigen websites te doneren. De Local Solar System Foundation heeft geen enkele band met een van hen en ontvangt niets van hen. Lees voordat je geeft eerst de jaarverslagen en rekeningen van elke organisatie.

  • Mural Arts Philadelphia (Verenigde Staten; de fondsenwervingspartner, de Philadelphia Mural Arts Advocates, is een belastingvrijgestelde non-profitorganisatie). Creëert publieke kunst met buurten, jongeren en mensen die terugkeren uit de gevangenis. Sinds 1984 heeft hij meer dan 4000 muurschilderingen gemaakt.
  • Keep Britain Tidy (Verenigd Koninkrijk, geregistreerde liefdadigheidsinstelling 1071737). Werkt aan het beëindigen van zwerfvuil en afval, en om mensen te helpen trots te zijn op de plaatsen waar ze wonen en werken, onder andere door middel van vrijwillige schoonmaakacties.
  • Keep America Beautiful (Verenigde Staten, belastingvrij non-profit). Runt de Great American Cleanup en een netwerk van lokale filialen die opruimingen, verfraaiing en zwerfvuil onderzoek door het hele land organiseren.
  • Scenic America (Verenigde Staten, belastingvrijgestelde non-profitorganisatie, opgericht in 1982). Helpt gemeenschappen schilderachtige wegen en uitzichten te beschermen, tekenregels op te stellen en bovengrondse nutsleidingen te begraven.

Hoe u kunt helpen

  • Meld graffiti en schade snel. De meeste gemeenten en vervoersbedrijven hebben apps of telefoonlijnen; snel melden maakt snelle verwijdering mogelijk.
  • Verwijder tags op je eigen terrein onmiddellijk, of vraag aan de gemeenteraad of ze gratis verwijderen aanbieden.
  • Doe mee of start een opruimdag in jouw straat, park of station.
  • Steun legale muren en opdrachtschilderijen In jouw omgeving, gepland met de mensen die er naast gaan wonen.
  • Praat met kinderen Help hen een muur, schetsboek of project te vinden waar hun werk kan schitteren.
  • Ondersteuning van ondergrondse werken Vraag hoe de nieuwe elektriciteitsleidingen in uw buurt zullen worden gelegd.
  • Help het in kaart te brengen. Doe vrijwilligerswerk via het bijdragebord.

Bronnen en verdere lezing