خێرایی دەرچوون

تۆپێک فڕێ بدە و دەگەڕێتەوە بە توندی فڕێی بدە و هەرگیز نایکات لەسەر زەوی، ئەو خێراییە 11.2 کیلۆمەترە لە چرکەیەکدا وە گەیشتن بەو خێراییە هۆکاری ئەوەن کە بۆچی مووشەکەکان زۆر گەورەن

بە خێرایی، وە شتێکی فڕێدراو هەرگیز ناگەڕێتەوە.

تەماشا بکە

تۆپێک فڕێ بدە بۆ سەرەوە و دەکەوێتە خوارەوە خێراتر فڕێی بدە، بەرزتر دەبێتەوە پێش ئەوەی دەکەوێتە دواوە. ئایا خێراییەکە زۆر خێرا نییە کە هەرگیز ناگەڕێتەوە؟

. بەڵێ ئەمە پێی دەوترێت خێرایی دەرچوون (یاخود خێرایی دەرچوون). بە کەمترین خێرایی بڕۆ، هیچ شتێک ناتوانێت زووت بکات و هێزی جاذبە هەرگیز ناتوانێ تۆ بگەڕێندێتەوە.

جیهان	خێرایی دەرچوون لە ڕووکاری
مانگ	2.4 کیلۆمەتر لە چرکەدا
Behram	5.0 کیلۆمەتر لە چرکەدا
Erd	11.2 km/s
Berçîs	59.5 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا
خۆر	617.6 km/s

خێرایی چوونە دەرەوە لە مانگ کەمتر لە چواردەوری زەوییە. ئەوە یەکێکە لە هۆکارەکان کە بۆچی مانگ دەتوانێت شوێنێکی باشە بۆ گەیاندنی شتەکان بۆ ئاسمان

لە ئامێرە تەقەمەنیەکان، مانگ پڕ دەکرێتەوە. هەوڵبدە خێراییەکان لە خوارەوە و لە سەرەوەی خێرایی دەرچوونی نیشان بدە کە لە خوێندنەوەیدا نیشاندراوە.

تێگەشتن

گەڕانەوە کاتێک ڕوودەدات کە وزەی جوڵەی جەستە بەسە بۆ ئەوەی بە تەواوەتی لە “باڵی” جاذبەیی دەربچێت. دیاریکردنی وزەی جوڵە بە هەمان وزەی پێویست بۆ گەیشتن بە بێکۆتا:

½ v² = μ / r  ⇒  v_escape = √(2μ / r)

بە خێرایی دابڕاوەکە بەراورد بکە √(μ/r): خێرایی دەرچوون هەمیشەیە √2 ≈ 1.414 جار خێرایی دابڕاو لە هەمان دووریی

دوو ڕاستی گرنگ:

1. ئەمە دەکەوێتە سەر کێشت. شەپۆل و فڕۆکەی ئاسمانی پێویستیان بە هەمان خێراییە (بەدڵنیاییەوە، کەشتی ئاسمانی پێویستی بە زۆر زیاتر لە وزەیە.)
2. ئەوە دەکەوێتە سەر ئەوەی لە کوێوە دەست پێ دەکەیت. دوورتر، r گەورەترە و دەرچوون ئاسانترە. لە بەرزایی ئۆبێری جیۆستاتیکی، خێرایی دەرچوونی زەوی تەنها نزیکەی 4.3 کیلۆمەترە لە چرکەیەکدا.

لە ڕاستیدا فڕۆکە هیچ کات بە خێرایی 11.2 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا نافڕێت بە شێوەیەکی بەردەوام بەرز دەبنەوە لەکاتێکدا کە بزوێنەرەکانیان بەردەوامن لە پاڵپشت کردن. خێرایی دەرچوون خێراییەکە کە پێویستە بۆ شتێکی بێ هێز، وەک گوللەی تەقەمەنیی.

مامۆستا

لە ڕووی وزەی ئۆباڵی تایبەت ε = v²/2 − μ/r، دەرچوون مانای ε ≥ 0 دەدا. بەتەواوەتی ε = 0 ڕێگاکە پارابۆڵێکە و خێراییەکە بەرەو سەد دەچێت لە بێکۆتا. خێراتر لە ئەوە، ڕێگاکە هیپێربۆلە و شتەکە خێراییەکەی بەجێدەهێڵێتەوە دوورە، خێرایی زیادە هیبربۆڵیکی v∞:

v² = v∞² + v_escape², C₃ = v∞²

پلاندانانی ئەرکەکان وزەی هەڵگرتنیان بە C₃ (کیلۆمەتری چوارگۆشە/سێکتەر) دیاری کردووە. بۆ گواستنەوەی مارس، v∞ لە کاتی چوونە دەرەوە نزیکەی 2.9 کیلۆمەتر / چرکە دەبێت، بۆیە C₃ ≈ 8.7 کیلۆمەتری چوارگۆشە / چرکە.

ئەم پەیوەندییە یەکێک لە کاریگەرییە زۆر بەکارهێنەرەکانی فڕۆکەوانی ئاسمانی دەشارێتەوە، سەرنجدان: سووتاندنێک کە لە قووڵایی چۆڵێکی جاذبەدا دروست کراوە، کە تۆ بە خێرایی دەڕۆیت، زیاتر v∞ کڕیوە لە هەمان سووتاندنی دوورەوە. لە 200 کیلۆمەتری ئۆبێرێکی پارککردنەوە لە دەوری زەوی ( خێرایی دابڕاوی 7.78 کیلۆمەتر لە چرکەدا، خێرایی دەرچوون 11.0 کیلۆمەتر لە چرکەدا) بۆ گەیشتن بە v∞ = 2.9 کیلۆمەتر لە چرکەدا تەنها پێویستی بە نزیکەی 3.6 کیلۆمەتر لە چرکەدایە بۆ سووتاندنی بزوێنەر، نەک 3.2 + 2.9 = 6.1 کیلۆمەتر لە چرکەدا. نەخشەسازیی دلتا-ڤی ئەمانە بەکاردەهێنێت بۆ هەر گەشتێک لە دەوری زەویدا.