لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
کەسێک لە سەر شەقامێکی شارێکی ڕووناکدا چاوەڕێی دەکات.
دەستپێکی ڕووناک

پیسبوونی ڕوناکی چیە؟

پیس بوونی ڕووناکی بریتییە لە ڕوناکی لە شوێنێکی هەڵەدا، لە کاتێکی هەڵەدا، بە ڕێژەیەکی هەڵەدا ئەمە ئاسانترین جۆری پیس بوونە لەسەر زەوی بۆ ئەوەی ڕابگیرێت

ڕووناکی دروستکراو یەکێکە لە داهێنانە گەورەکانی مرۆڤایەتی. ڕێگەمان پێدەدات کار بکەین، گەشت بکەین و لە شەودا کۆببینەوە، هەروەها ڕێگاکانمان بە ئارامتر دەکات. بەڵام زۆربەی ڕووناکی دەرەوەی ماڵەکان بە خراپی دیزاین کراوە: ئەو ڕوناکییە دەخاتە شوێنێکەوە کە کەس پێویستی پێی نییە. ئەنجامەکە ئەوەیە پیسبوونی ڕووناکیلەماوەی ژیانیدا ئاسمانی شەویان بۆ زۆربەی خەڵکی ئەم جیهانە پاک کردۆتەوە

چوار ڕێگا هەیە بۆ ئەوەی ڕووناکی هەڵبوەشێتەوە

  • ئاسمان داپۆشینی پرتەقاڵ یان سپی لە سەر شارەکان و شارۆچکە، بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڕووناکی لە هەوادا. دەتوانرێت لە سەدان کیلۆمەتر دوورەوە ببینرێت.
  • .بڵاو ڕووناکی زۆر کە دەبێتە هۆی ناخۆشی بینین و، بە پێچەوانەوە، بینینی کەم دەکاتەوە، بەتایبەت بۆ چاوە پیرەکان و بۆ شۆفێران.
  • هەوڵدان بۆ تێپەڕاندنی ڕووناکی. ڕوناکی دەکەوێتە ئەو شوێنەی کە پێویست ناکات یان ناخوازرێت، وەک پەنجەرەی ژووری نوستن یان پاراستنی سروشت.
  • کڵۆتەر. گروپە ڕووناکەکان، سەرچاوەکانی ڕوناکی، کە لە ناوچەکانی بازرگانیدا زۆرتر ڕووناکن.

بۆچی گرنگە

فەرهەنگ و کولتوور. ئاسمانی شەو کۆنترین میراتی هاوبەشە بۆ مرۆڤایەتی. ئێستا پێویستە سەرنجدانگەکان لەسەر بەرزاییەکانی دوور دروست بکرێن، وە لە هەر سێ کەسێک یەکیان ناتوانێ ڕێگای شەمەندەفەر لە ماڵەوە ببینێت.

زیندەوەر ژیان بە ڕۆژ و شەو گەشەی کرد زۆرێک لە باڵندەکانی کۆچکردن بە شەو فڕین و بەدوای ئەستێرەکاندا دەڕۆن؛ بینا ڕووناکەکان سەرنجی ڕادەکێشن و ڕێیان لێدەگرن، وە تێکهەڵچوونی بیناکان ساڵانە سەدان ملیۆن باڵندە لەناو دەبات تەنها لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. کێوی کانی ئاوەدان و پڕ لە دارستانە، کە بە هۆی ئاوی زۆرەوە ڕووباری کانی ئاوە زۆر سارد دەبێت. مێروولە لە دەوری چراکاندا کۆدەبنەوە هەتا دەمرن، ئەمەش یارمەتی دابەزینی مێروولە دەدات. شەمشەمەکوێرەکان، مێرووەکان و رووەکەکان هەموویان هەڵسوکەوتەکانیان دەگۆڕن لە ژێر ڕووناکی دروستکراودا.

تەندروستی مرۆڤ. ڕووناکی شەو، بەتایبەتی ڕوناکی شین، ملاتۆنین کەم دەکاتەوە، ئەو هۆرمۆنەی کە ڕێکخستنی خەوتن ڕێکدەخات و کاتژمێرەکەی جەستە دەگۆڕێت. توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان تێکچوونی درێژخایەنی کاتژمێرەکەی جەستە و خەوتنی خراپ و کاریگەرییەکانی دیکە لەسەر تەندروستی هەیە؛ بەڵگە لەسەر نەخۆشییە تایبەتەکان هێشتا گەشە دەکەن، ئێمەش شوێنی دەکەوین بەبێ ئەوەی ئەنجامێک بدەین کە پشتگیری ناکات.

وزەو پارە ڕووناکی کە بەرەو سەر دەڕوات هیچ شتێک ڕووناک ناکات. هەر چرایەکی بێ پارێزەر بەشێکی کارەبای بەکارهێنراوەکەی لەدەست دەدات، هەروەها ئەو گازانەی کە لەگەڵیدا دێن.

ئاسایش ڕووناکی زیاتر بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی مانای ئاسایشی زیاتر نییە. تاریكی سێبەری دروست دەكات كە چاو ناتوانێت بیبینێت، و توێژینەوە لەسەر ڕوناكی شەقامەكان و تاوان ئەنجامە تێکەڵەكان دەدەن.

80%of people live under light-polluted skies (Falchi et al., 2016)
9.6%yearly brightening of the sky seen by citizen scientists (Kyba et al., 2023)
365 to 988 millionbirds killed by building collisions a year in the US (Loss et al., 2014)

شەو نیوەی ژیانی ئەم زه‌ویەیە ئێمه ده‌یکه‌ینه هۆی ئه‌وه‌ی که‌هیچ که‌س نه‌ژیت له‌وێدا.

دلتای کانی نیل و قاهیر لە شەودا لە بنکەی ئاسمانی نێودەوڵەتی.
شارەکان لە دەوری خۆردا دیارن، چونکە زۆربەی ڕووناکیەکە بەرەو سەر دەڕوات و بەفیڕۆ دەچێت. سوپاس: NASA

چارەسەرەکە ئاسانە

زۆربەی کێشەکانی ژینگە ئاڵۆز و سستن. ئەمەیان نیە: چارەسەرەکان هەرزانن، ئەمڕۆ لەدەستدان و کار دەکەن کاتێک دادەنرێن. بخوێنەوە چۆن بە ژیرانە ڕووناکی دەرگاکان بدەینە دەرەوە.

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

  • ئەو شتانەی کە پێویستت پێیان نیە دابمەزرێنهبە تایبەتیش ڕوناکی جوانکاری و هەموو شەوەکان
  • پارچە و ئامانج هەموو ڕوناکییەکی دەرەوە کە تۆ خاوەنییت؛ هەڵبژێرە بۆمبەکانی گەرمی 3000 K یان کەمتر.
  • شه‌وێک جله‌کانت بپۆش بۆیە ڕوناکی ناوەوەی لە ناوەوە دەمێنێتەوە
  • قسە لەگەڵ هاوەڵەکانت بکە لەبارەی ڕووناکییەکی تاریکەوە، لەگەڵ چارەسەرێکی کارامەدا لەدەستدا.
  • لە ئەنجومەنەکەت و بازرگانیەکانی ناوچەکە بپرسە بۆ ڕووناکییەکی پارێزراو، گەرم و تاریک و نیشانەکان کە دوای کاتەکانی داخستن دێنە دەرەوە.
  • پاراستنی باڵندەکانی کۆچکردن: لە هاوین و پایزدا، ڕوناکی بێ پێویست لە بینا بەرزەکان داببڕن لە شەودا.
  • ناوەکان بژمێرین لەگەڵ گڵۆب لە شەودا و دەست پێکردنی گروپێکی ئاسمانی تاریک لە ڕێگەی پەڕەی بەشدارییەکان.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر