Bu saýtdaky käbir diller maşyn terjime edilip we hatalar içerip biler. Işle Orjinal inglizçe okalsyn
Bir adam gece bir ýagty şäheriň üstünden seredýär.
Ýagtylyk

Işiň yzy näme?

Işiň ýakymsyzlygy ýakymsyz ýere, ýakymsyz wagta we ýakymsyz mukdarda ýagtylyk. Bu dünýäde durdurmak iň aňsat zat.

Suwuk ýagtylyk adamzadyň iň uly keşplerinden biridir. Ol bize iş etmäge, syýahat etmäge we günortadan soň ýygnanmaga mümkinçilik berýär, şeýle hem köçelerde howpsuzlyk duýgusyny döredýär. Emma daşky ýagtylyklaryň köpüsi erbet dizaýn edilýär: olar hiç kimiň zerurlygy bolmadyk ýere ýakymly ýangyç salýar. Netijesi ýaşlyk zyýanlylyk, we bir ömründe ol planetiň köp adamy üçin gece göklerini ýitirip gitdi.

Dört ýol bilen ýagtylyk ýalňyş gidýär

  • Skyglow. Atmosferde ýagtylykyň öçüşi netijesinde şäherleriň we obalaryň üstünden ak ýa-da gara reňkli kupol Ony ýüzlerçe kilometr uzaklykdan görmek bolýar.
  • Glare. Görkezmek kynçylygyna sebäp bolýan we, paradoksal, görkezişligi peseldirýän garyp gözliler we sürüjiler üçin has kän ýagtylyk.
  • Işiň çägi. Işiň islenmedik ýa-da zerur bolmadyk ýere düşmegi, mysal üçin bir yatak otagynyň äpişgesine ýa-da bir tebigat goraghanasynda.
  • Clutter. Parlak, ýalňyşlykly ýagtylyk çeşme toparlary, köp ýakylýan söwda ýerlerde geñ görülýän.

Näme üçin wajyp

Astronomiýa we medeniýet. Geçen asman adamzadyň iň gadymky paýlaşylan mirasydyr. Observatoriýalar indi uzakdaky daglaryň üstünde gurulmaly, we üç adamdan biri indi öýünden Milky Way görmek mümkinçiligini ýitirip biler.

Wildlife. Hayat bir gün we bir gije bilen ewolýasiýa etdi. Birçok göçýän guşlar geceleň uçup, ýyldyzlara görä hereket edýärler; ýaňy ýagtylanan binalar olary özüne çekýär we olary ýitirip goýýar, binalaryň arasyndaky çaknyşyklar her ýylda Birleşen Ştatlarda ýüzlerçe million guşlary öldürýär. Deňiz-gaýnaklaryň ogullary deňizi tapmak üçin iň ýagty aňka tarap ugraýarlar; ýankylyklar olary ýere tarap ýalňyş ýola ugradýar. Böcekler ölýänçä lampanyň etrabynda üýşüp, böcekleriň azalmagyna kömek edýär. Keseliler, bagyrlar we ösümlikler ähli öz hereketlerini sazlaşykly ýagtylyk astynda üýtgedýärler.

Loggerhead sea turtle hatchlings crossing a shady beach towards the waves at dawn.
Loggerhead sea turtle hatchlings heading to the sea at Cape Hatteras National Seashore, North Carolina Bir takyk garaňky sahilde iň ýagty akym deňizdir, bu sebäpden dunarlaryň arkasynda ýaňyrlar olary ýalňyş ýola alyp biler. Photo: Cape Hatteras National Seashore, US National Park Service, public domain

Adam saglygy. Geçekdäki ýagtylyk, esasan-mawy baý ýagtylyk, melatonini basýar, ýanyk düzedýän hormony we bedeniň sagatyny üýtgedir. Barlaglar beden sagatynyň dowamly bozulmagyny pes gije we beýleki saglyk täsirleri bilen baglanyşdyrýar; belli keselleriň subutnamalary henizem ösýär, we biz ony goldamaýan netijeler çykarmany dowam edýäris.

Energiýa we pul. Ýokary tarapa ýagtylyk ýaýratýan hiç zat ýagtylanmaz. Her bir örtülmedik lampa, onuň ulanan elektrik energiýasynyň we onuň bilen gelen emissiýanyň bir bölegini ýuwýar.

Segurlyk. Çogaň ýagtylygy awtomatikiçe çogaň howpsuzlyga getirmez. Göz görmeýän ýerlerde gölge döredýär, we köçe ýagtylygy we jenaýatçylyk boýunça barlaglar dürli netijeler berýär.

80%(Falchi et al., 2016)
9.6%(Kyba et al., 2023)
365 milliondan 988 millionabir ýyl içinde binalaryň çaknyşyklary sebäpli ölen guşlar sany (Loss et al., 2014)

Geçen ýyly Biz ony hiç kim ýaşaman ýaly edip ýakdyk.

The Nile delta and Cairo at night from the International Space Station.
Şehirler orbitten görnüp dur, esasan hem ýagtylyk ýokardan çykyp we ýitýär. Şert: NASA

Düzeltme aňsat

Ekologiýa meseleleriniň köpüsi çylşyrymly we yavaş. Bu bir däl: çözgütler gymmat, şu gün elýeterli we olar oturdylanda iş edýär. how to light outsides wisely okap gör

Tested solutions

Ýagty zyýanlylyk, onuň çeşmesi kesgitlenen pursatda ýok bolup gidýän az sanly zyýanlylyklardan biridir we hakyky şäherler, ýurtlar we binalar indiden bäri näçesini gaýtaryp alyp boljakdygyny görkezdiler.

  • Flagstaff, Arizona: a city that kept its stars. Flagstaff’s night-sky protection goes back to 1958, when the city began regulating outdoor light, and in 2001 it became the world’s first International Dark Sky City. Onuň düzgünleri üç zatda dur: amber nury köpçülikleýin daşky meýdanlar üçin, doly goraýjy we iş we beýleki ýaşaýşyň bolmadyk ýerlerde ýagtylygyň mukdaryna çäklendirme. 2016-njy ýylda edilen we 2017-nji ýylda Amerikan Astronomik jemgyýetine hödürlenen ölçemeler, Flagstaff üstündeki ýagtylyk kuby, takmynan 80,000 adamly bir şäher, takmynan 90 göterim az Cheyenne, Wyoming, a city of similar size (Flagstaff Dark Skies Coalition).
  • Tucson, Arizona: new street lights, dimmed at midnight. 2016 we 2017-nji ýyllarda Tucson öz köçe ýagtylyklaryny doly goralan, 3000 K gyzgyn ak LED bilen çalşyrdy, olardan 19,000-den gowragy merkezi sistemadan dimm edilip bilner. Köpüsi her gije agşama çenli güýjüniň 60 göterimine çenli peselýär. In a 2019 test that dimmed them further, to 30 percent, the sky overhead in the city centre grew about 5 percent darker as soon as the lights dimmed. Aýry-aýry gözlegleriň netijelerine görä, şäheriň köçe lampalarynyň Tucsonyň asmanynyň aňyrsynda diňe 14 göterim ýagtylyk döredýändigi kesgitlenildi; galan bölegi beýleki çeşmelerden gelýär, mysal üçin goňşy şäherler we hususy eýeleri tarapyndan işledilýän lampalar, nyşanlar, awtoulag duralgasy we binalar (Barentine et al., 2020). Ders: köçe ýagtylygy gowy başlangyç, emma gök diňe her bir daşky ýaň düzgünlerine eýereninde doly dolýar.
  • Fransiýa: milli ýapyş. 2018-nji ýylyň dekabrynda hökümetiň karary bilen, Fransiýada dükanlaryň vitrinleri sagat 1-e çenli ýapyk bolmaly, ýa-da ýapylmagyndan bir sagat soňra, eger ol wagt giç bolsa, we awtoulag duralgasynyň ýagtylygy awtoulag duralgasy ýapylandan iki sagat soňra ýapylyp bilner. Täze ýangyçlar öz ýangynlarynyň 1 göterimden azyny ýokarda goýmaly we, köp ýerlerde, 3000 K-dan sowuk bolmaly däl, 2400 K bilen tebigat goraghanasynda (Arrêté du 27 décembre 2018). 1000-den gowrak Fransuz şäherleri we obalary indi gowy geýimli gün şöhlelendirme üçin etiketkalary göterýärler (aşakdaky guramalary gör).
  • Tüm ýerler garaňky saklandy. 2011-nji ýylda Sark adasy dünýäniň ilkinji Garaňky Asman adasy boldy, bu bolsa bütin bir ýaşaýan jemgyýetiň adamlar üçin ýagtylyk berip we hala hem öz ýyldyzlaryny saklaýandygyny görkezýär (Sark). Pic du Midi in the French Pyrenees, home to a historical observatory, became an International Dark Sky Reserve in 2013 (Pic du Midi).
Two park rangers in silhouette beside a large telescope against an orange evening sky.
Rangers set up telescopes for a star party celebrating their park's certification as a International Dark Sky Park in the United States. Foto: Chris Wonderly, ABŞ-nyň Milli Parklar gullugy, jemgyýetçilik eýeçiliginde
  • Chicago: az ýakylýan pencereler, az ölen guşlar. Çikagoda bir uly derýa kenarynda ýerleşýän binalarda her gün geçirilen iki ýyllyk barlaglar, ýagtylanan penjireleriň meýdanyny ýaryma bölmegiň, guşlaryň arasyndaky çaknyşyklary azaltýandygyny görkezdi. 11-fold in spring and 6-fold in autumn. Ýagny, ýagtylygy iň pes derejelerde saklamak ölümleriň 60 göterimini saklap biler (Van Doren et al., 2021).

Bu işi edýän guramalar

Bu girdejisiz toparlar ölçeýji netijeleri bar we öz edýän zatlaryny çap edýärler. Eger bu sahypa sizi özüne çeken bolsa, lütfen olaryň işlerine seret we olara öz web saýtlary arkaly gönükdirmek barada pikir edin. Local Solar System Foundation hiç biri bilen gatnaşygy ýok we olardan hiç zat almaýar. Bermezden öň, her bir guramanyň öz ýyllyk hasabatyny we hasaplaryny okaň.

  • DarkSky International (Birleşen Ştatlar, 1988-den bäri salgytdan muzdsuz däl) Tucsonda esaslandyrylan, ol Flagstaff, Sark we Pic du Midi-ni sertifikatlaşdyrýan Halkara Garaňky Asman ýerler programmasyny işledýär, we onuň ýagtylyk standartlaryny kanagatlandyrýan gurallary üçin DarkSky Approved sxemini. Ol şeýle hem şäherler we geňeşler bilen ýagtylyk kody boýunça işleýär.
  • Flagstaff Dark Skies Coalition (United States, tax-exempt non-profit). 2000-nji ýylda döredilen, 2001-nji ýylda “Dark Sky Places” programmasyny hödürledi we indi beýleki şäherler ony nusga alyp bilsin diýip “Flagstaff Solution” resminamalaryny düzdi.
  • ANPCEN (Fransa, Geçlik Asman we Etrabyň goralmagy üçin Milli Assosiasiýa) Ol Fransiýanyň ýaňytma düzgünleri üçin kampaniýa geçirdi we “Villes et Villages étoilés” etiketini işledýär: 2025-nji ýylyň sentýabryna çenli, 1062 şäher we obalar ony ýaňlaryny peseltmek, goramak ýa-da kesmek üçin alyp bardylar.
  • CPRE, the countryside charity (England, registered charity 1089685). Bu ýyllyk “Star Count” -y alyp barýar, onda müňlerçe adam öýlerinden gezelenç edip, ýyldyzlary hasaplaýar we Angliýa boýunça ýagtylyk zyýanlylyklarynyň we garaňky asmanyň kartalaryny çap edýär, bu bolsa olary goramaga kömek edýär.
The glow of a city's lights on the horizon behind the domes of Kitt Peak National Observatory under a starry sky.
Tucson, Arizona'nyň ýagtylary, Kitt Peak Milli Obserwatoriýasynyň teleskoplarynyň arkasynda horizontda ýaňlanýarlar. Tucson'yň goralan, dimmable köçe ýagtylygy kömek edýär, ýöne 2019-njy ýyldaky synag görkezen ýaly, her bir daşky ýapyk ýagtylygyň oýnamak üçin bir bölegi bar. Foto: KPNO/NOIRLab/NSF/AURA/P. Photo: KPNO/NOIRLab/NSF/AURA/P. Marenfeld, CC BY 4.0

Nädip kömek edip bilersiňiz

  • Ihtyýaçsyz zatlary ýap, esasan dekoratiw we gece-gündüz ýagtylyklary.
  • Shield and aim down every outdoor light you own; choose warm bulbs of 3000 K or lower.
  • Gecede perdeleri ýap şonuň üçin iç ýagtylyk içinde galýar.
  • Goňşy bilen gürleş , bir praktyk düzediş bilen elinde
  • Siziň etrap maslahatyňyzdan we ýerli işiňizden goragly, gyzgyn, az ýakymly ýagtylyk we ýapyş wagtyndan soň ýakylýan nyşanlar üçin soraň.
  • Gyrat edýän guşlary gora: bahar we gyşda, gecelerde beýik binalarda zerur bolmadyk ýangyjy ýitirin.
  • Güneş bilen ýyldyzlary saýla we goşandy bermek döwri arkaly bir garaňky-asman toparyny başla.

Manbalar we başga okama