Kini ìdáràn àwọ̀?

Imọ-ẹrọ ti a ṣe nipasẹ eniyan jẹ ọkan ninu awọn iwadi nla ti o wa ni agbaye. O jẹ ki a le ṣiṣẹ, rin irin ajo ati ṣeto ni ọjọ ti o gbona, ati pe o mu awọn ọna wa di aabo. Ṣugbọn ọpọlọpọ awọn ina ita gbangba ti ṣe apẹrẹ ni abojuto: o fi ina han ni ibi ti ko si ẹnikan ti nilo rẹ. Ìyii ní awọn aṣọ́ tí wọ́ inú ìwọ̀n, títí di ọjọ́ kan ó sì ti yọ́ ọ̀run ìgbàgbọ́ lọ́wọ́ fun àwọn eniyan tí o ju gbogbo wọn lọ.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àìdájú àwọ̀n

Ìwọ́fẹ́. Ìgbàdojú àwọn ilu nínú ojú-ayé, tí a fi pamọ́ sí ìṣàfarawé àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀ àwọ̀. O le rii lati awọn kilomita ọgọrun-un lọ.
Glare. Ìwọ̀n tí o jú lọ tí ó fi ìròyìn pamọ́ sí, nípa àwọn ìṣàfarawe-ìròyìn, ń fá ìrísí-lẹ́tà láti inú ojú atí fún àwọn alákọ́jà.
Ìpàdé àwọ̀. Àwọ̀ tí wọ́n pà nínú ibi tí a kò fẹ́ tàbí niló, bí fèrèsé ile-ìwẹ̀ láti inú àwọn ààyè ìṣàfarawé ẹ̀yàn àwọn ohun-iní.
Ìjáde. Àwọn ẹgbẹ́ tí a fi pamọ́, àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀ ìwọ̀n hàn, tí a lo nínú àwọn ààyè-iṣẹ́ tí a fi pamọ́ jú lọ.

Kini idi ti o ṣe pataki

Astronomy atí aṣà. Ojú-ayé àtí aago ní ẹ̀yàn tí a fi pọ̀ jú lọ tí a fi pọ̀ jú lọ. Awọn Observatories ni bayii gbọdọ wa ni a ṣe lori awọn oke-nla ti o yatọ, ati ọkan ninu awọn eniyan mẹta ko le wo Milky Way lati ile.

Ìbì Ìgbálẹ̀. Ìgbàgbó̀ tí wọ́n kọ̀ nípa ọjọ́ kan àti ìwọ̀n kan. Awọn ẹranko ti n gbe ni alẹ lo wa, wọn si lọ nipasẹ awọn irawọ; awọn ile-iṣẹ ti o ni ina ṣe iwuri fun wọn ati pe wọn ko le ṣakoso wọn, ati pe awọn ijamba ile-iṣẹ fa ki awọn ẹranko miliọnu mẹwa ku ni ọdun kan nikan ni Amẹrika. Awọn ọmọ-iyẹ-ọna-oorun ti n bọ ni wọn lọ si oju-ọjọ ti o dara julọ lati wa okun; awọn ina inu ilẹ tẹle wọn ni ọna ti ko tọ. Awọn ẹranko n gbe ni ayika awọn lampu titi wọn o fi ku, ti o ṣe iranlọwọ fun ibajẹ awọn ẹranko. Awọn ẹranko, awọn ẹranko ati awọn irugbin gbogbo wọn ni a ṣe yipada si iṣe wọn labẹ ina ti o ṣe.

Ìyárá eniyan. Ìwọ̀n nínú aago, àwọn ìwọ̀n tí wọ́n jẹ́ alawọ́dáwọ́-ìwọ̀n, ń dáwọ́ melatonin, àwọn homónòmù tí ó ṣetó ìjádé, àtí ìpàsẹ́ àkókò ara. Awọn iwadii sopọ awọn ibajẹ ti o ni ibatan si aago ara pẹlu aibalẹ ati awọn ipalara ilera miiran; awọn ifihan agbara lori awọn arun kan wa ni idagbasoke, ati pe a n ṣe akiyesi wọn laisi ṣiṣe awọn ipinnu ti ko ṣe atilẹyin.

Energy and money. Ojú tí o suǹù lọ́wọ́lọ́wọ́ kò ní ohunkohun. Gbogbo awọn lampu ti ko ni aabo fi apakan ti agbara batiri ti o lo, ati awọn emisi ti o wa pẹlu rẹ.

Ìdáràn. Àwọn àwọ̀ mìíràn kò tumọ̀ si ìdáràn mìíràn nípa ìṣàfarawé. Glare n ṣe awọn awọsanma nibiti oju ko le rii, ati pe awọn ẹkọ ti ifihan ina opopona ati iwa-ipa n fun awọn abajade adalu.

80%of people live under light-polluted skies (Falchi et al., 2016)

9.6%yearly brightening of the sky seen by citizen scientists (Kyba et al., 2023)

365 to 988 millionbirds killed by building collisions a year in the US (Loss et al., 2014)

Ìwọ́nọ́ǹbà tí ò jẹ́ nínú ìbílẹ̀ yìí. A ti n fi ina han rẹ bi ẹni pe ko si ẹnikan ti n gbe nibẹ.

Nile delta ati Cairo nínú aagòjútó láti inú Ìpá-ìṣàlẹ̀ Ìtàn-Ìwọ̀n. — Awọn ilu náà tí wa nínú àgbèkalẹ̀ nitorí ìwọ̀n tí wọ́n lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Àwọn àgbéwọlé: NASA

Àwọn ìṣàfarawé jẹ́ àpẹẹrẹ

Awọn iṣoro ayika pupọ lo wa ti o nira ati yara. Eyi ni ko: awọn solusan jẹ olowo poku, wa loni, ati ṣiṣẹ ni kete ti wọn ba fi sori ẹrọ. Ka bí a ṣe lè fi àwọ̀ pamọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́.

Bií o ṣe lè ran mì lọwọ

Pa ohun ti o kò fẹ́, ni pataki awọn ina ti o ṣe ayẹyẹ ati gbogbo-alẹ.
Shield ati ki o aim si isalẹ gbogbo inu ile ìmọ̀ràn ti o ni; yan gbona bálù ti 3000 K tabi kejì.
Tí àwọn ìjàlẹ̀-ilà kù nínú aago kí ojú inú tó lè bá wọ́n.
Ṣe ibaraẹnisọrọ pẹlu awọn ọrẹ rẹ nipa awọn ina ti o ni ifẹ, pẹlu iṣẹ-ṣiṣe ti o rọrun.
Awọn ile-iṣẹ agbegbe ati awọn ẹgbẹ rẹ fun awọn ifihan agbara ti o ni aabo, ti o gbona, ti o ni ina ati fun awọn ami lati lọ kuro lẹhin akoko pipade.
Àwọn ẹrankò tí n bọ́: nínú àwọn ìgbà ìṣàfarawélẹ̀ atí ìgbà ayẹyẹ, pá àwọn àwọ̀ tí kò yẹ̀ nínú àwọn ile-ìbàlú giga nínú ọ̀jọ́.
Lí àwọn ìtàkùǹtì láti inú Awọ̀n nínú Ìyárà atí ìṣàfilọ́lẹ̀ ẹgbẹ́ ojú-aye-dákù láti inú bojú ìpapọ̀.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé

DarkSky International, Ìjánu-ìgbà àwọ̀n
Falchi ati (2016), Atọ́là ìwọ̀ń-ayè tuntun tí a ṣè nínú ìmọ̀yé, Science Advances
Àwọn àkọlé (2023), Awọn onimọ-ẹrọ oloselu sọ pe awọn ibajẹ iyara agbaye ni irisi awọn irawọ, Science
Ìpàpọ̀ (2014), Ìpa-ìṣàkósò nínú Àwọn Aládùrórun, The Condor
Awọn ẹkọ diẹ sii wa ni atokọ lori oju-iwe iṣakojọpọ imọ-jinlẹ wa.