Ёруғлик ифлосланиши нима?

Аллоҳ ҳар бир нарсага қодирдир. У бизга ишлаш, юриш ва тунги вақтда йиғилиш имконини беради. Аммо кўпгина ташқаридаги ёритиш воситалари ёмон лойиҳаланган: улар ҳеч кимга керак бўлмаган жойларга нур сочади. Натижа ёруғлик ифлосланишиУнинг бир умрлик ҳаётида у Ер юзидаги кўпчилик одамлар учун кеча осмонини йўқ қилиб юборди.

Four ways light goes wrong

• Осмон ёруғи. Шаҳарлар ва шаҳарлар устидаги оқ ёки қизил купол, атмосферада нур тарқалиши туфайли пайдо бўлади. Уни юзлаб километрлардан ҳам кўриш мумкин.
• Глэр. Кўзга ноқулайлик келтириб чиқарадиган ва, парадоксал равишда, кўриш қобилиятини камайтириши мумкин бўлган ортиқча ёруғлик, айниқса ёш кўзлар ва ҳайдовчилар учун.
• Ёруғликнинг бузилиши. Ёруғликнинг хоҳланмаган ёки керак бўлмаган жойга тушиши, масалан, ётоқхона ойнасига ёки табиат боғига.
• Кластер. Ёруғ, чалкаштирувчи ёруғлик манбалари гуруҳи, кўпроқ ёритиладиган савдо ҳудудларида кенг тарқалган.

Нима учун бу муҳим

Астрономия ва маданият. Кечки осмон инсониятнинг энг қадимги умумий меросидир. Ҳозирда обсерваториялар узоқ тоғ чўққиларида қурилади ва ҳар уч кишидан бири энди уйидан Қизил сайёрани кўриб туролмайди.

Обод табиат. Ҳаёт кундуз ва кеча билан ривожланди. (Ушбу оятда Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг маъноларини одамларга етказиш, уларни огоҳлантириш мақсадида оятдаги «Кўзи кўрганлар»дан мурод–одамлардир. Бундай кишилар Аллоҳнинг зикридан тўхташлари, Унинг зикрини кўпроқ эслашлари лозим бўлади.) (Оятдаги «кўз» сўзи, аслида, денгизга ишора қилмоқда. Демак, Аллоҳ таолонинг қудратига далолат қиладиган оят-белгилар ҳам бордир. Уларнинг кўплари билмаслар. Бутун оламлар Роббиси Аллоҳдир.

Инсон саломатлиги. Кечалари чироқ, айниқса кўк рангли чироқ уйқуни тартибга солувчи гормон – мелатонинни босиб қўяди ва организмнинг соатини ўзгартиради. Тадқиқотлар организм соатининг сурункали бузилишини ёмон уйқу ва бошқа соғлиқга таъсир билан боғлайди; айрим касалликлар ҳақидаги далиллар ҳали ҳам ривожланмоқда, биз эса уларни қўлламайдиган хулосалар чиқармасдан кузатамиз.

Энергия ва пул. Юқорига қараб ёнаётган чироқ ҳеч нарсани ёритмайди. Унинг нури ила осмонлару ер яратилди. Аллоҳ хоҳлаган кишисига Ўз нурини зиёда қиладир ва хоҳлаган кишисига Ўз нуридан оздирур.

Хавфсизлик. Кўпроқ ёруғлик автоматик равишда кўпроқ хавфсизликни англатмайди. (Ушбу ояти каримада Аллоҳ таоло инсонни ҳидоятга бошлаш учун, унга ҳақиқий иймонни баён этиш учун қиёмат кунининг даҳшатларидан огоҳлантирмоқда.)

Кечанинг ярмидир. Биз уни худди у ерда яшаб юрмаганга ўхшатдик.

Дастлабки ечими оддий

Атроф-муҳит муаммоларининг кўпчилиги мураккаб ва секин ҳал этилади. Бу тўғри эмас: ҳал қилувчи чоралар арзон, бугунги кунда мавжуд ва ўрнатилган заҳоти ишлайди. Қандай қилиб ташқарини ақлли равишда ёритиш мумкинни ўқинг.

Қандай ёрдам беришингиз мумкин

• Ишлатишга эҳтиёжингиз бўлмаган нарсаларни ўчиринг, айниқса безак ва тунги чироқларни.
• Ҳар бир ташқаридаги чироқни ҳимоя қилинг ва унга қаратинг; 3000 К ёки ундан паст ҳароратли ёруғлик лампаларини танланг.
• Кечалари пардаларни ёпинг, шунда ичкаридаги ёруғлик ичида қолади.
• Қўшнилар билан кўзга кўринган чироқлар ҳақида гаплашинг, қўлингизда амалий ечим бор.
• Ўзингизнинг шаҳар кенгаши ва маҳаллий бизнесдан ҳимояланган, иссиқ, кам ёритиладиган жойлар ва ёпилиш вақтидан кейин ўчириладиган белгиларни сўранг.
• Ўтувчилар қушларини ҳимоя қилинг: баҳор ва қишда, кечаси баланд биноларда заруратсиз чироқларни ўчиринг.
• Кечадаги Глобус билан юлдузларни сананг ва қўллов тахтаси орқали қоронғу осмон гуруҳини бошланг.

Манбалар ва қўшимча ўқиш

• DarkSky International, Ёруғлик ифлосланиши
• Файл (2016), Ишлаб чиқарилган тунги осмон ёруғлигининг янги жаҳон атласи, Science Advances
• Киба ва бошқалар (2023), Халқ олимлари юлдузларнинг кўриниши глобал тез камайишини хабар қилишди, Science
• Ҳисоблаш (2014), Bird-building collisions in the United States, The Condor
• Бизнинг илмий нашрлар саҳифамизда яна кўпроқ тадқиқотлар рўйхати келтирилган.