بەشی ئۆبیجیتال

شەش ژمارە ئەوە هەموو شتێکە کە پێویستە بۆ باسکردنی هەر دەورییەک لە سیستەمی خۆردا ، لە مانگەوە هەتا دۆزەخ فێربە کە بیخوێنیتەوە وە دەتوانیت دیاری بکەیت کە جیهان لە کوێ دەبێت، ساڵە پێش ئێستا.

Six numbers describe any orbit in the solar system.

تەماشا بکە

بۆ ئەوەی ڕوون بکەیتەوە کە هەسارەیەک یان مانگێک بەرەو کوێ دەچێت، پێویستە وەڵامی چەند پرسیارێک بدەیتەوە:

1. چەند گەورە ئایا خۆر کێیه؟
2. چ شێوازێک ئایا خولقاو یان درێژه‌؟
3. چۆنییەتی کێشان وایە؟
4. بە چ شێوەیەک ئایا بەرزبوونەوەکە ڕووبەڕووی دەبێتەوە؟
5. بە چ شێوەیەک ئایا ئەو بەشەی درێژکراوە نیشان دەدات؟
6. لە کوێ لە ئێستادا جەستەکە لەسەر ئەو دەوریەدایە؟

هەر وەڵامێک ژمارەیەکی هەیە. ئەم شەش ژمارەیە پێکەوە ناوی ئەڵقەی ئۆبێت دەبەن، وە هەموو ئۆبێتێک دیاری دەکەن.

لە تەنەکە، ئۆبێریتی مولنیا بارکراوە. سەتلەکانی پەیوەندییەکانی ڕووسیا ئەم ئۆبێرتەی درێژ و شلەیان بەکاردەهێنن کەواتە بۆ کاتژمێرێک لە سەرووی باکووری دوورەوە هەڵدەکەن، کە ساتڵەکانی جیۆستاتیکی زۆر قورس دەبێت ببینرێن. بەستەری نەخشەگرتن هەڵبژێرە بۆ بینینی کێشکردن و یاری کردن لەگەڵ پەڕگەکان.

تێگەشتن

بەش	نیشانە	چی دیاری دەکات
نیوە-هێز	دروستکردنی بەستەری دەرەکی	_پێوانە
ناپەسەندبوون	و	شێوەی _پێوانە
شێواندن	پەڕەی _هەژاران	کێشانی هێڵکاریی ئۆبێرتی لە بەرامبەر هێڵکاریی رەگەز
درێژی هێڵکاری	Ω	ڕێڕەوێک کە ئۆبێریت لەوێدا دەکەوێتە سەر هێڵکاریی ئاماژەکردنەوە
کێشەی نزیکبوونەوە	ω	نزیکترین خاڵ لە کوێدایە، پێوانەکراوە لە ناو هێڵکاری ئۆبێرتالدا لە گرێی بەرزبوونەوە
نێگەتیڤ	م	کاتێک جەستە لە ساتێکی دیاریکراودا (کاتی خۆی)

بۆ هەسارەکان، شێوەی رەگەزەکە بە گشتی ئەمەیە خولگەی هەسارەکان, هێڵکاریی جوڵەی زەوی، وە ڕێڕەوی ئاماژەکردنە بۆ هاوسەنگی مانگی مارس. بۆ هەسارەکانی زەوی، شێوەی ئاماژەکردنە کە ئیکۆستەرەکەی زەوییە.

هەندێ نرخی گرنگ:

• i = 0°: ئۆبێریت لە هێڵکاریی رێژەدایە. لاتینی-بی-سی ستاندارد سەتلێتەکە i = 0 و e = 0 هەیە لە دەوری ئیکۆنەکەی زەویدا.
• 90 پلە پۆلار ئه‌ستێره‌یه‌کی ڕه‌ش که‌له‌دوو پۆلدا ده‌خولێته‌وه‌
• i > 90°: retrograde, دەچێتە دواوە
• 63.4° لە مەبەست بەکاردەهێنرێت: لەو بەرزییەدا، تووڕەیی زەوی وا ناکات کە دورکەوتنەوە لە دەوری خۆر بگۆڕێت.

مامۆستا

سێ زاراوەی سەرەکیی ئەم بەشەیە بریتین لە: خاڵێک لە شێوەی ئۆبێرتال (x’ بەرەو پەریاپسیس، y’ 90° پێشەوە) دەخرێتە ناو چوارچێوەی رێژەییەوە بە R_z(−Ω) · R_x(−i) · R_z(−ω). ئەمە بەڕاستی گۆڕینی “هەوا”یە لە جی پی ئێڵدا کە وێب سایتەکە بەکاری دەهێنێت:

x = (cos ω cos Ω − sin ω sin Ω cos i) x′ + (−sin ω cos Ω − cos ω sin Ω cos i) y′

وە هەمان شت بۆ و و ز

پەڕەی ناوەوەی درێژی ϖ = Ω + ω (بەکاردێت کاتێک i بچوک بێت و Ω بە خراپی دیاری کراوە)، وە درێژی ناوەڕاست L = ε + M جێبەجێکردنی ڕیزبەندی JPL a, e, i, L, ε, Ω لەگەڵ ڕێژەی گۆڕانکاریەکانیان لە سەدەیەکدا، چونکە هەموو سیارەکانی تر بە خێرایی هەر ئۆبێرێک تێکدەدەن.

بۆچی 63.4 پلە؟ Earth’s equatorial bulge (the J₂ term) makes the argument of periapsis precess at a rate proportional to (5 cos² i − 1). It vanishes when cos² i = 1/5, i.e. i = 63.43° یان 116.57°: “هەڵەی گرنگ”. ئەو شتە کە لە کێشەی دوو جەستەدا بەردەوامە بە خێرایی دەچێتە ناو دنیای ڕاستەقینە، بۆیە هەموو کات کۆمەڵێک شت هەیە سەردەم, ئەو کاتەی کە بۆیان باشە