Afaanoota armaan gadii keessaa tokko yookaan saayinsiidhaan fakkaata, ykn immoo akka hin taane kan agarsiisu. Jaalchisee fiduu Akkasumas dubbisi Afaan Ingiliizii
  1. Barnoota
  2. Navigateera
Navigateera · Moduu'ii 3

Fakkeenya

Akkasumas, lakkoofsotni jahaan yookaan tokko tokkoon isaanii orbiiwwan gara garaa keessatti kan agarsiisu: guddaan isaa, sirreenya isaa, jaalala isaa, qajeelinna isaa fi bakka waan ta'eef.

14 min

NASA/JPL/Space Science Institute

Akkaataa kun kan barreesse Local Solar System miseensa guddina fi akkasii ni fooyya'ama. Maaliif akkasitti?

Orbit Sandbox

Fuulaa peeyjalaa guutuu

Obiirii maal? Ball'aa gara gadii fiduu yoo barbaadde, kan akka caala. Kaasuun isaa jabaa ta'ee, kan akka ka'uu isaa gad-lakkisu yoo barbaadde. Ka'uun isaa jabaa ta'ee, kan akka kan kaa'u isaa gad-lakkisu yoo barbaadde, kan akka kan kaa'uu isaa hin dandeenye yoo barbaadde. Kan jedhu waa'ee satelliitaati. Sateliitiin kan hin qabanne; yeroo hunda kan kaa'eedha.

Maal ta'e:

Jijjiiramni yeroo ammaa
Jaarsummaa har'aa
Ji'a tokko
Jaalala gadii
Garaa guddaan

Jijjiirra

Ji'a Orbiitota Escape

·

Orbitaa fiduu (elementoota orbitaa fi siyaasa Kepler)

Astronomers' description of orbits with numbers five called orbital elements. Change them here; the height and velocity above follow.

Fudhataa (periapsis)
Fuula (apoapsis)
Kepler's 3rd law check: T² / a³
Akka itti fayyadamtu
Jijjiirama saalaa
Kunis kan tarree tokko tokkoon kan murteessu yoo ta'e. Fakkii fi'ee boodatti deebi'a. Fakkeenyaaf fi'ee boodatti deebi'a. Fakkeenyaaf fi'ee boodatti deebi'a. Fakkeenyaaf fi'ee boodatti deebi'a. Fakkeenyaaf fi'ee boodatti deebi'a. Barri lakkifame keessaa baasni akka inni jalqabame agarsiisa.
Garaa
Akkasumas, yeroon itti fufe, jijjiiramaan ciminaa guddaadha, kan akka jajjabinaan ciminaa guddaatu barbaachisa.
Jijjiiramni wayita
Orbiitota dhaban sa'aa, guyyaa ykn waggaa tokko duraa. Akkasumas yeroon itti dabree jira. Waggaa × 1,000 jechuun sekondii tokkoof akka sekondii 1,000 (kaabaa daqiiqaa 17) ta'u agarsiisa. Jijjiirama addunyaa kanarratti ni fooyya'a. Numiraan kan mul'atan hundinuu nama dhabaniidha.
Jijjiirama dachii
Dhugumatti, kan duraa fi kan boodaa kan wal-qabatee yoo ta'e, kan duraa fi kan boodaa kan wal-qabatee yoo ta'e, kan duraa fi kan boodaa kan wal-qabatee yoo ta'e.
Sa'ii
Jijjiiramaa fi yeroon: yoo sa'aa dheeraa ta'e, yeroon ni jabaa.
Akkaan hin beekne
Jijjiirraa akka ittii fiduu, galmee ykn ciniinaa akka zumbaa. Griidiin hin milkaa'iin waa'ee ikvaatorra Dhuumaa galatti (yommuu tarree Nageenya keessa jiru, waa'ee obiibira Dhuumaa galatti).
Tarree daataa (teeksta wal-ga'ii)
Jaarraa fi yeroon yeroo tokkoofi lamaaf kan walqixxummaa isaa irratti hundaa'e
Ji'aJaarraa sun irraaJijjiiramni yeroo ammaa

Jimmawwan Lixii Kana qofa kan ta’e yookaanis akka ibsu yookaanis obboloota hammaataa keessatti, ji’a irraa hanga komeetaatti. Akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas,

Dhugaa boodatti deebi'ee kan dabre.
Dhukkubni boodaa Luulaa, kan fotoo'e NASA's Orion spacecraft on Artemis I. Credit: NASA

Diqqaa sadiin obboleeyyan sistiimii taayitaa sunitti argamuu ni ibsu.

Akkaataa

Akka tarree itti satelliitii ykn planeetiin deemu, yoo barbaadde deebii gaafiilee tokkoof:

  1. Ijoollee maaliif guddaadha?
  2. Maal akka ta’e?: fuula tokkoomsuuf ykn jajjabeessuudhaaf?
  3. Itti fufnee maal?
  4. Ijoollee akkamitti akka ta’e?
  5. Ijoollee akkamitti akka itti fufuu?
  6. Waaltti kan obiitii jiru yeroo ammaa?

Jawaabni tokko tokkoon niiti tokkodha. Akka walfakkaatuun, kan armaan gadii elementoota orbiitaa jechuun ni beekama, fi isaan orbiitii tokkollee ni ibsan.

Akkasumas, kan fuula duraa fi kan boodaa ni mul’ata. Sateliitni rusi’ii haala itti gaafatamummaatiin fayyadamu, kan duraa, kan jajjabina akka ta’e, akkasumatti yeroo dheeraaf dabree fiigichaaf waajjiramaa ture, bakka satelliita jiosistaatiksii hin mul’annetti. Tikki Kutaa Sa’aa akka ittii fidu, fi daawwachuu waliin.

Fakkaata

ElementiiSimbolaMaqaa
JijjiiramaaSanyii
AkkasumaseShakkii
IngiliiziJijjiirama daandiin orbiitii kan walqabatee daandiin tarreeffamaa
Longituuda nooda fuulaΩJijjiiramaa keessatti orbiitiin reefensii planaa “haata’u” qabsiise
Argiraama periapsisωAkkam akkan nuttu fakkaata, kan ka’e keessaatti fuula orbiitii irraa
AkkasumasM₀Akkamitti qaamaa yeroo tokko tokkoo keessatti jiru (epook)

Akkasitti, kan tarree tarreeffama Ekliptika, dachii orbiitii addunyaa fi jaalala itti gaafatama kan ta’e yoo ta’u. Akka satelliita Diinaa, dachii tarreeffama ikwituurii Diinaa ti.

Walumaa galatti:

  • i = 0°: Orbitaan kan jiru akka reefensii dabalataa. A Geostationary Sa’iitileetii i = 0 fi e = 0 kan qabu isa biraan ekuaatorri Diinaa jira.
  • i = 90°: polaari orbii, kan akka poolii lamaan ga’u.
  • i > 90°: retrograde, gara boodaatti deebi’ee.
  • Orbiitiin Molniya i = 63.4° fayyadama: kan ittii fide, bulbulli Diinaa periapsii orbiittii irratti hin bu’u.

Maastar

Aangoota tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon tokkoon. Akkasumas, bakka tokko keessatti (x’ gara periapsisitti, y’ 90° gadii) akka tarree referensii keessatti galmeessite R_z(−Ω) · R_x(−i) · R_z(−ω). Kunis kan ta’e akkasii yoo ta’u, “Poozishinaawwan Planetoota” JPL’s, kan saayinsiin site’ii fayyadamu:

x = (cos ω cos Ω − sin ω sin Ω cos i) x′ + (−sin ω cos Ω − cos ω sin Ω cos i) y′

fi ibsaawwan y fi z kan walfakkaatan.

Taallii planetaariin yeroo hedduu waan adda addaa kenna: Longituuda Perihelii ϖ = Ω + ω (barreefama yoo i cimina guddaa fi Ω hin beekamne), fi Longituuda ϖ Taayitaa JPL a, e, i, L, ε, Ω fi heerri isaanii kan wal-fakkaatu waggaa tokkoof, akka bishaanii fi dachii biroon hammaataa yookaan immoo hammaataa ta’uu isaa ni agarsiisa.

Maaliif 63.4°? Earth’s equatorial bulge (the J₂ term) makes the argument of periapsis precess at a rate proportional to (5 cos² i − 1). Kan bu’u yoo cos² i = 1/5, i.e. i = 63.43° ykn 116.57°: kan “bu’aa guddaa” Elemoontii kan wal-qabatee jiran rakkoolee lamaa keessatti yeroo dheeraaf gara addunyaa dhabaatiin dabalu; kan jedhu sababni isaa seeliin elemoontii hammaatti akka dhufan epoch, yeroo itti isaan hojiirra oolan.

Jijjiiramni

Akkasumas, kan 63.4 daaraa irraa gara 0 fi 180tti jijjiiruu dandeessa. Akkasumas, akka waan sa'aa tokkoof kan sa'aa tokko keessatti tarreewwan sadii keessaa tokko hojjatu agarsiisu dandeessa.

Qiyaasa

3 gaaffiiwwan gaggaarii. Jawaaba tokko filadhuudhaaf yoo si'a nuuf deebii'e.

  1. Kanaafu, maaliif akka beekutti kibbaa ta'e?

    1. A Akkasumas
    2. B Ingiliiz
    3. C Jijjiirama
    4. D Sa'aa
    Jawaaba agarsiisu

    B. Ingiliiz

  2. Orbitaa kan qabu jabaa ta'ee 90 digirii yoo ta'e:

    1. A Fakkii
    2. B Retrograde: fuula boodaa
    3. C Akka hin jirree
    4. D Sistiimii Sa'aa
    Jawaaba agarsiisu

    B. Retrograde: fuula boodaa Halley's Comet (162 degrees) fi Neptune's moon Triton (ca 157 degrees) retrograde ti.

  3. Maal elemenii lamaan kan guddaa fi si'a orbii agarsiisu?

    1. A Inkiliinsii fi noodu
    2. B Jijjiiramaa fi fuula-gaara
    3. C Argument of periapsis and mean anomaly
    4. D Node fi mean anomaly
    Jawaaba agarsiisu

    B. Jijjiiramaa fi fuula-gaara

Sa'aa

  • Jijjiiramaa
  • Barnoota dubbisu
  • Yaada
  • Qiyaasa fudhate

Akkaataa barreeffama

Akkasumas

Fuulaa

Akkaataa kun liiziinii CC BY-SA 4.0 qaba.

Intarneetii fi fuulawwan kunniin akka barnootaatti fayyadamu. Kanneen kanas akka navigate, mission planning ykn hojiirra oolchuu hin dandeenyetti fayyadamuu qaba. Sardiiwwanis kan hin qabneefi hin akreditee ta'aniidha. Akkasumas, dubbisi haala barnootaa