Afaanoota armaan gadii keessaa tokko yookaan saayinsiidhaan fakkaata, ykn immoo akka hin taane kan agarsiisu. Jaalchisee fiduu Akkasumas dubbisi Afaan Ingiliizii
Ijoollee magaalaa fiigicha keessa jiran, kan seenan bakka bu'aa.
Qabeenya jireenyaa

Ijaarsa Rooda

Akkasumas, jireenya gaariin akka hin dheeranne ta’a; akka hin bu’inneefi hin bu’iinnetti, akka hin ciccimneetti fi hin du’anitti, akka hin jaallanneetti fi hin du’anitti, akka hin dhibamneetti fi hin miidhamneetti.

The Red Initiative kun haala jireenya keenya addunyaa kana keessatti jiraataa jirru irratti eegaa: cimina nutti bu’e, miidhaa fi ijaarsa cimaa kan fuula fi lafa keenya miidhu, fi saayinsii hir’ina akka fayyaa keenyaan itti fufuu. Akkasumas, bakka tokko tokkotti, filannoowwan ciccimaa, kan hin beekne yoo jiraatan, namoota naannolee fi magaalota keessatti argamu, garaagarummaa mul’ata.

The Milky Way arching across a starry sky above a dark forest and the silhouette of Devils Tower, Wyoming.
Waaqni Miilkii kan arching irratti Devils Tower National Monument, Wyoming. Akkasumas, inni kan hin beekne yoo ta'e, akkasumas, inni hin beekne yoo ta'e, Footoosi: Damon Joyce, Hojii Parkii Naannoo Ameerikaa, garaagarummaa ummataa

Qabeenya keenya irratti hojjechaa

  • Initiative’n nuura. Nuura galaana galmee deebisuuf: maaliif kuuleen hin bu’u fi akkamitti jijjiirama salphaa nuuraaf akka isaan deebisu. Akkasumas, Initiative Light.
  • Pollution of light. Skyglow, glare, light trespass and clutter, and what they do to astronomy, wildlife, sleep and energy bills. Akkasumas, barreeffama mul’isa.
  • Irraan. Maal akka hin iibsine fi maaltu akka hin hiikne, waliin shillaa, lakkoofsi qilleensaa, taammii fi seensiroo kan ibsame. Akkasumas, barruu
  • Pollution visual. Graffiti vandalism, kan ummataa hedduu dhibu fi amansiisaa ta’uu namootaaf; liinilee humnaa, pyloonii fi kaabii walfakkaatan; fi akkamitti sirni gaariin argamu fi artistii itti gaafatamaa yookaan gara garaa karaa akka jajjabeessu. Akkasumas, barreeffama miidhaa itti fufsiisuu dubbisi.
  • Akkasumas, yeroon daawwatamu. Siineessaan daawwachuu fi daawwachiiftuu: maaliif umriin dhukkuba dheeraaf kan geessu ta’e, rapamycin, senolytics, NAD+, telomerase fi reprogramming-Yamanaka-factor akka agarsiisan fi akka hin taasisne, waan namoota keessatti mul’ate, fi jireenya fayyaa dheeratu akkamitti akka ta’u yoo jedhu. Akkasumas, yaada tokko tokko kan itti fufe ta’uu isaa ni agarsiisa. Barnoota Akkasumas,.
Nuura magaalaa fi Luul'aa kan walqixxummaa guyyaa Dhuumaa.
Kanaa kan ka'e, walqixxummaa guyyaa Dhuumaa kan hiriirawwan akkaan baay'ee nuur'aa ta'an yookaan Luul'aa. Qabeenya: NASA
80%(Falchi et al., 2016)
9.6%2011 to 2022 (Kyba et al., 2023)
2.1 biljanaapeople aged 60 or over expected by 2050 (WHO)

Qabeenya jireenyaa kan ijaarame waan gaarii hojjatanii fi namoota hedduu itti fufuu irraa.

Maal akka gargaartu

  • Ija, fuula fi qullaawwanii keessan ittisa, fi gargaara ga’ee tokko akka kana hojjatu.
  • Akkaa fiduu ykn ittisa xiqqaa ta’e keessatti; wol-dhabdeen tokko akka eegalu dandeessa fuula.
  • Baatii keessan gaafadhaa poolisii ittisa, gara-garaa graffiti’ii baasuu, galmeewwan seeraan alaaf kan artistoota, kaabelii dachii keessatti yoo waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjiiwwan waltajjii
  • Jijjiirama, dhiphisa fi walqabatee. Aadaawwan kan fayyaa fi umrii dheeressuuf gargaaran kan namni tokko guyyaa har’aa eegalu dha; Addunyaa itti deebi’uu: saayinsii ibsi isaa ni mul’isa.