ኣርእስቲ፦

ሰለስተ ቁጽርታት። እዚ እዩ እቲ ዝኸውን ኩሉ ንኸገልጽ ዑደት ኣብ ስርዓት ፀሓይ, ካብ ወርሒ ናብ ኮሜታ. ንርእሶም ክትርኢ ትኽእል ኢኻ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ናጽነት ዓለምካ ክትነብር ትኽእል ኢኻ።

ሰለስተ ቁጽሪ ኣብ ስርዓት ፀሓይ ዝርከብ ኣውራጃ ይገልጹ።

ርአ

ንጽሕፈት ናበይ ከም ዚኸይድ ሳተላይት ወይ ፕላኔት ንምዝርጋሕ፡ ጥቂት ሕቶታት ክትምልስ ትኽእል ኢኻ:

1. ንምንታይ እዩ እቲ ዑደት?
2. ንምንታይ ዓይነት እዩ? ረኺቡ ወይ ተቐቢሉ?
3. ንምንታይ እዩ ዝጸንሐ?
4. ንምንታይ መገዲ እዩ እቲ ተንኮል ዝጸንሐ?
5. ንምንታይ መገዲ እዩ እቲ ዝተረፈ ክፍሊ ዝስዕብ?
6. የት ኣብ መንጎ ዞባታት እንታይ እዩ እቲ ሕብረተሰብ ዘሎ?

መልሲ ኵሉ ሓደ ቁጽሪ እዩ እዚ ሰለስተ ቁጽራት እዚኦም ብሕብረት ንኦርቢታል ኤለመንት ይብል፣ ከምኡ’ውን ኣብ ሓደ ዑደት ዝርከብ ነገር ይገልጹ።

ኣብ ሰንዶክሽን, እቲ Molniya orbit ተላዕለ። ሳተላይትታት ሩስያ ንምዕባይ እዚ ዝረኣዩሉ ናይ ሓጺር ግዜ፣ ዝተቐመጡሉ ዞባ ይጥቀሙ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ እቲ ሰፊሕ ንፋስ ሰዓታት ክሓልፉ እዮም፣ ኣብቲ ቦታ ጂኦስታቲሽናል ሳተላይትታት ምኻኖም ዘይከኣል እዩ። ኣርእስቲ ዞባ ንኸይንርኢ ምጥቃስ፣ ምስቶም ስላይደራት ክዕወት።

ርዱእ

ቍጽሪ	ምልክት	እንታይ እዩ ዝገብር?
ቍጽሪ	ርክብ	መጠን
ርሑቕ	ር	ቅርጽ
ርክብ	ርክብ	ርክብ ናይቲ ዞባ-ተራእይ ምስ ሓደ መነባብሮ-ተራእይ
ሎንጂተዩድ ናይቲ ዝሰዓበ ነጥቢ	Ω	መራሒ ኣብ’ቲ እቲ ዑደት ነቲ ረቛሒ-ፕላን “ኣውጺኡ” ዝጓዓዝ
ርዕስነት	ω	ኣብ መንጎ እቲ ዝቐረበ ነጥቢ ዘሎ፣ ኣብ ዞባ ማይሮፕላን ካብቲ ዝሰፍሕ ነጥቢ ዝተወሰደ
ሜን	M₀	ኣብ መንጎ እቲ ኣካል ኣብ ሓደ ዝተወሰነ እዋን (ኣብ ግዜ)

ንዓለማት፡ እቲ ርኢቶ-ፕላን ኣብ ልዕሊ ምድሪ ዝርከብ ሒደት, እቲ መገዲ ናይቲ ምድሪ ዝጓዓዝ፣ንሕና ድማ ነቲ ኣብ ወርሒ ማሪ ዝርከብ ጾም ክንርኢ ንኽእል ኢና። ንሳተላይታት ምድሪ፡ እቲ ሬፌረንስ ፕላን ናይ ምድሪ ዑደት እዩ

ሓደጋታት

• i = 0°: እቲ ዑደት ኣብ መነባብሮ-ፕላን ይርከብ። A ጂኦስታቲካዊ ሶላር ሴትዩል i = 0ን e = 0ን ኣብ ልዕሊ ናይ ምድሪ ዑደት ዘለዎ እዩ።
• i = 90°: ሓደ ፖላር ዑደት፣ ኣብ ልዕሊ ክልተ ፖላት ዝጓዓዝ።
• i > 90°: retrograde, ናብ ኋላ ዝጓዓዝ
• እቲ ዞባ ሞልኒያ i=63.4° ንጥፈታት ይጥቀመሉ: ኣብ’ቲ ዝንቡር ቦታ፣ ብኽብሪ ምድሪ፡ እቲ ዞባ ኣብ ዞባኡ ዘይምውዳእ የምጽእ እዩ።

መረጺ

እቶም ሰለስተ ኣግዳማት ድማ ሓደ ዝተመደበ ሰሌዳ ናይ ምቕያር እዮም፡፡ ሓደ ነጥቢ ኣብ ዞባ-ተራእዩ (x′ ናብቲ ርሒቕ ቦታ፣ y′ 90° ንላዕሊ) ናብቲ ረቛሒ ፍሬም ብ R_z(−Ω) · R_x(−i) · R_z(−ω) ይውዕል እዩ። እዚ እዩ እቲ ቐዳምነት ኣብ JPL’s “Approximate Positions of the Planets”, እቲ ናይቲ ጣቢያ ርኢቶ ዝጥቀመሉ:

x = (cos ω cos Ω − sin ω sin Ω cos i) x′ + (−sin ω cos Ω − cos ω sin Ω cos i) y′

ከምኡውን ተመሳሳሊ መግለጺታት ን yን zን

ተለፎናት ፕላኔታት አብዚ እዋን እዚ ዝህቡ ኣለዉ: ርዝመት ϖ = Ω + ω (ብተደጋጋሚ ዝጥቀመሉ ኣብ እዋን i ንቡር ምስ ዝኾነን Ω ድማ ብቐሊሉ ዘይተገልጸሉን) ሎንጂቲድ ቍጽሪ እቲ JPL ቴብሎች a, e, i, L, ε, Ω ምስቶም ፍጥረታት ናይ ለውጢ ኣብ ሓደ ዘመን ዝቕጽሉ እዮም፣ ምኽንያቱ ካልኦት ፕላኔትታት ብቐሊሉ ንዅሉ ዞባ ይኸፍቱ እዮም።

ስለምንታይ 63.4°? Earth’s equatorial bulge (the J₂ term) makes the argument of periapsis precess at a rate proportional to (5 cos² i − 1). ንሳ ትኸይድ ምስ cos² i = 1/5, ማለት i = 63.43° ወይ 116.57°: “ንጥፈታት”። እቶም ኣብ ሓደጋ ክልተ-ኣእምሮታት ዘቕርቡ ኣርእስታት ብቐጥታ ኣብ ዓለም ተረኺቦም ይኸዱ፡ እዚ ድማ እቲ ምኽንያት እዩ እቲ ኣርእስቲ ሰሌዳታት ሁልጊዜ ምስ’ቲ ንን እዋን ዚመጽእ፣ እቲ ግዜ እቲ ንዚምልከት ዝውሃብዎ ጊዜ.