Maaliif Obiirtii dabre?

Astronauta tokko tokkoo kan yeroo tokkotti itti argee fiitti faca’aadha. Kanaafuu, guyyaan ni jira. Akkasumas, kan isaan keessaa tokkollee “bara jijjirama” hin tahin. Kanneen kunniin dachii keessa deeman, yeroo fi yeroof, malees hin dhufne.

Obiiilchiin kan ta’e yookaan kan hin guutamne.

Akkaataa

Ji’a tokkotti ballii gara gadii fiduu Jabaadhuu fi jabaadhu, Akkasumas, yeroon isaa mitir tokkotti dabree, lafaa kan gadii isaa fuula fi isa tokko. Haa ta’u malee, Akkasumas, hin jaallatu.

On Earth that happens at about 7.8 km/s near the surface (28,000 km/h). Akkasumas, waan tokkollee kan dachii irratti hin jiru akkasii jajjabinaan ni jijjirama sababii lafaa ittisa isaa irraanfata. Kana qofa rokitiin hojjatu: kan gara galaanaatti fidu fi booda gaara, baay’ee jajjabina.

• Fakkeenyaaf, yoo tarree fuula duraa hin taane, fooyya’iinsa fuula duraa ni mul’ata.
• Fakkeenyaaf, yeroo orbii: dabalataa.
• Fakkeenyaaf: ellips, gara-garaa fi gara-galtee.
• Fakkeenyaaf fakkeenya ba’ii (dabalataan 11 km/s irraa gara orbiitii gadii): jaalalaa furaa fi hin deebine.

Akkasumas, yoo ta'e, yeroo jalqabaaf, maal akka ta'u yaada: maaliif humnaa guddaa qaba garagalchuu keessatti, kan walqabatee dachii waliin?

90% akka jabaa. Astronauts hin daawwatamne sababii garaagarummaan hin jiru, garuu isaan fi istasyonni isaanii waliin wal qabatuun daawwatama.

Akkasumas, yeroon garagalaa kan dabre hamma tokko akka walfakkaatu ni dabre, akkasumatti hin jiru kan biraa irratti. Kanaaf astronautii daawwachuu qabu. Aanga’oonni gara galaanaattis mikroograabiitii jedhu.

Fakkaata

Gara Dhuumaa galatti, jaalala ciminaan g = GM/r² itti fufuu qaba. Jijjiirama daaraa irradiisii r’n yeroo v’tti geggeeffamu, gara caalaatti fiigachuu v²/r’f barbaachisa. Obiilitiin bakka garagalchiinsii kun akkasii ta’e kennuudha:

v²/r = GM/r²  →  v = √(GM / r)

Akka GM Dhuumaa galatti = 398,600 km³/s² fi r = 6,371 + 200 = 6,571 km, v ≈ 7.79 km/s. Akkasumas, yeroo fuula Newton’s 600 km fiigicha keessatti, r = 6,978 km fi v = 7.56 km/s.

Waggaa tokkotti wareegama tokko: T = 2πr / v, yeroo 88 daqiiqaa 200 km. Obiirtii olaanaa ta’an baay’ee daangeffamaa fi jajjabina: Lola, gara 384,400 km, guyyaa 27.3 fudhata.

Maastar

Jijjiirama horizontii irratii irrati r₀ waliin jabaa v fi jijjiruu kun sektiyoo konkoosii dhaa dachii tokko keessatti. Enjiirii kilogiraama tokko keessatti,

ε = v²/2 − μ/r₀,

furmaata: ε < 0 is an ellipse (including the circle and the paths that hit the ground, which are ellipses interrupted by the surface), ε = 0 a parabola, ε > 0 hiyperbolaa. Seekichi ε = 0 akka ta’e yoo hin taane, v_esc = √(2μ/r₀), saffisaan √2 ol’aannaa dabalataa kan wal’aantummaa tokko qabu.

Lakkisuun horizontii hamma yerootti bakka lakkisuun akka ta’e apsis: bakka guddaa orbiitii yoo v’n garagalchiinsa dabalataa irraa alatti ta’e, kan gadii yoo ta’e. Kanaafuu, bal’oonni yeroo dheeraaf kan jiru filmaata keessatti bakka bu’uu isaanii irraa gara balbalaatti deebi’u, fi bal’oonni yeroo dheeraaf kan dhufan immoo gara baaballiitti deebi’u.