Ìgbánúwé Òǹlè Náà

Omi ní afẹ̀fẹ́ nlà tí o ǹpa. O fi awọn ohun alumọni jade lati ilẹ, o mu awọn eroja ti o ni agbara lọ si awọn ọgbin ati ẹja, ati pe o ṣe iwẹ ara rẹ bi o ṣe n gbe. Fun ọpọlọpọ awọn itan ti o jẹ to: eniyan fi omi pamọ sinu awọn adagun ati pe iseda ṣe iyọkuro rẹ. Ni iwọn ti ọjọ yii, pẹlu diẹ sii ju awọn eniyan miliọnu mẹrin ati ile-iṣẹ ikole ni gbogbo orilẹ-ede, disinfection ko ṣiṣẹ fun igba pipẹ. Ohun ti a fi pamọ́ ni ilẹ̀ ni a fi lọ si okun.

Agbegbe Mississippi River ti n gbe awọn ohun elo ibajẹ lọ si Gulf of Mexico. — Agbegbe Mississippi River Delta ti n fi awọn ohun elo pamọ sinu Gulf of Mexico. Omi kanna ni o mu awọn ohun ọgbin lati awọn ile-iṣẹ ni gbogbo ẹgbẹrun mẹrin ti Amẹrika. Credit: NASA

Bií a ṣe lè fi omi pamọ́

Ìgbánújẹ́ tí wọ́n lọ ní ọna meji. Ìṣàfilọ́lẹ̀ àwọn ààyè-iṣẹ́ tí wọ́n lọ́wọ́lú: ìlú́, ile-ìṣẹ́, mìíràn. O rọrun lati wa wọn ati, pẹlu awọn iwe-aṣẹ ati itọju, o rọrun lati ṣe idiwọ. Awọn orisun ti a pamọsi wa lati gbogbo ibi ni akoko kan: awọn ohun elo iyẹfun ati awọn ohun ọgbin ti n ṣan kuro ninu awọn aaye, epo ati awọn ohun ọgbin ti n ṣan kuro ninu awọn ọna, awọn oogun arun ti n gbero lati awọn irugbin. Wọn jẹ ti o nira, nitori ko si pipa kan le ti da.

Àwọn àgbèwọlé ìdáràn ni:

Nẹtiwọki. Nitrojeni atí phosphorus láti inú àwọn ìṣàmúlò-ètò, ẹ̀yin-ìgbà atí afẹ̀fẹ́. Ninu omi ni wọn n ṣe ounjẹ awọn ẹranko, ti o dagba, ku ati bajẹ, lo awọn ẹja oxygen ti wọn nilo.
Pathogens. Bákterì, váirùs̀ẹ̀tì àtí àwọn páàsì láti inú omi-ìgbà tí a kò bá ṣé itọjú atí ẹrankò. Wọn jẹ ki a ni kolera, dysentery, typhoid ati arun diarrheal.
Chemicals. Heavy metals bi moira ati lilọ, awọn solusan ile-iṣẹ, awọn ohun ija ibajẹ, awọn oogun ati awọn kemikali ti a pe ni fun igba pipẹ (PFAS), eyiti o nira lati bajẹ pada ni gbogbo wọn.
Sediment ati ina. Ìgbà tí a fi wẹ́ẹ̀bù kọ́lú nínú àwọn ojú-ìrin-ajó náà, wọ́n sà pàdé lọ́wọ́lú; omi gbona tí a fi wẹ́ẹ̀bù kọ́lú nínú awọn ile-iṣẹ́ agbará gba ósìsìn padà sípò.

Omi alawọ ewe ti o ni aṣọ-agutan nibẹ nibẹ nibẹ nibẹ nibẹ. — Awọn ounjẹ ti a ṣe akiyesi: Igba otutu algal yi omi Lake Erie pada si awọ ofeefee ni Kelleys Island, Ohio. Awọn ewe bii eyi n dagba lori awọn ohun elo iyẹfun ati awọn omi ti a fi sinu ilẹ. Photo: NOAA Great Lakes Environmental Research Laboratory, CC BY-SA 2.0

Tí a bà dáwọ́ lórí

Gbogbo eniyan nmu omi ti ẹnikan. Ni ibamu si World Health Organization, ni kete bi 1.7 bilionu eniyan lo orisun omi-iwẹ ti o ni ibajẹ pẹlu awọn ohun elo ninu ọdun 2022, ati 2.2 bilionu ko ni omi mimu ti a ṣetọju ni aabo. Awọn ọmọde ni o wa ninu awọn ti o ni ipa pupọ julọ: omi ti ko dara, iwẹ ati aabo ara jẹ idi akọkọ ti awọn ọran iku nitori diare laarin awọn ọmọde.

Ninu awọn nọmba wọnyi ni igbẹkẹle wa. Ni 2022, 57 ogorun ti awọn eniyan agbaye lo ile-iwosan ti a ṣakoso ni aabo. O ju 1.5 bilionu lọ ti ko ni aabo ilera to dara, ati pe 419 milionu tun n ṣe iwẹ ni gbangba, ni awọn ọna opopona, ni ẹhin awọn igi tabi ni ọna si awọn omi-omi ati awọn okun. Ni ọdun 2020, 44% ti omi ibajẹ ile-iṣẹ ni a fi silẹ laisi itọju aabo (WHO, 2024). Nibẹ ni ko si sewer, awọn omi di ọkan.

1.7 bilionueniyan ló àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀-àwọ́ tí a fi pamọ́ sí ẹ̀yin (Àwọn Ìṣàmúlò-ètò)

42%ni 2022 (Àwọn Ìwọ́ UN, 2024)

400+245,000 km² (Diaz ati Rosenberg, 2008)

Ekosistemi tun sanwo. Ninu ibi ti awọn omi-omi ti o ni ounjẹ to lagbara ba de okun, oxygen le pọ si pupọ pe ẹja ati awọn ẹranko ẹranko le fa ki wọn pa. Awọn dead zones wọnyi ni bayii ni nọmba ninu awọn ọgọrun-un; ọkan ninu awọn ọna ti o tobi julọ ni gbogbo igba ooru ni Gulf of Mexico, ti a fi sinu Mississippi. Ni gbogbo agbaye, oke-nla ti o ṣii ti padanu oxygen bi daradara, ati awọn aaye okun ti o ni oxygen ti o kere ju ti di pupọ lati igba idaji ọdun kẹtadinlogun (Breitburg et al., 2018).

A dead zone is a crime scene with thousands of suspects and no single weapon.

Àwọn Òsì Tí A Fẹ̀

Awọn omi-omi diẹ ni o fi han gbogbo iṣoro naa ni akoko kan: awọn ohun elo ibajẹ, awọn ohun elo ti a fi pamọ silẹ ati awọn ohun elo plastiki, gbogbo wọn ni omi kanna, ni awọn ilu ti n dagba ni iyara ju awọn pipa wọn lọ, awọn ibi ifunra ati awọn ile-iṣẹ itọju. A ko ni i ṣe ẹtọ lati pe wọn ni. Awọn eniyan ti o wa ni ayika awọn omi wọnyi ni awọn akọkọ lati ni ipalara lati wọn, ati pe ọpọlọpọ ninu wọn n ṣiṣẹ pupọ julọ lati mu wọn pada.

Ìgbára-ìsẹ́ atí igbesi aye ọjọ́

Pasig n lọ nipasẹ Metro Manila, ile si diẹ sii ju eniyan miliọnu 13 lọ. Oju-iwe ayelujara ti o wa nibẹ jẹ akojọpọ awọn iwe ati awọn iwe iroyin ti o da lori agbegbe ati awọn orilẹ-ede ti o yatọ si. Ti awọn afẹfẹ ti o wa ni oju-ọjọ ba de, gbogbo ohun ti n lọ lori ilẹ yoo fi kun omi ni awọn wakati diẹ. Iwọnyi ni awọn ọna ti o wa ni ayika Klang ni Kuala Lumpur, Ulhas ati Mithi ni Mumbai, ati awọn ọgọrun-un ti awọn omi ilu kekere ni awọn agbegbe tropiki.

Awọn ibọn ti o ni awọsanma lori Agbegbe Pasig River ni Manila, pẹlu awọn ẹranko omi hyacinth lori omi brown ati awọn aṣọ-ikele ni ayika banki. — Afẹfẹ ti n bọ ni o lọ si adagun Pasig ni Manila. Omi nla kan wa nibẹ ti o si fi ohunkohun to wa lori ilẹ pada sọdọ omi ati ki o lọ sinu okun ni awọn wakati diẹ. Photo: CEphoto, Uwe Aranas, CC BY-SA 3.0

Factory: tannerie ati dyes

Ni Dhaka, awọn ile-iṣẹ ti o ṣe aṣọ ti Hazaribagh fi igbimọ kan silẹ 21,600 cubic meters ti ko ni igbẹkẹle gbogbo ọjọ, ti o ni chrome, sulfur ati ammonium, sinu awọn ọna asopọ ti o lọ si Buri-ranga (Àwọn Ìtọ́nú Aabó Alákọ́ọ̀kan, 2012). Awọn oṣiṣẹ, ọpọlọpọ ninu wọn ni awọn ọmọde, ati awọn ọrẹ ti o ni ipa lori ilera akọkọ; awọ naa lọ si awọn aṣọ-ikele ati awọn baagi ti a ta ni gbogbo agbaye.

Awọn ọkọ oju omi ti a ṣe lati igi ni wọn n gbe lọ si ibudo omi Sadarghat lori Buriganga ni Dhaka, pẹlu awọn ohun ija ọdaran ni ayika banki. — Sadarghat lori Buriganga, Dhaka's busiest river port. Agbegbe naa ni awọn ilu mẹrin, ati pe o jẹ agbegbe ti o tobi julọ ni orilẹ-ede. Photo: Kritzolina, CC BY-SA 4.0

Ni Java, Citarum jẹ orisun pataki ti omi mimu ati iwẹ fun West Java. Ni ọdun 2025, a ṣe akiyesi pe omi-omi naa gba nipa 35.5 tonnes ti awọn ohun elo ti o ni ipalara fun eniyan lojoojumọ ni ọdun 2017, ati pe nipa 90 ogorun ti awọn ile-iṣẹ 3,236 ti awọn ohun elo ti o ni ipalara ko ni itọju omi ti o dara, nitorinaa awọn awọ ati awọn kemikali lọ si isalẹ lati inu omi (Marselina et al., 2025). Ni ọdun 2018, Indonesia ti ṣe ifilọlẹ Citarum Harum, eto-ẹkọ orilẹ-ede kan lati da awọn agbegbe pada ti o mu ijọba orilẹ-ede ati agbegbe, awọn ẹgbẹ ọlọpaa, awọn iṣowo ati awọn agbegbe.

Àwọn Gángì O jẹ ẹwa fun awọn ẹgbẹẹgbẹrun eniyan ati pe o nfun omi si apakan nla ti India ati Bangladesh. Ninu ilana rẹ, awọn ile-iṣẹ bii awọn ile-iṣẹ ti o ṣe aṣọ ati awọn ile-iṣẹ distillation fi awọn ohun elo wọn pamọ sinu omi iwẹnumọ ti awọn ilu ti n dagba ni iyara. Iṣẹ́ iṣẹ́ Namami Gange ti India, ti a bẹrẹ ni ọdun 2014, n ṣe agbekale atì iwadí awọn ile-iṣẹ́ itọjú omi mimu ni ayika okun atí awọn ibi ti o wa nitosi rẹ̀ (National Mission for Clean Ganga).

Awọn boolu, awọn aṣọ ati awọn ohun elo ti o kun fun epo ti n pọ si nibẹ. — Igba ti a fi wẹ awọn ohun elo plastiki ni okun kan to n lọ si Lovina Beach ni Bali, Indonesia. Awọn omi kekere bii eyi ni o mu ọpọlọpọ awọn ohun elo ti o wa ninu okun lọ. Photo: DayakSibiriak, CC BY-SA 4.0

Àwọn àyọkà ìṣàfarawégbèsì

Plastique ni ohun ti o han julọ ninu awọn ohun elo ti n fa ibajẹ, ati pe ọkan ti a le ṣe iṣiro lọwọlọwọ nipasẹ omi. Awọn iwadii meji nla lo awọn awoṣe kọmputa, ti a ṣe idanwo ni ibamu si awọn iwọn agbegbe, lati ṣe iṣiro iye ti awọn ohun elo plastiki ti o mu omi lọ si okun:

Lebreton et al. (2017) ti ṣe iṣiro 1.15 si 2.41 milionu tonne ni ọdun kan lati gbogbo awọn omi-omi, pẹlu awọn omi-omi 20 ti o ga julọ ti n gbe meji ninu mẹta, ti a ṣe nipasẹ Yangtze, Ganges ati Xi.
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò (2017)](https://doi.org/10.1021/acs.est.7b02368) lọ siwaju, ti o sọ pe awọn omi-omi 10 nikan ni a gbe 88 si 95% ti iwuwo agbaye. Iṣẹ yii ti “awọn omi mẹrinla” ti pọ si pupọ, ṣugbọn awọn onkọwe wọn ṣe akiyesi pe o jẹ igbẹkẹle giga, ati pe iṣẹ tuntun ko ṣe atilẹyin fun ọ.
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò (2021)](https://doi.org/10.1126/sciadv.aaz5803) ti tẹle awọn ohun elo lati ibi ti o ti yọ kuro si omi ati ni okeere, pẹlu iranti awọn afẹfẹ, lilo ilẹ ati ipari. Wọn ri pe o kere ju awọn omi-omi 1,000 lọ ti o mu 80% ti awọn ohun elo plastiki omi-omi lọ si okeere, 0.8 si 2.7 milionu tonne ni ọdun kan ni apapọ, ati pe awọn omi-omi kekere ti nlọ nipasẹ awọn ilu nla jẹ laarin awọn ti o dara julọ.

Àwọn ìpele

Awọn wọnyi ni awọn omi-omi mẹrin pẹlu awọn ifunni ti a ṣe iṣiro ti o ga julọ ninu awoṣe tuntun. Awọn nọmba ni awọn aaye ibẹrẹ fun awọn ipo ni ayika ọdun 2015, ti a ṣe sinu ọgọrun-un to nbọ.

Awọn tabili yi sọ ohun ti o ti kọja. Awọn awoṣe mejila lo data fun ni ayika 2015, ṣaaju ki awọn iṣẹ́ ṣiṣe ìṣàfarawe-ìdáràn to tilẹ̀ bá ṣe ipa, ati pe ko si ẹnikẹni ti a ti paṣẹ pada fun awọn oju omi ọjọ́ yii. Awọn nọmba fun Yangtze, Xi ati Huangpu, fun apẹẹrẹ, ṣe apejuwe awọn omi-omi China ọdun mẹfa sẹhin, nigbati iyẹwu orilẹ-ede rẹ ti bẹrẹ nikan, ati pe nọmba Pasig jẹ ṣaaju eto tuntun ti Manila. Ohun ti o ṣẹlẹ nibẹ, ni a sọ ninu Awọn omi-omi ti o pada lọ si ayika agbaye ni isalẹ.

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Ìrin-ajó	Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Àwọn ààyè-iṣẹ́ ìṣàfarawe-ètò	Àwọn Ìṣàmúlò-ètò
1	Fiji	Fijìn	62,600	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
2	Àwọn àgbéwọlé	Fijìn	13,500	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
3	Àwọn Ìyàn	Ìnda	13,400	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
4	Àwọn ìsàlẹ̀-ilà	Malaysia	12,800	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
5	Maycauayan	Fijìn	12,400	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
6	Philippines	Fijìn	9,300	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
7	Àwọn àkọlé	Fijìn	7,100	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
8	Gángì	Bangladesh	6,200	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
9	City in Brazil	Fijìn	5,300	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021
10	Aago	Fijìn	4,600	Meijer ati bẹbẹ lọ. 2021

Àwọn ààyè-iṣẹ́ tí a fi pamọ́ nípa ìpele àwọn ẹ̀yin-ìgbà nlà, láti jẹ́ pé gbogbo wọn ní pàtó àwọn àgbèwọlé kan:

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Ìrin-ajó	Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Àwọn ààyè-iṣẹ́	Àwọn Ìjánu-ìsún	Àwọn Ìṣàmúlò-ètò
1	Yangtze River	China	333,000	310,000 si 480,000	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
2	Gángì	Bangladesh	115,000	105,000 si 172,000	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
3	Xi	China	73,900	64,600 si 114,000	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
4	Huangpu	China	40,800	33,500 si 67,300	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
5	Àwọn àgbèwọlé	Nigeria ati Cameroon	40,300	33,800 si 65,000	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
6	Àwọn àgbéwọlé	Indonesia	38,900	32,300 si 63,700	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
7	Amazon	Brazil, Peru, Colombia ati Ecuador	38,900	32,200 si 63,800	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
8	Fiji	Fijìn	38,800	32,100 si 63,700	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
9	Ìrawọ́dì	Myanmar	35,300	29,700 si 56,900	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017
10	Àwọn àyọkà ìṣàfarawékọ̀ọ̀kan	Indonesia	32,500	26,500 si 54,100	Lebreton ati bẹbẹ lọ. 2017

Ìgbà wo nínú àwọn nọmba yìí? Kò jẹ́ bẹ̀rẹ̀, àti ò wúnràn láti sọ bẹ̀ẹ̀. Wọn meji ni awọn awoṣe: ko si ẹnikan ti o ṣe iwuwo awọn ohun elo plastiki ti o fi ẹnu-ọna omi lọ. Awọn nọmba ti Meijer ṣe ni gbogbo agbaye jẹ diẹ sii ju awọn nọmba mẹta lọ, ati pe awọn onkọwe sọ pe awoṣe wọn jẹ deede si awọn nọmba mẹrin nigbati o ba raye pẹlu awọn iwọn agbegbe; Pasig wa lori pẹtẹlẹ ti ẹgbẹ naa. Awọn awoṣe meji tun yatọ si nipa awọn omi-omi kan. Ganges ti wa ni isalẹ lati 115,000 tonnes ni ọdun kan ninu awoṣe ti o tobi si nipa 6,200 ni ori rẹ akọkọ ni ọkan tuntun, nitorina awọn awoṣe tuntun nfunni ni awọn ohun elo ti a fi silẹ ni ayika ilẹ ti o kere ju ti o ba de okun: diẹ ninu wọn ni a gba lori awọn oju omi, lẹhin awọn iyẹwu ati ni awọn ohun elo ti o wa ni ọna. Awọn omi-omi miiran ti a mọ ni igbagbogbo ninu awọn ijiroro olokiki, gẹgẹbi Chao Phraya ni Bangkok, Kelani ni Colombo ati Mithi ni Mumbai, tun han laarin awọn emitters 50 nla julọ ni atokọ ti o wa ni ipo tuntun. Ohun ti awọn iwadii meji ṣẹṣẹ ṣe ni pe: ọpọlọpọ awọn ohun elo plastiki ti o wa lati awọn omi-omi n lọ lati awọn agbegbe nibiti ko si ikojọpọ awọn ohun elo, nibiti awọn eniyan n gbe ni ayika awọn omi-omi, ati nibiti afẹfẹ nla ti n ṣan ilẹ.

Àwọn Òsì Tí Wá Ní Pánẹ́ẹ̀lì

Àwọn oju-ìrin nínú àwọn táàbù tí o wa ní oke kò jẹ́ idì tí a fi kù. Awọn omi-omi ti a ti kọ silẹ ni a ti mu pada si awọn orilẹ-ede mẹrin, ni awọn orilẹ-ede to lagbara ati awọn ti o pọju, labẹ awọn ijọba oriṣiriṣi. Ko si ọkan ninu wọn ti a fi kun nipasẹ iwadi kan tabi ofin kan. Gbogbo iṣẹlẹ ni isalẹ n dahun awọn ibeere mẹrin kanna: kini ti ṣẹlẹ, kini a ṣe, kini a ṣe iṣiro, ati kini ko ti ṣatunṣe tẹlẹ. Wọn ti wa ni akojọ ni ọna ti wọn bẹrẹ si i ṣe afẹfẹ.

The Thames, London

Ti o ba wo ni isalẹ ti afẹfẹ ti o pọju ti o wa ni ayika Thames Tideway Tunnel, pẹlu ipari ti o pọju ti o wa ni isalẹ. — Ti o ba wo ni isalẹ ọkan ninu awọn shafts ti Thames Tideway Tunnel, London's sewer tuntun labẹ omi. Photo: Matt Brown, CC BY 2.0

Igba ti o ṣẹlẹ. Awọn iṣẹ ikole ati itọju London ko le ṣe ni ibamu pẹlu idagbasoke ilu naa. Ni ọdun 1950, oṣuwọn oxygen ti dinku pupọ ni awọn apakan ti Thames ti o wa ni akoko ti o jẹ pe ni ọdun 1957 wọn ti sọ pe wọn ti ku biologically. Awọn omi-omi Victorian tun mu omi oju ojo, ati nigbati o ba jẹ igbona pupọ wọn tun n lọ sinu okun.

Igba ti a ṣe. Iṣẹ-itọju awọn iṣẹ omi okun ti bẹrẹ ni ọdun 1960 (BBC, 2001). Ni ọdun 2014, Thames Water ti pari ifilọlẹ awọn iṣẹ itọju mẹrin ni Beckton, Crossness, Riverside, Long Reach ati Mogden. Ni ọdun 2016, Lee Tunnel ti o ni iwọn 7 km bẹrẹ si i gba diẹ sii ju awọn miliọnu 5 ti omi mimu lọ ni ọdun kan ti a lo lati fipamọ lati inu omi nla julọ. 25 km Thames Tideway Tunnel, a £4.6 bilionu iṣẹ-ṣiṣe ti o san nipasẹ awọn owo-ori awọn alabara Thames Water, ni bayii n ṣe asopọ si rẹ, ki eto naa le fipamọ 1.6 milionu cubic mita ti omi iwẹ; o ti ni asopọ ni kikun ati ṣiṣẹ lati Oṣu Kẹsan Ọjọ 2025, ati pe o nireti lati yọ awọn ibajẹ sinu okun tidal lati diẹ sii ju ọdun mẹwalelogun lọ si nipa mẹrin (Thames Water; Tideway).

Igba ti a ṣe iṣiro. Salmon akọkọ pada ni ọdun 1974, ati ni ọdun 2001, omi naa ṣe atilẹyin awọn iru ẹja 115 (BBC, 2001). Iwadii ilera ti a ṣe ni ọdun 2026 nipasẹ Zoological Society of London ri pe oxygen ti o wa ni ibajẹ n dagba ni igba pipẹ lati ọdun 2007 si ọdun 2024 ati phosphorus ti n lọ silẹ lati ọdun 1990; awọn ẹranko omi, awọn eels, awọn seals ati paapaa awọn ẹranko kekere lo wa ni estuary (ZSL, 2026).

Ko si ti ṣatunṣe titi di bayii. Iwadii ilera kanna ri pe nitrate tun n pọ si lati omi iwẹ ti a ṣe itọju, ati pe o ti dinku diẹ ninu awọn iru ẹja lati igba akọkọ ti ọdun 1990s ti o nilo diẹ sii lati wa. Ninu awọn iṣẹ ti o wa ni oke ti tunlẹli, awọn ibajẹ ati awọn iṣẹ itọju omi Thames ti fi omi pamọ fun awọn wakati 298,081 ni ọdun 2024, lati 196,414 ni ọdun 2023, da lori atunyẹwo data iwadii ile-iṣẹ (The Guardian, 2025). Ni gbogbo England, awọn ibajẹ ti pọ si nipasẹ 35% ni ọdun 2025, eyiti Agbegbe Imọ-ẹrọ sọ pe o jẹ nitori ọdun ti o gbona (Awọn ile-iṣẹ Imọ-ẹrọ, 2026).

Cuyahoga, Cleveland, atí Àjọ̀ Iṣẹ́ Afẹ́fẹ́ Aabó Aayé US

A irin lifting Bridge silhouetted lodi si kan orange sunset lori Cuyahoga River ni Cleveland. — Sunset lori Cuyahoga River ni Cleveland, awọn omi ti 1969 fireemu ran lati mu US Clean Water Act. Photo: Erik Drost, CC BY 2.0

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Ni ọjọ 22 Oṣù Kejìlá, ọdun 1969, a ti fi ibọn kan pa ni ilu Ibadan. O ko jẹ igba akọkọ: agbegbe ibi-itọju omi ti o wa nibẹ ni awọn ibajẹ 13 lori okun ṣaaju ọdun 1969 (NEORSD). Ni ọdun 1970, diẹ sii ju awọn bilionu 9 ti omi iwẹ ati omi oju-omi ni ọdun kan ti o kọja lati awọn ibi iwẹ agbegbe si adagun ati Lake Erie (NEORSD).

Igba ti a ṣe. Awọn olugbo Cleveland ti fọwọsi owo-ori miliọnu 100 lati mu awọn ọna omi ilu naa, ati pe olori ilu naa gbe awọn iroyin lọ si okun ati pe o sọ fun Kongẹ (NPR, 2019). Ni ọdun 1972, Congress ti kọja ofin omi mimọ, eyiti o ṣe idiwọ lati fi awọn ohun elo ibajẹ kuro ni pipa sinu awọn omi AMẸRIKA laisi iwe-aṣẹ ati sanwo fun awọn ile-iṣẹ itọju omi mimọ tuntun (US EPA). Ni ọdun 1987, a ti pe omi naa ni Great Lakes Area of Concern pẹlu awọn iṣoro mẹta ti o yẹ ki o ṣatunṣe. Lati ọdun 2011, iṣẹ akanṣe Clean Lake ti agbegbe sewer, eto-ẹkọ ọdun 25 kan ti o san bilionu 3 dollari ti a fọwọsi pẹlu awọn oludari, ti n ṣe awọn ikole ati ibi ipamọ lati yọ awọn omi kuro ni ayika 4.5 bilionu gallons ni ọdun kan si miliọnu 494 nipasẹ ọdun 2036 (NEORSD).

Ìpàdé. Àwọn ìjánu-ìgbà tí wọ́n tí pàpọ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ nípa 2000. Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2025, awọn iṣẹ akanṣe 76 ti awọn iṣẹ akanṣe 78 ti Proyecto Clean Lake ni a pari tabi n lọ lọwọ, lati yọ awọn galonu miliọnu 2 kuro ninu omi-omi ni ọdun kan. Awọn ẹja ti pada: diẹ sii ju awọn iru-ọmọ 60 ti wa ni awari ni omi nipasẹ ọdun 2014 (NEORSD). EPA ti yọ awọn iṣoro mẹrin ninu awọn iṣoro mẹta: ifihan ti o dara (2017), awọn ofin lori ounjẹ ẹja (2019), algae (2021), awọn tumours ẹja (2023) ati awọn ipari eti okun (2024) (US EPA).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Awọn iṣoro mẹrin ni wọn ti wa: awọn eniyan ẹranko ati ẹran-ọsin, igbesi aye lori ibi-ilẹ omi, idẹkun ti afẹfẹ ati ibajẹ ibi ti ẹranko n gbe. Ninu ẹhin Gorge Dam, ti a ṣe ni ọdun 1911, nipa awọn mita cubic 865,000 ti awọn ohun elo ti o ni ipalara ti wa ni iwẹsi lati ọdun 2025 ṣaaju ki o to le yọ kuro (US EPA).

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

A rowing crew on the calm Yarra River, with parkland on the left ati Melbourne's tower ni ibuso. — Rowers lori Yarra ni Melbourne. Irin-ajo irin-ajo jẹ apakan pataki ti igbesi aye ilu. Photo: Donaldytong, CC BY-SA 3.0

What went wrong. Ti a ba fi omi ti Melbourne lọ si ile-iṣẹ itọju ni Werribee lati ọdun 1897, Yarra ti ṣalaye bi ọkan ninu awọn omi nla julọ ni agbaye (Melbourne Water). Bi ilu ti n dagba, awọn ile-iṣẹ, awọn ọna ati awọn omi oju omi ti n fa ipalara.

Igba ti a ṣe. Iṣẹ iwẹ-omi ni o wa ni akọkọ, ati pe omi okun ti pọ si pupọ lati ọdun 1970s ati awọn ọdun 1980s (orisun kanna). Ni ọdun 2017 Victoria kọja Yarra River Protection (Wilip-gin Birrarung murron) Act, ofin kan ti o ṣe itọju omi bi ohun elo ti o ni igbesi aye ati ti a ṣepọ, ati pe o ṣẹda Igbakeji Birrarung lati ṣe iṣeduro lori rẹ (Victorian legislation).

What was measured. The upper Yarra supplies about 70 percent of Melbourne’s drinking water (Melbourne Water). Lati Oṣu Kẹsan ọdun 2013, ile-iṣẹ aabo ayika ti orilẹ-ede ti ṣe idanwo awọn batiri ni awọn aaye mẹrin olokiki ati pe o fi awọn asọtẹlẹ iwẹ silẹ fun wọn (EPA Victoria).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Ìdárà àwọn omi tí n bá jẹ́ pọ̀ jú lọ́wọ́, nitorí ilé-iṣẹ́, idagbasoké ilu atí omi-igbá (Awọn omi Melbourne). Awọn aaye meji ti awọn oju-iwe, Kew ati Launching Place, ni a ṣe akojọ nigbagbogbo bi o dara fun iwẹ (EPA Victoria).

Minamata Bay, Japan

Agbegbe Minamata ti a ri lati ilẹ-ilẹ ti o ni igi, pẹlu awọn omi ti o lagbara ti Minamata Bay ati awọn erekusu to wa nitosi. — Minamata ati okun rẹ ni ọdun 2020, ti a rii lati eti okun Nakaoyama. Photo: Sanjo, CC BY-SA 4.0

Igba ti a ko ba le ṣe ohunkohun. Ni ọdun diẹ, ile-iṣẹ kemikali kan ti a nṣe nipasẹ ile-iṣẹ Chisso fi methylmercury silẹ, ọja ti o wa lati ṣiṣe acetaldehyde, sinu Minamata Bay. Awọn ẹja ati awọn ẹranko ti o ni ẹyin ti gbọye rẹ, ati pe eyi tun jẹ ki eniyan ati awọn ẹranko ti o njẹ wọn. O ti wa ni a npe ni aarun ni 1956. Ile-iṣẹ naa da ilana naa duro ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 1968, ati pe ijọba ti ṣalaye idi ti o fi ṣe eyi ni Oṣu kọkanla (Ministry of the Environment of Japan).

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò Ni ọdun 1974, awọn nẹtiwọki ti wa ni igun lati daabobo ẹja ti o ni arun lati fi silẹ. Lati 1977 si 1990, nipa 1.5 million cubic meters ti sedimenti ti o ni diẹ sii ju 25 awọn apakan fun miliọnu kan ti mercury ti a ti yọ kuro ati pe a ti dapọ sinu ilẹ 58 hectares ti a ti ṣe agbejade. Iṣẹ naa ni idiyele nipa 48 bilionu yen, eyiti o jẹ pe Chisso fiwe si awọn miliọnu 30 ati awọn ijọba orilẹ-ede ati awọn agbegbe ti o wa ni ayika awọn miliọnu 9 fun kọọkan (orisun kanna).

Ile ti a ṣe iwadi. Awọn ipele Mercury ninu awọn iru ẹja mẹrin lọ si isalẹ lati awọn opin igba pipẹ fun ọdun mẹta ni tẹle, ati ni ọdun 1997 gomina sọ pe okun naa jẹ aabo ati pe awọn nẹtiwọọki ti yọ kuro (orisun kanna).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. O ti pẹ̀lú́ ìgbàlagbà; àwọn eniyan kò ni i ṣe bẹ̀rẹ̀. Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2024, awọn eniyan 3,000 ti wa ni a fọwọsi ni ọna ofin pẹlu arun Minamata, pẹlu awọn ti o ti faagun ni Niigata, ati pe 304 ninu wọn tun n gbe (National Institute for Minamata Disease). Awọn eniyan 11,000 ti o ju lọ ni wọn gba ẹtọ lati gba iranlọwọ labẹ ipade ijọba to waye ni ọdun 1995, diẹ sii ju awọn 48,000 lọ si loye ofin aabo ti a fipa mulẹ ni ọdun 2009 (Àwọn Ìjọbá Agbegbe), ati awọn ile-ẹjọ tun n ṣe ipinnu awọn ẹtọ: ni ọdun 2023, ile-ẹjọ Osaka ti mọ gbogbo awọn onigbese 128 ninu iṣẹlẹ kan, lakoko ti ni ọdun 2024, ile-ẹjọ Kumamoto ti yọju si 144 nitori pe akoko ipari ti kọja (Asahi Shimbun, 2024).

Àwọn Ìrin-ajó Singapore

Awọn ile itaja ti o ni awọ ti Boat Quay ni ayika Adagun Singapore, pẹlu awọn ibudo iṣẹ ni ẹhin. — Boat Quay lori Adagun Singapore, nibiti awọn ọkọ oju omi ti o ni agbara nla kan ti wa nibẹ. Photo: Zairon, CC BY-SA 4.0

Igba ti a ba fi sọrọ nipa awọn ohun to ṣẹlẹ nibẹ. Ni ọdun 1970, Adagun Singapore ati Kallang Basin ti di ibi ti o kun fun awọn ohun ija ọdaran, omi iwẹ ati awọn ọkọ oju omi ti a ti pa. Awọn ohun elo ti a fi pamọ lati awọn ile-iṣẹ ẹranko ati awọn ẹranko, awọn iṣowo ni ayika ile, awọn olutaja opopona ati awọn ile ti ko ni omi ti n lọ si inu omi.

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò Ni ọjọ 27, oṣu Kẹrin ọdun 1977, Prime Minister Lee Kuan Yew ṣe ayẹyẹ ọdun mẹfa lati mu omi okun naa. Ni gbogbo awọn agbegbe ti o wa ni ayika okun ati Kallang Basin, awọn ẹbi ẹgbẹẹgbẹrun ti awọn ọmọde ti a fipa mulẹ, ati pe awọn ile-iṣẹ 610 ti awọn aja, awọn ile-iṣẹ 500 ti awọn ẹranko, diẹ sii ju awọn iṣowo 2,800 ti awọn ile-iṣẹ ati awọn olugbe ilu 5,000 ti gbe. Awọn ọkọ oju omi 800 ti o ni agbara ti o wa ni adagun naa ti gbe lọ si Pasir Panjang ni ọdun 1983. National Library Board fi iye owo naa silẹ ni awọn dola Singapore miliọnu 300, ko si ni ijẹrisi ipadabọ ti a gbekalẹ (National Library Board).

Igba ti a ṣe iṣiro. Ni akoko ti igbega naa pari ni ọdun 1987, awọn ẹja ati awọn ẹranko ti n dagba ni okun lẹẹkansi (National Library Board). Marina Barrage, ti pari ni ọdun 2008, yio si yi oju omi pada sinu adagun omi mimọ ni ọdun 2010, pẹlu agbegbe ti o ju 10,000 hectares (PUB).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. A kò lè rí àkọsílẹ̀ tí a fi pamọ́ fún igba pipẹ nípa ìṣàfarawe-ìdáràn ojú-ìrin rẹ̀. Ni ọdun 2015, a ṣe akiyesi pe awọn iyẹwu tuntun, ti o jẹ estuary ti o wa tẹlẹ, tun ni ipalara lati iwọn otutu giga (Galelli et al., 2015).

The Mersey, North West England

Liverpool waterfront pẹlu Royal Liver Building, ti a ri lati ferry lori River Mersey. — Liverpool waterfront ti a ri lati fery lori Mersey. Photo: Richard Hoare, CC BY-SA 2.0

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Awọn ọgọrun ọdun meji ti ile-iṣẹ ati awọn omi mimọ miliọnu eniyan ṣe Mersey ọkan ninu awọn okun ti o ni ipalara julọ ni Yuroopu, ati ni ọdun 1985 a pe ni estuary ti o ni ipalara julọ ni Ilu Gẹẹsi (Àwọn Ìṣàmúlò-ètò). Ni ọdun 1970, awọn agbegbe ti o ni agbara giga ti oke-nla ko ni oxygeni ni gbogbo igba ooru, ni gbogbo ipo ti omi (Jones, 2006).

Igba ti a ṣe. Iṣẹgun Mersey Basin lọ fun ọdun 25, lati ọdun 1985 si ọdun 2010, ti o mu ijọba, ile-iṣẹ omi, ile-iṣẹ ati awọn ẹgbẹ agbegbe (Iṣẹgun Mersey Basin). Awọn iṣẹ itọju tuntun ati awọn iṣakoso ti o ga julọ ati awọn iwadii ile-iṣẹ ti tẹle: ni ọdun 2006 diẹ sii ju £1 bilionu ti lo (Jones, 2006).

Igba ti a ṣe iṣiro. Imukuro ojoojumọ ti awọn ohun elo ti o ni ipalara (BOD) ti n lọ si estuary ti pọ si lati diẹ sii ju 300 tonnes ni ọdun 1972 si diẹ sii ju 50 tonnes ni ọdun 2000 (Jones, 2000). Oxygen ti o kere ju ti a rii ni oke-nla ti pọ si si 48% ti saturation ni ọdun 2001, 58% ni ọdun 2002 ati 65% ni ọdun 2003. Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2001, awọn salmon ti wa ni afẹyinti ni okun fun igba akọkọ ni ayika ọrundun kẹtadinlogun, ati pe 26 ti wa ni afẹyinti ni Woolston Weir ni ibẹrẹ ọdun 2002 (Jones, 2006).

Ko si ti ṣatunṣe titi di bayii. Ni igba ooru, oxygen ni igun ti Manchester Ship Canal ti salmon gbọdọ kọja jẹ gidigidi alaini, ni ayika 20 ogorun, eyiti o daabobo ẹja lori ọna wọn lọ si oke (orisun kanna). Awọn oniwadi ti n ṣe awari imularada ti estuary tun tọka si awọn iṣoro ti o tẹle nipa awọn ohun elo ti o ni ipalara ti o kọja nipasẹ okun ounjẹ (Hawkins et al., 2020).

Boston Harbor

Igba ti a fi ṣẹṣẹ lọ. Lẹyin ọdun 1990, omi iwẹ Boston ti de nile-iwosan rẹ pẹlu itọju ipilẹ nikan, ati pe a fi omi iwẹ sinu rẹ lojoojumọ. Ni ọdun 1987, awọn omi-omi ti o wa ni ayika 84 ti o ṣepọ pẹlu omi-omi ati omi oju omi ti ko ni itọju si ile-iṣẹ ati awọn adagun rẹ (MWRA).

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò Ni ọdun 1985, ile-ẹjọ Federal ti paṣẹ pe awọn alaṣẹ omi tuntun ni agbegbe lati ṣe itọju omi tutu to tọ. Igba ti a fi n pa sludge lọ si ile-iwosan ni ọdun 1991, ile-iṣẹ itọju tuntun kan ni Ile-ilẹ Deer ti ṣii ni awọn igbesẹ lati ọdun 1995, ati ni ọdun 2000 tunnule 9.5-mile gbe omi ti a ṣe itọju kuro ni ibi iwẹ nla ti Massachusetts Bay (MWRA). Awọn owo-ori ti Boston Harbor Project jẹ nipa 3.8 bilionu awọn owo ilẹ yuroopu (MWRA). A ti ṣe agbekalẹ eto kan ti o ni iye owo to ju $906 million lọ, eyi ti o ti da awọn ibajẹ 34 ti awọn ibajẹ 84 silẹ ati pe a ti ṣe apẹrẹ lati dinku iwọn omi ti o wa ninu ọdun kan nipasẹ 88% (MWRA).

Ile ti a ṣe iṣiro. Ile-iṣẹ omi n tẹle diẹ sii ju awọn aaye 70 lọ ni ile-iwosan ati awọn okun rẹ ati pe o fi alaye silẹ, ati pe ijọba n ṣayẹwo awọn eti okun ni gbogbo igba ooru (MWRA). Iwọn Charles River ti pọ si lati D si B tabi dara julọ ni ọdun 2004 (MWRA), ati ni ọdun 2025 gbogbo awọn eti okun metropolitan lati Nahant si Nantasket ṣe itẹsiwaju lori 80% fun iwẹ aabo, akọkọ (Save the Harbor/Save the Bay, 2025).

Ko si ti ṣatunṣe titi di bayii. Ni ọdun kan, Charles River pade awọn ofin batiri fun iwẹ ni 48% nikan ti akoko, ati pe diẹ ninu awọn omi-omi ti o kọja lọpọlọpọ tun padanu awọn ibi-afẹde wọn (MWRA, 2023). A ti ṣe imudojuiwọn awọn iṣẹ-ṣiṣe ti o wa ni okeere lati ṣii fun awọn asọye ti gbogbo eniyan titi di Oṣu Kẹsan Ọjọ 30, ọdun 2026 (Ilu Somerville).

The Rhine

Awọn eniyan nrin ni Rhine ti o wa ni Basel ni ọjọ ooru kan, pẹlu awọn ile-iṣẹ ti o ku ni ayika banki. — Awọn onirin-ajo ni Rhine ni Basel ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 2023, ọna kukuru lati ibi ti afẹfẹ Sandoz ti ọdun 1986 fi awọn ohun ọgbin fa sinu omi. Photo: WikiEuropian, CC BY-SA 4.0

What went wrong. Fun awọn ọdun diẹ, Rhine ti gbe awọn ohun elo ti ọkan ninu awọn agbegbe ile-iṣẹ ti o tobi julọ ni agbaye. Ni ọjọ 1 Oṣù Kejìlá ọdun 1986, afẹfẹ kan ti wa ni ile-iṣọ Sandoz nibẹ ni Basel, o si fi awọn tonne 30 ti awọn ohun ọgbin ibajẹ sinu omi ati pe o pa ẹja lọpọlọpọ.

Igba ti a ṣe. Awọn orilẹ-ede ni ayika omi okun dahun pẹlu Rhine Action Program ni ọdun 1987: dinku awọn ifunni kemikali 40 ti o jẹ ibanujẹ ni ọdun mẹfa, ati mu omi okun di mimọ to lati gba salmon pada (International Commission for the Protection of the Rhine). Awọn ile-iṣẹ itọju ti a ṣe ati pe o ti ni ilọsiwaju, ati awọn iwọle ẹja ti ṣii ni ayika awọn dams nla, ni Iffezheim ni ọdun 2000 ati Gambsheim ni ọdun 2006 (ICPR).

Ile ti a ṣe iṣiro. Awọn irin iwuwo ni pẹtẹlẹ ti padanu pupọ laarin ọdun 1987 ati ọdun 2000 (ICPR). Nitrogen ti Rhine n gbe si omi okun ti padanu lati diẹ sii ju 443,000 tonnes ni ọdun 1985 si nipa 272,000 tonnes ni ọdun 2016 (ICPR). Salmon bẹrẹ si i rin kuro ni Okun Ila-oorun lọ si Ariwa River Sieg ni ọdun 1990 ati pe wọn ti dagbasoke ni ọna ti o dabi ẹni pe o jẹ lati ọdun 1994; ni ayika ọdun 2000, awọn iru ẹja 63 ti pada, ati awọn ẹja lati Rhine, labẹ eel, ni aabo lati ṣe ounjẹ lẹẹkansi (ICPR, Salmon 2020). Ni bayii, ajọ naa ti fi awọn iru-ọmọ 71 han, pẹlu gbogbo ẹja ti o mọ lati igba atijọ ti adagun naa lọ pada, ayafi fun European sturgeon (ICPR).

Ko si ṣatunṣe titi di bayii. Salmon tun jẹ diẹ: awọn ẹranko ti o kọja ni Koblenz sọrọ nipa awọn eniyan 11 ti n pada ni ọdun 2025 (ICPR sọrọ). Ninu awọn mẹta ninu mẹrin ti nitrogen bayi wa lati ile-iṣẹ ati awọn orisun miiran ti o ni ibajẹ, awọn irin to lagbara lati awọn orisun ti o ni ibajẹ tun jẹ giga pupọ, ati pe awọn ile-iṣẹ itọju ko yọ awọn ipalara ti awọn oogun ati awọn micropollutants miiran; awọn orilẹ-ede n gbiyanju lati dinku wọn nipasẹ 30% ni kere ju ni ọdun 2040 (ICPR).

Ìwọ́ Òsì

A Dalmatian pelican pẹlu awọn ẹṣin ti o ni ipari ti n gbe ni ayika ilẹkun kan lori Danube Delta. — Pelican Dalmatian kan ni oke Danube Delta, ibi ti o wa nibẹ ni omi n ba okun Black Sea sọrọ. Photo: Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0

Igba ti a fi ṣẹṣẹ lọ. Awọn ohun ọgbin, awọn ẹranko ati awọn omi-omi lati ọkan ninu awọn ibi iwẹ oju-omi nla julọ ni Yuroopu ti fi awọn ounjẹ sinu ariwa-oorun ti Okun Iwọ-oorun. Lati igba ti a bẹrẹ ni ọdun 1970, omi ni ayika okun ti di mimọ lati oxygen ni gbogbo ọdun, ati pe ni ọdun 1983 agbegbe ti o kere ju-oxygen ti wa ni ayika 20,000 kilomita mita kọkanla (Capet ati bẹbẹ lọ, 2013).

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò Ni ọdun 1994 awọn orilẹ-ede ti adagun naa ṣe adehun Iṣẹgun Danube River ni Sofia, ati lati ọdun 1998 wọn ti ṣiṣẹ papọ nipasẹ International Commission fun Itọju Agbegbe Danube River, pẹlu iwadi ti o pin ati eto adagun (ICPDR).

Ile ti a ṣe iṣiro. Awọn iroyin ti ẹgbẹ naa sọ pe awọn ifunni nitrogen ni agbegbe naa ti pọ si nipa 30% ati phosphorus nipasẹ to 50% ni ọdun 15 (ICPDR). Oṣuwọn oxygen ti o kere ju ni Black Sea ti pọ si, botilẹjẹpe a ṣe iwadi alaye ti o wa ni awọn ọdun 1990s ti o kere ju ti o ti ro tẹlẹ lọ, ati pe o waye ni pataki ni ọdun 2000s (Capet et al., 2013).

Ko si ṣatunṣe titi di bayi. Ninu eto-ọrọ 2021 ti adagun, 24% nikan ti o ni iwọn ila opin omi ni ipo ayika to dara ati ipo kemikali to dara ti 36%, awọn igun 624 tun ṣe idiwọ gbigbe ẹja, European sturgeon ti ku ni adagun naa, ati pe awọn ohun elo ounjẹ tun wa lori awọn ti ọdun 1960 (ICPDR, 2021).

The Pasig, Manila

A riverside promenade pẹlu awọn aṣọ-ikele ti o ni iyẹwu ni ẹhin Pasig River ni Manila, pẹlu omi hyacinth lori omi ati ibudo nibẹ. — The new riverside esplanade at Intramuros on the Pasig, June 2025. Photo: Ralff Nestor Nacor, CC BY-SA 4.0

Igba ti o ṣẹlẹ. Pasig n gbe awọn ohun elo ti agbegbe metropolitan ti o ju eniyan miliọnu 13 lọ, ati pe a sọ pe o ku ni ọna biologically ni ọdun 1990 (GMA News, 2018). O jẹ oke ti atokọ tuntun ti awọn omi-omi ti o mu awọn ohun elo plastiki lọ si okun, botilẹjẹpe awọn onkọwe rẹ ṣe akiyesi pe awoṣe naa ṣe iyatọ Pasig ni ibamu si awọn iwọn ti a ṣe ni ọdun 2019 (Meijer et al., 2021).

Ile ti a ṣe. Lati ọdun 1999 si ọdun 2019, Ijọba Agbegbe Pasig River ti yọ awọn banki ati awọn ẹkun kuro. Ni ọdun 2018, nigbati o ti gba Asia RiverPrize akọkọ, awọn ẹbi 18,719 ti n gbe ni awọn ibi-ilẹ omi ti a ti fi silẹ ati pe 17 ninu awọn 47 ti o wa ni oke-nla ti dagbasoke, bẹrẹ pẹlu pilot kan ni Estero de Paco ni ọdun 2010 (GMA News). O ti wa ni a yọ kuro ninu 2019 (Philstar, 2019). Lati January 2024 a program tuntun, Pasig Bigyang Buhay Muli, ti wa ni ikole kan riverside esplanade, ti o ti keji igbesẹ ti o ti ṣii ni October 2025 (ABS-CBN, 2025).

Ile ti a ṣe iṣiro. Ijabọ ti ẹgbẹ naa fihan pe ibajẹ ti o ni nkan ṣe pẹlu awọn ohun elo (BOD) ninu omi jẹ iwọn 30.79 miligiramu fun litru lati ọdun 2009 si ọdun 2014, ni ibamu si ipele ti 7, ati pe o lọ lati 23.09 ni ọdun 2012 si 39.03 ni ọdun 2014; oxygen jẹ iwọn 2.85 miligiramu fun litru nikan (PRRC, 2014). A 2018 state audit ri pe 96 ogorun ti awọn owo-ori fun ipari awọn ọna omi ti a lo, pẹlu laarin 1 ati 28 ogorun ti iṣẹ ti o ṣe ni iṣeto (Rappler, 2018).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. A ko le rii awọn iwadi ti o ṣe ni gbangba nipa didara omi lati ọdun 2014, nitorinaa a ko le sọ pe boya okun naa n ṣatunṣe bẹẹ loni. Awọn pẹtẹlẹ ni o han pe o le ṣee ṣe nipasẹ ọna opopona; gbogbo omi ko ti tẹle.

Cheonggyecheon, Seoul

Afẹfẹ ti o ni iyọ ti o han gbangba pẹlu awọn igi ati ọna irin-ajo ti n lọ nipasẹ adagun-ilẹ ti awọn ile-iṣẹ ni Seoul ni ọjọ Sunrise. — Cheonggyecheon ni Seoul, ti o lọ sinu ilẹ ati ọna opopona giga titi di ọdun 2003. Photo: Basile Morin, CC BY-SA 4.0

Igba ti a fi ṣẹlẹ. A ti da awọn isẹpo ni ibi-ilẹ Seoul silẹ pẹlu awọn ohun elo irin ati ọna opopona to gaju.

Igba ti a ṣe. Ninu ọdun 2003 ati 2005, ilu naa ti yọ ọkọ oju irin kuro ati pe o ti ṣii 5.8 kilomita ti omi, pẹlu iye owo to to 380 milionu awọn owo ilẹ yuroopu (Landscape Architecture Foundation, 2011).

Ohun ti a ṣe ìwọn. Ninu odun 2003 ati 2008, nọmba awọn iru ẹja ti dagba lati 4 si 25, awọn ẹranko lati 6 si 36, awọn kokoro arun lati 15 si 192 ati awọn ohun ọgbin lati 62 si 308. Oju-ọjọ ni ayika omi jẹ 3.3 si 5.9 °C ti o gbona ju lori ọna kan lọ (Landscape Architecture Foundation), ati ni ọdun 2025 awọn oniwadii ṣe igbasilẹ iru ẹja 33, diẹ sii ju lati igba ti a ṣe atunse (The Korea Herald, 2025).

Ko si ti ṣatunṣe titi di bayii. Omi naa jẹ ti a ṣe ni kikun: diẹ sii ju 48,000 tonne ti omi lojoojumọ ni a fi papọ sinu rẹ, pupọ julọ awọn omi ti o ni itọju lati Han River plus awọn omi ilẹ-aye, ati pe idiyele ti igbẹkẹle rẹ jẹ nipa 2.9 bilionu won ni ọdun kan (The Guardian, 2025). Ni ọdun 2011, awọn batiri ti o ni ibatan si koriko ninu omi ti ṣe iṣiro igba pupọ ti ajọṣepọ fun iwẹ (The Korea Herald, 2011).

The Ganga, India

Awọn ọkọ oju omi mẹrinla ti n lọ lori Ganges ni alẹ ọjọ naa ni Varanasi, pẹlu awọn ile ijọsin ati awọn ile-iṣẹ ti o dara julọ ni awọn ẹsẹ. — Ọjọ aarọ lori Ganga ni Varanasi, ọkan ninu awọn ilu ti o dara julọ ti adagun ati ọkan ninu awọn aaye iwadii rẹ. Photo: travelwayoflife, CC BY-SA 2.0

Igba ti o ṣẹlẹ. Ganga jẹ omi mimọ fun awọn eniyan miliọnu kan ati pe o nfun omi si apakan nla ti India ati Bangladesh. Ninu ilana rẹ, awọn ile-iṣẹ bii awọn ile-iṣẹ ti o ṣe aṣọ ati awọn ile-iṣẹ distillation fi awọn ohun elo wọn pamọ sinu omi iwẹnumọ ti awọn ilu ti n dagba ni iyara.

Ile ti a ṣe. Iṣẹ-ṣiṣe Namami Gange ni India, ti bẹrẹ ni ọdun 2014, n ṣe agbekalẹ ati rii daju pe awọn ile iwosan itọju omi tutu wa ni ayika okun ati awọn ibi ti o lọ si inu rẹ (National Mission for Clean Ganga). Owo-ori rẹ jẹ 20,000 crore rupees titi di March 2021 ati 22,500 crore rupees fun igbesẹ keji si ọdun 2026. Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2026, a ti lo owo miliọnu 21,340 naira ati pe awọn iṣẹ akanṣe 355 ninu awọn iṣẹ akanṣe 524 ti a fọwọsi ni a ti pari.Press Information Bureau, 2026), ati pe ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 2025, awọn ile-iṣẹ itọju ti o le ṣetọju miliọnu 3.446 litru ti omi iwẹ ọjọ kan ti a ti kọ tabi tunṣe (Press Information Bureau, 2025).

Igba ti a ṣe iṣiro. Bakterii faecal ti pọ si ni awọn aaye ti a ṣe iwadii, gẹgẹbi awọn iroyin ijọba: nọmba median ni Assi Ghat ni Varanasi ti pọ si lati 2,500 fun 100 mililitru ni ọdun 2014 si 790 ni ọdun 2025, ati ni Gandhi Ghat ni Patna lati 5,400 si 2,200, lodi si opin iwẹ ti 2,500 (Press Information Bureau, 2026).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Ni ọdun 2025, awọn ipo ti o yẹ fun awọn batiriaki faecal ni a rii nikan ni awọn agbegbe kan ti Uttar Pradesh, Bihar ati West Bengal, ati pe ibajẹ ti ara jẹ giga pupọ lati Farrukhabad si Kanpur ati lati Mirzapur si Ghazipur (orisun kanna). Ni akoko iyẹwu Maha Kumbh ni ọdun 2025, iroyin akọkọ ti Central Pollution Control Board rii pe omi ni awọn aaye ti a ṣe akiyesi ko tọ fun iwẹ ni ọpọlọpọ awọn igba; iroyin ti o ni imudojuiwọn lẹhin naa fun median ninu opin (The Hindu, 2025).

Àwọn Òsì China

Awọn ẹranko mẹta ti ko ni fin Yangtze n lọ ni adagun-odo buluu. — Yangtze finless porpoises ni ile-ẹkọ giga ti Hydrobiology ti Chinese Academy of Sciences ni Wuhan, 2006. Photo: Huangdan2060, CC BY 3.0

Igba ti o ṣẹlẹ. Ni ọdun 2015, 64.5% nikan ninu awọn aaye iwadii orilẹ-ede China lori awọn omi okun ati awọn oke ni omi ti Grade I si III, awọn ipele ti o le ṣe itọju fun iwẹ, ati 8.8% ti o dara ju Grade V lọ, ko tọ fun ohunkohun (Minisitọri ti Itọju Ayika, 2016). Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2013, diẹ sii ju 16,000 awọn ẹranko ti o ku ti wa ni a ti yọ kuro lati Huangpu ati awọn igbẹkẹle rẹ si oke Shanghai, orisun omi omi ti ilu naa, lẹhin awọn ile-iṣẹ ti o ga julọ ti fi awọn ọta sinu okun (The Guardian, 2013).

What was done. In April 2015 the State Council issued an Action Plan for Water Pollution Prevention and Control, known as the “Water Ten”, with targets for 2020: more than 70 percent of water in the seven main river basins at Grade III or better, polluting small factories closed, livestock farms moved away from sensitive water and about 95 percent of city sewage treated (State Council, 2015). Lati ọdun 2016, gbogbo awọn omi ati awọn okun ti a fun ni “ogun-omi”, oṣiṣẹ kan ti a pe ni o ṣe pataki fun omi rẹ ati pe o ṣe akiyesi lori awọn abajade (General Office of the CPC Central Committee and State Council, 2016; Water Pollution Prevention and Control Law, Article 5). Ni ọdun 2018, 97.8% ti awọn ile-iṣẹ nla ni itọju omi tutu pẹlu iwadi ori ayelujara, ati ni ọdun 2019 awọn ilu ti ṣe abojuto 2,513 ninu awọn 2,899 “awọ dudu ati odo” awọn ohun elo omi ti wọn ti mọ (Minisitọ ti Ecology ati Imọ-ẹrọ, 2018 ati 2019 bulọọgi). Ajọba ti o ṣe aabo River Yangtze, ni agbara lati Oṣu Kẹsan ọdun 2021, ti daabo bo awọn ile-iṣẹ kemikali tuntun ni ayika kilomita kan ti adagun ati awọn igbẹkẹle rẹ (Awọn ofin aabo River Yangtze), ati pe awọn ẹranko iṣowo ni Yangtze ti daabobo fun ọdun mẹfa lati ọdun 2021, pẹlu atilẹyin fun awọn ẹranko ti o da duro (Xinhua, 2026).

Igba ti a ṣe iṣiro. Ni ọdun 2025, 91.4 ogorun ti awọn aaye iwadii orilẹ-ede wa ni Grade I si III ati 0.6 ogorun jẹ dara ju Grade V lọ; ni Yangtze basin, 98.9 ogorun ti awọn ipo 1,016 wa ni Grade I si III (Ministry of Ecology and Environment, 2026). Awọn nọmba ti Yangtze finless porpoises pọ si lati nipa 1,249 ni iwadi ọdun 2022 si 1,426, ati awọn iru ẹja 351 ti a rii ninu okun ni ọdun 2021 si 2025, 43 diẹ sii ju ṣaaju ki o to daabobo awọn ẹranko (Xinhua, 2026).

Ko si ti ṣatunṣe tẹlẹ. Ni ọdun 2025, 28.4% ti awọn oke nla ati awọn iyẹwu ti o tobi julọ ni a tun ṣe ikore pupọ, ati pe awọn igi-awọ ti o tobi julọ lori Taihu ti dapọ ida keji ti oke; phosphorus jẹ ohun elo ti o fa ipalara pataki ninu omi Yangtze (Ministry of Ecology and Environment, 2026). Awọn ipele omi ko ṣe iwọn awọn ohun elo plastiki: iforukọsilẹ ti o ni igbesẹ kan lori awọn ohun elo plastiki ti a lo lẹẹkan kan bẹrẹ ni ọdun 2020 (NDRC ati Ministry of Ecology and Environment, 2020), ṣugbọn a ko le rii iṣiro tuntun ti awọn ohun elo plastiki ti Yangtze n mu lọ si okun. Ni ọdun 2015, awọn ifihan agbara ti o wa ni nẹtiwọọki ti dagba lati awọn aaye 967 si 3,641 lati ọdun 2021, nitorinaa awọn nọmba ti o kẹhin ati ti o kẹhin ko le ṣe afiwe daradara.

The Seine, Paris

Awọn aṣọ-iwẹ ni agbegbe ti o wa ni oke Seine ni Paris, pẹlu ilẹkun igi, awọn igi ati Eiffel Tower ni ẹhin. — Awọn onirin-ajo ni aaye ibi iwẹ Grenelle lori Seine ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 2026, igba ooru keji ti o wa ni ofin lati lọ si adagun fun diẹ sii ju ọrundun kan. Photo: Heidi Meudt, CC BY 4.0

Igba ti a fi ṣẹṣẹ lọ. Irin-ajo ni Seine ti dawọ ni ọdun 1923. Awọn omi-omi ti o wa ni Paris n mu omi iwẹ ati omi oju ojo, ati pe ni awọn ọjọ ojo wọn wọle si adagun; ọpọlọpọ awọn ile-iṣẹ ni oke-nla tun ni asopọ si awọn omi-omi oju ojo. Ni ọdun 1970, awọn iru ẹja mẹrin nikan ni a rii ni omi ni ayika Paris (France 3 / AFP, 2025).

Igba ti a ṣe. Lati ọdun 2015, awọn iṣẹ-ṣiṣe iwẹ ti ṣe idokowo diẹ sii ju awọn owo ilẹ yuroopu 1.4 bilionu ni awọn ibi idana ounjẹ, awọn iṣẹ-itọju omi, awọn ile-iṣẹ itọju ati awọn atunse ti awọn asopọ ile-iṣẹ ti o ni iṣoro nipa 23,000; ibi idana ounjẹ kan ni Austerlitz nikan ni 50,000 cubic mita ati pe o ṣiṣẹ lati Oṣu Kẹwa Ọjọ 2024 (Ile-iṣẹ Paris). Awọn Olympic triathlon ati marathon swimming ti wa ni ti o waye ni awọn omi ni 2024, sugbon ojo ti fa awọn isubu (France 24, 2024).

Igba ti a ṣe iṣiro. Ni ọjọ 5 Oṣù Kejìlá 2025, awọn aaye ibi iwẹ olokiki mẹrin ni a ṣii, ni Bras Marie, Grenelle ati Bercy (France 24, 2025). Ni ọdun 2026 wọn ti ṣe itẹwọgba nipa awọn eniyan 120,000, 20 ogorun diẹ sii ju ni ọdun 2025 (Ilu Paris, 2026). Ninu awọn iru ẹja 35 si 40 ni bayii n gbe ni Seine ni ayika Paris, da lori ile-iṣẹ aabo agbegbe naa, pẹlu ẹranko ti o wa nibẹ, eyiti o ti pada (France 3 / AFP).

Kò paṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Oju-ọjọ́ tun n fi àwọn ilé-ìgbà tí a ti kọ̀ nípa pẹ̀lú́ omi, bẹ́ẹ̀ nínú ojú-iṣẹ́ náà nígbà tí a bà jẹ́ pé ojú-ayé naà jẹ́ mimọ́, ìṣàlàyé àwọn ẹ̀yàn inú omi atí ojú ojó nígbà tí a bà gba, àtí igba otutú ọdun 2026 tí pari nígbà tí a bà ṣé asikó nitorí ojú ojó (Ilu Paris). Gobies ti o ni ipalara jẹ loni laarin awọn ẹja ti o wọpọ julọ ti a gba (France 3 / AFP).

O wa ni ayika Gotland ni Baltic Sea. — Phytoplankton ni o wa ni ayika awọn erekusu ti Gotland ni Baltic Sea, ọkan ninu awọn omi ti o tobi julọ ti o ni ipa nipasẹ iyọdapọ ounjẹ. Credit: USGS/NASA Landsat 7

Àwọn àgbéwọlé tí a nì ní pàtó

Ka ni pẹpẹ, awọn itan jẹ ẹranko. Ni igbagbogbo, awọn eniyan ni itara si awọn iṣẹlẹ: omi okun ti o gbona, okun ti a fi eruku kun, ina kemikali, omi okun ti o ni awọn ẹranko ti o ku. Lẹhinna awọn ofin ti wa pẹlu awọn ọjọ ipari, awọn eniyan ti a pe ni awọn oludari, owo fun awọn paipu ati awọn ile-iṣẹ itọju, ati iṣakoso ti ẹnikẹni le ṣe idanwo. Ko si ohunkohun ti o jẹ iyara. The Thames ti gba diẹ sii ju idaji ọrundun kan, awọn igbega Mersey ti n ṣiṣẹ fun ọdun 25, Rhine tun n duro de salmon rẹ lati jẹ pupọ, ati pe awọn eniyan ti o ni ibajẹ ni Minamata tun n beere lọwọ wọn lati mọ.

Kò jẹ́ pé gbogbo àtòjọ-ètò tí wọ́n tí ṣiṣẹ́, atí pé àwọn ìṣàmúlò-ètò sọ̀rọ̀ bẹ̀ẹ̀ nípa bí wọn ṣe kọ́lúrà. Ṣugbọn ni gbogbo ibi ti a ti ṣeto ati ṣe itọju omi mimu, ati pe awọn ile-iṣẹ gbọdọ ṣan ohun ti wọn fi jade, okun ni o dahun. Awọn agbegbe ni ayika Pasig, Citarum ati Ganga n ṣafihan rẹ lẹẹkansi loni, adagun kan ati agbegbe kan ni akoko kan.

Kini idi ti o bà ṣẹlẹ̀ nibẹ̀, ati kini idi ti kò jẹ́ iṣoro ààyè-iṣẹ́

Iwadii Meijer ṣe iyatọ awọn omi meji. Àwọn Àwọn àgbéwọlé, ti o lọ nipasẹ Jakarta, awọn iwẹ 591 kilomita square, kere ju idaji kan ninu ọgọrun-un ti Rhine ni Western Europe, ati pe adagun rẹ n ṣe awọn ohun elo ti o kere ju. Yet the Ciliwung was measured sending about 300 tonnes of plastic a year to the sea, and the Rhine about 3 tonnes. Iyatọ naa ni igun ilẹ ati awọn ọna opopona: ni Ciliwung basin, afẹfẹ ti o wa ni ayika kilomita 1 lati okun ati kilomita 29 lati okeere, ati pe oju ojo tutu n lọ nipasẹ rẹ. Ko si ohunkan ti o yatọ nipa awọn eniyan. Awọn ilu wọn ti dagba ni iyara ju awọn eto ibajẹ wọn lọ.

Awọ ewe omi okun Ciliwung ti n lọ laarin awọn banki, awọn igi ati awọn ile ni agbegbe Jakarta. — Ciliwung ni Jakarta. O ni o kere ju idaji ogorun ti Rhine, sugbon o tun ti wa ni ayẹwo lati mu nipa kan ọgọrun igba diẹ sii ti awọn plastiki si omi. Photo: CEphoto, Uwe Aranas, CC BY-SA 3.0

Awọn idi naa tun ni a pin:

Ìgbára-ìmọ̀. Awọn ilu ni South ati Southeast Asia, Africa ati Latin America ti fi awọn eniyan miliọnu ọgọrun-un kun ni awọn ọdun diẹ, ni igbagbogbo ni awọn agbegbe ti ko ni igbẹkẹle lori awọn okun omi ati awọn ilẹ-ilẹ, nibiti ko si awọn ibi idana, ko si awọn akojọpọ ati pe ko si awọn ọna iwẹ.
Iṣẹ ibajẹ ti ko wa. Ikole ati itọju awọn ohun ija ibajẹ jẹ owo ti awọn ilu pẹlu awọn owo-ori owo-ori kekere n gbiyanju lati rii, ati pe awọn eniyan ti o ṣe ikole wọn, ni igbagbogbo awọn olutọju ohun ija ibajẹ ti ko mọ, ko le gba owo fun awọn ohun elo plastiki ti ko ni iye ti a fi ta pada.
Awọn ọja ti a ṣe nibẹ. Awọn saketi ti o nfun iṣẹ kan, awọn ohun elo ti o ni ọpọlọpọ awọn laini ati awọn apoti ti o kere ju ti a ṣe apẹrẹ ati ta nipasẹ awọn ile-iṣẹ ti awọn ibudo wọn jẹ igbagbogbo ni ibi ti ko si ọna lati tunṣe wọn pada.
Iṣowo agbaye ni awọn ohun ija ọdaran. Fun ọdun diẹ, awọn orilẹ-ede ti o ni agbara pọ si fi awọn ohun ija ọdaran lọ si ilu okeere fun “iṣeduro”. China ti gba nipa 45% ti awọn ohun elo ṣiṣu ti a ta ni agbaye lati ọdun 1992 titi di igba ti o fi daabobo diẹ ninu awọn ọja ti a gbe lọ si orilẹ-ede naa ni ọdun 2018; awọn orilẹ-ede pẹlu owo-ori giga ṣe iwọle nipa 70% ti awọn ohun elo ṣiṣu wọn ni ọdun 2016 si awọn orilẹ-ede pẹlu owo-ori kekere ni East Asia ati Pacific, ati nipa 111 milionu tonne yoo nilo ibi-afẹde tuntun ni ọdun 2030 (Brooks et al., 2018). Awọn ohun elo ti o wa ninu awọn omi-omi naa ni wọn fi pamọ si ibi miiran.

Àwọn ìṣàfarawé àwọ́yé atí ẹ̀yàn-àwọ̀yé tí wọ́n jẹ́ àwọn aago oju-òkè, tí a rí láti inú orbit. — Àwọn ìjánu-ìnà osénẹ́lì tí a kọ̀ nínú plankton, tí a bà rí láti orbit. Awọn afẹfẹ kanna n gbe awọn ohun elo ti o ni omi lati eti okun kan si ekeji. Credit: NASA

Àwọn ààyè-iṣẹ́

Awọn omi-omi ko da pada ni awọn orilẹ-ede, ati pe okun tun ko ṣe bẹ. A boolu ti o fi Manila Bay jade le rin ni awọn afẹfẹ ni gbogbo Pacific; microplastics ti wa lati ice Arctic si awọn trenches ti o tobi julọ. Gbogbo awọn eti okun gba ohun ti awọn eti okun miiran fi jade, ati pe gbogbo orilẹ-ede kan ra ati ta awọn ọja ti awọn apoti wọn ti pari ni omi. Omi-omi kan nikan ni o wa, ati pe a ti pin rẹ gbogbo, nitorinaa ko si ohunkohun bii omi-ilẹ ẹnikan miiran.

Agbegbe ti o wa ni ariwa-oorun ti Philippines ni a npe ni Pacific. Ohun ti a ba ṣe si i, a n ṣe si okun ni gbogbo wa da lori.

Europe kò ní ìgbà tí a kò fi pláísìmù lo

O jẹ ifẹ lati wo awọn omi okun bi iṣoro ti awọn agbegbe to pẹ. Kò jẹ́ bẹ̀rẹ̀. Awọn omi-omi ti Europe ni awọn plastiki diẹ sii nitori awọn ọdun ti idoko-owo ni ikojọpọ, awọn ibi idana ati itọju, ṣugbọn awọn plastiki tun wa ni awọn okun ati awọn oke-nla rẹ, ati pe diẹ ninu awọn ohun elo ti o fi silẹ pada si okeere ni aaye miiran.

Mediterranean jẹ ibọn ti a fi kun omi okun. O ni nipa 1% ti omi okun agbaye ṣugbọn nipa 7% ti awọn microplastics rẹ, ati diẹ sii ju awọn alejo miliọnu 200 lọ ni gbogbo ọdun n gbe awọn ohun elo omi okun lọ si oke nipasẹ to 40% ni igba ooru (WWF, 2018). A rii awọn ohun elo ti o nlọ ni gbogbo aaye ti a ṣe idanwo ni ayika basini, ni iwọn otutu ti o le ṣe afiwe si awọn agbegbe nla ti omi-omi, pẹlu afikun ti o to 1,000 si 3,000 tonnes ti o wa ni oju omi (Cózar et al., 2015).
Greek ati awọn erekusu rẹ. Ayẹwo ti awọn eti okun Greek 80 rii pe awọn ohun elo plastiki ṣe 43 si 51 ogorun ti awọn ohun elo, ati awọn nkan ti o wọpọ julọ ni awọn ideri siga, awọn aṣọ boolu, awọn ọpa, awọn apoti, awọn ohun mimu ounjẹ ati awọn baagi; Greece tunṣe nipa ida keji nikan ninu awọn ohun elo plastiki ti o lo (WWF, 2018). Ni awọn eti okun mẹrin ti Corfu, oṣuwọn ti nipa 142 awọn ohun elo tuntun fun 100 mita wa ni gbogbo ọjọ 15, diẹ ninu wọn ni a gbe nipasẹ omi (Prevenios et al., 2018). Ninu awọn ẹkun Mediterania, awọn ohun ija ti o wa ni awọn eti okun n pọ si 4.7 igba nínú àwọn aagó itura (Grelaud ati Ziveri, 2020).

Awọn agolo kekere ti awọn ohun elo plastiki ti o ni awọ ti wa ni ipari omi ni Tenerife. — Awọn fẹlẹfẹlẹ ti a fi kun awọn okuta iyebiye ti o wa ni oke okun Atlantic ni Tenerife, ni Canary Islands ti Spain. Photo: Marek Ślusarczyk (Tupungato), CC BY 3.0

Ninu omi ati ninu ẹja. Ni Thermaic Gulf ni Thessaloniki, awọn oniwadii sọrọ nipa 750,000 microplastics parẹti fun kilomita square ti oju-omi ati pe wọn rii microplastics ni gbogbo awọn iru ẹja mẹrin ti wọn ṣe idanwo (Kermenidou et al., 2023). Awọn boolu ti a fi pamọ lati ilẹ awọn omi Aegean ati Ionian ti wa ni ibi ti ko ni iyipada fun nipa 15 ọdun ṣaaju ki wọn to bẹrẹ si i pa (Ioakeimidis et al., 2016).
The great rivers of Europe. The Rhine carry on average about 890,000 microplastic particles per square kilometre of surface, with a peak of 3.9 million near the Rhine-Ruhr cities (Mani et al., 2015). Ni Danube Austrian, awọn larvae ẹja ti o nlọ ni a ṣe akiyesi pe wọn jẹ diẹ sii ju awọn ohun elo plastiki lọ, ati pe a ṣe iṣiro pe omi naa n gbe nipa 4.2 tonnes ti awọn ohun elo plastiki lojoojumọ si Okun Iwọ-oorun (Lechner et al., 2014).

Ni bayii, European Union ti daabo bo awọn ohun elo plastiki ti a lo lẹẹkansi ati pe o nilo awọn olupese lati sanwo fun iwẹnumọ awọn miiran labẹ Single-Use Plastics Directive rẹ. Wọn ni awọn igbesẹ to dara. Ṣugbọn gbogbo eti okun ti o ni aabo lori awọn erekusu Greek fihan pe plastic, nigba ti a ba ṣe, o le duro fun igba pipẹ ju eyikeyi eto-ọrọ lọ.

Ohun tí o n ṣiṣẹ́

Igbagbọ ti o dara ni pe ibajẹ omi jẹ ọkan ninu awọn iṣoro ti a ti yanju tẹlẹ, ni ọpọlọpọ awọn aaye, igba pupọ ju, bi awọn okun ti o wa loke ṣe fihan. Àwọn ìrànwọ́ ní a mọ̀:

Awọn tanki itọju omi mimu meji nibẹ, ti a ri lati oke, ti wọn wa ni ayika awọn igi ati awọn ile ni Bengaluru. — Ile-iṣẹ itọju omi mimọ kekere kan nibẹ ni Doddabommasandra Lake ni Bengaluru, India. Photo: Vraj Acharya, WELL Labs, CC BY-SA 4.0

Igbagbọ ninu awọn omi-omi. Igbagbọ ninu awọn omi-omi jẹ ọna kan ti o dara julọ lati ṣe itọju ilera eniyan ni itan. Ninu awọn ile-iṣẹ itọju ti a ṣe ati tọju, awọn arun ti o ni ibatan si omi n ku.

Igba ti a ba lo awọn ohun ọgbin, kii ṣe awọn omi-omi. Iṣẹju ti a ba lo awọn ohun ọgbin, awọn irugbin ati awọn igi ati awọn ewe ni ayika awọn okun omi le dinku ibajẹ ti o fa nipasẹ awọn eroja ti o jẹ ounjẹ, ati pe o le tọju owo awọn alakọbẹrẹ lori awọn ohun ọgbin.

Afẹfẹ wo ti a winding creek lined nipasẹ kan wide belt of trees ati grass laarin ploughed awọn aaye ni Iowa. — A buffer ti igi ati ewe ni ayika Bear Creek ni Story County, Iowa, gba ilẹ ati awọn ohun elo aise lati awọn aaye ni apa keji ṣaaju ki wọn to de omi. Photo: USDA Natural Resources Conservation Service, public domain

Permit, monitor, publish. Awọn ipadabọ ti awọn ile-iṣẹ pọ si nigbati awọn iwe-aṣẹ ba ṣe awọn opin, atẹle ni o tẹsiwaju ati pe awọn abajade jẹ aladani. Ìṣàfihàn-ìwọ̀n náà lóun nítorí kò si ẹnikẹni tí fẹ́ láti jẹ́ àwọn orukọ nínú àká-ìwé.
Ṣẹ̀dá àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀. Àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀ ní àwọn ìpàsẹ́ ààyè-iṣẹ́ ojú-aye, tí wọ́n sáà àwọn ìsàlẹ̀ náà láti yọ nitrogen kuro nípá ọ̀fẹ́.
Ile-iṣẹ ti o ni owo. Igbagbọ fun awọn ipadabọ, ati gbigba awọn agbẹ fun awọn iṣe ti omi mimọ, yi omi mimọ pada si ohun ti ọja ṣe afihan.
Ṣẹ̀dá gbogbo àwọn ibí tí a fi pamọ́, ki o si sań awọn tí n tọjú wọn. Agbègbèrá nínú okun náà bẹrẹ bí ẹ̀yà tí kò si ẹnikan tí n tọjú. Igbakeji Alakoso, Ọgbẹni Oluṣọla Adeyẹmi, sọ pe awọn eeyan ti n gbero lati ṣe ipade pẹlu awọn aṣofin nipinlẹ Eko, wọn si ti fẹẹ mọ ohun ti wọn yoo ṣe.
Gbo o lọ́wọ́lẹ̀ lọ́wọ́lẹ̀. Awọn igun, awọn ẹ̀rọ-isẹ́ ati awọn aṣọ-aṣọ ti a fi pamọ́ ni àwọn oju omi kekere nínú ilu náà lè gba ohun ti a fi pamọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lórí ibi ti o bà lọ. Wọn n ṣe itọju aami aisan, kii ṣe idi, ṣugbọn lori awọn omi-omi ilu kekere ti o ṣakoso ipo wọn le ṣe iyatọ gidi lakoko ti a mu ikojọpọ dara si.

Ṣe awọn ti o ṣe ni iduro. Nigbati awọn olupese ba sanwo fun gbigba awọn ohun elo ti wọn ta, ati awọn eto-ifowopamọ-pada pada n san owo fun awọn eniyan lati mu wọn pada, awọn ohun elo naa yoo jẹ apẹrẹ fun lilo pada ati atunse bibẹẹkọ fun omi.
Imọ-ẹrọ ti o ni aabo, awọn ile-iṣẹ ti a pin. Awọn ẹgbẹ ti awọn ile-iṣẹ ti o ṣe iṣẹ ati awọn iṣẹ awọ le pin ile-iṣẹ itọju omi kan ti o ṣiṣẹ daradara, ati pe awọn oludokoowo ti awọn ohun elo irun ati awọn ohun elo ti o ni awọ le nilo omi ti o ni aabo bi ipo fun gbogbo awọn ilana.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò tí o lè gbọ́dọ̀

Gomina ni wọn ṣe igbiyanju nla ninu awọn iroyin ti a sọ loke, ṣugbọn wọn ko jẹ ẹnikan nikan. Awọn ẹgbẹ ti ko ni owo-ori n gba awọn ohun ija ọdaran ninu awọn omi-omi ṣaaju ki o to de oke okun, ṣe idanwo omi ni ibi ti awọn aṣofin ko ba ṣe, mu awọn ti o fa ibajẹ lọ si ile-ẹjọ ati yi awọn miliọnu awọn ọmọ ẹgbẹ ti o fẹran lati jẹ data pada. Wọn ni awọn ti o dara julọ, gbogbo wọn pẹlu awọn abajade ti a tẹjade. Mo nifẹ lati wo ohun ti wọn n ṣe, ati pe ti o ba le, fun wọn ni ọna taara nipasẹ oju opo wẹẹbu wọn.

Igbagbọ ni Imọ-ẹrọ (Netherlands). A non-profit foundation ti o n ṣe awọn ẹrọ lati yọ awọn plastiki kuro. Nínú àwọn ojú-ìrin, o ní agbará iná Àwọn Ìjánu-ìṣàmúlò-ètò, awọn igun ti o ni agbara ati awọn ọkọ ayọkẹlẹ kekere ti n gbe awọn ohun elo ti a fi kun omi ni awọn ọnà ati awọn okun ti o jẹ ki wọn di alaimọ julọ, lati Kingston ni Jamaica si Motagua ni Guatemala, Los Angeles ati Bangkok, ati pe eto-ẹkọ “30 Cities” rẹ ṣe idojukọ lori awọn ilu okeere 30 ti o jẹ ki wọn di alaimọ julọ. Ni oke okun, Sistema 03, afẹfẹ ti o ni aabo ti o fi awọn ohun elo plastiki sinu agbegbe ti o wa ni ayika ọjọ mẹrin kan, ti n ṣiṣẹ ni Great Pacific Garbage Patch lati ọdun 2023 ati pe o ti gba diẹ sii ju 500,000 kg lọ. Awọn iroyin ti o wa lori oju opo wẹẹbu rẹ ni nipa awọn kilo 65 million ti a yọ kuro lati awọn omi-omi ati awọn oke-nla ni apapọ; ile-iṣẹ naa sọ pe awọn nọmba yii ti ṣe nipasẹ ile-iṣẹ DNV nikan lati igba si igba (rivers, oceans, dashboard). Awọn onimọ-jinlẹ rẹ tun ṣe agbejade ipo oju omi ti a lo lori oju opo wẹẹbu yii. Awọn ifunni lọ si Stichting The Ocean Cleanup, ile-iṣẹ ti o ni iwe-aṣẹ fun awọn anfani awujọ ni Netherlands, tabi ni AMẸRIKA si American Friends of The Ocean Cleanup, iṣẹ ọfẹ 501 (c) (3) (FAQ).
Àwọn àyọkà ìṣàfarawékọ̀ọ̀kan Ìjádé àwọn ìṣàmúlò-ètò](https://www.mrtrashwheel.com/)** Baltimore, Amẹrika. Awọn ọkọ oju irin ti o ni awọn oju-ilẹ mẹrin, ti a fi silẹ laarin ọdun 2014 ati 2021, wa ni awọn igun ti awọn omi ti n lọ sinu okun Baltimore. A boom funnels floating litter to each wheel, ati a irin omi ti o yi pada nipasẹ awọn current, iranlọwọ nipasẹ awọn pampu agbara-oorun, n gbe a rake ati conveyor sinu dumpster. Ni apapọ wọn n gba nipa 500 US tons (awọn tonne ti 450) ti awọn ohun ija ọgbin ni ọdun kan, nipa 90 ogorun ti o wa ni inu nipasẹ awọn afẹfẹ ojo, ati awọn oluṣelọpọ ọwọ-iṣayẹwo awọn nkan ti dumpster kan ni gbogbo ọdun lati ṣe iranlọwọ fun awọn ofin anti-litter. Wọn ni a ṣe nipasẹ Waterfront Partnership of Baltimore, 501(c)(3) ti ko ni owo-wiwọle; awọn ẹrọ ni a ṣe ati pe a ṣetọju nipasẹ Clearwater Mills, ile-iṣẹ Maryland (trash interception, how it works).

A ẹlẹsẹ ti o nlọ ni afẹfẹ pẹlu awọn oju nla, ẹlẹsẹ omi ati kanopy, ti o wa ni opin ti boom orange ni Baltimore's harbour. — Àwọn àyọkà ìṣàfarawégbèsì Irin-ajo ni a ṣe ni ẹnu Jones Falls ni Baltimore. Boomú alawọ́ ewe náà n gbọ́rá àwọn ohun tí ń bọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ sí ìjáde, tí o si fi wọn lọ́wọ́ nínú aago. Photo: Matthew Bellemare, CC BY-SA 2.0

Waterkeeper Alliance (New York, ṣiṣẹ ni gbogbo aye). O ti dagba lati ẹgbẹ awọn onimọ-ẹrọ Hudson River ti o ṣe igbiyanju awọn olugba omi ile-iṣẹ lati ọdun 1966, ajọṣepọ naa ni a da ni ọdun 1999 ati pe loni o sopọ mọ awọn ẹgbẹ agbegbe Waterkeeper 296 ni diẹ sii ju awọn orilẹ-ede 40 ati awọn agbegbe. Wọn n ṣe ayẹwo awọn omi-omi wọn, awọn oke ati awọn eti okun ati pe wọn lo imọ-jinlẹ ara ilu, awọn ẹjọ ati iṣẹ ofin lati mu awọn ti o fa ibajẹ si akọọlẹ (about).
Ocean Conservancy (Washington, D.C.) Ile-iṣẹ Imudara Agbegbe Ilu Ṣaina ti mu diẹ sii ju awọn ọmọ ẹgbẹ miliọnu 19 lọ si awọn eti okun ati awọn ọna omi, ti wọn ti ṣe afẹyinti diẹ sii ju awọn owo ilẹ yuroopu miliọnu 400 lọ ti awọn ohun ija ọdaran, ati pe o kọwe gbogbo nkan nipa lilo ohun elo Clean Swell, nitorinaa awọn iṣẹ imura tun sọ fun wa iru awọn ọja wo ni o fi ku sinu omi.
Surfrider Foundation (California, pẹlu awọn apakan ni gbogbo Amẹrika). Ójútó Àwọn Ìṣàmúlò-ètò n ṣiṣẹ diẹ sii ju awọn ile-iṣẹ 60 ti o ṣe idanwo batiri ni diẹ sii ju awọn eti okun 600, awọn ibi ati awọn iwẹ, ni igbagbogbo nibiti awọn idanwo ti a fọwọsi ti da duro ni akoko, ati pe o lo awọn abajade lati mu awọn idiwọn (Àwọn Ìṣàmúlò-ètò).
Thames21 (London). A ti kọ ọ̀rọ̀ ìmọ̀ (nínú 1103997) tí ó fi àwọn òṣèlú ọgọrun-un lọ́wọ́ lọ́wọ́ lọ́wọ́ láti ṣe àìmọ̀ atí kí wọn lè dá awọn omi-ìrin 400 ni London pada, iṣẹ́ ọjọ́ kan lórí ìdájọ́ Thames ti a sọ̀rọ̀ lọ́wọ́.

Before you give. The Local Solar System Foundation has no connection with any of these organizations and receives nothing from them: we list them because their work is public and measureable. Mo nifẹ lati ka awọn iroyin ati awọn abajade ọdun kọọkan ti ile-iṣẹ kan ṣaaju ki o to fun, ati pe o le ṣe iranlọwọ lori oju opo wẹẹbu rẹ nikan kii ṣe nipasẹ ẹgbẹ kẹta. Ṣayẹwo pé ajọṣepọ̀ náà jẹ́ ẹ̀ká-ìdáràn tí a fi kọ́ nínú orilẹ-ede rẹ̀ (gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwíwọ́ àwọn agbálúkọ́ tí a kò paṣẹ́ ilé-iṣẹ́ tabi ìwé-ìdáràn Àwọn Ẹ̀ká-ìdáràn fun Ínògìlà atì Wales). Awọn ami-iṣowo ti o mọ daradara ni awọn ile-iṣẹ ti n ta awọn ọja: rira lati wọn le jẹ dara, ṣugbọn kii ṣe kanna bi ifunni. Ati pe ẹbun ti o dara julọ le jẹ agbegbe: ẹgbẹ okun kan ni ayika rẹ ti o nilo awọn olufẹ.

Ohun ti o le ṣe, ati bi o ṣe le gbọ́pọ̀

Awọn omi-omi ti o ni aabo ni a ṣe nipasẹ awọn ijọba, awọn ile-iṣẹ omi ati awọn ile-iṣẹ, ṣugbọn tun nipasẹ awọn miliọnu awọn aṣa kekere ati awọn wakati diẹ ti iṣẹ ọfẹ. Eyi ni ohun ti o ṣe iranlọwọ, lati ile ounjẹ si ile-iṣẹ ilu. Ti o ba ti ṣetan lati ṣe diẹ sii, oju opo wẹẹbu Local Solar System Foundation’s Get Involved ṣafihan awọn iṣe iṣẹ agbegbe ti o le mu ni ibi ti o wa, ati ọna lati wa tabi bẹrẹ apakan agbegbe. Projects above gba awọn ọmọ ẹgbẹ ọfẹ nibẹ bi daradara bi awọn ifunni. Ohunkohun ti o ba ṣe, sọ fun wa nipa rẹ nile-ẹ̀yàn contribution board, ibi ti Ẹgbẹ́ Ìjọbà Àwọn Aṣàfilọ́lẹ̀ ti n ṣayẹwo gbogbo àwọn ìrawọ̀n.

Nílè

Ṣẹ̀dá àwọn ẹ̀yàn. Fi àwọn ẹ̀yàn, àwọn ẹ̀yàn-ìmọ̀ràn àti àwọn ẹ̀yàn-ìmọ̀ràn tí a ǹṣe wẹ̀sì lọ́wọ́lọ́wọ́, ki o si fi wọ́n sí àwọn ẹ̀yàn. Wọn jẹ ki o ju 20,000 sewer blockages kan ọdun lori nẹtiwọọki Thames Water nikan, 28 ogorun ti gbogbo awọn ibajẹ rẹ (Thames Water, 2025). Ni ọdun 2017, “fatberg” kan ti o ni awọn iyọ ati awọn wiwu labẹ Whitechapel ni London dagba si 250 mita gigun ati 130 tonnes (BBC, 2017).
Flush nikan pee, poo ati iwe. Wet wipes jẹ ki 94 ogorun ti awọn sewer blockages ni United Kingdom, ati pe awọn sewers ti a ti daduro tumọ si pe awọn ibajẹ omi-omi sinu awọn okun ti lo diẹ sii (Water UK; Bin the Wipe). Wipes, cotton buds ati awọn ọja ti o ni aabo lọ sinu apoti.

A pẹpẹ ti a fi idẹ ṣe ni London pẹlu aami Thames Water ati awọn ọrọ "The Whitechapel fatberg was defeated here in 2017". — A manhole cover ni Whitechapel, London, awọn ami nibiti 130-tonne fatberg ti fatty ati wipes ti wa ni rọpo lati sewer ni ọdun 2017. Photo: AndyScott, CC BY-SA 4.0

Ṣẹ̀dá awọn ìṣàkóso ti ko fẹ́. Maṣe fi wọn sílẹ̀ tabi yọ wọn lẹ́nu: lọ si ile-iwosan tabi sọ́kàn-ọ̀rọ̀ (NHS; US EPA). A gbọ pe awọn omi-omi 258 ni awọn orilẹ-ede 104 ti wa nibẹ ni o kere ju ọkan ninu awọn oogun ni ipele ti a rii bi ko ni aabo fun awọn ẹranko, tabi ti o ṣe akiyesi fun resistance si antibacterial, ni diẹ sii ju idaji awọn aaye ti a ṣayẹwo (Wilkinson et al., 2022).
Pa awọn iwẹ ilu duro fun ojo. Ni ọpọlọpọ awọn ilu, awọn iwẹ ni ilu lọ si omi ti o wa ni ayika laisi itọju eyikeyi (Gomina UK). Kò fi àwọn ohun ọ̀ṣọ́, ẹ̀yin motóri tabi omi ti a fi sopọ́n láti wọ́ ọkọ ayọkẹlẹ lọ́wọ́ kan; mù awọn ohun ọ̀ṣọ́ atì ẹ̀yin lọ́wọ́ sí ile-iṣẹ́ retí.
Ṣẹ̀dá ọ̀run, kò jẹ́ afoǹ. Lòjútó àwọn ohun-iní tí a fi pamọ́ sípò atí awọn ìṣàmúlò-ètò, nípa iye tí a fẹ́, fi pamọ́ lọ́wọ́ àwọn ìlú àtí ẹ̀yin-ìrin, ki o si mà fi pamọ́ lórí ojú-ìlẹ̀ (US EPA). Ti o ba ni ilẹ kan ti o wa nibẹ, aṣọ-ilẹ ti awọn irugbin oriṣi ti n lọ sinu omi yoo yọ omi kuro ṣaaju ki o to de.

Ààyè tí o bà jẹ́

Ṣàfikún ìṣàfihàn, tàbí àwọn ìṣàfihàn. Ọjọ Imukuro Aaye ni a ṣe ni ọjọ 20 Oṣù Kejìlá ni gbogbo ọdun, ati pe awọn oludasile rẹ sọ pe awọn eniyan ni orilẹ-ede 212 ati awọn agbegbe ti n wa lati ṣe igbimọ (Àwọn Àwọn Ìjọbá Mìíràn; Àwọn àkọlé àwòrán). Ocean Conservancy’s International Coastal Cleanup ati Marine Conservation Society’s Great British Beach Clean waye ni gbogbo oṣu Kẹsán, ati awọn ẹgbẹ omi bii Thames21 ṣe awọn iṣẹlẹ ni gbogbo ọdun. Fi ohun ti o gba silẹ pamọ́, fun apẹẹrẹ ni àwọn ìṣàmúlò-ètò Swell mimọ́ ọfẹ̀, ki igbẹ́wọ̀n mimọ́ náà tun lè dí data (Ocean Conservancy).

Awọn ọmọ ẹgbẹ mẹrinla ti o ṣe iṣẹ ọfẹ ni awọn jaketi igbesi aye pẹlu awọn paddle, kayaks ati awọn apoti ti a fi kun fun awọn ohun ija ti a ti ṣeto lori banki gravel ti Trinity River ni California. — Awọn ọmọ ẹgbẹ ti o ṣe iṣẹ ọfẹ lẹhin ọjọ kan ti wọn n paddle-pa lori Agbegbe Trinity River ni ariwa California. Photo: Bureau of Land Management California, public domain

Ṣérè nígbà tí o bá ṣé. Ló àwọn aṣọ́ ọwọ́ tàbí ló kọ́pà, bẹrẹ nígbà tí o bá jẹ́ pé kò lè fi ojú rẹ̀ pamọ́ tabi nígbà kaǹkan láti wọ́n lọ́wọ́lú, ki o si mà tẹ̀rà nínú awọń ẹ̀yàn, àwọn pẹ̀lútà àti ohunkohun mìíràn tí o bá jẹ́ ibajẹ: fi ọ̀rọ̀ naà sí ibi ti o tì wa nílẹ̀ náà ki o si sọ̀rọ̀ rẹ̀. Bi awọn Marine Conservation Society fi o, ti o ba ni ireti, ko si gbe (MCS organizer guide, 2026).
Ṣẹ̀dá adagun rẹ. Àwọn àtòjọ-ètò ìmọ-ìmọ-ònà ti n fun ọ ni àṣírí, ìṣàfilọ́lẹ̀ atí ibì láti gbọ́ awọń abajade. FreshWater Watch, ti a nṣe nipasẹ Earthwatch, ti ṣe akojọ diẹ sii ju awọn seeti 70,000 ti awọn iṣiro lati diẹ sii ju awọn olufẹ 22,000 lọ ni gbogbo agbaye. The Rivers Trust’s Big River Watch beere lọwọ awọn eniyan ni UK ati Ireland lati wo omi fun iṣẹju 15, igba meji ni ọdun kan, pẹlu ohun elo ọfẹ. Riverfly Partnership n ṣe amọja awọn ọmọ ẹgbẹ ti o fẹran lati wo awọn ẹranko kekere ni awọn omi okun ti wọn jẹ igbẹkẹle si awọn ipalara. EarthEcho Water Challenge n ṣe iranlọwọ fun awọn ọmọde lati ṣayẹwo omi wọn ni agbegbe, Water Rangers nfunni awọn kitì idanwo ati oju opo wẹẹbu alaye ti o ṣii ni Kanada, Waterwatch n ṣe atilẹyin awọn ẹgbẹ ni Australia, ati Surfrider’s Blue Water Task Force ṣayẹwo awọn eti okun ni United States.

Awọn ọmọde ati awọn eniyan ti o nifẹ si wọn ti n ṣii ara wọn silẹ lori awọn okuta nibẹ, wọn n fi omi okun kun awọn agolo kekere fun idanwo. — Awọn ọmọ ile-iwe lati awọn ile-iwe akọkọ meji ti Denver ati awọn olufẹ ṣe idanwo South Platte River fun ibajẹ, iwọn otutu ati pH pẹlu kit iwadii rọrun. Photo: US Environmental Protection Agency, public domain

Ṣẹ̀dá ìròyìn àwọn ẹ̀yin tí o bà rí. Ẹjà mìíràn, ìwọ́lú, àwọ́ pẹ̀lú́ ọ̀rọ̀, àwọn àwọ̀ aládúrò: kọ́ ààyè náà àti àkókò, gba fọto tí o bá jẹ́ pé o ní aabo, ki o si pé àwọn ajọ nígbà kan. Ni England, awọn aago ti o ṣẹlẹ nipasẹ Ile-iṣẹ Imọ-ẹrọ ni 0800 80 70 60, ọjọ ati irọlẹ (Gomina UK); ni Scotland, SEPA gba awọn iroyin lori ayelujara tabi lori 0800 807060 (SEPA); ni Ireland, nọmba awọn ẹjọ orilẹede jẹ 1800 365 123 ati pe ọpọlọpọ awọn ile-ẹjọ gba awọn iroyin nipasẹ See it? Say it! app (EPA Ireland); ni United States, EPA ni fọọmu ayẹwo ori ayelujara kan, ati awọn iṣẹlẹ ibajẹ lọ si National Response Center lori 1-800-424-8802 (US EPA); ni Victoria, Australia, EPA Victoria dahun lori 1300 372 842 (EPA Victoria). Ni gbogbo ibi, ile-ẹjọ agbegbe rẹ tabi ile-iṣẹ aabo ayika orilẹ-ede ni aaye lati bẹrẹ.
Ṣẹ̀dá afẹ́fẹ́. Nínú àwọn ibi kan níwọn sọ́rọ̀kọ̀ọ̀kan ti kọ́lọ́kọ̀, ẹgbẹ́ kan tabi ẹgbẹ́ kan tí awọn ọrẹ̀ rẹ̀ ǹwó lẹ́yin ìlú kan tabi okun kan, tí wọ́n sì fi pamọ́ lọ́wọ́; Georgia Ṣẹ̀dá Afẹ́fẹ́-A-Afẹ́fẹ́ nínú United States ní apẹẹrẹ kan to ti wa nígbáyà. Tí kò bá jẹ́ bẹ̀ẹ̀ ní pàtó, ṣàfihàn ọkan bí iṣẹ́ lórílẹ̀.

Nípa àwòrán rẹ̀

42%tí a kò fi àwọn omi-ìgbà inú ile-iṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lórí 2022 (Àwọn Ìwọ́ UN, 2024)

22,289awọn aaye bathing ti wa ni atẹle ni Europe ni 2025, ati 85 ogorun ti wa ni rating dara (EEA)

94%ti awọn ibajẹ omi-omi ni Ilu Gẹẹsi jẹ nitori awọn wiwọ ti o gbona (Àwọn Ìṣàmúlò-ètò)

Awọn ibeere fun data. Oju-iwe ti o ju lọ ni a ti fi silẹ fun gbogbo eniyan. Ni England ati Scotland, Map ti awọn Rivers Trust’s sewage fihan gbogbo awọn omi-omi ti o kọja ati bi o ṣe le fi silẹ (The Rivers Trust); ni Europe, European Environment Agency n ṣafihan awọn abajade fun diẹ sii ju awọn aaye 22,000 ti o banju, 85% ninu wọn ti a ṣe akiyesi to dara julọ ni ọdun 2025 (EEA); ni United States, How’s My Waterway ti EPA fihan ipo awọn okun ati awọn oke agbegbe. Ti ko ba ni data, beere lọwọ ile-iṣẹ rẹ tabi iṣẹ-iwosan omi idi ti o fi ṣe bẹ, ati kini awọn igbimọ naa jẹ.
Imudojuiwọn ti o da lori awọn ipadabọ ati awọn ọranyan ti awọn olupese. Awọn ipadabọ mu awọn boolu ati awọn apoti pada ṣaaju ki wọn to de ọdọ omi, ati pe awọn eto ti awọn olupese ṣe jẹ ki awọn oluṣelọpọ awọn ohun elo fi owo silẹ fun gbigba rẹ. Awọn aṣiwere ti o sọ nipa awọn ipalara plastiki wa fihan bi wọn ṣe n ṣiṣẹ daradara.

Àwọn ẹ̀yàn tí a fi pamọ́ nínú awọn àgbòtí plástiku tí a ti pàdé láti gba padà lo. — Awọn balẹ̀ ti awọn boolú plástiku ti a fi pọ̀ jú lọ ti wa nibẹ̀ fun ipadabọ. Awọn eto imulo ti o da lori awọn ohun elo ti a fipamọ pada si awọn boolu ti o ni aabo ati ti a ṣe akojọ, eyiti o jẹ ki wọn rọrun lati tunṣe wọn pada si awọn boolu tuntun. Photo: Grendelkhan, CC BY-SA 4.0

Iṣowo pada si awọn iwẹ ati itọju. Ni ọdun 2022, 42% ti omi inu ile agbaye ko ni itọju ni aabo (UN-Water, 2024). Gbogbo awọn ti a fi pada si oju-iwe yii ni wọn sanwo pẹlu owo ijọba, awọn owo-ori omi tabi mejeeji; sọ fun awọn aṣoju rẹ pe o ṣe atilẹyin fun wọn.
Igbagbọ awọn agbẹ ti o tọju omi, ati beere lọwọ awọn ile itaja ibi ti ounjẹ wọn wa lati. Fẹ awọn ami-iṣowo ti o ra lati ṣafihan iye awọn ohun elo plastiki ti wọn ta ni awọn aaye ti ko ni ikojọpọ awọn ohun elo, ati ohun ti wọn ṣe lati gba wọn pada.

Tí o bà lọ

Kò fi ohunkohun paṣẹ. Lọ́wọ́lú ẹ̀yàn rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú ilè rẹ̀, lati àwọn ojú-ìrin-ajó, àwọn afoǹ atí awọń wẹ́ẹ̀bù, ìròyìn nínú ibi tí kò sí igbimọ̀ tí n bọ́.
Ṣàfihàn jú ránṣẹ́. Mu boolu ti o le fipamọ silẹ ati ki o yọ awọn ohun elo ti a lo ni igba kan kuro; nibi ti omi ko ba jẹ aabo lati mu, tẹle imọran ilera agbegbe.
Ṣayẹwo ṣaaju ki o to lọ, ló àwọn àmì-ìwé ìṣàfihàn ààyè-iṣẹ́ tabi àwọn ìpelé inú ilẹ̀, ki o si fi ojú omì silẹ láti inú omì nínú ibi ti a ti fi omì lọ́wọ́.
Ṣe iṣẹ ọtọtọ pẹlu ifẹ. Ti o ba fẹ lati ran ni oju-ilẹ ti a fi wẹ lọ, ka lọ lọ, kọ ẹkọ, ki o si ran ni isalẹ akọkọ.

Fi àwọn ìrànwọ́ rẹ̀ pamọ́

Àwọn oju-ìrin nínú oké tí a fi pamọ́ kò lè jẹ́ àwọn ẹ̀yàn kan. Wọn yoo ti wa ni atunṣe nipasẹ awọn imọran to dara, ti a ṣe idanwo ni ibi ti awọn eniyan n gbe: ọna ibi ifunmọ ti o dara julọ, ile itaja ti o le fi omi kun, ẹgbẹ ile-iwe ti o le ṣe iṣiro omi rẹ, ibọn ti o rọrun fun okun, idiyele ti o tọ fun awọn ohun elo plastiki ti a ti gba. Fi wa rẹ ranṣẹ, bi o ti jẹ pe o ni wọn.

Lọ lọ, kọ̀, ki o si ṣe iranlọwọ

Ohun ti o dara julọ ti awọn eniyan le ṣe ni lati lọ. Awọn injeniiri, awọn alabojuto, awọn olukọni, awọn onise-ẹrọ, awọn ọmọ ile-iwe ati awọn iṣẹ-ṣiṣe ti o ni ireti le pese awọn imọ-ẹrọ ti ko ni iye pupọ, ati mu oye pada pe nkan kan ko le fun. Ti o ba le lọ si ọkan ninu awọn omi wọnyi, ṣe bi alabaṣepọ, kii ṣe bi olutọju.

Ṣẹ̀dá nípa ìgbọ́dọ̀. Ṣàfikún àwọn agbari agbegbe, ile-iwe giga, ìjọba ibilẹ atí awọn ọfiisi ilu ṣaajú tí o bà de, ki o si bi ìrọ̀ wọn. Awọn eniyan ti o wa ni ayika awọn omi-omi wọnyi ti n ṣiṣẹ lori wọn fun ọdun diẹ.
Ṣiṣẹ pẹlu awọn ijọba ati awọn agbegbe ni ifowosowopo. Iyipada to dapọ nilo gbogbo wọn: awọn aṣofin agbegbe ti o le yipada awọn ọna ikojọpọ ati awọn iwe-aṣẹ, ati awọn olugbe ti o yan ohun ti yoo lọ sinu omi lojoojumọ. Àwọn ààyè-iṣẹ́ tí a fi pamọ́

Ọmọkunrin kan ti o wọ aṣọ buluu ti n wẹ ni awọn okuta ti o wa nitosi okun, o si n gba awọn boolu plastiki lati inu awọn irugbin omi lori Orin Benue. — Ọmọkunrin kan n ṣeto awọn boolu plastiki ni eti okun Benue River ni Nigeria, ọdun 2018. Awọn eniyan ti n gbe ni ayika awọn omi-omi ti o ni ibajẹ ti wa ni iṣẹ lori wọn. Photo: Ummigarba, CC BY-SA 4.0

Ṣe ẹkọ, ki o si jẹ ki wọn ṣe ẹkọ fun ọ. Ṣẹda ohun ti o mọ nipa iwadi, aabo ilera, awọn eto imulo tabi ilera, ki o si kọ bi ohun gbogbo ṣe n ṣiṣẹ nibẹ. Fi àwọn ìmọ̀ atí àwọn ààyè-iṣẹ́ mìíràn pamọ́, kò ní igbẹkẹle.
Ṣe aabo. Awọ ti a fi bajẹ n mu aisan ati kemikali lọ. Jẹ ki o tẹle awọn imọran irin-ajo ti ijọba rẹ, gba awọn abẹwo ti ile iwosan irin-ajo ṣeduro, ko le lọ si tabi mu omi lati awọn okun wọnyi, ati igbẹkẹle awọn ofin ati awọn aṣa agbegbe.
Fi hàn. Àwọn Local Solar System Foundation ko ṣe ṣeto, sponsor tabi san fun irin ajo. Gbogbo ẹnikẹni ti o ba ṣe iranlọwọ, o ṣe bi ẹniti o n ṣiṣẹ fun ararẹ ni igbẹkẹle ati pe ko gba owo ni orukọ wa.

Tí o bà lọ́wọ́, sọ fun wa ohun tí o tì kọ̀ nípa fọọmù ààyè-iṣẹ́, ki o si rónú nipa ibẹrẹ awọn ìṣàmúlò-ètò agbegbe ki iṣẹ́ náà lè pẹ̀lú ibi tí o tì n gbè.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé

World Health Organization, Awọn iroyin-ilẹ-iṣe (2023)
UN-Water, Igbese lori itọju omi ibajẹ, 2024 imudojuiwọn
Diaz ati Rosenberg (2008), Igbàdálẹ̀ àwọn ààyè tí a pàṣẹ fun ekòsítàmì omi, Science 321
Breitburg ati (2018), Igbatí a tìpádé ọ̀fẹ́ oxygení nínú oke-nlá gbogbónọ̀kan atí awọn omi okun, Science 359
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò EPA, Ìpapọ̀ àwọn nǹkan tí ǹjẹ́
UN-Water, Ìdáràn àwọn afẹ́fẹ́ àti àwọn afẹ́fẹ́ tí a fi pamọ́
World Health Organization, Sanitation fact sheet (2024)
Àwọn àkọlé (2021), More than 1000 rivers account for 80% of global riverine plastic emissions into the ocean, Science Advances 7; river data explorer atí fáìlì àwọn àkọsilẹ̀ lati The Ocean Cleanup
Lebreton ati (2017), Igbakugba ti a fi wẹ awọn okun, Awọn ibaraẹnisọrọ Ilẹ 8
Schmidt, Krauth ati Wagner (2017), Igbale-ajo ti awọn ohun elo plastiki nipasẹ awọn omi okun lọ si okeere, Environmental Science and Technology 51
Àwọn àkọlé (2018), Igbanilẹnu iwọle China ati ipa rẹ lori iṣowo awọn ohun elo ti a fipa mu awọn ohun elo plastiki, Science Advances 4
Human Rights Watch (2012), Toxic Tanneries: Awọn ipa ti ilera ti aṣọ Hazaribagh Bangladesh
Marselina, Rahmi ati Nurhayati (2025), Ìdárà àwọn afẹ́fẹ́ tí o pọ̀ju Citarum, Heliyon 11
Iṣẹ́guǹ Ìjọbà Nínú Agbègbè, Awọn iṣẹ́ Ọlọ́run
WWF (2018), Lọ si inu ibọn ti a fi kun epo: ṣii Mediteranean kuro ninu awọn ipalara epo
Àwọn àkọlé (2015), Awọn igbimọ ti a fi kun awọn ohun elo ni okun Mediteranean, PLOS ONE 10
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò (2018), Iṣẹ́ afẹ̀fẹ́ nínú ibí tí a fi wẹ̀ nínú Mediteranean: ìdí atí ọnà kaǹkan, Marine Pollution Bulletin 129
Grelaud ati Ziveri (2020), Igbakeji ti awọn ohun elo omi ni awọn eti okun ti awọn erekusu Mediterania bi ipa ti irin-ajo ati idiwọ rẹ, Awọn iroyin imọ-jinlẹ 10
Àwọn àkọlé (2023), Quantification ati ki o ìjápọ ti microplastics ni Thermaic Gulf, ni North Aegean Sea, Science of the Total Environment 892
Àwọn àkọlé (2016), Ipo ti o ni agbara ti awọn boolu PET ni ayika okun, Awọn iroyin Scientific 6
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò (2015), Microplastics profile along the Rhine River, Scientific Reports 5
Lechner ati (2014), Igbàyé Danubè nínú awọ́: a potpourri tí a fi pamọ́ sinú afẹ̀fẹ́ plàstikù tí n gbàjumó jú awọn larvae ẹja lọ nínú afoǹ kejì to gàjú julọ̀ ni Europe, Environmental Pollution 188
European Union, Directive (EU) 2019/904 on the reduction of the impact of certain plastic products on the environment
Ministry of Environmental Protection of China, 2015 Report on the State of the Environment in China (2016, ni ede Chinese)
Ministry of Ecology and Environment of China, 2018 bulletin, 2019 bulletin ati 2025 bulletin lori ipo ti ecology ati ayika China (ni Chinese)
Igbakeji Alakoso ti China (2015), Awọn Aṣẹ-iṣe fun Itọju ati Idaabobo Ibajẹ Afẹfẹ (ni ede Chinese)
Gbogbogbo Oṣiṣẹ ti CPC Central Committee ati Gbogbogbo Oṣiṣẹ ti State Council (2016), Opinions lori ifowosowopo kikun ti eto olori omi (ni Chinese)
Awọn ofin Igbàra-ìmú ati Ìdájọ́ Ìpajúwe Afẹ́fẹ́ Afẹ́fẹ́ Afẹ́fẹ́ ti Òṣùbàlẹ̀ China (tí a fi pamọ́ ní ọdun 2017)
Awọn ofin aabo oju-ilẹ-ilẹ Yangtze ti Orilẹ-ede China (2020, ni ipa 2021)
National Development and Reform Commission ati Ministry of Ecology ati Environment (2020), Opinions lori igbẹkẹle ti o pọ si ti iṣakoso ti awọn ipalara plastiki (ni ede Chinese)
Xinhua (2026), Awọn eniyan ti o ni ifẹ-ọkan ti ko ni ifẹ-ọkan Yangtze n dagbasoke ni China
The Guardian (2013), Rivers of blood: the dead pigs rotting in China’s water supply
Zoological Society of London (2026), Ipinle ti Thames
Tideway, Ìjádè London Tideway àti Nipa Tideway
International Commission for the Protection of the Rhine, The turning point: the Sandoz accident, Salmon 2000 ati Salmon 2020 ati registrated adult salmon ni awọn ile-iṣẹ ijẹrisi
NPR (2019), 50 ọdun sẹyin, ibajẹ Cuyahoga River ti a pe ni ọmọ poster fun Clean Water Act
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò EPA, Ìtàn Àwọn Ìṣẹ́ Afẹ́fẹ́ Afẹ́fẹ́ ati Agbègbè Òkè Cuyahoga River
National Library Board Singapore, Mouth of the Singapore River ati Singapore River (ìríyé ìtàn)
PUB Singapore (2008), Ibi ti afẹfẹ (aṣàfilọ́lẹ̀)
Robinson ati Hopton (2011), Project Iṣẹ́ Tuntuǹ Tí A Ṣìṣè Nínú Ojú-ayè Cheonggyecheon, Ìṣàfilọ́lẹ̀ Ìṣàfilọ́lẹ̀ Ìṣàfilọ́lẹ̀
France 24 (2024), Women’s triathlon begins at Paris Games after tests confirm Seine water quality
France 24 / AFP (2025), Seine ti da a silẹ fun awọn olorin-omi Paris lẹhin igbimọ ọdun mẹwa
Massachusetts Water Resources Authority, Ìtàn àwọn ìṣàmúlò-ètò àwọn afẹ́fẹ́ ati Boston Harbor, awọn ojú-ìrin-ajò àti àwọn ibi-ìwọ̀n
Ìṣàfilọ́lẹ̀ Òǹlè, Ìrin-ajo, Óǹlè, Àwọn àgbèkalẹ̀ Ìròyìn ati FAQ
Waterfront Partnership of Baltimore, [Mr. Ìjádé àwọn àyọkà ìṣàfarawékọ́https://www.mrtrashwheel.com/trash-interception) ati bi o ṣe n ṣiṣẹ
Waterkeeper Alliance, Nipa wa
Ocean Conservancy, Ìṣàfihàn Ìwọ́oorun Ìtàn-òkè
Àwọn àkọlé àwòrán Surfrider Foundation, Blue Water Task Force
Thames21, Nipa wa
BBC News (2001), A tale of two rivers
Àwọn Ìwọ́ Thames, Ìjádè Òkè Thames
The Guardian (2025), Awọn alaye omi Thames ṣafihan awọn ipadabọ ti o ni agbara ninu awọn okun ti n pọ si 50% ni ọdun 2024
Environment Agency (2026), Igba ti o kere ju ati igba kukuru ju ti awọn ibajẹ omi-omi ni ọdun 2025, awọn alaye iwadii tuntun ṣafihan
Northeast Ohio Regional Sewer District, Ìtàn: wòyé, Òsì Cuyahoga tí wọ́n pà lọ́wọ́lọ́wọ́ nígbà wò lórí ọdun 1969?, Awọn ìpàdé àwọn afẹ̀fẹ́ sewer tí a bà fi hàn, Project Clean Lake ati Ìtàn: bí a tì gba ẹ̀mí wà lọ́wọ́lẹ̀ lọ́wọ́lẹ̀ lọ́wọ́lẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò EPA, Cuyahoga Gorge Dam Great Lakes Legacy Act clean-up
Ministry of the Environment of Japan, Lessons from Minamata Disease and Mercury Management in Japan
National Institute for Minamata Disease, Awọn ibeere ati awọn idahun
The Asahi Shimbun (2024), Ijọba ti yọ awọn ẹsun ti a fi n ṣe igbimọ ni iṣẹlẹ Minamata
National Library Board Singapore, Iṣàfarawé Afoǹ Singapore
PUB, Ajọ Iṣẹ́ Ìgbárálẹ̀ Ìwọ́ Nàíjíríà, Marina Barrage
Galelli, Castelletti ati Goedbloed (2015), Iṣakoso ti o ni agbara giga ti didara omi ati iye ninu awọn adagun-omi ilu, Iwadii Awọn orisun Iwọ-oorun 51
Jones (2006), Ìdárà Awọ̀ atí ìgbà iwẹ̀ nínú Mersey estuary, Ìngẹli: àwọn ìrìn-àjò, Marine Pollution Bulletin 53
Jones (2000), The Mersey estuary: pada lati awọn ti o ku? Tí a bà dáwọ́lú àwọn ìṣàfarawé àwọn àjẹ̀fún ọdun 150
Mersey Basin Campaign, The legacy ati The Mersey ni àwọn iṣẹ́jù mẹtà (aṣàfilọ́lẹ̀)
Àwọn àkọlé (2020), Ipadabọ ti a ti ṣe ikole ilu: iyẹwu-ọna, de-iṣowo ati ipadabọ ti awọn basins-basin ti o ku ni Mersey, Marine Pollution Bulletin 156
Àwọn Ìgúnrégé Agbará Ìgbà, Deer Island Treatment Plant, Combined sewer overflows àti Joint public notice, Charles River (2023)
Ṣẹ̀dá Ìjádè/Ṣẹ̀dá Óké (2025), Ìwọ̀n Boston tí wọ́n jẹ́ àwọn ìwọ̀n ilu tí a fi wẹ́ nínú orilẹ-edè náà
Ààyè Somerville, Ìṣàmúlò-ètò àwọn ìjánu-ìgbà ìsẹ́ inú afẹfẹ́ tí a fi pọ̀ jú lọ
Àwọn àgbèkalẹ̀ Ìtàn-òkè fún ìdárawọ́ Rhine, Ìpàdé Ekólòjì, Ìbàráyé nínú ìṣàfarawé ojú-ìwá, Nẹtírí, Ẹja ati Míkròpollutans
Capet, Beckers ati Grégoire (2013), Awọn oludari, awọn ọna ṣiṣe ati iyatọ igba pipẹ ti hypoxia akoko lori shelf ariwa-oorun okun Black, Biogeosciences 10
International Commission fun Ìdájọ́ Afoǹ Danube, Danube River Protection Convention, Nutrient pollution ati Danube River Basin Management Plan, ìfihàn 2021
Melbourne Water, Yarra River
Parliament of Victoria (2017), Yarra River Protection (Wilip-gin Birrarung murron) Act 2017
EPA Victoria, Ṣe a ṣe le wo iṣẹ́ didará omi ati Awọn ìṣàfilọ́lẹ̀ ìgbàyé iṣẹ́ didará omi
GMA News (2018), Awọn iṣẹ́ ìṣàkojọ́ Afoǹ Pasig ti wọ́n ṣe ni ayẹyẹ̀ akọkọ̀ ti Asia RiverPrize
Philstar (2019), Duterte abolishes Pasig River Rehabilitation Commission
ABS-CBN News (2025), Phase IV of Pasig River esplanade unveiled; site open to public beginning Monday
Ijọba ti o ṣe agbekalẹ eto aabo ni Ilu Ọstrelia, Awọn iroyin ọdun 2014 (aṣakojọ)
Rappler (2018), Iforukọsilẹ lori Pasig River Rehabilitation Commission (àfipamọ́)
Ìjọbá Aṣàfilọ́lẹ̀, Ìpàdé Ìgbàpadà Ẹ̀kọ́ Cheonggyecheon, ìwé-ìgbà kọ̀ǹpútà
The Korea Herald (2025), Two decades after revival, Seoul’s Cheonggyecheon flows with 8 times more fish, ati (2011), Cheonggyecheon stream in Seoul polluted with bacteria
The Guardian (2025), ‘Ẹnikẹni ni o ro pe o le fa aṣiṣe’: ọna irin-ajo ti Seoul yi pada di omi
Press Information Bureau, Government of India, Namami Gange (2026) ati Namami Gange (2025)
The Hindu (2025), Ni bayii CPCB sọ fun ile-ẹjọ ti o ni awọ-ara pe omi Maha Kumbh jẹ pipe fun iwẹ
Ilu Paris, Se baigner dans la Seine en 2024 et au-delà ati Baignades à Paris 2026 (ni ede French)
France 3 Paris Île-de-France / AFP (2025), Dépollution : des espèces de poisson disparues retrouvent leur habitat dans la Seine (ni French)
US EPA (1998), Ṣé iṣẹ́ ìdárálẹ̀wọ́ àwọn afẹ́fẹ́ omi-ìgbà: awọn ìṣàmúlò-ètò (akọsilẹ̀), ati (2004), Àjọ̀ṣepọ̀ fun àwọn etó ìdárálẹ̀wọ́ àwọn afẹ́fẹ́ omi-ìgbà
Thames Water (2025), 100-tonne Whitechapel fatberg discovered
BBC News (2017), ‘Monster’ fatberg wa ni abẹle London east sewer
Water UK, Fighting fatbergs, ati Bin the Wipe
NHS, Ṣe ni awọn ile-iwosan le ran ọ lọwọ; US EPA, Igbati o ba fi oogun lọ si ile
Àwọn àkọlé (2022), Igbanujẹ Iṣoogun ti awọn Omi-omi agbaye, PNAS 119
Gomina UK, Igbàyé àwọn iṣẹ́ ọ̀fẹ́ ati Ṣẹ̀dà ìròyìn ìwọ̀n
US EPA, Ìwọ̀n tí o lè ṣe nínú ilé rẹ̀ ati Ṣẹ̀dà àwọn ìròyìn-ìpàdé
United Nations, Ọjọ́ Ìṣàfarawe-Ìmọ̀ Wèrèsé; Ọjọ́ Ìṣàfarawe-Ìmọ̀ Wèrèsé
Àwọn Ìṣàfilọ́lẹ̀ Aabo Omi, Ìpàdé Ókè Bẹ́tìnì Tí Ǹwá ati Àjọṣepọ̀ Ẹ̀kọ́ Óké (2026)
Ocean Conservancy, Àwọn ìṣàmúlò-ètò Swell Tí A Ṣìdálẹ̀; Thames21, Ìtàn-ìpàdé
Earthwatch, FreshWater Watch; The Rivers Trust, Big River Watch ati Sewage ni awọn omi-ilẹ; Riverfly Partnership; EarthEcho Water Challenge; Water Rangers; Waterwatch Australia; Georgia Adopt-A-Stream
SEPA, Ṣẹ̀dá àwọn ìṣàfarawe-ìgbà inú ayika; EPA Ireland, Ṣé ẹ̀yàn inú ayika; EPA Victoria, Ṣẹ̀dá wa lọ́wọ́lọ́wọ́
European Environment Agency, Bathing water quality; US EPA, How’s My Waterway