Ρύπανση των ωκεανών και των υδάτων

Το νερό είναι ο μεγάλος διαλύτης του πλανήτη. Διαλύει τα μέταλλα από τα πετρώματα, μεταφέρει θρεπτικά συστατικά στα δάση και τα ψάρια και καθαρίζει τον εαυτό του καθώς κινείται. Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας αυτό ήταν αρκετό: οι άνθρωποι έριχναν τα απόβλητα στα ποτάμια και η φύση τα αραίωνε. Στη σημερινή κλίμακα, με περισσότερους από οκτώ δισεκατομμύρια ανθρώπους και βιομηχανική γεωργία σε κάθε ήπειρο, η αραίωση έχει σταματήσει να λειτουργεί εδώ και πολύ καιρό. Ό,τι ρίχνουμε στη στεριά φτάνει στη θάλασσα.

Πώς μολύνεται το νερό

Η ρύπανση φτάνει με δύο τρόπους. Σημειακές πηγές βγαίνουν από ένα σωλήνα: μια αποχέτευση, μια αποχέτευση εργοστασίου, ένα ορυχείο. Είναι εύκολο να βρεθούν και, με άδειες και επεξεργασία, είναι εύκολο να διορθωθούν. Διάχυτες πηγές έρχονται από παντού ταυτόχρονα: λιπάσματα και κοπριά που ξεπλένονται από τα χωράφια, λάδι και σκόνη ελαστικών που ξεπλένονται από τους δρόμους, φυτοφάρμακα που παρασύρονται από τις καλλιέργειες. Είναι πιο δύσκολο, επειδή κανένας ενιαίος σωλήνας δεν μπορεί να κλείσει.

Οι κύριοι ρύποι είναι:

• Θρεπτικά συστατικά. Άζωτο και φώσφορος από λιπάσματα, κοπριά και λύματα. Στο νερό τρέφονται με φύκια, τα οποία ανθίζουν, πεθαίνουν και σαπίζουν, καταναλώνοντας το οξυγόνο που χρειάζονται τα ψάρια.
• Παθογόνοι. Βακτήρια, ιοί και παράσιτα από μη επεξεργασμένα λύματα και ζωικά απόβλητα. Προκαλούν χολέρα, δυσεντερία, τυφοειδή πυρετό και διαρροϊκές ασθένειες.
• Χημικά. Βαριά μέταλλα όπως ο υδράργυρος και ο μόλυβδος, βιομηχανικοί διαλύτες, φυτοφάρμακα, φαρμακευτικά προϊόντα και τα αποκαλούμενα χημικά για πάντα (που σχεδόν δεν διασπώνται καθόλου.
• Ισφενδονισμός και θερμότητα. Το έδαφος από τη διάβρωση θόλωσε τα ποτάμια και έπνιξε τους υφάλους. Το ζεστό νερό από τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας μειώνει περαιτέρω το οξυγόνο.

Ποιος επηρεάζεται

Όλοι πίνουν μετά από κάποιον. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τουλάχιστον 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποίησε πηγή πόσιμου νερού που έχει μολυνθεί με περιττώματα το 2022, και 2,2 δισεκατομμύρια εξακολουθούσε να μην διαθέτει ασφαλές πόσιμο νερό. Το βάρος πέφτει περισσότερο στα παιδιά: το μη ασφαλές νερό, η αποχέτευση και η υγιεινή παραμένουν η κύρια αιτία θανάτων από διάρροια μεταξύ των νεότερων.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκεται η αποχέτευση. Το 2022, το 57% των ανθρώπων στον κόσμο θα χρησιμοποιούν ασφαλείς τουαλέτες. Περισσότεροι από 1.5 billion δεν είχαν καθόλου βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής, και 419 million εξακολουθούσαν να αφοδεύουν στο ύπαιθρο, σε υδρορροές του δρόμου, πίσω από θάμνους ή κατευθείαν στα ποτάμια και τα κανάλια. Το 2020, το 44% των οικιακών λυμάτων απορρίφθηκε χωρίς ασφαλή επεξεργασία (ΠΟΥ, 2024). Όπου δεν υπάρχει αποχέτευση, το ποτάμι γίνεται ένα.

Τα οικοσυστήματα πληρώνουν επίσης. Όπου πλούσια σε θρεπτικά συστατικά ποτάμια συναντούν τη θάλασσα, το οξυγόνο μπορεί να πέσει τόσο χαμηλά που τα ψάρια και τα οστρακοειδή πνίγονται. Αυτά τα Νεκρές ζώνες Ένα από τα μεγαλύτερα νησιά του Κόλπου του Μεξικού, που τροφοδοτείται από τον Μισισιπή. Σε όλο τον κόσμο, ο ανοικτός ωκεανός έχει χάσει επίσης το οξυγόνο του και οι παράκτιες περιοχές με χαμηλό επίπεδο οξυγόνου έχουν πολλαπλασιαστεί από τα μέσα του εικοστού αιώνα (Μπράιτμπουργκ και συνάδελφοι, 2018).

Μια νεκρή ζώνη είναι μια σκηνή εγκλήματος με χιλιάδες υπόπτους και κανένα όπλο.

Τα ποτάμια που μεταφέρουν τα περισσότερα

Μια χούφτα ποτάμια δείχνουν όλο το πρόβλημα ταυτόχρονα: λύματα, εργοστασιακά απόβλητα και πλαστικό, όλα στο ίδιο νερό, σε πόλεις που μεγάλωσαν γρηγορότερα από τους σωλήνες, τους κάδους και τις μονάδες επεξεργασίας τους. Το να τους κατονομάζουμε δεν έχει να κάνει με την ενοχή. Οι άνθρωποι που ζουν δίπλα σε αυτά τα ποτάμια είναι οι πρώτοι που υποφέρουν από αυτά, και πολλοί από αυτούς εργάζονται σκληρότερα για να τα επαναφέρουν.

Λύματα και καθημερινή ζωή

The Pasig runs through Metro Manila, home to more than 13 million people. Πολλά από τα σκουπίδια και τα λύματα της πόλης φτάνουν σε αυτήν μέσω μικρών ρεμάτων και καναλιών που περιβάλλονται από σπίτια που δεν έχουν σύνδεση αποχέτευσης και καμία τακτική συλλογή απορριμμάτων. Όταν έρχονται οι μουσώνες, όλα όσα βρίσκονται στο έδαφος ξεπλένονται μέσα σε λίγες ώρες. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται κατά μήκος της Ήχος Κουάλα Λουμπούρ, Μαλαισία Μάτια και Μίθις στη Βομβάη, και εκατοντάδες μικρότερα ποτάμια στις τροπικές περιοχές.

Εργοστάσια: βυρσοδεψεία και βαφές

Στη Ντάκα, τα βυρσοδεψεία του Χαζαριμπάγκ απελευθέρωναν εκτιμώμενο 21,600 cubic metres ακατέργαστο υγρό κάθε μέρα, φορτωμένο με χρώμιο, θείο και αμμώνιο, σε κανάλια που αποστραγγίζουν στο Buriganga (Human Rights Watch, 2012). Οι εργάτες, πολλοί από τους οποίους ήταν παιδιά, και οι γείτονες υπέστησαν πρώτα τις επιπτώσεις στην υγεία. Το δέρμα χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή παπουτσιών και τσαντών που πωλήθηκαν σε όλο τον κόσμο.

Στην Ιάβα, η Κίτρος Ο ποταμός είναι η κύρια πηγή πόσιμου νερού και άρδευσης για τη Δυτική Ιάβα. Μια μελέτη του 2025 αναφέρει ότι ο ποταμός έλαβε περίπου 35,5 τόνοι ανθρώπινων αποβλήτων κάθε μέρα το 2017, και αυτό είναι περίπου 90 τοις εκατό των 3.236 εργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας κατά μήκος του δεν υπήρχε επαρκής επεξεργασία λυμάτων, έτσι οι βαφές και τα χημικά πήγαιναν κατευθείαν στο νερό (Μαρσελίνα κ.ά., 2025). Το 2018 η Ινδονησία ξεκίνησε ένα εθνικό πρόγραμμα για την αποκατάσταση της λεκάνης που συγκεντρώνει την εθνική και τοπική κυβέρνηση, τις ένοπλες δυνάμεις, τις επιχειρήσεις και τις κοινότητες.

Η Γάγγη Ο ποταμός είναι ιερός για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους και παρέχει νερό σε μεγάλο μέρος της Ινδίας και του Μπαγκλαντές. Κατά μήκος της πορείας του, βιομηχανίες όπως βυρσοδεψεία και αποστακτήρια προσθέτουν τα απόβλητά τους στα λύματα των ταχέως αναπτυσσόμενων πόλεων. Το πρόγραμμα της Ινδίας, που ξεκίνησε το 2014, κατασκευάζει και παρακολουθεί μονάδες επεξεργασίας λυμάτων κατά μήκος του ποταμού και των παραποτάμων του (Εθνική Αποστολή για τον Καθαρό Γάγγη).

Πλαστικό

Το πλαστικό είναι ο πιο ορατός από αυτούς τους ρύπους, και αυτός που μπορούμε τώρα να υπολογίσουμε ποτάμι με ποτάμι. Δύο μεγάλες μελέτες χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα, ελεγμένα σε σχέση με μετρήσεις πεδίου, για να εκτιμήσουν πόσα πλαστικά μεταφέρει κάθε ποτάμι στη θάλασσα:

• Λεμπρέτον κ.ά. (2017) εκτιμώμενη 1,15 έως 2,41 εκατομμύρια τόνοι ετησίως από όλους τους ποταμούς, με τα κορυφαία 20 ποτάμια να μεταφέρουν τα δύο τρίτα, με επικεφαλής τον Γιανγκτσέ, τον Γάγγη και το Σι.
• Σμιτ και συν. (2017) πήγε περαιτέρω, υποδεικνύοντας ότι ακριβώς 10 ποτάμια μεταφέρουν το 88 με 95% του συνολικού φορτίου. Αυτή η ιδέα των «δέκα ποταμών» διαδόθηκε ευρέως, αλλά οι ίδιοι οι συγγραφείς προειδοποίησαν για την υψηλή αβεβαιότητα και νεότερες εργασίες δεν την υποστηρίζουν.
• Μέιερ και συν. (2021) ακολουθούνται τα απόβλητα από το σημείο όπου απορρίπτονται στο πλησιέστερο ρεύμα και στη συνέχεια στη θάλασσα, λαμβάνοντας υπόψη τις βροχοπτώσεις, τη χρήση γης και την απόσταση. Βρήκαν ότι περισσότερα από 1.000 ποτάμια μεταφέρουν το 80% από το πλαστικό του ποταμού στον ωκεανό, 0,8 έως 2,7 εκατομμύρια τόνοι το χρόνο και ότι τα μικρά ποτάμια που διασχίζουν μεγάλες πόλεις είναι από τα χειρότερα.

Η κατάταξη των ομάδων

Αυτές είναι οι δέκα εκβολές ποταμών με τις υψηλότερες εκτιμώμενες εκπομπές πλαστικών στο νεότερο μοντέλο. Τα στοιχεία είναι ενδιάμεσα σημεία μοντέλου για συνθήκες γύρω στο 2015, στρογγυλοποιημένα στους πλησιέστερους εκατό τόνους.

Αυτοί οι πίνακες περιγράφουν το παρελθόν. Και τα δύο μοντέλα χρησιμοποιούν δεδομένα για το 2015 περίπου, πριν τεθούν σε ισχύ πολλά πρόσφατα προγράμματα καθαρισμού, και κανένα δεν έχει επαναληφθεί για τους σημερινούς ποταμούς. Τα στοιχεία για τους ποταμούς Γιανγκτσέ, Σι και Χουανγκπού, για παράδειγμα, περιγράφουν τα ποτάμια της Κίνας πριν από δέκα χρόνια, όταν ο εθνικός καθαρισμός είχε μόλις αρχίσει, ενώ το στοιχείο του Πασίγκ προηγείται του νεότερου προγράμματος της Μανίλα. Τι συνέβη μετά, ποτάμι με ποτάμι, εξιστορείται στο ποταμοί που επέστρεψαν σε όλο τον κόσμο παρακάτω.

Βαθμός	Ποταμός	Χώρα	Εκτιμώμενο πλαστικό στη θάλασσα (τόνοι ετησίως)	Πηγή
1	Pasig	Φιλιππίνες	62,600	Μέιερ και συν. 2021
2	Τούλαχαν	Φιλιππίνες	13,500	Μέιερ και συν. 2021
3	Μάτια	Ινδία	13,400	Μέιερ και συν. 2021
4	Ήχος	Μαλαισία	12,800	Μέιερ και συν. 2021
5	Meycauayan	Φιλιππίνες	12,400	Μέιερ και συν. 2021
6	Pampanga	Φιλιππίνες	9,300	Μέιερ και συν. 2021
7	Λιβάνου	Φιλιππίνες	7,100	Μέιερ και συν. 2021
8	Γάγγη	Ινδία και Μπαγκλαντές	6,200	Μέιερ και συν. 2021
9	Ρίο Γκράντε ντε Τζανέιρο	Φιλιππίνες	5,300	Μέιερ και συν. 2021
10	Άγκνο	Φιλιππίνες	4,600	Μέιερ και συν. 2021

Το παλαιότερο μοντέλο κατατάσσει τις μεγάλες λεκάνες απορροής ποταμών, με ένα εύρος για κάθε μία:

Βαθμός	Ποταμός	Χώρα	Μέσο σημείο (τόνοι ετησίως)	Εύρος	Πηγή
1	Γιανγκτσέ	Κίνα	333,000	310.000 έως 480.000	Λεμπρέτ και συν. 2017
2	Γάγγη	Ινδία και Μπαγκλαντές	115,000	105.000 έως 172.000	Λεμπρέτ και συν. 2017
3	Χι	Κίνα	73,900	64.600 έως 114.000	Λεμπρέτ και συν. 2017
4	Χουανγκπού	Κίνα	40,800	33.500 έως 67.300	Λεμπρέτ και συν. 2017
5	Σταυρός	Νιγηρία και Καμερούν	40,300	33.800 έως 65.000	Λεμπρέτ και συν. 2017
6	Ακριβό	Ινδονησία	38,900	32.300 έως 63.700	Λεμπρέτ και συν. 2017
7	Αμαζόνας	Βραζιλία, Περού, Κολομβία και Εκουαδόρ	38,900	32.200 έως 63.800	Λεμπρέτ και συν. 2017
8	Pasig	Φιλιππίνες	38,800	32.100 έως 63.700	Λεμπρέτ και συν. 2017
9	Ιραουάντι	Μιανμάρ	35,300	29.700 έως 56.900	Λεμπρέτ και συν. 2017
10	Σόλο	Ινδονησία	32,500	26.500 έως 54.100	Λεμπρέτ και συν. 2017

Πόσο σίγουροι είναι αυτοί οι αριθμοί; Όχι πολύ, και είναι σημαντικό να το πούμε αυτό. Και τα δύο είναι πρότυπα: κανείς δεν έχει ζυγίσει το πλαστικό που αφήνει χίλια στόματα ποταμών. Το παγκόσμιο σύνολο του Μέιτζερ εκτείνεται σε συντελεστή μεγαλύτερο από τρία, και οι συγγραφείς περιγράφουν το μοντέλο τους ως ακριβές σε περίπου ένα συντελεστή δέκα όταν συγκρίνεται με τις μετρήσεις πεδίου. Τα δύο μοντέλα διαφωνούν επίσης για συγκεκριμένους ποταμούς. Ο Γάγγη πέφτει από 115.000 τόνους το χρόνο στο παλαιότερο μοντέλο σε περίπου 6.200 στο κύριο στόμιό του στο νεότερο, επειδή το νεότερο μοντέλο δίνει στο πλαστικό που πέφτει μακριά στην ενδοχώρα πολύ μικρότερη πιθανότητα να φτάσει στη θάλασσα: μεγάλο μέρος του πιάνεται στις όχθες του ποταμού, πίσω από φράγματα και στα ιζήματα κατά μήκος της διαδρομής. Άλλοι ποταμοί που αναφέρονται συχνά στη δημόσια συζήτηση, όπως ο Τσάο Πράγια στην Μπανγκόκ, ο Κελάνι στο Κολόμπο και ο Μίθι στη Βομβάη, εμφανίζονται επίσης μεταξύ των 50 μεγαλύτερων εκπομπών στον κατάλογο του νεότερου μοντέλου. Αυτό που συμφωνούν οι δύο μελέτες είναι το μοτίβο: το μεγαλύτερο μέρος του πλαστικού στα ποτάμια προέρχεται από μέρη όπου τα απορρίμματα δεν συλλέγονται, όπου οι άνθρωποι ζουν κοντά σε ποτάμια και όπου η έντονη βροχή ξεπλένει τη γη.

Ποτάμια που επέστρεψαν σε όλο τον κόσμο

Τα ποτάμια στους παραπάνω πίνακες δεν είναι χαμένη υπόθεση. Ποτάμια που είχαν διαγραφεί έχουν ξαναγίνει διαθέσιμα σε τέσσερις ηπείρους, σε πλούσιες και φτωχότερες χώρες, υπό πολύ διαφορετικές κυβερνήσεις. Κανένα από αυτά δεν καθαρίστηκε με μια εφεύρεση ή έναν νόμο. Κάθε περίπτωση παρακάτω απαντά στις ίδιες τέσσερις ερωτήσεις: τι πήγε στραβά, τι έγινε, τι μετρήθηκε και τι δεν έχει επιλυθεί ακόμα. Οι ομάδες κατατάσσονται κατά προσέγγιση με τη σειρά που ξεκίνησαν την κύρια εκκαθάριση τους.

Ο Τάμεσης, Λονδίνο

Τι πήγε στραβά. Τα αποχετευτικά έργα του Λονδίνου δεν μπορούσαν να συμβαδίσουν με την ανάπτυξη της πόλης. Μέχρι τη δεκαετία του 1950, είχε απομείνει τόσο λίγο οξυγόνο σε τμήματα του παλιρροϊκού Τάμεση που το 1957 κηρύχθηκαν βιολογικά νεκροί. Οι βικτοριανοί υπονόμοι μεταφέρουν επίσης τα όμβρια ύδατα, και όταν βρέχει δυνατά εξακολουθούν να ξεχειλίζουν στον ποταμό.

Τι έγινε. Η κατασκευή του σιδηροδρομικού σταθμού ξεκίνησε το 1960.BBC, 2001. ιστότοπος). Το 2014, η Thames Water ολοκλήρωσε την αναβάθμιση πέντε εργοστασίων επεξεργασίας, στο Beckton, Crossness, Riverside, Long Reach και Mogden. Το 2016, η Σήραγγα μήκους 7 χιλιομέτρων άρχισε να συλλαμβάνει περισσότερους από 5 εκατομμύρια τόνους λυμάτων το χρόνο που συνήθως διαρρέουν από τη μεγαλύτερη υπερχείλιση. Η σήραγγα Τάμεση, μήκους 25 χλμ., ένα έργο 4,6 δισεκατομμυρίων λιρών που πληρώθηκε από τους λογαριασμούς των πελατών της Thames Water, συνδέεται τώρα με αυτό, έτσι ώστε το σύστημα να μπορεί να αποθηκεύσει 1,6 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ομβρίων υδάτων· έχει συνδεθεί πλήρως και λειτουργεί από τον Φεβρουάριο του 2025, και αναμένεται να μειώσει τις διαρροές στον παλιρροϊκό ποταμό από πάνω από πενήντα σε ένα τυπικό έτος σε περίπου πέντε (Thames Water; Tideway).

Τι μετρήθηκε. Το 1974 επέστρεψε ο πρώτος σολομός και μέχρι το 2001 ο ποταμός υποστήριζε 115 είδη ψαριών.BBC, 2001. ιστότοπος). The Zoological Society of London’s 2026 health check found dissolved oxygen rising over the long term from 2007 to 2024 and phosphorus falling since the 1990s; seahorses, eels, seals and even small sharks now live in the estuary (ZSL, 2026).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Ο ίδιος έλεγχος διαπίστωσε ότι τα νιτρικά εξακολουθούν να αυξάνονται από τα επεξεργασμένα λύματα και μια μικρή πτώση στα είδη ψαριών από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 που απαιτεί περισσότερη έρευνα. Αντίθετα από τη σήραγγα, οι υπερχειλίσεις και τα έργα επεξεργασίας της Thames Water διέρρευσαν λύματα για 298.081 ώρες το 2024, από 196.414 το 2023, σύμφωνα με ανάλυση των δεδομένων παρακολούθησης της εταιρείας (The Guardian, 2025). Σε όλη την Αγγλία, οι διαρροές μειώθηκαν κατά 35% το 2025, γεγονός που ο Οργανισμός Περιβάλλοντος λέει ότι οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε μια ξηρή χρονιά (Υπηρεσία Περιβάλλοντος, 2026).

Η Καγιαχόγκα, το Κλίβελαντ και ο νόμος των ΗΠΑ για το καθαρό νερό

Τι πήγε στραβά. Στις 22 Ιουνίου του 1969, ένας σπινθήρας από ένα περνώντας τρένο προκάλεσε φωτιά σε μια πετρελαιοκηλίδα στο Cuyahoga. Δεν ήταν η πρώτη φορά: η τοπική αποχετευτική περιφέρεια μετρά 13 πυρκαγιές στον ποταμό πριν από το 1969 (ΝΕΟΡΣΔ). Στη δεκαετία του 1970, πάνω από 9 δισεκατομμύρια γαλόνια συνδυασμένων λυμάτων και όμβριων υδάτων το χρόνο ξεχείλιζαν από τους υπονόμους της περιοχής στον ποταμό και τη λίμνη Έρι.ΝΕΟΡΣΔ).

Τι έγινε. Οι ψηφοφόροι του Κλίβελαντ είχαν ήδη εγκρίνει ένα ομόλογο 100 εκατομμυρίων δολαρίων για να καθαρίσουν τους υδάτινους δρόμους της πόλης, και ο δήμαρχος πήρε δημοσιογράφους στον ποταμό και κατέθεσε στο Κογκρέσο (ΕΡΤ, 2019.). Το 1972 το Κογκρέσο ψήφισε τον Νόμο για το Καθαρό Νερό, ο οποίος καθιστούσε παράνομη την απόρριψη ρύπανσης από σωλήνα στα αμερικανικά ύδατα χωρίς άδεια και πλήρωνε για νέες μονάδες επεξεργασίας λυμάτων (Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος). Το 1987 ο ποταμός ανακηρύχθηκε ως περιοχή ανησυχίας των Μεγάλων Λιμνών με εννέα επίσημα προβλήματα που έπρεπε να διορθωθούν. Από το 2011, το έργο καθαρισμού της λίμνης, ένα πρόγραμμα 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, διάρκειας 25 ετών που συμφωνήθηκε με τις ρυθμιστικές αρχές, έχει κατασκευάσει σήραγγες και αποθήκευση για να μειώσει τις υπερχειλίσεις από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια γαλόνια ετησίως σε 494 εκατομμύρια μέχρι το 2036 (ΝΕΟΡΣΔ).

Τι μετρήθηκε. Οι υπερχειλίσεις είχαν ήδη μειωθεί στο μισό μέχρι το 2000. Μέχρι το Δεκέμβριο του 2025, 76 από τα 78 έργα του Προγράμματος Καθαρής Λίμνης είχαν ολοκληρωθεί ή βρίσκονταν σε εξέλιξη, απομακρύνοντας 2 δισεκατομμύρια γαλόνια υπερχείλισης ετησίως. Τα ψάρια επέστρεψαν: περισσότερα από 60 είδη βρέθηκαν στον ποταμό μέχρι το 2014 (ΝΕΟΡΣΔ). Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος έχει αφαιρέσει πέντε από τα εννέα επίσημα προβλήματα: κακή εμφάνιση (2017), όρια στην κατανάλωση ψαριών (2019), φύκια (2021), όγκους ψαριών (2023) και κλείσιμο παραλιών (2024) (Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Τέσσερα προβλήματα παραμένουν: οι πληθυσμοί των ψαριών και της άγριας ζωής, η ζωή στην κοίτη του ποταμού, η βυθοκόρηση του ναυτικού καναλιού και η απώλεια του οικοτόπου των ψαριών. Πίσω από το φράγμα του φαραγγιού, που χτίστηκε το 1911, περίπου 865.000 κυβικά μέτρα μολυσμένου ιζήματος καθαρίζονται από το 2025 πριν το φράγμα μπορεί να αφαιρεθεί (Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος).

Ξενοδοχεία κοντά σε Μελβούρνη

Τι πήγε στραβά. Πριν τα λύματα της Μελβούρνης μεταφερθούν σε μια φάρμα επεξεργασίας στο Γουέρριμπι από το 1897, ο Γιάρα περιγράφηκε ως ένας από τους πιο βρώμικους ποταμούς του κόσμου.Νερό στη Μελβούρνη). Καθώς η πόλη μεγάλωνε, οι φάρμες, οι δρόμοι και τα αποχετευτικά δίκτυα συνέχιζαν να προσθέτουν ρύπανση.

Τι έγινε. Η αποχέτευση ήταν η πρώτη κίνηση, και ο ποταμός έχει βελτιωθεί σημαντικά από τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 (ίδια πηγή). Το 2017 η Βικτώρια ψήφισε τον νόμο για την προστασία του ποταμού Γιάρα (ένας νόμος που αντιμετωπίζει τον ποταμό ως μια ζωντανή και ολοκληρωμένη φυσική οντότητα, και ίδρυσε το Συμβούλιο Μπιράρουνγκ για να συμβουλεύσει σχετικά με αυτό.Βικτωριανή νομοθεσία).

Τι μετρήθηκε. Η άνω Γιάρα παρέχει περίπου το 70% του πόσιμου νερού της Μελβούρνης.Νερό στη Μελβούρνη). Από το Δεκέμβριο του 2013, η κρατική υπηρεσία περιβάλλοντος έχει ελέγξει τα βακτήρια σε τέσσερα δημοφιλή σημεία και δημοσιεύει προβλέψεις κολύμβησης για αυτά (Βικτώρια).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Η ποιότητα του νερού εξακολουθεί να επιδεινώνεται κατάντη, λόγω της γεωργίας, της αστικής ανάπτυξης και των ομβρίων υδάτων (Νερό Μελβούρνης). Δύο από τις τοποθεσίες πρόγνωσης, το Κιού και η Λάνσινγκ Πλέις, προβλέπονται πάντα ως κακές για κολύμπι (Βικτώρια).

Κόλπος της Μιναμάτα, Ιαπωνία

Τι πήγε στραβά. Για χρόνια, ένα χημικό εργοστάσιο που διευθύνεται από την εταιρεία Chisso απελευθέρωνε μεθυλυδράργυρο, ένα υποπροϊόν της παραγωγής ακεταλδεΰδης, στον κόλπο Minamata. Τα ψάρια και τα οστρακοειδή το απορρόφησαν, όπως και οι άνθρωποι και τα ζώα που τα έτρωγαν. Η δηλητηρίαση αναγνωρίστηκε επίσημα ως ασθένεια το 1956. Το εργοστάσιο σταμάτησε τη διαδικασία τον Μάιο του 1968, και η κυβέρνηση επιβεβαίωσε την αιτία ότι ο Σεπτέμβριος (Υπουργείο Περιβάλλοντος της Ιαπωνίας).

Τι έγινε. Το 1974, τέθηκαν δίχτυα στον κόλπο για να μην βγουν από αυτόν τα μολυσμένα ψάρια. Από το 1977 έως το 1990, περίπου 1,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ιζημάτων που περιείχαν περισσότερα από 25 μέρη ανά εκατομμύριο υδραργύρου βυθίστηκαν και σφραγίστηκαν σε 58 εκτάρια αποκαταστημένης γης. Το έργο κόστισε περίπου 48 δισεκατομμύρια γιεν, από τα οποία η Chisso πλήρωσε περίπου 30 δισεκατομμύρια και οι εθνικές και περιφερειακές κυβερνήσεις περίπου 9 δισεκατομμύρια η καθεμία (ίδια πηγή).

Τι μετρήθηκε. Τα επίπεδα υδραργύρου σε επτά είδη ψαριών παρέμειναν κάτω από τα προσωρινά όρια για τρία συνεχόμενα χρόνια, και το 1997 ο κυβερνήτης δήλωσε τον κόλπο ασφαλή και τα δίχτυα απομακρύνθηκαν (ίδια πηγή).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Ο κόλπος ανακάμψει μέσα σε δεκαετίες, οι άνθρωποι όχι. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024, 3.000 άνθρωποι είχαν επισήμως πιστοποιηθεί με τη νόσο της Μιναμάτα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από μια δεύτερη έκρηξη στη Νιιγκάτα, και 304 από αυτούς ήταν ακόμα ζωντανοί (Πηγή: Ιαπωνία).Εθνικό Ινστιτούτο για τη Νόσο της Μιναμάτα). About 11,000 more people qualified for relief under a political settlement reached in 1995, more than 48,000 applied under a relief law passed in 2009 (Ministry of the Environment of Japan), and courts are still deciding claims: in 2023 an Osaka court recognised all 128 plaintiffs in one case, while in 2024 a Kumamoto court rejected 144 because the time limit had passed (Asahi Shimbun, 2024).

Ο ποταμός της Σιγκαπούρης

Τι πήγε στραβά. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, ο ποταμός Σιγκαπούρης και η λεκάνη απορροής του Καλάνγκ ήταν γεμάτα σκουπίδια, λύματα και εγκαταλελειμμένα σκάφη. Τα απόβλητα από τις φάρμες χοίρων και παπιών, τα εμπορικά καταστήματα στην αυλή, οι πλανόδιοι πωλητές και τα σπίτια χωρίς αποχετευτικό σύστημα έρεαν κατευθείαν στο νερό.

Τι έγινε. Στις 27 Φεβρουαρίου του 1977 ο πρωθυπουργός Λι Κουάν Γιου έθεσε ως στόχο να καθαριστεί ο ποταμός σε δέκα χρόνια. Κατά μήκος της λεκάνης απορροής του ποταμού και της γειτονικής Λεκάνης Καλλάνγκ, χιλιάδες οικογένειες καταληψιών επανεγκαταστάθηκαν, ενώ μεταφέρθηκαν 610 εκμεταλλεύσεις χοίρων, περίπου 500 εκμεταλλεύσεις παπιών, περισσότερα από 2.800 καταστήματα πίσω από τις αυλές και περίπου 5.000 πλανόδιοι πωλητές. Τα 800 φορτηγά που συνωστίζονταν στον ποταμό μεταφέρθηκαν στο Πασίρ Παντζάνγκ το 1983. Το κόστος της κατασκευής του ανεγέρθηκε από το Εθνικό Συμβούλιο Βιβλιοθηκών σε περίπου 300 εκατομμύρια δολάρια Σιγκαπούρης, χωρίς να υπολογίζεται η αποζημίωση επανεγκατάστασης.Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος).

Τι μετρήθηκε. Το 1987, όταν τελείωσε η εκστρατεία, τα ψάρια και οι γαρίδες αναπαράγονταν και πάλι στον ποταμό.Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος). Το φράγμα Μαρίνα, που ολοκληρώθηκε το 2008, μετέτρεψε τις εκβολές του ποταμού σε δεξαμενή γλυκού νερού στο 2010, με λεκάνη απορροής 10,000 εκταρίων (PUB).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Δεν μπορέσαμε να βρούμε δημοσιευμένη μακροχρόνια καταγραφή της ποιότητας του νερού του ποταμού. Μια μελέτη του 2015 σημειώνει ότι η νέα δεξαμενή, μια πρώην εκβολή ποταμού, εξακολουθεί να πάσχει από υψηλή αλατότητα (Γαλέλι και συν., 2015).

Βορειοδυτική Αγγλία, Ηνωμένο Βασίλειο

Τι πήγε στραβά. Δύο αιώνες βιομηχανίας και τα λύματα εκατομμυρίων ανθρώπων έκαναν τον ποταμό Μέρσεϋ έναν από τους πιο μολυσμένους ποταμούς στην Ευρώπη, και το 1985 αποκλήθηκε ο πιο μολυσμένος εκβολής του ποταμού στο Ηνωμένο Βασίλειο (Εκστρατεία της Λεκάνης του Μέρσεϋ). Στη δεκαετία του 1970, μεγάλα τμήματα της ανώτερης εκβολής δεν είχαν καθόλου οξυγόνο το καλοκαίρι, σε κάθε κατάσταση παλίρροιας (Αθήνα, 2006).

Τι έγινε. Η εκστρατεία της λεκάνης του Μερσέι διήρκεσε 25 χρόνια, από το 1985 ως το 2010, ενώνοντας την κυβέρνηση, την εταιρεία νερού, τη βιομηχανία και τις κοινοτικές ομάδες (Εκστρατεία της Λεκάνης του Μέρσεϋ). Ακολούθησαν νέα και αναβαθμισμένα έργα επεξεργασίας και βιομηχανικοί έλεγχοι απορρίψεων: μέχρι το 2006 είχαν δαπανηθεί περισσότερα από £1 δισεκατομμύριο (Αθήνα, 2006).

Τι μετρήθηκε. Το ημερήσιο φορτίο οργανικής ρύπανσης (ΒΟΔ) που εισέρχεται στις εκβολές του ποταμού μειώθηκε από περισσότερους από 300 τόνους το 1972 σε λίγο περισσότερους από 50 τόνους το 2000 (Αθήνα, 2000). Το χαμηλότερο επίπεδο οξυγόνου που καταγράφηκε στην άνω εκβολή αυξήθηκε στο 48% του κορεσμού το 2001, στο 58% το 2002 και στο 65% το 2003. Τον Νοέμβριο του 2001, σολομός αλιεύτηκε στον ποταμό για πρώτη φορά μετά από περίπου μισό αιώνα και 26 παγιδεύθηκαν στο Woolston Weir το φθινόπωρο του 2002.Αθήνα, 2006).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Το καλοκαίρι, το οξυγόνο στο τμήμα του καναλιού που πρέπει να περάσει ο σολομός ήταν ακόμα πολύ φτωχό, περίπου 20%, γεγονός που εμποδίζει τα ψάρια να προχωρήσουν προς τα πάνω (ίδια πηγή). Οι ερευνητές που μελετούν την ανάκαμψη των εκβολών επισημαίνουν επίσης τη συνεχιζόμενη ανησυχία για τους παλιούς ρύπους που περνούν στην τροφική αλυσίδα (Χόκινς και συν., 2020).

Λιμάνι της Βοστώνης

Τι πήγε στραβά. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, τα λύματα της Βοστώνης έφταναν στο λιμάνι με μόνο βασική επεξεργασία και η λάσπη των λυμάτων απορρίπτονταν σε αυτό κάθε μέρα. Το 1987, 84 συνδυασμένες υπερχειλίσεις υπονόμων εξακολουθούσαν να απελευθερώνουν μη επεξεργασμένα λύματα και όμβρια ύδατα στο λιμάνι και τα ποτάμια του (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ).

Τι έγινε. Το 1985, ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο διέταξε τη νέα υπηρεσία νερού της περιοχής να κατασκευάσει κατάλληλη επεξεργασία λυμάτων. Η απόρριψη της ιλύος στο λιμάνι σταμάτησε το 1991, μια νέα μονάδα επεξεργασίας στο Νησί των Δεριών άνοιξε σταδιακά από το 1995 και το 2000 μια σήραγγα 9,5 μιλίων μετέφερε την επεξεργασμένη εκροή μακριά στα βαθιά νερά του Κόλπου της Μασαχουσέτης (Μασαχουσέτη Μπιτς).ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ). Το έργο του λιμανιού της Βοστώνης κόστισε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ). Ένα ξεχωριστό σχέδιο περίπου 906 εκατομμυρίων δολαρίων έκλεισε 34 από τις 84 υπερχειλίσεις και έχει σχεδιαστεί για να μειώσει τον όγκο που διαρρέεται σε ένα τυπικό έτος κατά 88 τοις εκατό (MWRA).

Τι μετρήθηκε. Η υπηρεσία ύδατος παρακολουθεί περισσότερα από 70 σημεία στο λιμάνι και τα ποτάμια του και δημοσιεύει τα δεδομένα, ενώ το κράτος ελέγχει τις παραλίες κάθε καλοκαίρι (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ). Η βαθμολογία του ποταμού Charles έχει αυξηθεί από D σε B ή καλύτερη από το 2004 (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ), και το 2025 κάθε μητροπολιτική παραλία από το Ναχάντ στο Ναντάσκετ σημείωσε πάνω από 80% για ασφαλή κολύμβηση, μια πρώτη (Σώστε το Λιμάνι/Σώστε τον Κόλπο, 2025).

Not solved yet. In a typical year the Charles River meets the bacteria standard for swimming only 48 percent of the time, and some overflows still miss their targets (MWRA, 2023). Ένα προσχέδιο ενημερωμένου σχεδίου υπερχείλισης είναι ανοιχτό για δημόσια σχόλια μέχρι τις 30 Οκτωβρίου 2026 (Πόλη του Σόμερβιλ).

Ο ποταμός Ρήνος

Τι πήγε στραβά. Για δεκαετίες ο Ρήνος μετέφερε τα απόβλητα μιας από τις πλέον βιομηχανοποιημένες περιοχές του κόσμου. Την 1η Νοεμβρίου του 1986, μια πυρκαγιά σε αποθήκη της Sandoz κοντά στη Βασιλεία ξέπλυνε μέχρι και 30 τόνους φυτοφαρμάκων στον ποταμό και σκότωσε ψάρια για εκατοντάδες χιλιόμετρα.

Τι έγινε. Οι χώρες κατά μήκος του ποταμού απάντησαν με το Πρόγραμμα Δράσης για τον Ρήνο το 1987: να μειώσουν στο ήμισυ τις εκπομπές 40 επικίνδυνων χημικών ουσιών εντός δέκα ετών και να καθαρίσουν τον ποταμό αρκετά ώστε να μπορέσει να επανέλθει ο σολομός (Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Ρήνου). Κατασκευάστηκαν και αναβαθμίστηκαν εγκαταστάσεις επεξεργασίας, ενώ άνοιξαν περάσματα για ψάρια γύρω από τα μεγάλα φράγματα στο Iffezheim το 2000 και στο Gambsheim το 2006 (ΔΕΑ).

Τι μετρήθηκε. Η ποσότητα των βαρέων μετάλλων στον ποταμό μειώθηκε σημαντικά μεταξύ του 1987 και του 2000 (ΔΕΑ). Το άζωτο που μεταφέρει ο Ρήνος στη θάλασσα μειώθηκε από περισσότερους από 443.000 τόνους το 1985 σε περίπου 272.000 τόνους το 2016 (ΔΕΑ). Ο σολομός άρχισε να κολυμπά από τη Βόρεια Θάλασσα στον ποταμό το 1990 και αναπαράγεται εκεί φυσικά από το 1994. Μέχρι περίπου το 2000, 63 είδη ψαριών είχαν επιστρέψει και τα ψάρια του Ρήνου, εκτός από το χέλι, ήταν ασφαλή για κατανάλωση (Σολομός 2020). Η επιτροπή τώρα απαριθμεί 71 είδη, με όλα τα ψάρια που είναι γνωστά από το παρελθόν του ποταμού πίσω εκτός από τον ευρωπαϊκό οξύρρυγχο (ΔΕΑ).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Οι σολομοί είναι ακόμα λίγοι: το πέρασμα ψαριών στο Κόμπλεντς μέτρησε 11 επιστρέφοντες ενήλικες το 2025 (Η ΔΕΑΠ μετρά). Περίπου τα δύο τρίτα του αζώτου προέρχονται τώρα από τη γεωργία και άλλες διάχυτες πηγές, τα βαρέα μέταλλα από διάχυτες πηγές είναι ακόμα πολύ υψηλά και οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας δεν αφαιρούν τα περισσότερα ίχνη φαρμάκων και άλλων μικρορυπαντών. Οι χώρες στοχεύουν να μειώσουν αυτά κατά τουλάχιστον 30% μέχρι το 2040 (ΔΕΑ).

Ο Δούναβης και η Μαύρη Θάλασσα

Τι πήγε στραβά. Λιπάσματα, κοπριά και λύματα από μια από τις μεγαλύτερες λεκάνες απορροής ποταμών της Ευρώπης έριξαν θρεπτικά συστατικά στη βορειοδυτική Μαύρη Θάλασσα. Από τις αρχές του 1970, το νερό κοντά στον πυθμένα της θάλασσας έμεινε χωρίς οξυγόνο κάθε χρόνο, και στο 1983 η περιοχή χαμηλού οξυγόνου κάλυπτε περίπου 20,000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (Capet et al., 2013).

Τι έγινε. Το 1994 οι χώρες της λεκάνης υπογράφουν στη Σόφια τη σύμβαση για την προστασία του ποταμού Δούναβη και από το 1998 συνεργάζονται μέσω της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Ποταμού Δούναβη, με κοινή παρακολούθηση και σχέδιο λεκάνης απορροής (ΔΕΠΔ).

Τι μετρήθηκε. Η επιτροπή αναφέρει ότι οι εκπομπές αζώτου στη λεκάνη μειώθηκαν κατά περίπου 30% και φωσφόρου κατά περίπου 50% σε διάστημα περίπου 15 ετών (ΔΕΠΔ). Η ζώνη χαμηλού οξυγόνου της Μαύρης Θάλασσας συρρικνώθηκε, αν και μια λεπτομερής μελέτη διαπίστωσε ότι η ανάκαμψη στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ήταν μικρότερη από ό,τι αρχικά θεωρήθηκε, και ήρθε κυρίως στη δεκαετία του 2000 (Καπέτ και συν., 2013).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Στο σχέδιο της λεκάνης απορροής του 2021, μόνο το 24% του μήκους του ποταμού είχε καλή οικολογική κατάσταση και το 36% καλή χημική κατάσταση, 624 εμπόδια εξακολουθούσαν να εμποδίζουν τη μετανάστευση των ψαριών, ο ευρωπαϊκός οξύρρυγχος είχε εξαφανιστεί στη λεκάνη απορροής και τα φορτία θρεπτικών συστατικών ήταν ακόμα πάνω από αυτά της δεκαετίας του 1960 (Περιβαλλοντική Επιτροπή).ΔΕΠΔ, 2021).

Ξενοδοχεία κοντά σε Μανίλα

Τι πήγε στραβά. Ο ποταμός μεταφέρει τα απόβλητα μιας μητροπολιτικής περιοχής με πληθυσμό πάνω από 13 εκατομμύρια ανθρώπους και κηρύχθηκε βιολογικά νεκρός τη δεκαετία του 1990.Ειδήσεις, 2018). Τον πρώτο λόγο έχει το νεότερο μοντέλο για τα ποτάμια που μεταφέρουν πλαστικό στη θάλασσα, αν και οι συντάκτες του σημειώνουν ότι το μοντέλο υπερεκτιμά τον σε σύγκριση με τις μετρήσεις που έγιναν το 2019 (Αθήνα: Εκδόσεις Κέδρος, 2021.).

What was done. From 1999 to 2019 the Pasig River Rehabilitation Commission cleared the banks and creeks. Μέχρι το 2018, όταν κέρδισε το πρώτο βραβείο ποταμού της Ασίας, είχαν επανεγκατασταθεί 18.719 οικογένειες που ζούσαν στις όχθες του ποταμού και είχαν αναπτυχθεί 17 από τους 47 παραπόταμους του ποταμού, ξεκινώντας με ένα πιλοτικό στο Estero de Paco το 2010 (GMA News). Η επιτροπή καταργήθηκε το 2019 (Εκδόσεις ΦΙΛΣΤΑΡ, 2019). Από τον Ιανουάριο 2024 ένα νέο πρόγραμμα, το Pasig Bigyang Buhay Muli, έχει χτίσει μια παραποτάμια πλατεία, της οποίας η τέταρτη φάση άνοιξε τον Οκτώβριο 2025 (ABS-CBN, 2025).

What was measured. The commission’s own report shows that organic pollution (BOD) in the river averaged 30.79 milligrams per litre from 2009 to 2014, against a standard of 7, and rose from 23.09 in 2012 to 39.03 in 2014; oxygen averaged only 2.85 milligrams per litre (PRRC, 2014). Ένας κρατικός έλεγχος του 2018 διαπίστωσε ότι το 96% των κονδυλίων για τον καθαρισμό των πλωτών οδών είχε χρησιμοποιηθεί, με ποσοστό μεταξύ 1 και 28% της προγραμματισμένης εργασίας (Rappler, 2018).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. - Γέφυρα. Δεν μπορέσαμε να βρούμε επίσημες μετρήσεις ποιότητας νερού από το 2014, επομένως δεν μπορούμε να πούμε αν ο ποταμός ανακάμπτει σήμερα. Τα ρυάκια δείχνουν ότι μπορεί να γίνει δρόμο με το δρόμο, δεν έχει ακολουθήσει ακόμα ολόκληρο το ποτάμι.

Ξενοδοχεία κοντά σε Σεούλ

Τι πήγε στραβά. Το ρέμα στο κέντρο της Σεούλ είχε καλυφθεί με σκυρόδεμα και έναν υπερυψωμένο αυτοκινητόδρομο.

What was done. Between 2003 and 2005 the city tore down the motorway and opened up 5.8 kilometres of stream, at a total cost of about 380 million US dollars (Landscape Architecture Foundation, 2011).

Τι μετρήθηκε. Μεταξύ 2003 και 2008 ο αριθμός των ειδών ψαριών αυξήθηκε από 4 σε 25, των πουλιών από 6 σε 36, των εντόμων από 15 σε 192 και των φυτών από 62 σε 308. Ο αέρας κατά μήκος του ρεύματος είναι 3,3 με 5,9 βαθμούς ψυχρότερος από ότι σε έναν παράλληλο δρόμο (Ίδρυμα Αρχιτεκτονικής Τοπίου), και το 2025 οι επιθεωρητές κατέγραψαν 33 είδη ψαριών, τα περισσότερα από την αποκατάσταση (Ο Κήρυκας της Κορέας, 2025).

Not solved yet. The stream is largely artificial: more than 48,000 tonnes of water a day are pumped into it, mostly treated water from the Han River plus groundwater, and its upkeep costs about 2.9 billion won a year (The Guardian, 2025). Το 2011, τα κολικόμορφα βακτήρια στο ρεύμα μέτρησαν πολλές φορές το πρότυπο για κολύμβηση (Η Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 2011).

Ο Γάγγη, Ινδία

Τι πήγε στραβά. Ο Γάγγη είναι ιερός για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους και παρέχει νερό σε μεγάλο μέρος της Ινδίας και του Μπαγκλαντές. Κατά μήκος της πορείας του, βιομηχανίες όπως βυρσοδεψεία και αποστακτήρια προσθέτουν τα απόβλητά τους στα λύματα των ταχέως αναπτυσσόμενων πόλεων.

Τι έγινε. Το πρόγραμμα της Ινδίας, που ξεκίνησε το 2014, κατασκευάζει και παρακολουθεί μονάδες επεξεργασίας λυμάτων κατά μήκος του ποταμού και των παραποτάμων του (Εθνική Αποστολή για τον Καθαρό Γάγγη). Ο προϋπολογισμός του ήταν 20.000 εκατομμύρια ρουπίες μέχρι τον Μάρτιο του 2021 και 22.500 εκατομμύρια ρουπίες για μια δεύτερη φάση μέχρι το 2026. Μέχρι τον Μάρτιο του 2026, είχαν δαπανηθεί 21.340 εκατομμύρια ρουπίες και ολοκληρώθηκαν 355 από τα 524 εγκεκριμένα έργα (Γραφείο Πληροφοριών Τύπου, 2026), και μέχρι τον Μάρτιο του 2025 είχαν κατασκευαστεί ή αποκατασταθεί εγκαταστάσεις επεξεργασίας ικανές να διαχειρίζονται 3.446 εκατομμύρια λίτρα λυμάτων την ημέρα (Γραφείο Πληροφοριών Τύπου, 2025).

Τι μετρήθηκε. Τα βακτήρια των περιττωμάτων έχουν μειωθεί στις περιοχές που παρακολουθούνται από την κυβέρνηση: η μέση καταμέτρηση στο Βαρανάσι μειώθηκε από 2.500 ανά 100 χιλιοστόλιτρα το 2014 σε 790 το 2025, και στο Γκάντι στην Πάτνα από 5.400 σε 2.200, έναντι ενός ορίου κολύμβησης 2.500 (Πηγή:Γραφείο Πληροφοριών Τύπου, 2026).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Το 2025 το πρότυπο κολύμβησης για τα βακτήρια των περιττωμάτων πληρούταν μόνο σε ορισμένα τμήματα του Ούταρ Πραντές, του Μπιχάρ και της Δυτικής Βεγγάλης, ενώ η οργανική ρύπανση ήταν πολύ υψηλή από το Φαρουχαμπάντ μέχρι την Κανπούρ και από τη Μίρζαπουρ ως τη Γκαζιπούρ (ίδια πηγή). During the Maha Kumbh festival in 2025, the first report of the Central Pollution Control Board found the water at monitored sites unfit for bathing on several occasions; a revised report later gave a median within the limit (The Hindu, 2025).

Ποταμοί της Κίνας και του Γιανγκτσέ

What went wrong. In 2015 only 64.5 percent of China’s national monitoring points on rivers and lakes had water of Grade I to III, the grades that can be treated for drinking, and 8.8 percent were worse than Grade V, fit for almost nothing (Ministry of Environmental Protection, 2016). Τον Μάρτιο του 2013 περισσότερα από 16.000 νεκροί χοίροι Τα πτώματα είχαν τραβηχτεί από τον ποταμό Χουανγκπού και τους παραποτάμους του, που βρίσκονται κατά μήκος της Σαγκάης, μιας πηγής νερού βρύσης για την πόλη, αφού οι αγροκτήματα κατά μήκος του ποταμού έριξαν τα πτώματα στον ποταμό (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 2013).

What was done. In April 2015 the State Council issued an Action Plan for Water Pollution Prevention and Control, known as the “Water Ten”, with targets for 2020: more than 70 percent of water in the seven main river basins at Grade III or better, polluting small factories closed, livestock farms moved away from sensitive water and about 95 percent of city sewage treated (State Council, 2015). Από το 2016 σε κάθε ποτάμι και λίμνη δόθηκε ένας «αρχηγός ποταμού», ένας διορισμένος υπάλληλος υπεύθυνος για τα νερά του και αξιολογείται με βάση τα αποτελέσματα (Γενικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ και του Κρατικού Συμβουλίου, 2016; Νόμος περί Πρόληψης και Ελέγχου της Ρύπανσης των Υδάτων, άρθρο 5). Μέχρι το 2018, 97.8 τοις εκατό των μεγαλύτερων βιομηχανικών πάρκων είχαν κεντρική επεξεργασία λυμάτων με παρακολούθηση και μέχρι το 2019 οι πόλεις είχαν καθαρίσει τα 2,513 από τα 2,899 «μαύρα και δυσώδη» αστικά υδατικά συστήματα που είχαν προσδιορίσει (Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος, δελτία 2018 και 2019). Ένας νόμος προστασίας του ποταμού Γιανγκτσέ, που ισχύει από τον Μάρτιο του 2021, απαγορεύει νέες χημικές εγκαταστάσεις εντός ενός χιλιομέτρου από τον ποταμό και τους παραπόταμούς του (Νόμος προστασίας του ποταμού Γιανγκτσέ), και η εμπορική αλιεία στον Γιανγκτσέ έχει απαγορευτεί για δέκα χρόνια από το 2021, με υποστήριξη για τους αλιείς που σταμάτησαν (Σινχουά, 2026).

Τι μετρήθηκε. Μέχρι το 2025, 91,4 τοις εκατό των εθνικών σημείων παρακολούθησης ήταν σε Βαθμίδα Ι έως και 0,6 τοις εκατό Στη λεκάνη του Γιανγκτσέ, το 98,9% των 1.016 σημείων ήταν στο Βαθμό Ι έως ΙΙΙ (Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος, 2026). Ο αριθμός των χιμπατζήδων του Γιανγκτσέ αυξήθηκε από περίπου 1.249 στην έρευνα του 2022 σε 1.426 και καταγράφηκαν 351 είδη ψαριών στη λεκάνη το 2021 έως το 2025, 43 περισσότερα από ό, τι πριν από την απαγόρευση της αλιείας (Σινχουά, 2026).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Το 2025, το 28,4% των μεγάλων λιμνών και ταμιευτήρων ήταν ακόμα υπερβολικά λιπασματοποιημένα, και η μεγαλύτερη άνθηση φυκιών στο Ταϊχού κάλυπτε το ένα πέμπτο της λίμνης. Ο φώσφορος παραμένει ο κύριος ρύπος στο κύριο ρεύμα του Γιανγκτσέ (Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος, 2026). Οι βαθμοί νερού δεν μετρούν το πλαστικό: μια σταδιακή απαγόρευση σε ορισμένα πλαστικά μίας χρήσης ξεκίνησε το 2020 (ΕΛΓΑ και Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος, 2020), αλλά δεν μπορέσαμε να βρούμε μια νέα μετρημένη εκτίμηση του πλαστικού που μεταφέρει ο Γιανγκτσέ στη θάλασσα. Το δίκτυο παρακολούθησης αυξήθηκε επίσης από 967 σημεία το 2015 σε 3.641 από το 2021, επομένως τα πρώιμα και τα τελευταία στοιχεία δεν είναι αυστηρά συγκρίσιμα.

Ο Σηκουάνα, το Παρίσι

Τι πήγε στραβά. Η κολύμβηση στον Σηκουάνα απαγορεύτηκε το 1923. Οι παλιοί υπονόμοι του Παρισιού μεταφέρουν τόσο λύματα όσο και όμβρια ύδατα, και τις βροχερές ημέρες ξεχειλίζουν στον ποταμό. Πολλά σπίτια που βρίσκονται κατάντη του ποταμού ήταν επίσης λανθασμένα συνδεδεμένα με αποχετεύσεις όμβριων υδάτων. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, μόνο περίπου τρία είδη ψαριών βρέθηκαν στον ποταμό γύρω από το Παρίσι (Γαλλία 3 / ΑΠΕ, 2025).

Τι έγινε. Από το 2015, ένα σχέδιο κολύμβησης έχει επενδύσει περισσότερα από 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε δεξαμενές αποθήκευσης, επισκευές υπονόμων, μονάδες επεξεργασίας και τη διόρθωση περίπου 23.000 ελαττωματικών συνδέσεων νοικοκυριών. Μια δεξαμενή αποθήκευσης στο Άουστερλιτς μόνο κρατά 50.000 κυβικά μέτρα και λειτουργεί από τον Μάιο του 2024 (Πόλη του Παρισιού). Το Ολυμπιακό τρίαθλο και ο μαραθώνιος κολύμβησης θα διεξαχθούν στον ποταμό το 2024, αν και η βροχή ανάγκασε καθυστερήσεις (ΗΠΑ 24, 2024).

Τι μετρήθηκε. Στις 5 Ιουλίου 2025 άνοιξαν τρεις δημόσιες περιοχές κολύμβησης, στο Bras Marie, Grenelle και Bercy (ΗΠΑ 24 Ιουνίου, 2025). Το 2026 υποδέχτηκαν περίπου 120.000 λουόμενους, 20% περισσότερους από το 2025 (Πόλη του Παρισιού, 2026). Μεταξύ 35 και 40 είδη ψαριών ζουν τώρα στον Σηκουάνα γύρω από το Παρίσι, σύμφωνα με την υγειονομική αρχή της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου του ταυροκέφαλου, ο οποίος έχει επιστρέψει (Γαλλία 3 / ΑΠΕ).

Δεν έχει λυθεί ακόμα. Η βροχή εξακολουθεί να κάνει τους παλιούς υπονόμους να υπερχειλίζουν, οπότε οι χώροι ανοίγουν μόνο όταν το ρεύμα, η ποιότητα του νερού και ο καιρός το επιτρέπουν, και η σεζόν του 2026 τελείωσε νωρίς λόγω του καιρού (Πόλη του Παρισιού). Οι επεκτατικές γαρίδες είναι τώρα μεταξύ των πιο κοινών ψαριών που αλιεύονται (Γαλλία 3 / AFP).

Τι έχουν κοινό οι ανακτήσεις

Διαβάστε δίπλα-δίπλα, οι ιστορίες κάνουν ομοιοκαταληξία. Συχνά ένα σοκ έκανε τους ανθρώπους να νοιάζονται: ένα φλεγόμενο ποτάμι, ένας δηλητηριασμένος κόλπος, μια χημική πυρκαγιά, ένα ποτάμι γεμάτο νεκρούς χοίρους. Έπειτα ήρθαν οι κανόνες με τις προθεσμίες, τα ονόματα των υπευθύνων, τα χρήματα για τους σωλήνες και τις μονάδες επεξεργασίας, και η παρακολούθηση που μπορεί να ελέγξει ο καθένας. Τίποτα από αυτά δεν ήταν γρήγορο. Ο Τάμεσης χρειάστηκε περισσότερο από μισό αιώνα, η εκστρατεία του Mersey διήρκεσε 25 χρόνια, ο Ρήνος περιμένει ακόμα να αυξηθεί ο αριθμός των σολομών του και οι άνθρωποι που δηλητηριάστηκαν στη Minamata εξακολουθούν να ζητούν αναγνώριση.

Δεν έχουν λειτουργήσει ακόμη όλα τα προγράμματα, και οι μετρήσεις το λένε αυτό τόσο ξεκάθαρα όσο καταγράφουν την επιτυχία. Όπου όμως συλλέγονταν και επεξεργάζονταν τα λύματα, και τα εργοστάσια έπρεπε να καθαρίσουν αυτά που απελευθέρωναν, το ποτάμι απαντούσε. Κοινότητες κατά μήκος των ποταμών Πασίγκ, Σιτάρουμ και Γκάνγκα το δείχνουν ξανά σήμερα, ένα ποτάμι και μια γειτονιά τη φορά.

Γιατί συμβαίνει εδώ και γιατί δεν είναι τοπικό πρόβλημα

Η μελέτη συγκρίνει δύο ποταμούς. Η Σιλίβουνγκ, που διασχίζει την Τζακάρτα, αποστραγγίζει 591 τετραγωνικά χιλιόμετρα, λιγότερο από το μισό τοις εκατό του συνολικού υδατικού δυναμικού της Ινδονησίας. Ρήνος στη Δυτική Ευρώπη, και η λεκάνη απορροής του παράγει λιγότερα πλαστικά απόβλητα. Ωστόσο, το Τσιλιγουίνγκ μετράται στέλνοντας περίπου 300 τόνοι του πλαστικού το χρόνο στη θάλασσα, και ο Ρήνος περίπου 3 τόνοι. Η διαφορά είναι η γεωγραφία και οι υποδομές: στη λεκάνη του το μέσο κομμάτι αποβλήτων παράγεται περίπου 1 χιλιόμετρο από ένα ποτάμι και 29 χιλιόμετρα από τον ωκεανό, και η τροπική βροχή το ξεπλένει. Τίποτα για τους ανθρώπους δεν είναι διαφορετικό. Οι πόλεις τους μεγάλωναν γρηγορότερα από τα συστήματα αποβλήτων τους.

Οι αιτίες είναι κοινές, πάρα πολύ:

• Ταχεία αστικοποίηση. Οι πόλεις στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική έχουν προσθέσει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε λίγες δεκαετίες, συχνά σε άτυπους οικισμούς στις όχθες των ποταμών και τις πλημμυρικές πεδιάδες, όπου δεν υπάρχουν κάδοι απορριμμάτων, συλλογής και υπονόμων.
• Λείπουν υπηρεσίες αποβλήτων. Η συλλογή και επεξεργασία των αποβλήτων κοστίζει χρήματα που οι πόλεις με χαμηλά φορολογικά έσοδα δυσκολεύονται να βρουν, και οι άνθρωποι που τα συλλέγουν, συχνά άτυποι διαχειριστές απορριμμάτων, σπάνια πληρώνονται για το πλαστικό που δεν έχει αξία μεταπώλησης.
• Προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί αλλού. Τα φακελάκια μίας μερίδας, οι πολυστρωματικές συσκευασίες και οι φτηνές συσκευασίες σχεδιάζονται και πωλούνται από εταιρείες των οποίων τα κεντρικά γραφεία βρίσκονται συχνά μακριά, σε μέρη που δεν έχουν τρόπο να τα ανακυκλώσουν.
• Παγκόσμιο εμπόριο αποβλήτων. Για δεκαετίες, οι πλουσιότερες χώρες μετέφεραν πλαστικά απόβλητα στο εξωτερικό για «ανακύκλωση». Η Κίνα έλαβε περίπου 45 percent από τα πλαστικά απόβλητα που διακινούνται στον κόσμο από 1992 μέχρι να απαγορεύσει τις περισσότερες εισαγωγές στο 2018. high-income countries exported about 70 percent of their plastic waste in 2016 to lower-income countries in East Asia and the Pacific, and about 111 million tonnes will need a new destination by 2030 (Brooks et al., 2018). Μερικά από αυτά τα απόβλητα καταλήγουν στα ίδια ποτάμια.

Ένας πλανήτης, ένας ωκεανός

Τα ποτάμια δεν σταματούν στα σύνορα, ούτε και η θάλασσα. Ένα μπουκάλι που φεύγει από τον κόλπο της Μανίλα μπορεί να ταξιδέψει στα ρεύματα του Ειρηνικού. Τα μικροπλαστικά έχουν βρεθεί από τους πάγους της Αρκτικής μέχρι τις βαθύτερες τάφρους. Κάθε ακτογραμμή δέχεται ό,τι απελευθερώνουν οι άλλες ακτές και κάθε χώρα αγοράζει και πουλά τα προϊόντα των οποίων η συσκευασία καταλήγει στο νερό. Υπάρχει μόνο ένας ωκεανός, και τον μοιραζόμαστε όλοι, επομένως δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως το ποτάμι κάποιου άλλου.

Ο ποταμός Μανίλα είναι ένας ποταμός του Ειρηνικού Ωκεανού. Ό,τι κάνουμε σε αυτόν, το κάνουμε στον ωκεανό από τον οποίο εξαρτάται ο καθένας μας.

Η Ευρώπη δεν είναι απαλλαγμένη από πλαστικά

Είναι δελεαστικό να θεωρούμε τη ρύπανση των ποταμών ως πρόβλημα μακρινών περιοχών. Δεν είναι. Τα ποτάμια της Ευρώπης μεταφέρουν λιγότερο πλαστικό χάρη στις δεκαετίες επενδύσεων στη συλλογή, την υγειονομική ταφή και την επεξεργασία, αλλά το πλαστικό εξακολουθεί να παραμένει στα ποτάμια και τις θάλασσές της, και μερικά από τα απορρίμματα που εξήχθησαν επέστρεψαν στον ωκεανό αλλού.

• Η Μεσόγειος είναι μια πλαστική παγίδα. Περιέχει περίπου το 1% του θαλάσσιου νερού στον κόσμο, αλλά περίπου το 7% των μικροπλαστικών και περισσότεροι από 200 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο αυξάνουν τα θαλάσσια απορρίμματα κατά περίπου 40% το καλοκαίρι (Πηγή:Αθήνα, 2018). Πλωτά πλαστικά βρέθηκαν σε κάθε περιοχή που δειγματοληφθήκαν στη λεκάνη, σε πυκνότητες συγκρίσιμες με τις μεγάλες κηλίδες σκουπιδιών του ωκεανού, προσθέτοντας μέχρι και εκτιμώμενους 1.000 έως 3.000 τόνους πλωτών (Κόζαρ και συν., 2015).
• Η Ελλάδα και τα νησιά της. Μια έρευνα σε 80 ελληνικές παραλίες διαπίστωσε ότι το πλαστικό αποτελούσε το 43 με 51% των σκουπιδιών, και τα πιο κοινά αντικείμενα ήταν οι αποτσίγαρα, τα καπάκια μπουκαλιών, τα καλαμάκια, τα μπουκάλια, τα περιτυλίγματα τροφίμων και οι σακούλες. Η Ελλάδα ανακυκλώνει μόνο περίπου το ένα πέμπτο του πλαστικού που χρησιμοποιεί (Πηγή:Αθήνα, 2018). Σε τέσσερις παραλίες της Κέρκυρας, κατά μέσο όρο περίπου 142 νέα αντικείμενα ανά 100 μέτρα που ξεπλένονται κάθε 15 ημέρες, κυρίως από τη θάλασσα (Πρέβενιος κ.ά., 2018). Στα νησιά της Μεσογείου, τα σκουπίδια που φτάνουν στις παραλίες ανέρχονται σε 4,7 φορές Κατά την τουριστική περίοδο (Γκρελό και Ζιβέρι, 2020).

• Στο νερό και στα ψάρια. Στον Θερμαϊκό Κόλπο, έξω από τη Θεσσαλονίκη, οι ερευνητές μέτρησαν περίπου 750.000 μικροπλαστικά σωματίδια ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο Έρευνα: Τα ψάρια που ψαρεύουν στην επιφάνεια της θάλασσας περιέχουν μικροπλαστικάΚερμενίδου κ.ά., 2023). Τα πλαστικά μπουκάλια που τραβήχτηκαν από τον πυθμένα του Αιγαίου και του Ιονίου παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητα για περίπου 15 χρόνια πριν αρχίσουν να καταρρέουν (Ιωακειμίδης κ.ά., 2016).
• Τα μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης. Ο Ρήνος μεταφέρει κατά μέσο όρο περίπου 890.000 μικροπλαστικά σωματίδια ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο Η έκταση της επιφάνειας, με κορύφωση 3,9 εκατομμύρια κοντά στις πόλεις του Ρήνου-Ρουρ (Μάνη κ.ά., 2015). Στον αυστριακό Δούναβη, τα παρασυρόμενα πλαστικά ξεπέρασαν σε αριθμό τις προνύμφες των παρασυρόμενων ψαριών και ο ποταμός εκτιμάται ότι μεταφέρει περίπου 4.2 tonnes of plastic a day προς τη Μαύρη Θάλασσα (Lechner et al., 2014).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει πλέον πολλά πλαστικά αντικείμενα μίας χρήσης και απαιτεί από τους παραγωγούς να πληρώνουν για τον καθαρισμό άλλων στο πλαίσιο της πολιτικής της για την προστασία του περιβάλλοντος. Οδηγία για τα πλαστικά μίας χρήσης. Αυτά είναι καλά βήματα. Αλλά κάθε καθαρή παραλία σε ένα ελληνικό νησί δείχνει ότι το πλαστικό, όταν φτιάχνεται, διαρκεί περισσότερο από οποιαδήποτε πολιτική.

Τι λειτουργεί πραγματικά

Τα καλά νέα είναι ότι η ρύπανση των υδάτων είναι ένα από τα προβλήματα που η ανθρωπότητα έχει ήδη λύσει, σε μέρη, πολλές φορές, όπως δείχνουν τα ποτάμια παραπάνω. Τα εργαλεία είναι γνωστά:

1. Επεξεργαστείτε τα λύματα. Η συλλογή και επεξεργασία των λυμάτων είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο για τη δημόσια υγεία στην ιστορία. Όπου κατασκευάζονται και συντηρούνται εγκαταστάσεις επεξεργασίας, οι υδατογενείς ασθένειες καταρρέουν.

2. Να ταΐζετε τις καλλιέργειες, όχι τα ποτάμια. Η χρήση λιπασμάτων ακριβείας, οι καλλιέργειες κάλυψης και οι λουρίδες απομόνωσης των δέντρων και του γρασιδιού κατά μήκος των όχθεων των ποταμών μπορούν να μειώσουν δραματικά την απορροή θρεπτικών συστατικών και να εξοικονομήσουν χρήματα στους αγρότες για λίπασμα.

3. Αδειοδότηση, παρακολούθηση, δημοσίευση. Οι βιομηχανικές απορρίψεις μειώνονται όταν οι άδειες θέτουν όρια, η παρακολούθηση είναι συνεχής και τα αποτελέσματα δημοσιοποιούνται. Η διαφάνεια λειτουργεί επειδή κανείς δεν θέλει να είναι το όνομα στο χάρτη.
4. Αποκατάσταση των υγροτόπων. Οι υγρότοποι είναι τα φίλτρα νερού του πλανήτη, που παγιδευουν τα ιζήματα και αφαιρούν το άζωτο δωρεάν.
5. Τιμή ρύπανσης. Η χρέωση για τις απορρίψεις και η πληρωμή των αγροτών για πρακτικές καθαρού νερού, μετατρέπει το καθαρό νερό σε κάτι που ανταμείβεται από την αγορά.
6. Συλλέξτε κάθε κάδο, και να πληρώσει τους συλλέκτες. Τα περισσότερα πλαστικά ποταμών ξεκινούν ως σκουπίδια που κανείς δεν συλλέγει. Η τακτική συλλογή σε άτυπους οικισμούς και η δίκαιη αμοιβή των διαχειριστών απορριμμάτων που ήδη ανακτούν μεγάλο μέρος από ό,τι ανακυκλώνεται, σταματούν το πλαστικό πριν φτάσει στο νερό.
7. Πιάσε το πριν τη θάλασσα. Τα φράγματα, τα δίχτυα και οι παγίδες απορριμμάτων σε μικρά αστικά ποτάμια και κανάλια μπορούν να αναχαιτίσουν τα επιπλέοντα απόβλητα κοντά στο σημείο εισόδου τους. Αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, όχι την αιτία, αλλά στα μικρά ποτάμια των πόλεων που κυριαρχούν στην κατάταξη μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά ενώ η συλλογή βελτιώνεται.

8. Κάντε τους δημιουργούς υπεύθυνους. Όταν οι παραγωγοί πληρώνουν για τη συλλογή των συσκευασιών που πωλούν και τα συστήματα κατάθεσης-επιστροφής πληρώνουν τους ανθρώπους να τις επιστρέψουν, η συσκευασία σχεδιάζεται για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση αντί για το ποτάμι.
9. Καθαρή βιομηχανία, κοινόχρηστες εγκαταστάσεις. Συγκρότημα βυρσοδεψείων και βαφειών μπορεί να μοιράζεται ένα καλά λειτουργικό εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων, ενώ οι αγοραστές δερμάτων και κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μπορούν να απαιτούν καθαρό νερό ως προϋπόθεση για κάθε παραγγελία.

Έργα που μπορείτε να υποστηρίξετε

Οι κυβερνήσεις έκαναν το βαρύ έργο στις παραπάνω ιστορίες, αλλά δεν είναι οι μόνες. Μη κερδοσκοπικές οργανώσεις συλλέγουν σκουπίδια από τα ποτάμια πριν φτάσουν στη θάλασσα, ελέγχουν το νερό όπου οι αξιωματούχοι δεν το κάνουν, παραπέμπουν τους ρυπαίνοντες στο δικαστήριο και μετατρέπουν εκατομμύρια εθελοντές σε δεδομένα. Αυτές είναι μερικές από τις πιο καθιερωμένες, με δημοσιευμένα αποτελέσματα. Παρακαλώ δείτε τι κάνουν, και αν μπορείτε, δώστε τους απευθείας μέσω των ιστοσελίδων τους.

• Ο Καθαρισμός του Ωκεανού (Ολλανδία). Ένα μη κερδοσκοπικό ίδρυμα που κατασκευάζει μηχανήματα για την αφαίρεση του πλαστικού. Στα ποτάμια, τα ηλιακά της Αναχαίτιση, πλωτά φράγματα και μικρές φορτηγίδες μεταφοράς συλλαμβάνουν τα σκουπίδια σε μερικούς από τους πιο ρυπογόνους ποταμούς και ρεματιές, από το Kingston της Τζαμάικας μέχρι το Motagua της Γουατεμάλας, το Λος Άντζελες και την Μπανγκόκ, ενώ το πρόγραμμά του “30 Πόλεις” στοχεύει στις 30 από τις πιο ρυπογόνες παράκτιες πόλεις. Στη θάλασσα, Σύστημα 03Το ένα πλωτό φράγμα που διοχετεύει πλαστικό σε μια ζώνη συγκράτησης που αδειάζεται σε ένα πλοίο περίπου κάθε τέσσερις ημέρες, έχει εργαστεί στο Μεγάλο Σκουπίδι του Ειρηνικού από το 2023 και έχει πιάσει σχεδόν 500.000 κιλά εκεί. Ο δημόσιος πίνακας ελέγχου της μετρά περίπου 65 εκατομμύρια κιλά που αφαιρούνται από τα ποτάμια και τους ωκεανούς συνολικά. Η οργάνωση λέει ότι αυτές οι αυτόματες καταμετρήσεις ελέγχονται από την ανεξάρτητη εταιρεία μόνο κατά καιρούς (ποταμοί, Ωκεανοί, ταμπλό). Οι επιστήμονες της επίσης δημιούργησαν την κατάταξη των ποταμών που χρησιμοποιείται σε αυτή τη σελίδα. Οι δωρεές πηγαίνουν στο Stichting The Ocean Cleanup, ένα καταχωρημένο κοινωφελές ίδρυμα στην Ολλανδία, ή στις ΗΠΑ στους Αμερικανούς Φίλους του Καθαρισμού των Ωκεανών, μια φιλανθρωπική οργάνωση 501(c)(3) (Συχνές ερωτήσεις).
• Κύριε. Τροχός απορριμμάτων (Βαλτιμόρη, Ηνωμένες Πολιτείες). Τέσσερις τροχοί σκουπιδιών με μάτια, που ξεκίνησαν μεταξύ του 2014 και του 2021, βρίσκονται στις εκβολές των ρευμάτων που εισρέουν στο λιμάνι της Βαλτιμόρης. Ένας βραχίονας διοχετεύει τα επιπλέοντα σκουπίδια σε κάθε τροχό, και ένας τροχός νερού που περιστρέφεται από το ρεύμα, βοηθούμενος από ηλιακές αντλίες, οδηγεί μια τσουγκράνα και έναν μεταφορέα σε ένα κάδο απορριμμάτων. Μαζί συλλέγουν περίπου 500 τόνοι ΗΠΑ (περίπου 450 τόνους) σκουπιδιών το χρόνο, περίπου το 90% των οποίων ξεπλένεται από τις καταιγίδες βροχής και οι εθελοντές μετρά με το χέρι τα περιεχόμενα ενός κάδου απορριμμάτων κάθε χρόνο για να βοηθήσουν στην ενημέρωση των νόμων κατά των σκουπιδιών. They are run by the Waterfront Partnership of Baltimore, a 501(c)(3) non-profit; Τα μηχανήματα κατασκευάζονται και συντηρούνται από την εταιρεία Clearwater Mills, μιας εταιρείας του Μέριλαντ (trash interception, how it works).

• Συμμαχία των Φύλακων του Νερού (Νέα Υόρκη, εργάζεται σε όλο τον κόσμο). Born from a group of Hudson River fishermen who fought industrial polluters from 1966, the alliance was founded in 1999 and now links 296 local Waterkeeper groups in more than 40 countries and territories. Περιπολούν τα ποτάμια, τις λίμνες και τις ακτές τους και χρησιμοποιούν την επιστήμη των πολιτών, τις μηνύσεις και το έργο της πολιτικής για να καταστήσουν τους ρυπαίνοντες υπόλογους (περίπου).
• Οργανισμός Διατήρησης των Ωκεανών (Ουάσινγκτον, Δ.Κ.). Είναι Διεθνής παράκτιος καθαρισμός Έχει φέρει πάνω από 19 εκατομμύρια εθελοντές σε παραλίες και πλωτούς δρόμους, οι οποίοι έχουν πάρει περισσότερα από 400 εκατομμύρια λίβρες σκουπιδιών, και καταγράφει κάθε αντικείμενο μέσω της εφαρμογής έτσι ώστε οι καθαρισμοί να μας λένε επίσης ποια προϊόντα καταλήγουν στο νερό.
• Ίδρυμα Σέρφερ (Καλιφόρνια, με τμήματα σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες). Είναι Ομάδα δράσης για το μπλε νερό λειτουργεί περισσότερα από 60 εθελοντικά εργαστήρια που εξετάζουν βακτήρια σε περισσότερες από 600 παραλίες, κόλπους και κολπίσκους, συχνά εκεί όπου οι επίσημες δοκιμές σταματούν εκτός εποχής, και χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα για να πιέσει για διορθώσεις (Ομάδα δράσης για το μπλε νερό).
• Thames21 (Λονδίνο). Ένας καταχωρημένος φιλανθρωπικός οργανισμός (αριθμός 1103997) που συγκεντρώνει χιλιάδες εθελοντές κάθε χρόνο για να καθαρίσουν και να αποκαταστήσουν τα 400 μίλια ποταμών και ρευμάτων του Λονδίνου, την καθημερινή δουλειά πίσω από την ανάκαμψη του Τάμεση που περιγράφεται παραπάνω.

Τι μπορείτε να κάνετε και πώς να συμμετάσχετε

Τα καθαρά ποτάμια κατασκευάζονται από κυβερνήσεις, εταιρείες ύδρευσης και αγροκτήματα, αλλά και από εκατομμύρια μικρές συνήθειες και μερικές ώρες εθελοντισμού. Εδώ είναι τι βοηθά, από το νεροχύτη της κουζίνας στο δημαρχείο. Όταν είστε έτοιμοι να κάνετε περισσότερα, το Local Solar System Ίδρυμα Σελίδα Εμπλακείτε Κατάλογοι Τοπικές εργασίες μπορείτε να πάρετε στο μέρος που ζείτε, και ένας τρόπος για βρείτε ή ξεκινήστε ένα τοπικό παράρτημα. Η Τα έργα παραπάνω Καλωσορίζουμε εθελοντές καθώς και δωρεές. Ό,τι κι αν κάνετε, πείτε μας γι ‘αυτό μέσω του Πίνακας συνεισφοράς, όπου το Συμβούλιο του Ιδρύματος εξετάζει κάθε συνεισφορά.

Στο σπίτι

• Σκουπίστε το λίπος. Αφήστε το λίπος μαγειρέματος, το λάδι και το γράσο να κρυώσουν και μετά ξύστε τα στον κάδο. Προκαλούν πάνω από 20.000 αποχετεύσεις το χρόνο μόνο στο δίκτυο της Τάμεση, το 28% όλων των αποχετεύσεων (Νερό του Τάμεση, 2025). Το 2017 ένα και μόνο «λίπος» από λίπος και μαντηλάκια κάτω από το Γουάιτσαπελ στο Λονδίνο μεγάλωσε σε μήκος 250 μέτρων και 130 τόνους (BBC, 2017. ιστότοπος).
• Ξεπλύνετε μόνο τα κατούρημα, τα κόπρανα και το χαρτί. Τα υγρά μαντηλάκια προκαλούν το 94% των αποφράξεων υπονόμων στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι μπλοκαρισμένοι υπονόμοι σημαίνουν ότι οι υπερχειλίσεις καταιγίδων στα ποτάμια χρησιμοποιούνται συχνότερα (Νερό Ηνωμένο Βασίλειο; Σκουπίστε το σκουπίδι). Τα μαντηλάκια, τα βαμβάκια και τα προϊόντα υγιεινής πηγαίνουν στον κάδο.

• Πάρτε τα ανεπιθύμητα φάρμακα πίσω. Μην τα ξεπλύνετε ή τα πετάξετε: πηγαίνετέ τα σε ένα φαρμακείο ή σε κάποιο σύστημα επιστροφής (Εθνικό Σύστημα Υγείας; Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος). Μια μελέτη 258 ποταμών σε 104 χώρες βρήκε τουλάχιστον ένα φάρμακο σε επίπεδα που θεωρούνται επικίνδυνα για την άγρια ζωή ή προκαλούν ανησυχία για την αντοχή στα αντιβιοτικά, σε περισσότερα από το ένα τέταρτο των περιοχών που ελέγχθηκαν (Γουίλκινσον και συν., 2022).
• Κρατήστε τις αποχετεύσεις οδών για τη βροχή. Σε πολλές πόλεις, οι αποχετεύσεις στο δρόμο οδηγούν κατευθείαν στον πλησιέστερο ποταμό χωρίς καμία επεξεργασία (Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου). Ποτέ μην ρίχνετε χρώμα, λάδι κινητήρα ή σαπουνόνερο από το πλύσιμο του αυτοκινήτου σε ένα τέτοιο δοχείο.
• Ταΐστε τον κήπο, όχι το ποτάμι. Χρησιμοποιήστε λιγότερο λίπασμα και φυτοφάρμακο, μόνο τη συνιστώμενη ποσότητα, κρατήστε το μακριά από λίμνες και ρέματα, και ποτέ μην το απλώνετε πριν βρέξει (Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος). Αν έχετε γη δίπλα στο νερό, μια λωρίδα από αυτόχθονα φυτά κατά μήκος της όχθης φιλτράρει την απορροή πριν αυτή φτάσει.

Πού ζείτε

• Πάρτε μέρος σε μια εκκαθάριση ή οργανώστε μία. Η Παγκόσμια Ημέρα Καθαρισμού πέφτει στις 20 Σεπτεμβρίου κάθε χρόνο και οι διοργανωτές της λένε ότι άνθρωποι σε 212 χώρες και περιοχές έχουν συμμετάσχει (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών; Παγκόσμια Ημέρα Καθαρισμού). Ωκεανογραφία Διεθνής παράκτιος καθαρισμός και της Εταιρείας Θαλάσσιας Προστασίας Μεγάλη βρετανική παραλία Καθαρό λαμβάνουν χώρα κάθε Σεπτέμβριο, και οι ποταμιές ομάδες όπως Θάσος21 πραγματοποιούμε εκδηλώσεις όλο το χρόνο. Καταγράψτε τι παίρνετε, για παράδειγμα στην ελεύθερη εφαρμογή έτσι ώστε ο καθαρισμός να γίνει επίσης δεδομένα (Συντήρηση των ωκεανών).

• Μείνετε ασφαλείς ενώ το κάνετε. Φορέστε γάντια ή χρησιμοποιήστε ένα σκουπιδοτενεκέ, ξεκινήστε με την χαμηλή παλίρροια ή μερικές ώρες μετά την υψηλή παλίρροια και μην αγγίζετε ποτέ σύριγγες, βαρέλια ή οτιδήποτε φαίνεται επικίνδυνο: αφήστε το όπου είναι και αναφέρετέ το. Όπως λέει η Εταιρεία Θαλάσσιας Προστασίας, αν έχεις αμφιβολίες, μην σηκώνεις (Οδηγός διοργάνωσης, 2026).

• Δοκιμάστε το ποτάμι σας. Τα προγράμματα επιστήμης των πολιτών σας παρέχουν ένα απλό κιτ, εκπαίδευση και ένα μέρος για να μοιραστείτε τα αποτελέσματα. Ρολόι Γλυκού ΝερούΤο έργο έχει συλλέξει πάνω από 70.000 σύνολα μετρήσεων από περισσότερους από 22.000 εθελοντές σε όλο τον κόσμο. Τα ποτάμια της Αθήνας Μεγάλο ποτάμι Το ζητά από τους ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία να παρακολουθήσουν ένα ποτάμι για 15 λεπτά, δύο φορές το χρόνο, με μια δωρεάν εφαρμογή. Η Συνεργασία με την Riverfly εκπαιδεύει εθελοντές για την παρακολούθηση μικρών πλασμάτων του ποταμού που είναι ευαίσθητα στη ρύπανση. Η EarthEcho Water Challenge βοηθά τους νέους να ελέγξουν το τοπικό νερό, οι Water Rangers προσφέρουν κιτ δοκιμών και μια πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων στον Καναδά, η Waterwatch υποστηρίζει ομάδες στην Αυστραλία, και η Blue Water Task Force του Surfrider ελέγχει παραλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Αναφέρετε τη ρύπανση όταν την δείτε. Νεκρά ψάρια, λύματα, λιπαρή λάμψη, αφρός ή παράξενα χρώματα: σημειώστε τον τόπο και την ώρα, τραβήξτε μια φωτογραφία αν είναι ασφαλές και καλέστε αμέσως τις αρχές. Στην Αγγλία, η γραμμή έκτακτης ανάγκης του Οργανισμού Περιβάλλοντος είναι ο αριθμός 0800 80 70 60, μέρα και νύχτα (Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου); στη Σκωτία, SEPA παίρνει αναφορές σε απευθείας σύνδεση ή στο 0800 807060 (Ενιαίος Χώρος Πληρωμών σε Ευρώ); στην Ιρλανδία, η εθνική τηλεφωνική γραμμή καταγγελιών είναι το 1800 365 123 και τα περισσότερα συμβούλια δέχονται αναφορές μέσω του Δείτε το; Πες το! εφαρμογή (ΕΠΕ Ιρλανδία), στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Υπηρεσία Περιβάλλοντος έχει μια διαδικτυακή φόρμα συμβουλής και οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης απευθύνονται στο Εθνικό Κέντρο Αντιμετώπισης στο 1-800-424-8802 (Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος); στη Βικτώρια, Αυστραλία, η Βικτώρια απαντά στο 1300 372 842 (Βικτώρια). Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση, το τοπικό συμβούλιο ή η εθνική υπηρεσία περιβάλλοντος είναι το μέρος από όπου πρέπει να ξεκινήσετε.
• Υιοθετήστε ένα ρεύμα. Σε ορισμένα μέρη εφαρμόζονται προγράμματα στα οποία ένα σχολείο, ένας σύλλογος ή μια ομάδα γειτόνων φροντίζει για ένα τμήμα του ποταμού ή της παραλίας και το ελέγχει τακτικά. Γεωργία Υιοθέτησε ένα ρεύμα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένα μακροχρόνιο παράδειγμα. Αν δεν υπάρχει κανένας κοντά σας, προτείνετε έναν ως τοπική εργασία.

Με τη φωνή σου

• Ζητήστε τα δεδομένα. Πολλά από αυτά είναι ήδη δημόσια. Στην Αγγλία και τη Σκωτία, ο χάρτης αποχέτευσης του δείχνει κάθε υπερχείλιση καταιγίδας και πόσο συχνά χύνεται (Τα ποτάμια της ΑθήναςΣτην Ευρώπη, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δημοσιεύει αποτελέσματα για περισσότερες από 22.000 περιοχές κολύμβησης, το 85% των οποίων θα χαρακτηρίζονται εξαιρετικές το 2025 (ΕΟΧ), στις Ηνωμένες Πολιτείες, το πρόγραμμα του Πώς είναι η υδάτινη οδός μου δείχνει την κατάσταση των τοπικών ποταμών και λιμνών. Όπου δεν υπάρχουν δεδομένα, ρωτήστε το συμβούλιο ή την υπηρεσία παροχής νερού γιατί όχι και ποιο είναι το σχέδιο.
• Υποστήριξη επιστροφής κατάθεσης και ευθύνης παραγωγού. Οι καταθέσεις επιστρέφουν τα μπουκάλια και τα κουτάκια πριν φτάσουν σε ένα ποτάμι, και τα προγράμματα παραγωγών κάνουν τους κατασκευαστές συσκευασιών να πληρώνουν για τη συλλογή του. Η δική μας Πλαστική ρύπανση δείχνει πόσο καλά λειτουργούν.

• Πίσω επένδυση σε αποχετεύσεις και επεξεργασία. Το 2022, το 42% των οικιακών λυμάτων στον κόσμο δεν θα έχει υποστεί επεξεργασία με ασφάλεια (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών-Νερό, 2024). Κάθε ανάκτηση σε αυτή τη σελίδα πληρώθηκε με δημόσιο χρήμα, λογαριασμούς νερού ή και τα δύο. Πείτε στους εκπροσώπους σας ότι το υποστηρίζετε.
• Υποστηρίξτε τους αγρότες που προστατεύουν το νερό, και να ρωτήσετε τα καταστήματα από πού προέρχεται το φαγητό τους. Ζητήστε από τις μάρκες που αγοράζετε να δημοσιεύσουν πόσα πλαστικά πωλούν σε μέρη χωρίς συλλογή απορριμμάτων και τι κάνουν για την ανάκτησή τους.

Όταν ταξιδεύετε

• Μην αφήσετε τίποτα πίσω. Πάρτε τα σκουπίδια σας στο σπίτι από τις παραλίες, ποτάμια και λίμνες, ειδικά όπου δεν υπάρχει τακτική συλλογή.
• Γεμίστε αντί να αγοράσετε. Να έχετε μαζί σας ένα επαναγεμίσιμο μπουκάλι και να απορρίπτετε τις συσκευασίες μίας χρήσης και τα φακελάκια. Όπου το νερό της βρύσης δεν είναι ασφαλές για κατανάλωση, ακολουθήστε τις τοπικές συμβουλές υγιεινής.
• Ελέγξτε πριν κολυμπήσετε, χρησιμοποιώντας τα τοπικά σήματα ή τις βαθμολογίες ποιότητας νερού και να μένετε έξω από το νερό μετά από έντονη βροχή σε περιοχές με υπερχείλιση αποχετεύσεων.
• Εθελοντισμός με προσοχή. Αν θέλετε να βοηθήσετε σε ένα μολυσμένο ποτάμι στο εξωτερικό, διαβάστε Πήγαινε εκεί, μάθε και βοήθησε κάτω από πρώτα.

Μοιραστείτε τις ιδέες σας

Τα ποτάμια στην κορυφή της κατάταξης δεν θα καθοριστούν από μια εφεύρεση. Θα διορθωθούν από χιλιάδες καλές ιδέες, δοκιμασμένες εκεί που ζουν οι άνθρωποι: μια καλύτερη διαδρομή κάδου απορριμμάτων, ένα κατάστημα ανεφοδιασμού, μια σχολική λέσχη που μετρά το ποτάμι της, μια φθηνότερη παγίδα για ένα κανάλι, μια δικαιότερη τιμή για το συλλεγόμενο πλαστικό. Στείλτε μας τα δικά σας, όσα έχετε.

Πηγαίνετε εκεί, μάθετε και βοηθήστε

Το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορούν να κάνουν μερικοί άνθρωποι είναι να φύγουν. Μηχανικοί, νοσηλευτές, δάσκαλοι, σχεδιαστές, φοιτητές και συνταξιούχοι επαγγελματίες μπορούν να προσφέρουν δεξιότητες που είναι σε έλλειψη, και να επιστρέψουν μια κατανόηση που κανένα άρθρο δεν μπορεί να δώσει. Αν είστε σε θέση να ταξιδέψετε σε ένα από αυτά τα ποτάμια, το κάνετε ως συνεργάτης, όχι ως διασώστης.

• Ξεκινήστε ακούγοντας. Επικοινωνήστε με τοπικούς οργανισμούς, πανεπιστήμια, συμβούλια ποταμών και γραφεία της πόλης πριν φτάσετε και ρωτήστε τι χρειάζονται. Οι άνθρωποι που ζουν δίπλα σε αυτά τα ποτάμια έχουν εργαστεί για χρόνια.
• Συνεργαστείτε με κυβερνήσεις και κοινότητες. Η διαρκής αλλαγή χρειάζεται και τα δύο: τοπικούς αξιωματούχους που μπορούν να αλλάξουν τις διαδρομές συλλογής και τις άδειες, και τους κατοίκους που αποφασίζουν τι πηγαίνει στο νερό κάθε μέρα. Προσφέρετε να τα συνδέσετε, ποτέ να τα αντικαταστήσετε.

• Διδάσκετε και διδάσκεσθε. Μοιραστείτε τις γνώσεις σας για την παρακολούθηση, την αποχέτευση, τα συστήματα αποβλήτων ή την υγεία και μάθετε πώς λειτουργούν πραγματικά εκεί. Αφήστε πίσω σας τις δεξιότητες και τα ανοιχτά δεδομένα, όχι την εξάρτηση.
• Να είστε ασφαλείς. Το μολυσμένο νερό μεταφέρει ασθένειες και χημικά. Ακολουθήστε τις ταξιδιωτικές συμβουλές της κυβέρνησης σας, κάντε τα εμβόλια που συνιστά μια κλινική ταξιδιού, μην κολυμπάτε ποτέ ή πίνετε από αυτά τα ποτάμια και σεβαστείτε τους τοπικούς νόμους και έθιμα.
• Να είσαι ειλικρινής. Η Local Solar System Το Ίδρυμα δεν οργανώνει, χρηματοδοτεί ή πληρώνει για τα ταξίδια. Όποιος βοηθάει το κάνει ως ανεξάρτητος εθελοντής και ποτέ δεν συλλέγει χρήματα στο όνομά μας.

Όταν επιστρέψετε, πείτε μας τι μάθατε μέσω της παραπάνω φόρμας και εξετάστε το ενδεχόμενο να μας στείλετε ένα σχόλιο. Ξεκινώντας ένα τοπικό παράρτημα ώστε το έργο να συνεχιστεί και εκεί που ζείτε.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) Ενημερωτικό δελτίο για το πόσιμο νερό (2023)
• Ηνωμένα Έθνη-Νερό, Πρόοδος στην επεξεργασία λυμάτων, επικαιροποίηση 2024
• Ντίαζ και Ρόζενμπεργκ (2008), Εξάπλωση νεκρών ζωνών και συνέπειες για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, Επιστήμη 321
• Μπράιτμπουργκ και συν. (2018), Μείωση του οξυγόνου στους ωκεανούς και τα παράκτια νερά, Επιστήμη 359
• ΗΠΑ EPA, Ρύπανση από θρεπτικά συστατικά
• Ηνωμένα Έθνη-Νερό, Ποιότητα νερού και λυμάτων
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) Ενημερωτικό δελτίο για την αποχέτευση (2024)
• Μέιερ και συν. (2021), Περισσότερα από 1000 ποτάμια αντιπροσωπεύουν το 80% των παγκόσμιων εκπομπών πλαστικών στον ωκεανό, Επιστημονικά Προγράμματα 7; εξερευνητής δεδομένων ποταμών και αρχείο σημείου από Ο καθαρισμός του ωκεανού
• Λεμπρέτ και συν. (2017), Πλαστικές εκπομπές ποταμών στους ωκεανούς του κόσμου, Επικοινωνίες της Φύσης 8
• Σμιτ, Κράουθ και Βάγκνερ (2017), Εξαγωγή πλαστικών απορριμμάτων από τα ποτάμια στη θάλασσα, Περιβαλλοντική Επιστήμη και Τεχνολογία 51
• Μπρουκς και συν. (2018), Η κινεζική απαγόρευση εισαγωγών και ο αντίκτυπός της στο παγκόσμιο εμπόριο πλαστικών αποβλήτων, Επιστημονικά νέα 4
• Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (2012), Τοξικά βυρσοδεψεία: Οι επιπτώσεις στην υγεία από το δέρμα του Μπαγκλαντές
• Μαρσελίνα, Ραχμί και Νουρουχαγιάτι (2025), Η ποιότητα του νερού του Άνω Σιτάρουμ, Heliyon 11
• Εθνική Αποστολή για τον Καθαρό Γάγγη, Πρόγραμμα Ναμάμι Γάγγη
• Εθνική Πινακοθήκη (2018). Έξω από την πλαστική παγίδα: σώζοντας τη Μεσόγειο από την πλαστική ρύπανση
• Κόζαρ και συν. (2015), Συσσώρευση πλαστικού στη Μεσόγειο Θάλασσα, PLOS ONE 10
• Πρέβενιος κ.ά. (2018), Δυναμική των απορριμμάτων στις παραλίες της Μεσογείου: διακριτές πηγές και οδοί, Δελτίο Θαλάσσιας Ρύπανσης 129
• Γκρελό και Ζιβέρι (2020), Η παραγωγή θαλάσσιων απορριμμάτων σε παραλίες νησιών της Μεσογείου ως αποτέλεσμα του τουρισμού και ο μετριασμός τους, Επιστημονικές εκθέσεις 10
• Κερμενίδου κ.ά. (2023), Ποσοτική και χαρακτηριστική ανάλυση μικροπλαστικών στον Θερμαϊκό Κόλπο, στο Βόρειο Αιγαίο, Επιστήμη του Ολικού Περιβάλλοντος 892
• Ιωακειμίδης κ.ά. (2016), Η δυνατότητα αποικοδόμησης των φιαλών στο θαλάσσιο περιβάλλον, Επιστημονικές εκθέσεις 6
• Μάνη κ.ά. (2015), Προφίλ μικροπλαστικών κατά μήκος του Ρήνου, Επιστημονικές εκθέσεις 5
• Λέχνερ και συν. (2014), Ο Δούναβης είναι τόσο πολύχρωμος: ένα ποτπουρί από πλαστικά απορρίμματα υπερβαίνει σε αριθμό τις προνύμφες ψαριών στον δεύτερο μεγαλύτερο ποταμό της Ευρώπης, Περιβαλλοντική ρύπανση 188
• Ευρωπαϊκή Ένωση, Οδηγία (ΕΕ) 2019/904 για τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον
• Υπουργείο Προστασίας του Περιβάλλοντος της Κίνας, Έκθεση για την κατάσταση του περιβάλλοντος στην Κίνα 2015 (2016, στα κινέζικα)
• Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος της Κίνας, 2018 bulletin, 2019 bulletin και 2025 bulletin για την κατάσταση της οικολογίας και του περιβάλλοντος της Κίνας (στα κινέζικα)
• Κρατικό Συμβούλιο της Κίνας (2015), Σχέδιο Δράσης για την Πρόληψη και τον Έλεγχο της Ρύπανσης των Υδάτων (στα κινέζικα)
• Γενικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ και Γενικό Γραφείο του Συμβουλίου της Επικρατείας (2016), Γνώμες για την πλήρη εφαρμογή του συστήματος των ποταμών (στα κινέζικα)
• Νόμος περί πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης των υδάτων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (τροποποιήθηκε το 2017)
• Νόμος Προστασίας του Ποταμού Γιανγκτσέ της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (2020, σε ισχύ 2021)
• Εθνική Επιτροπή Ανάπτυξης και Μεταρρύθμισης και Υπουργείο Οικολογίας και Περιβάλλοντος (2020), Γνωμοδοτήσεις σχετικά με την περαιτέρω ενίσχυση του ελέγχου της πλαστικής ρύπανσης (στα κινέζικα)
• Σινχουά (2026), Αυξάνεται ο πληθυσμός των χιμπατζήδων του Γιανγκτσέ στην Κίνα
• Ο Γουίλιαμ και η Άννα (2013) Ποτάμια αίματος: τα νεκρά γουρούνια που σαπίζουν στην παροχή νερού της Κίνας
• Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου (2026), Η Πολιτεία του Τάμεση
• Τάιντγουέι. Το τούνελ του Λονδίνου και Σχετικά με το Τάιντεγουέι
• Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Ρήνου, Το σημείο καμπής: το ατύχημα της Σάντοζ, Σολομός 2000 και Σολομός 2020 και καταγεγραμμένος ενήλικος σολομός σε σταθμούς μέτρησης
• Εθνική Αντίσταση (2019). 50 χρόνια αργότερα, ο καμένος ποταμός Καγιαχόγκα αποτέλεσε το πρότυπο για την Πράξη Καθαρού Νερού
• ΗΠΑ EPA, Ιστορία του Νόμου για το Καθαρό Νερό και Περιοχή Ανησυχίας Ποταμού Καγιαχόγκα
• Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας Στόμιο του ποταμού της Σιγκαπούρης και Ποταμός Σιγκαπούρης (ιστορική επισκόπηση)
• Σιγκαπούρη (2008), Η γέννηση του φράγματος (αρχειοθετημένο)
• Ρόμπινσον και Χόπτον (2011), Έργο αποκατάστασης ρέματος Τσεονγκγκιετσέον, Σειρά απόδοσης τοπίων, ίδρυμα αρχιτεκτονικής τοπίων
• Γαλλία 24 (2024), Ξεκινά το τρίαθλο γυναικών στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού
• Γαλλία 24 / ΑΠΕ (2025), Ο Σηκουάνα ανοίγει ξανά για τους κολυμβητές του Παρισιού μετά από απαγόρευση ενός αιώνα
• Υδατοηλεκτρική Εταιρεία Αττικής, Ιστορία του συστήματος αποχέτευσης και Λιμάνι της Βοστώνης, ποτάμια και παραλίες
• Ο Καθαρισμός των Ωκεανών, Ποτάμια, Ωκεανοί, Πίνακας Επιπτώσεων και Συχνές Ερωτήσεις
• Ο Δήμος Βαλτιμόρης, Κυρ. Τροχός σκουπιδιών: υποκλοπή απορριμμάτων και Πώς λειτουργεί
• Συμμαχία των Υδατοφύλακων, Σχετικά με εμάς
• Συντήρηση των ωκεανών, Διεθνής παράκτιος καθαρισμός
• Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Ομάδα δράσης για το μπλε νερό
• Θέιμς21, Σχετικά με εμάς
• Εκδόσεις Δόμος (2001). Μια ιστορία δύο ποταμών
• Νερό του Τάμεση, Σήραγγα του Τάμεση
• Ο θησαυρός του Νείλου (2025) Τα δεδομένα του αποκαλύπτουν ότι οι εκπομπές ακατέργαστων λυμάτων στα ποτάμια αυξήθηκαν κατά 50% το 2024
• Υπηρεσία Περιβάλλοντος (2026), Λιγότερες και πιο σύντομες διαρροές από καταιγίδες το 2025, δείχνουν νέα δεδομένα παρακολούθησης
• Περιφερειακή Ενότητα Βορειοανατολικής Μακεδονίας Ιστορία: περίμενε, ο ποταμός Καγιαχόγκα κάηκε πόσες φορές πριν το 1969;, Συνδυασμένος έλεγχος υπερχείλισης αποχετεύσεων, Πρόγραμμα καθαρής λίμνης και Ιστορία: πώς ένα ετοιμοθάνατο ποτάμι έσωσε τις ζωές μας
• ΗΠΑ EPA, Κατηγορία:Πολιτισμός των Μεγάλων Λιμνών
• Υπουργείο Περιβάλλοντος της Ιαπωνίας, Διδάγματα από τη νόσο της Μιναμάτα και τη διαχείριση του υδραργύρου στην Ιαπωνία
• Εθνικό Ινστιτούτο για τη Νόσο της Μιναμάτα, Ερωτήσεις και απαντήσεις
• Η Ωραία και το Τέρας (2024) Το Δικαστήριο απορρίπτει τις αξιώσεις αποζημίωσης στην υπόθεση της Μιναμάτα
• Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας Καθαρισμός του ποταμού Σιγκαπούρης
• Εθνική Υπηρεσία Νερού της Σιγκαπούρης, Φράγμα της Μαρίνας
• Γκαλέλι, Καστελέτι και Γκούντμπλουντ (2015), Υψηλής απόδοσης ολοκληρωμένος έλεγχος της ποιότητας και της ποσότητας του νερού σε αστικές δεξαμενές, Έρευνα Υδατικών Πόρων 51
• Τζόουνς (2006), Ποιότητα νερού και αλιεία στις εκβολές του ποταμού στην Αγγλία: μια ιστορική προοπτική, Δελτίο Θαλάσσιας Ρύπανσης 53
• Ο γιος του, ο Τζόουνς (2000), είναι ένας από τους πιο γνωστούς. Λύνοντας ένα πρόβλημα 150 ετών](http://www.merseybasin.org.uk/archive/assets/56/original/56_Jones_2000_Mersey_Estuary_back_from_the_dead.pdf)
• Εκστρατεία της Λεκάνης του Μέρσεϋ, Η κληρονομιά του και Το Μέρσεϊ σε έξι λεπτά (αρχείο)
• Χόκινς και συν. (2020), Ανάκαμψη μιας αστικοποιημένης εκβολής ποταμού: καθαρισμός, αποβιομηχάνιση και αποκατάσταση των πλεοναζουσών λιμενικών λεκανών του ποταμού Μέρσεϋ, Δελτίο Θαλάσσιας Ρύπανσης 156
• Υδατοηλεκτρική Εταιρεία Αττικής, Εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων, Συνδυασμένες υπερχειλίσεις αποχετεύσεων και Κοινή δημόσια ανακοίνωση, Ποταμός Τσαρλς (2023)
• Σώσε το Λιμάνι/Σώσε τον Κόλπο (2025), Οι παραλίες της Βοστώνης κατατάσσονται ως μερικές από τις καθαρότερες αστικές παραλίες στη χώρα
• Πόλη του Σόμερβιλ, Κοινός συνδυασμένος σχεδιασμός υπερχείλισης αποχέτευσης
• Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Ρήνου, Οικολογική Συνέχεια, Επιτυχία στην ποιότητα των υδάτων, Θρεπτικά συστατικά, Ψάρια και Μικρορύπανση
• Καπέτος, Μπέκερς και Γκρεγουάρ (2013), Οδηγοί, μηχανισμοί και μακροχρόνια μεταβλητότητα της εποχιακής υποξίας στη βορειοδυτική υφαλοκρηπίδα του Ευξείνου Πόντου, Βιογεωεπιστήμες 10
• Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Δούναβη, Σύμβαση για την προστασία του Δούναβη, Ρύπανση από θρεπτικά συστατικά και Σχέδιο Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Δούναβη, επικαιροποίηση 2021
• Νερό της Μελβούρνης, Ποταμός Γιάρα
• Κοινοβούλιο της Βικτώριας (2017), Πράξη Προστασίας του Ποταμού Γιάρα (Γουίλιπ-γκιν Μπιρράρουνγκ Μούρρον) 2017
• Βικτώρια, Αυστραλία Πώς παρακολουθούμε την ποιότητα του νερού και Πρόγνωση ποιότητας νερού
• 2018: Πρόγραμμα αποκατάστασης του ποταμού Πασίγκ γιορτάστηκε στα πρώτα βραβεία Ασίας Ποταμών
• Ο Ήλιος της Αγάπης (2019) Ο Ντουτέρτε καταργεί την Επιτροπή Αποκατάστασης του Ποταμού Πασίγκ
• ABS-CBN News (2025), Phase IV of Pasig River esplanade unveiled; site open to public beginning Monday
• Επιτροπή Αποκατάστασης του Ποταμού Πασίγκ, Ετήσια έκθεση 2014 (αρχειοθετημένο)
• ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (2018) Έκθεση ελέγχου για την Επιτροπή Αποκατάστασης του Ποταμού Πασίγκ (αρχειοθετημένο)
• Ίδρυμα Αρχιτεκτονικής Τοπίου, Αποκατάσταση ρέματος Τσεονγκγκέτσεον, σύντομη μελέτη περίπτωσης
• The Korea Herald (2025), Two decades after revival, Seoul’s Cheonggyecheon flows with 8 times more fish, and (2011), Cheonggyecheon stream in Seoul polluted with bacteria
• Ο θησαυρός του Νείλου (2025) «Όλοι πίστευαν ότι θα προκαλούσε μποτιλιάρισμα»: ο αυτοκινητόδρομος που μετέτρεψε τη Σεούλ σε ρυάκι
• Γραφείο Πληροφοριών Τύπου, Κυβέρνηση της Ινδίας, Ναμάμι Γκάνγκε (2026) και Ναμάμι Γκάνγκε (2025)
• Ο χορός των ονείρων (2025) Το νερό του Μάχα Κουμπ είναι κατάλληλο για κολύμπι
• Πόλη του Παρισιού, Se baigner dans la Seine en 2024 et au-delà και Baignades à Paris 2026 (στα Γαλλικά)
• Γαλλία 3 Παρίσι Ιλ-ντε-Φρανς / ΑΠΕ (2025), Απορρύπανση: εξαφανισμένα είδη ψαριών επανέρχονται στο φυσικό τους περιβάλλον στον Σηκουάνα (στα γαλλικά)
• Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος (1998), Πώς λειτουργεί η επεξεργασία λυμάτων: τα βασικά (αρχειοθετημένο), και (2004), Αστάρι για τα συστήματα επεξεργασίας αστικών λυμάτων
• Ο Ξενοφών ο Αθηναίος (2025) Ανακαλύφθηκε το 100 τόνων βουνό Γουάιττσεπελ
• Ειδήσεις (2017), Τέρας βρέθηκε να μπλοκάρει τον αποχετευτικό αγωγό του Λονδίνου
• Νερό Ηνωμένο Βασίλειο, Καταπολέμηση των χοντρών βουνών, και Σκουπίστε το σκουπίδι
• Εθνικό Σύστημα Υγείας, Πώς μπορούν να βοηθήσουν τα φαρμακεία; US EPA, Απόρριψη οικιακών φαρμάκων
• Γουίλκινσον και συν. (2022), Φαρμακευτική ρύπανση των ποταμών του κόσμου, PNAS 119
• Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, Πρόληψη της ρύπανσης για τις επιχειρήσεις και Αναφορά περιβαλλοντικού προβλήματος
• Αμερικανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Τι μπορείτε να κάνετε στην αυλή σας και Αναφορά περιβαλλοντικών παραβιάσεων
• Τα Ηνωμένα Έθνη, Παγκόσμια Ημέρα Καθαρισμού; Παγκόσμια Ημέρα Καθαρισμού
• Εταιρεία Προστασίας της Θάλασσας, Μεγάλη βρετανική παραλία Καθαρό και Οδηγός διοργάνωσης παραθαλάσσιας επιτήρησης (2026)
• Συντήρηση των ωκεανών, Εφαρμογή Καθαρή Πύλη; Thames21, Εκδηλώσεις
• Παρατηρητήριο της Γης, Ρολόι Γλυκού Νερού; Το Ταμείο των Ποταμών, Μεγάλο ποτάμι και Λύματα σε ποτάμια; Συνεργασία με την Riverfly; Πρόκληση Νερού; Ρέιντζερς του Νερού; Παρατηρητήριο νερού Αυστραλίας; Γεωργία Υιοθέτησε ένα ρεύμα
• ΕΧΠΕ, Αναφορά περιβαλλοντικού συμβάντοςEPA Ireland, Υποβολή περιβαλλοντικής καταγγελίαςEPA Victoria, Επικοινωνήστε μαζί μας
• Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Ποιότητα των υδάτων κολύμβησης; US EPA, Πώς είναι η υδάτινη οδός μου