Pollution de l'océan et de l'eau

Li se pi gwo planèt nan sistèm solè a. Li diminye mineral nan mòn yo, li pote eleman nitritif pou forè ak pwason, epi li netwaye tèt li lè li deplase. Pou pifò nan istwa a, sa te ase: moun yo te depoze dechè yo nan rivyè yo e nati a diluted li. At today’s scale, with more than eight billion people and industrial farming on every continent, dilution stopped working long ago. Sa nou depase sou tè a rive nan lanmè.

Kijan dlo a vin pollué

Pollution rive de de fason. Point sous soti nan yon tiyo: yon echapman dlo egou, yon drenaj faktori, yon mine. Yo fasil pou jwenn epi, avèk pèmisyon ak tretman, yo fasil pou rezoud. Fons divès vini soti nan tout kote an menm tan: fertilisant ak fèy ki lave soti nan jaden, lwil oliv ak dust tire lave soti nan wout, pestisid ki derive soti nan rekòt. Yo pi difisil, paske pa gen okenn sèl tiyo ka fèmen.

Pollutants prensipal yo se:

• Noutrisan. Azote ak fosfò ki soti nan engredyan nitritif, fèy ak dlo egou. Nan dlo yo manje alg, ki flè, mouri ak pèt, itilize jiska oksijèn pwason bezwen.
• Patojèn. Bakteri, viris ak parazit ki soti nan dlo pou lave ki pa trete ak dechè bèt. Yo lakòz kolera, dysenteri, tifoid ak maladi dijesyon.
• Kimik. Metal lou tankou merkur ak plomb, solvan endistriyèl, pestisid, pwodwi pharmaceutique ak sa yo rele pou tout tan chimik (PFAS), ki a petèt pa degrade nan tout.
• Sediment ak chalè. Sol ki soti nan erozyon an fè rivyè yo vin nwa e li sufoke resif koray; dlo cho ki soti nan stasyon pouvwa a ba oksijèn plis ankò.

Ki moun ki afekte

Tout moun ap bwè anba yon lòt. Selon Organizasyon Mondyal Sante, nan 1.7 billion people te itilize yon sous dlo potab kontamine ak feces nan 2022, epi 2.2 billion pa t gen ase dlo potab ki te jere an sekirite. Pi gwo enpak sa a rive sou timoun yo: dlo, sanitasyon ak ijans ki pa an sekirite rete yon gwo rezon pou lanmò divès kalite maladi nan mitan pi piti yo.

Nan dèyè tout sa yo se sanitasyon. Nan 2022, 57 pousan nan popilasyon an te itilize yon latrin ki te jere san danje. Pi gwo pase 1.5 milya dola pa t gen okenn sanitasyon debaz nan tout, ak 419 milyon dola Yo toujou fè dechè yo nan lari, nan gout dlo, dèyè pyebwa oswa dirèkteman nan rivyè ak kanal. An 2020, 44 pousan nan dlo rezidyèl kay yo te dechaje san tretman an sekirite (WHO, 2024). Si pa gen dlo, se yon rivyè ki pral antre nan li.

Ekosistèm yo tou peye. Lè rivyè rich nan eleman nitritif rive nan lanmè, oksijèn ka tonbe twò ba pou ke pwason ak koule yo soufwi. Sa yo zòn mouri Li se youn nan gwo fòm chak ete nan Golfo de México, ki manje pa Mississippi. Around the world, the open ocean has lost oxygen as well, and low-oxygen coastal sites have multiplied since the middle of the twentieth century (Breitburg et al., 2018).

Yon zòn mouri se yon kote krim ak milye de suspects epi pa gen okenn sèl zam.

Fòs ki pi fò nan peyi a

Yon ti ponyen rivyè montre tout pwoblèm nan yon fwa: dlo pou lave, dechè faktori ak plastik, tout sa yo nan menm dlo a, nan vil ki te grandi pi vit pase tiyo yo, biwo yo ak plant tretman yo. Men, yo pa gen dwa fè anyen pou yo. Moun ki viv bò kote rivyè sa yo se premye moun ki soufri anba yo, e anpil nan yo ap travay pi di pou yo ka retounen.

Sewage ak lavi chak jou

The Pasig Metro Manila se yon rejyon nan Filipin ki gen plis pase 13 milyon moun. Pifò nan dechè ak dlo egou vil la rive li pa ti rivyè ak kanal ki ranje avèk kay ki pa gen okenn koneksyon ak sistèm drenaj yo ak pa gen okenn kolekte dechè regilye. Lè sezon lapli a rive, tout sa ki sou tè a se lave anba dlo nan kèk èdtan. Pawòl la te itilize tou nan yon lòt fason, tankou Klang nan Kuala Lumpur, Ulhas ak Mithi nan Mumbai, ak dè santèn de rivyè pi piti nan zòn tropikal yo.

Fabrikasyon: tanneries ak dyes

Nan Dhaka, tannerie Hazaribagh lage yon estimasyon 21,600 cubic metres nan efluyan pa trete chak jou, chaje ak kromo, sulfure ak amonyak, nan kanal ki drenaj nan Buriganga (Human Rights Watch, 2012). Travayè yo, anpil nan yo timoun, ak lòt moun ki te gen rapò avèk yo te premye santi konsekans sa yo sou sante yo; rad la te itilize pou fè soulye ak sak ki vann atravè mond lan.

Nan Java, Citarum se yon sous prensipal dlo potab ak irigasyon pou Java Nò. Yon etid ki fèt an 2025 rapòte ke rivyè a te resevwa anviwon 35.5 tòn dechè imen chak jou nan 2017, e ke anviwon 90 pousan nan 3,236 faktori tèksyil sou bò li pa t gen tretman dlo rezidyèl apwopriye, se konsa koulè ak chimik te ale dirèkteman nan dlo a (Marselina et al., 2025). An 2018, peyi Indonezi lanse Citarum Harum, yon pwogram nasyonal pou refè basen an ki konbine gouvènman nasyonal ak lokal, fòs militè, biznis ak kominote.

The Ganges is sacred to hundreds of millions of people and supplies water to a large part of India and Bangladesh. Nan tout wout li, endistri tankou tannerie ak distilasyon ajoute dechè yo nan dlo egou nan vil ki ap grandi rapidman. Pwogram Namami Gange peyi Etazini, ki te kòmanse an 2014, ap konstwi ak monitore plant tretman dlo egou sou fwontyè a ak debòde li yo (National Mission for Clean Ganga).

Plastik

Plastisite se pi vizib nan polluants sa yo, ak youn nou ka kounye a estime rivyè pa rivyè. De etid enpòtan te itilize modèl òdinatè, ki te evalye kont mezi sou teren an, pou estime kantite plastik chak rivyè pote nan lanmè a:

• Lebreton et al. (2017) estimasyon 1.15 a 2.41 milyon tòn yon ane Nan 20 rivyè ki pi gwo yo, Yangtze, Ganges ak Xi ap pote de tièm nan dlo a.
• Schmidt et al. (2017) te ale pi lwen, li te sijere ke sèlman 10 rivyè yo pote 88 a 95 pousan nan chaj la mondyal. Aplikasyon sa a “de rivaj” te gaye byen lwen, men otè yo menm te avèti de yon enkyetid segondè, ak travay ki pi nouvo an pa sipòte li.
• Meijer et al. (2021) swiv dechè soti nan kote li te lage nan larivyè ki pi pre a ak sou lanmè, an konsiderasyon pousantaj lapli, itilizasyon tè ak distans. Yo te jwenn ke more than 1,000 rivers carry 80 percent nan plastik rivyè a nan lanmè, 0.8 to 2.7 million tonnes a year nan total, ak ke ti rivyè ki koule atravè gwo vil yo se youn nan pi mal la.

Ranking

Sa yo se dezè ki gen pi gwo kantite dlo nan mond lan. The figures are model midpoints for conditions around 2015, rounded to the nearest hundred tonnes.

Tablo sa yo dekri tan lontan an. De modèn yo itilize done pou 2015, anvan anpil pwogram netwayaj resan te pran efè, epi pa gen okenn nan yo ki te repete pou rivyè jodi a. Figi pou Yangtze, Xi ak Huangpu, pou egzanp, dekri rivyè Lachin nan depi dè lane de sa, lè netwayaj nasyonal la te jis kòmanse, epi figi Pasig anpreye pwogram Manila a. Sa ki te rive apre sa, rivyè pa rivyè, se rakonte nan rivyè ki te tounen atravè mond lan anba a.

Rankontre	River	Name=Islann	Plastique estime nan lanmè a (tonn pa ane)	Fonksyon
1	Pasig	Filipin	62,600	Meijer et al. 2021
2	Tullahan	Filipin	13,500	Meijer et al. 2021
3	Je	Inivèsèl	13,400	Meijer et al. 2021
4	Klang	Malezi	12,800	Meijer et al. 2021
5	Meycauayan	Filipin	12,400	Meijer et al. 2021
6	Pampanga	Filipin	9,300	Meijer et al. 2021
7	Liban	Filipin	7,100	Meijer et al. 2021
8	Ganges	Bangladèch	6,200	Meijer et al. 2021
9	Rio Grande de Mindanao	Filipin	5,300	Meijer et al. 2021
10	Agno	Filipin	4,600	Meijer et al. 2021

Modèl ki pi ansyen an klase gwo basen rivyè yo nan plas la, ak yon varyete pou chak:

Rankontre	River	Name=Islann	(tonn pa ane)	& Pa gen	Fonksyon
1	Yangtze	Chinwa	333,000	310,000 to 480,000	Lebreton et al. 2017
2	Ganges	Bangladèch	115,000	105,000 to 172,000	Lebreton et al. 2017
3	Xi	Chinwa	73,900	64,600 to 114,000	Lebreton et al. 2017
4	Huangpu	Chinwa	40,800	33,500 to 67,300	Lebreton et al. 2017
5	Cross	Nijeryen ak Cameroun	40,300	33,800 to 65,000	Lebreton et al. 2017
6	Brantas	Ilandè	38,900	32,300 to 63,700	Lebreton et al. 2017
7	Amazon	Brezil, Perou, Kolonbi ak Ekwatè	38,900	32,200 to 63,800	Lebreton et al. 2017
8	Pasig	Filipin	38,800	32,100 to 63,700	Lebreton et al. 2017
9	Irrawaddy	Myanmar	35,300	29,700 to 56,900	Lebreton et al. 2017
10	Solo	Ilandè	32,500	26,500 to 54,100	Lebreton et al. 2017

Kijan pou m konnen si se vre? Pa twò, e li enpòtan pou di sa. Yo se de modèl: pa gen moun ki te pèse plastik ki kite yon mil bouche rivyè. An jeneral, yon grafouyen gen plis pase yon degre nan konesans sou yon sijè, epi li ka fè sa pou plizyè rezon: Li se yon moun ki gen anpil konesans sou sijè a. De modèl yo pa dakò sou rivyè espesifik. Ganges la tonbe soti nan 115,000 tòn yon ane nan modèl ki pi ansyen an a sou 6,200 nan bouch li prensipal la nan nouvo a, paske nouvo modèl la bay plastik ki te tonbe lwen andedan tè a yon chans anpil mwens pou rive nan lanmè: anpil nan li se pran sou bank rivyè a, dèyè dirab ak nan sedimente sou wout la. Divès lòt rivyè ki souvan rele nan demach piblik, tankou Chao Phraya nan Bangkok, Kelani nan Colombo ak Mithi nan Mumbai, tou parèt ant 50 pi gwo emèt yo nan lis la pi nouvo modèl la. Sa de etid yo dakò sou se modèl la: pifò plastik rivyè a soti nan kote kote dechè pa kolekte, kote moun ap viv pre rivyè yo, ak kote gwo lapli lave tè a.

Fòs ki te soti nan tout peyi yo

Nan lòt mo, yon grenn tè ki pa gen okenn dlo se yon tè ki pa gen dlo. Rivyè ki te deja pèdi valè yo te retounen sou kat kontinan, nan peyi rich ak peyi pòv, anba gouvènman ki trè diferan. Pa gen okenn nan yo te netwayaj pa yon invensyon oswa yon lwa. Nan chak ka anba a, yo reponn menm kesyon an: ki sa ki te mal, ki sa ki te fè, ki sa ki te mezire, ak ki sa ki pa te rezoud ankò. Li te kòmanse travay sou li nan moman li te kòmanse fè premye chante l yo.

Thames, Lond

Ki sa ki te mal. Sèvis dlo pou lave ak tretman dlo nan Lond pa t ka kenbe tèt ak kwasans vil la. Nan ane 1950 yo, oksijèn te rete nan pati Thames la ki te deklare biolojikman mouri an 1957. Li se yon rivyè ki gen anpil dlo, e lè li rive nan lanmè a, li toujou plen ak dlo.

Kisa ki te fèt. Yon netwayaj nan travay dlo pou dechè rivyè a te kòmanse an 1960 (BBC, 2001). In 2014 Thames Water finished upgrading five treatment works, at Beckton, Crossness, Riverside, Long Reach and Mogden. Nan 2016, 7 km Lee Tunnel te kòmanse kaptire plis pase 5 milyon tòn dlo egou yon ane ki te itilize yo depase soti nan pi gwo depase. 25 km Thames Tideway Tunnel, yon pwojè £ 4.6 milya dola peye pa bidjè kliyan Thames Water, kounye a konekte li, konsa ke sistèm nan ka estoke 1.6 milyon mèt kib dlo egou; li te konplètman konekte ak travay depi fevriye 2025, epi yo espere pou koupe degaje nan larivyè tidal soti nan plis pase senksan nan yon ane nòmal a sou senk (Thames Water; Tideway).

Ki sa ki te mezire. Premye salmon yo te retounen nan 1974, e pa 2001 rivyè a te sipòte 115 kalite pwason (BBC, 2001). Kontwòl sante 2026 Zoological Society of London te jwenn oksijèn diminye sou tan long soti nan 2007 a 2024 ak fosfò ki tonbe depi 1990s; Seahorse, anglè, foks ak menm ti reyon yo ap viv kounye a nan estuary la (ZSL, 2026).

Pa rezoud ankò. Kontwòl sante menm te jwenn nitrat toujou ap monte nan dlo egou trete, ak yon ti kras diminisyon nan espès pwason depi kòmansman ane 1990 yo ki bezwen plis rechèch. Upstream of the tunnel, Thames Water’s overflows and treatment works spilled sewage for 298,081 hours in 2024, up from 196,414 in 2023, according to an analysis of the company’s monitoring data (The Guardian, 2025). Nan Angletè, dega yo te tonbe pa 35 pousan nan 2025, ki se sa Ajans anviwònman an di te an gwo pati akòz yon ane sèk (Ajans anviwònman an, 2026).

Cuyahoga, Cleveland, ak Lwa sou Dlo Net la

Ki sa ki te mal. Sou 22 jiyè 1969, yon ti espèm soti nan yon tren ki pase mete dife nan yon marigwana sou Cuyahoga. Li pa t premye fwa: zòn nan kote dlo a te soti nan pon an te gen 13 dife sou rivyè a anvan ane 1969 (NEORSD). Nan ane 1970 yo, plis pase 9 milya galon dlo pou dechè ak dlo pluvial te depase nan zòn nan nan rivyè a ak Lake Erie (NEORSD).

Kisa ki te fèt. Votè Cleveland yo te deja apwouve yon obligasyon 100 milyon dola pou netwaye wout dlo vil la, epi prezidan an te pran jounalis nan rivyè a e li te fè deklarasyon devan Kongrè a (NPR, 2019). An 1972, Kongrè a pase Lwa sou Dlo Net la, ki fè li ilegal pou depoze polluants soti nan yon tiyo nan dlo ameriken san pèmisyon ak peye pou nouvo plant tretman dlo egou (US EPA). In 1987 the river was named a Great Lakes Area of Concern with nine official problems to fix. Nan 2011, yon pwojè ki te koute 3 milya dola ameriken ak ki te dire 25 ane, te kòmanse bati yon sistèm pou retire dlo nan lak la, ki ta pral ogmante kantite dlo ki pase nan lak la soti nan 4.5 milya galon anyèl a 494 milyon galon anyèl pa 2036.NEORSD).

Sa ki te mezire. Depase yo te deja diminye pa mwatye nan 2000. By December 2025, 76 of Project Clean Lake’s 78 projects were finished or under way, removing 2 billion gallons of overflow a year. Fish came back: more than 60 species were found in the river by 2014 (NEORSD). EPA a te retire senk nan noun pwoblèm ofisyèl yo: aparans pòv (2017), limit sou manje pwason (2019), alg (2021), timè pwason (2023) ak fèmen plaj (2024) (US EPA).

Pa rezoud ankò. Kat pwoblèm rete: popilasyon pwason ak bèt sovaj, lavi sou mòn lan, drapage nan kanal navigasyon an ak peryòd de abita pou pwason. Nan dèyè Gorge Dam, ki te bati an 1911, sou 865.000 mèt kare nan sediment kontamine yo ap netwayaj soti nan 2025 anvan dam lan ka retire (US EPA).

The Yarra, Melbourne

Ki sa ki te mal. Anvan dlo ki soti nan Melbourne te pote nan yon plant tretman nan Werribee depi 1897, Yarra a te dekri kòm youn nan rivyè ki pi sale nan mond lan (yon lòt fwa ankò pa John Murray).Melbourne Water). Kòm vil la grandi, jaden, wout ak drainage dlo van yo te ajoute nan pollution.

Kisa ki te fèt. Sewerage te vini an premye, ak rivyè a te amelyore anpil depi ane 1970 yo ak 1980 yo (menm sous). An 2017, Victoria te pase Yarra River Protection (Wilip-gin Birrarung murron) Act, yon lwa ki trete rivyè a kòm yon sèl entite natirèl vivan ak entègrize, epi li te etabli Birrarung Council pou bay konsèy sou li.Lejislasyon viktwayen).

Ki sa ki te mezire. Yarra a anwo bay apeprè 70 pousan nan dlo potab Melbourne (Melbourne Water). Nan mwa desanm 2013, ajans anviwònman eta a te teste bakteri nan kat pwen popilè yo epi li pibliye prediksyon naje pou yo (EPA Victoria).

Pa rezoud ankò. Kalite dlo a toujou vin pi mal anba rivyè a, paske nan agrikilti, devlopman urbain ak dlo siklòn (Melbourne Water). De nan sit la, Kew ak Launching Place, yo toujou mete ajou kòm pòv pou naje.EPA Victoria).

Minamata Bay, Japon

Ki sa ki te mal. Pandan ane, yon faktori chimik gouvène pa konpayi Chisso te lage metilmerkuri, yon sous-produit nan fè acetaldehyde, nan Minamata Bay. Peyi a te gen anpil bèt ak plant ki te manje yo. Pouvwa a te rekonèt li kòm yon eta endepandan an 1956. The factory stopped the process in May 1968, and the government confirmed the cause that September (Ministry of the Environment of Japan).

Kisa ki te fèt. An 1974, yo te mete yon rezo sou tout kòt la pou anpeche pwason kontamine kite li. Soti nan 1977 a 1990, apeprè 1.5 milyon mèt kib de sediment ki gen plis pase 25 pati pou chak milyon de merkur te draje ak sikile nan 58 hektomèt kare tè refè. Pwojè a te koute 48 milya dola yen, ki gen ladan Chisso te peye 30 milya dola ak gouvènman nasyonal la ak prefèksyon an te peye 9 milya dola chak.

Sa ki te mezire. Nivo mercure nan sèt espès pwason rete anba limit pwovizwa pou twa ane nan yon liy, ak nan 1997 gouvènè a deklare bay la an sekirite ak file yo te pran ale (menm sous).

Pa rezoud ankò. Bay la refè nan dekad; moun yo pa fè sa. Nan mwa desanm 2024, 3.000 moun te resevwa sètifika ofisyèl maladi Minamata a, ki gen ladan yo nan yon dezyèm epidemi an Niigata, ak 304 nan yo te toujou vivan (National Institute for Minamata Disease). Avèk 11,000 plis moun ki kalifye pou èd anba yon règleman politik rive nan 1995, plis pase 48,000 te aplike anba yon lwa asistans pase nan 2009 (Ministry of the Environment of Japan), ak tribinal yo toujou ap deside sou respè: nan 2023 yon tribinal Osaka rekonèt tout 128 plent nan yon ka, pandan ke nan 2024 yon tribinal Kumamoto refize 144 paske limit tan an te pase (Asahi Shimbun, 2024).

SingaporeRegion/ state in USA

Ki sa ki te mal. Nan ane 1970 yo, Rivyè Singapour ak Kallang Basin te plen de dechè, dlo egou ak bato abandone. Dechè soti nan jaden pork ak anp, komès backyard, magazen sou wout la ak kay san dlo pou lave te koule dirèkteman nan dlo a.

Sa ki te fèt. Nan 27 fevriye 1977, Premye Minis Lee Kuan Yew te mete yon objektif desan ane pou netwaye rivyè a. Nan zòn ki antoure rivyè a ak Kallang Basin, milye de fanmi squatter te re-sitiye, 610 ti bouk porch, apeprè 500 ti bouk anprent, plis pase 2800 biznis backyard ak sou 5,000 vann nan lari yo te deplase. 800 bato ki te pote machandiz yo te deplase nan Pasir Panjang pa 1983. Komisyon Bibliyotèk Nasyonal la mete pri a sou 300 milyon dola Singaporyen, san konte konpansasyon pou re-sitwayènte (Konsèy Bibliotèk Nasyonal).

Sa ki te mezire. Lè kanpay la fin fini an 1987, pwason ak kabrit yo te re-kreye nan rivyè a (National Library Board). Barrage la Marina, ki te fini an 2008, te fè bouch la nan yon rezèvwa dlo fre an 2010, ak yon zòn depo 10.000 hectares (PUB).

Pa rezoud ankò. Nou pa t ‘kapab jwenn yon rapò pibliye sou tan long nan kalite dlo a nan rivyè a. An 2015, yon etid te montre ke nouvo rezèvwa a, ki se yon ansyen estuary, toujou soufri soti nan yon nivo segondè salinite.Galelli et al., 2015).

Mersey, Angletè Nò-Oksidantal

Ki sa ki te mal. De syèk nan endistri ak dlo pou lave milyon moun te fè Mersey a youn nan rivyè ki pi pollué nan Ewòp, e an 1985 li te rele estuary ki pi pollué nan Grann Bretay (Mersey Basin Campaign). Nan ane 1970 yo, long distans nan estuary anwo a pa t ‘gen okenn oksijèn nan tout pandan ete a, nan nenpòt ki eta nan mare (2006. paj).

Kisa ki te fèt. Kampany Mersey Basin lan te dire 25 ane, soti nan 1985 jiska 2010, li te pote ansanm gouvènman an, konpayi dlo a, endistri a ak gwoup kominote yo (Kampany Mersey Basin la). Nouvo ak amelyore travay tretman ak kontwòl dechaje endistriyèl te swiv: pa 2006 plis pase £ 1 milya dola te depanse (Jones, 2006).

Kisa ki te mezire. Charj chak jou pollution òganik (BOD) ki antre nan estuary a tonbe soti nan plis pase 300 tòn an 1972 pou yon ti kras plis pase 50 tòn an 2000 (Jones, 2000). Pi ba nivo oksijèn ki te reyalize nan estuary anwo a te monte a 48 pousan nan saturation an 2001, 58 pousan an 2002 ak 65 pousan an 2003. Nan mwa novanm 2001, salmon yo te pran nan rivyè a pou premye fwa nan apeprè yon demi syèk, ak 26 te rete nan Woolston Weir nan otòn 2002 (2006. paj).

Pa rezoud ankò. Nan ete a, oksijèn nan pati Manchester Ship Canal ke salmon dwe pase te toujou trè pòv, sou 20 pousan, ki bloke pwason sou wout yo alantou (menm sous). Rechèchè ki etidye rekiperasyon estuary la tou montre ke gen yon enkyetid kontinyèl sou fatra ki pase nan chaîne alimentaire a (Hawkins et al., 2020).

Boston Harbor

Ki sa ki te mal. Jouk nan ane 1990 yo, dlo egou Boston an rive nan pò a ak sèlman tretman debaz, epi bouyi dlo egou yo te depoze nan li chak jou. Nan 1987, 84 depase dlo pou lave yo te toujou lage dlo ki pa trete ak dlo pluvial nan pò a ak rivyè li yo.MWRA).

Kisa ki te fèt. An 1985, yon tribinal federal mande nouvo ajans dlo rejyon an pou l bati yon sistèm tretman dlo egou ki bon. Depo dlo pou dechè nan pò a te sispann an 1991, yon nouvo plant tretman sou Deer Island louvri pa etap soti nan 1995, ak nan 2000 yon 9.5-mile tunèl deplase dechè trete a lwen nan dlo a fon nan Massachusetts Bay (MWRA). Pwojè a koute 3,8 milya dola dola ameriken.MWRA). Yon plan separe de sou 906 milyon dola te fèmen 34 nan 84 overflows yo ak se fèt pou koupe volim ki depase nan yon ane nòmal pa 88 pousan (MWRA).

Ki sa ki te mezire. Ajans dlo a kontwole plis pase 70 pwen nan pò a ak rivyè li yo epi li pibliye done yo, e eta a teste plaj yo chak ete (MWRA). Li te genyen tit la nan kategori B (anndan) ak B (deyò) an 2004.MWRA), epi nan 2025 chak plaj metwopoliten soti nan Nahant nan Nantasket te genyen plis pase 80 pousan pou naje an sekirite, yon premye (Save the Harbor/Save the Bay, 2025).

Pa rezoud ankò. Nan yon ane nòmal, Charles River satisfè estanda bakteri pou naje sèlman 48 pousan nan tan an, ak kèk depase toujou pa rive nan objektif yo (MWRA, 2023). Yon plan dezas mete ajou se louvri pou kòmantè piblik jiska 30 Oktòb 2026 (City of Somerville).

The Rhine

Ki sa ki te mal. Pandan dè dekad, Rhine a pote dechè nan youn nan rejyon yo pi endistriyèl nan mond lan. On 1 November 1986 a fire at a Sandoz warehouse near Basel washed up to 30 tonnes of pesticides into the river and killed fish along hundreds of kilometres.

Kisa ki te fèt. Peyi ki sou fwontyè Rhine a reponn ak Pwogram Aksyon Rhine an 1987: diminye pa mwatye dechè 40 chimik danjere nan lespas dezan, epi fè rivyè a byen pwòp pou salmon ka retounen (Komisyon Entènasyonal pou Pwoteksyon Rhine a). Plant tretman yo te bati ak amelyore, epi pase pou pwason yo te louvri nan tout gwo baraj yo, nan Iffezheim nan 2000 ak Gambsheim nan 2006 (ICPR).

Kisa ki te mezire. Metal lou nan rivyè a diminye anpil ant 1987 ak 2000 (ICPR). Nitwojèn ki pote nan Rhine a rive nan lanmè a te tonbe soti nan plis pase 443,000 tòn an 1985 pou rive sou 272,000 tòn an 2016 (ICPR). Salmon te kòmanse naje soti nan Nò a nan Sieg River an 1990 ak yo te fèmen nan li natirèlman depi 1994; pa sou 2000, 63 kalite pwason te tounen, ak pwason nan Rhine, sispann anglè, te san danje pou manje ankò (CIPR, Salmon 2020). Komisyon an kounye a lis 71 kalite, ak tout pwason ki te konnen nan rivaj la nan tan lontan an tounen, eksepte esturgeon Ewopeyen (ICPR).

Pa rezoud ankò. Salmon yo toujou kèk: pase pwason nan Koblenz te konte 11 moun ki retounen an 2025 (ICPR kont). Anviwon de twazyèm nan azote a rive kounye a soti nan agrikilti ak lòt sous divès, metal lou ki soti nan sous divès yo toujou twò wo, epi plant tretman pa retire pifò tras medikaman ak lòt micropolluants; peyi yo gen pou objaktif pou koupe sa yo pa omwen 30 pousan pa 2040 (ICPR).

Danube ak Mar Noye

Ki sa ki te mal. Fertilizer, manye ak dlo egou soti nan youn nan pi gwo basen rivyè Ewòp la te depase eleman nitritif nan nò-lwès Mar Negre a. Soti nan kòmansman 1970s, dlo a prèske anba lanmè a te fini ak oksijèn chak ane, epi nan 1983 zòn ki ba-oksijèn kouvri sou 20,000 kilomèt kare (Capet et al., 2013).

Kisa ki te fèt. An 1994, peyi ki nan basen Danube a te siyen Konvansyon pou Pwoteksyon Rivyè Danube a nan Sofia, epi depi 1998 yo ap travay ansanm atravè Komisyon Entènasyonal pou Pwoteksyon Rivyè Danube a, ak yon plan kontwole ak yon plan basen (ICPDR).

Kisa ki te mezire. Komisyon an rapòte ke emisyon azote nan basen an tonbe pa apeprè 30 pousan ak fosfò pa apeprè 50 pousan sou yon peryòd de 15 ane (ICPDR). Zòn oksijèn ki ba nan Mar Nò a te vin pi piti, byenke yon etid detaye te jwenn rekiperasyon an nan fen 1990s yo te mwens pase sa yo te panse an premye, epi li te rive espesyalman nan 2000s (Capet et al., 2013).

Pa rezoud ankò. Nan plan 2021 la, sèlman 24 pousan nan longè rivyè a te gen bon estati ekolojik ak 36 pousan bon stat chimik, 624 baryè toujou bloke migrasyon pwason an, esturgeon Ewopeyen an te disparèt nan basen an, ak chaj eleman nitritif yo te toujou pi wo pase sa yo ki nan ane 1960 yo (ICPDR, 2021).

The Pasig, Manila

Ki sa ki te mal. Pasig la pote dechè yon zòn metwopoliten ki gen plis pase 13 milyon moun, e li te deklare biolojikman mouri nan ane 1990 yo (GMA News, 2018). Li se pi wo a lis la nan modèl ki pi nouvo an nan rivyè ki pote plastik nan lanmè, byenke otè li yo note ke modèl la souestime Pasig konpare ak mezi ki fèt nan 2019 (Meijer et al., 2021).

Kisa ki te fèt. Soti nan 1999 rive 2019, Komisyon Rekiperasyon Rivyè Pasig la te retire tout ti dlo ki t ap koule sou bank rivyè a. Nan 2018, lè li te genyen premye Asia RiverPrize a, 18,719 fanmi ki viv sou bò dlo yo te re-sitiye ak 17 nan 47 afich la te devlope, kòmanse ak yon pilot nan Estero de Paco an 2010 (GMA News). Li te aboli an 2019.Philstar, 2019). Nan mwa janvye 2024 yon nouvo pwogram, Pasig Bigyang Buhay Muli, te kòmanse bati yon esplanade sou bò dlo a, ki te louvri nan faz katyèm li an Oktòb 2025 (ABS-CBN, 2025).

Ki sa ki te mezire. Rapò komisyon an montre ke pollution òganik (BOD) nan rivyè a te sou mwayèn 30,79 miligram pou chak lit soti nan 2009 a 2014, kont yon estanda de 7, ak ogmante soti nan 23,09 nan 2012 a 39,03 nan 2014; oksijèn sou mwayèn sèlman 2,85 miligram pou chak litre (PRRC, 2014). Yon verifikasyon eta 2018 te jwenn ke 96 pousan nan fon yo pou netwayaj wout dlo yo te itilize, ak ant 1 ak 28 pousan nan travay planifye a te fèt (Rapò, 2018).

Pa rezoud ankò. Pifò. Nou pa t ka jwenn mezi ofisyèl kalite dlo a apre 2014, se konsa nou pa ka di si rivyè a ap refè jodi a. Li te di ke li ta ka fè sa nan yon fason ki pi senp, men li pa t ‘kapab rive nan tout peyi a.

Cheonggyecheon, Seul

Ki sa ki te mal. Yon ti rivaj nan sant Seul te gen yon wout ki te fèt ak beton.

What was done. Ant 2003 ak 2005 vil la te detwi wout la epi louvri 5.8 kilomèt dlo, a yon pri total de sou 380 million US dollars (Landscape Architecture Foundation, 2011).

Kisa ki te mezire. Ant 2003 ak 2008, kantite espès pwason yo te monte de 4 a 25, espès ozeyan yo de 6 a 36, espès ensèk yo de 15 a 192 epi espès plant yo de 62 a 308. Aerial alantou koule a se 3.3 a 5.9 °C pi fre pase sou yon wout paralèl (Landscape Architecture Foundation), ak nan 2025 enjenyè yo te reyalize 33 kalite pwason, ki pi plis depi restorasyon an (The Korea Herald, 2025).

Pa rezoud ankò. Koule a se an gwo pati artificiel: plis pase 48,000 tòn dlo yon jou yo pompe nan li, majorite nan dlo trete soti nan Han River plus dlo anba tè, ak antretyen li koute sou 2.9 milya dola won yon ane (The Guardian, 2025). Nan 2011, bakteri koliform nan koule a te mezire anpil fwa pi wo pase estanda pou naje (The Korea Herald, 2011).

Ganga, peyi Zend

Ki sa ki te mal. Ganga a se yon rivyè sakre pou dè santèn de milyon moun e li bay dlo pou yon gwo pati nan peyi Inyon Ewopeyen an. Nan tout wout li, endistri tankou tannerie ak distilasyon ajoute dechè yo nan dlo egou nan vil ki ap grandi rapidman.

Kisa ki te fèt. Pwogram Namami Gange peyi Indyen an, ki te kòmanse nan 2014, ap konstwi ak monitore plant tretman dlo egou sou fwontyè a ak afich li yo (Misyon Nasyonal pou Ganga Net). Li te gen yon bidjè de 20,000 crore roupi pou mwa mas 2021 ak 22,500 crore roupi pou yon dezyèm faz nan 2026. Nan mwa mas 2026, 21,340 crore roupi te pase ak 355 nan 524 pwojè ki te apwouve yo te fini (Press Information Bureau, 2026), epi nan mwa mas 2025 plant tretman kapab jere 3,446 milyon litre dlo egou yon jou te bati oswa rebati (Press Information Bureau, 2025).

Sa ki te mezire. Bakteri fèkal yo te diminye nan sit ki te swivi yo, dapre rapò gouvènman an: kantite mwayèn bakteri yo nan Assi Ghat nan Varanasi te diminye de 2500 pou chak 100 mililitr nan 2014 a 790 an 2025, epi nan Gandhi Ghat nan Patna de 5400 a 2200, kont yon limit basen de 2500 (Press Information Bureau, 2026).

Pa rezoud ankò. An 2025, nivo basen pou bakteri fèkal yo te satisfè sèlman nan kèk pati nan Uttar Pradesh, Bihar ak Bengal Oksidantal, epi pollution òganik la te twò wo soti nan Farrukhabad a Kanpur ak soti nan Mirzapur a Ghazipur (menm sous). Pandan festival Maha Kumbh la an 2025, premye rapò a nan Konsèy Kontwòl Pollutant Santral la te jwenn ke dlo a nan sit ki te swiv pa anpil fwa pa t ‘apwopriye pou basen; yon rapò revizyon pita te bay yon mwayèn nan limit la (The Hindu, 2025).

Rejyon yo nan Lachin

Ki sa ki te mal. An 2015, sèlman 64.5 pousan nan pwen monitè nasyonal Lachin nan sou rivyè ak lak yo te gen dlo de klas I a III, klas ki ka trete pou bwè, epi 8.8 pousan te pi mal pase Klas V, pa bon pou prèske anyen (Ministè Pwoteksyon Enèji, 2016). Nan mwa mas 2013 plis pase 16,000 dead pigs te retire soti nan Huangpu ak aflu li yo atè Shanghai, yon sous dlo pou vil la, apre ke agrikilti atè te depoze karkas yo nan rivyè a (The Guardian, 2013).

Sa ki te fèt. An avril 2015, Konsèy Eta a te pibliye yon Plan Aksyon pou Prevansyon ak Kontwòl Pollution Dlo, ki rele “Water Ten”, ak objektif pou 2020: plis pase 70 pousan nan dlo nan sèt basen rivyè prensipal yo nan Grade III oswa pi bon, polluting ti faktori fèmen, bèf fermetures demenaje ale rete lwen soti nan dlo sansib ak sou 95 pousan nan echanjeur dlo byen trete (Konsèy Eta a, 2015). A partir de 2016 cada riu i llac va tenir un “cap de riu”, un funcionari nomenat responsable per la seva aigua i avaluat sobre els resultats (Oficina General del Comitè Central del CPC i Consell d’Estat, 2016; Llei de Prevenció i Control de Pol·lució de l’Aigua, Article 5). An 2018, 97.8 pousan nan pi gwo parkè endistriyèl yo te gen tretman dlo rezidyèl santral ak monitèman sou entènèt, epi an 2019 vil yo te netwayaje 2,513 nan 2,899 “noirs ak malonèt” kò dlo urbain yo te idantifye (Ministè Ekoloji ak anviwònman an, 2018 ak 2019 bulletins). Yon Lwa sou Pwoteksyon Rivyè Yangtze, ki an vigè depi Mas 2021, entèdi nouvo plant chimik nan yon distans yon kilomèt de rivyè a ak afich li yo (Yangtze River Protection Law), epi pèch komèsyal nan Yangtze te entèdi pou dis ane soti nan 2021, avèk sipò pou pêcheurs ki te sispann (Xinhua, 2026).

Kisa ki te mezire. Pa 2025, 91.4 pousan nan pwen monitè nasyonal yo te nan Gwoup I a III ak 0.6 pousan te pi mal pase Gwoup V; nan basen Yangtze, 98.9 pousan nan 1,016 pwen yo te nan Gwoup I a III (Ministè Ekoloji ak Environman, 2026). Nimewo a nan porpoises Yangtze finless te ogmante soti nan sou 1,249 nan sondaj la 2022 pou 1,426, ak 351 espès pwason yo te enskri nan basen an nan 2021 pou 2025, 43 plis pase anvan entèdiksyon an (Xinhua, 2026).

Pa rezoud ankò. An 2025, 28.4 pousan nan lak ak rezèvwa yo te toujou twò fertilize, epi pi gwo flè alg sou Taihu a te kouvri yon senkyèm nan lak la; fosfò rete polluant prensipal la nan Yangtze (Ministè Ekoloji ak anviwònman an, 2026). Kalite dlo a pa mezire plastik: yon bann etap sou kèk plastik ki itilize yon sèl fwa te kòmanse nan 2020 (NDRC and Ministry of Ecology and Environment, 2020), men nou pa t ‘kapab jwenn yon nouvo estimasyon mezire nan plastik Yangtze pote nan lanmè. Rezo a monitè tou te grandi soti nan 967 pwen an 2015 pou rive 3,641 nan 2021, se konsa chif ki pi bonè ak pita yo pa konplètman konparab.

Seine, Pari

Ki sa ki te mal. Naje nan Seine a te entèdi an 1923. Anpil nan zòn ki pi riral yo, tankou zòn ki gen anpil dlo ak zòn ki gen anpil dlo pou bwè, te vin tounen yon zòn kote moun te ka viv san yo pa bezwen sèvi ak dlo. Nan ane 1970 yo, sèlman sou twa kalite pwason te jwenn nan rivyè a nan zòn Pari (France 3 / AFP, 2025).

Kisa ki te fèt. Depi 2015, yon plan pou basen yo te envesti plis pase 1,4 milya dola euro nan basen depo, reparasyon sistèm dlo egou, plant tretman ak koreksyon an nan sou 23.000 koneksyon kay ki pa bon; yon sèl basen depo nan Austerlitz sèlman gen 50.000 mèt kare e li ap travay depi Me 2024 (City of Paris). Triatlon ak maraton naje yo te fèt nan rivyè a an 2024, menòz lapli yo te oblije ranvwaye.24 fevriye 2024).

Ki sa ki te mezire. Sou 5 jiyè 2025, twa sit basen piblik yo louvri, nan Bras Marie, Grenelle ak Bercy (France 24, 2025). An 2026 yo te akeyi sou 120,000 basen, 20 pousan plis pase an 2025 (City of Paris, 2026). Antre 35 ak 40 espès pwason ap viv kounye a nan Seine alantou Pari, dapre ajans sanitasyon rejyon an, ki gen ladan bullhead la, ki te retounen (France 3 / AFP).

Pa rezoud ankò. Pye bwa toujou fè ancien sistèm dlo pou lave a depase, se konsa sit yo louvri sèlman lè koule a, kalite dlo a ak tanperati a pèmèt, epi sezon an 2026 te fini pi bonè paske nan tanperati a (City of Paris). Gobi envazif yo se kounye a pami pwason ki pi komen kapte (France 3 / AFP).

Ki sa rekiperasyon yo gen an komen

Liy ki separe yo rele rimè. Anpil fwa, yon gwo tranbleman tè te fè moun pran swen: yon rivyè ki t ap boule, yon basen ki te enfekte, yon dife ki te gen ladan chimik, yon rivyè plen pork mouri. Lè sa a, yo te vin gen règleman ak dat limit, moun ki responsab yo te nonmen, lajan pou tiyo ak plant tretman, epi swivi ke nenpòt moun ka tcheke. Pa gen anyen ki te rapid. Thames la pran plis pase yon demi syèk, Mersey a te kouri pou 25 ane, Rhine ap tann toujou pou salmon li yo dwe anpil, ak moun ki enfekte nan Minamata yo toujou mande yo dwe rekonèt.

Pa tout pwogram ki te travay, e mezi yo di sa tankou klèman ke yo rapòte siksè. Men, kote dlo egou yo te kolekte ak trete, epi kote faktori yo te gen pou netwaye sa yo lage, rivyè a te reponn. Kominote ki sou Pasig, Citarum ak Ganga montre li ankò jodi a, yon ti rivaj ak yon katye nan yon tan.

Poukisa sa rive isit la, e poukisa se pa yon pwoblèm lokal

An reyalite, li te gen ladan l de rivyè. The Ciliwung, ki koule nan Jakarta, drenaj 591 kilomèt kare, mwens pase mwatye yon pousan nan peyi a. Rhine Basen an se pi gwo basen nan Ewòp, ak basen li a pwodwi mwens dechè plastik. Yet the Ciliwung was measured sending about 300 tonnes of plastic a year to the sea, and the Rhine about 3 tonnes. Diferans lan se jeografi ak enfrastrikti: nan basen Ciliwung, yon moso dechè an mwayèn pwodwi a 1 kilomèt de yon rivyè ak 29 kilomèt de lanmè a, epi lapli tropikal lave li. Pa gen anyen ki diferan sou moun yo. Vil yo te grandi pi vit pase sistèm dechè yo.

Yo pataje menm rezon yo tou:

• Urbanizasyon rapid. Vil nan Azi Sid ak Sud-Est, Afrik ak Amerik Latin yo te ajoute dè santèn de milyon moun nan kèk dekad, souvan nan vilaj informal sou bò dlo ak planin inondasyon, kote pa gen okenn biwo, pa gen okenn kolekte ak pa gen okenn sistèm drainage.
• Mank sèvis dechè. Kole ak trete dechè koute lajan ke vil ki gen ti revni taks ap fè efò pou jwenn, epi moun ki kolekte li yo, souvan kolektè dechè informal, raman peye pou plastik la ki pa gen okenn valè re-vandè.
• Produits conçus ailleurs. Sachets-servir unique, envolteurs multi-couche ak emballage bon mache yo se konpoze ak vann pa konpayi ki gen biwo santral yo souvan lwen, nan kote ki pa gen okenn fason pou rekòlte yo.
• Komès mondyal nan dechè. Pou dè dekad, peyi rich yo te voye dechè plastik yo aletranje pou “rekiperasyon”. Lachin te pran nan sou 45 pousan nan tout mond lan komèsyal plastik dechè soti nan 1992 jiskaske li bannou pi fò nan enpòte yo nan 2018; peyi ki gen revni segondè te ekspòte sou 70 pousan nan dechè plastik yo nan 2016 nan peyi ki gen mwens revni nan Azi Sidès ak Pasifik, ak sou 111 milyon tòn pral bezwen yon nouvo destinasyon pa 2030 (Brooks et al., 2018). Yon pati nan dechè sa yo fini nan menm rivyè yo.

Yon planèt, yon lanmè

Fwad pa rete nan fwontyè, ni larivyè yo pa rete nan fwontyè. Yon boutèy ki kite Bay Manyèl la ka vwayaje sou koule nan tout Oseyan Pasifik la; mikwoplastik yo te jwenn soti nan gleze Arktik a tranche ki pi fon. Tout kòt resevwa sa lòt kòt lage, epi chak peyi achte ak vann atik ki gen emballage fini nan dlo a. Gen yon sèl lanmè, epi nou tout pataje l’, se konsa pa gen anyen tankou yon lòt moun ‘s River.

Rio de Janeiro se yon vil nan Brezil. Sa nou fè l, se sa nou fè pou lanmè a kote tout moun ap viv.

Ewòp pa san plastik

Li ka difisil pou wè pollution rivyè kòm yon pwoblèm nan kèk kote lwen. Li pa. Rivyè Ewopeyen yo pote mwens plastik paske nan dè dekad investiment nan kolekte, depo ak tretman, men plastik toujou persiste nan rivyè li yo ak lanmè, ak kèk nan dechè li te ekspòte tounen nan oseyan an lòt kote.

• Mediterane a se yon trap plastik. Li gen sou 1 pousan nan dlo lanmè a men sou 7 pousan nan mikwoplastik li yo, epi plis pase 200 milyon vizitè chak ane fè dechè marin monte pa apeprè 40 pousan nan sezon ete (2018.  WWF). Plastik flotan te jwenn nan chak sit ki te pran echantiyon nan tout basen an, ak yon dansite ki konparab ak gwo zòn dechè ozeyan an, ki ajoute jiska yon estimasyon 1000 a 3000 tòn sou dlo (Cózar et al., 2015).
• Grès ak zile li yo. Yon sondaj ki te fèt sou 80 plaj grèk te jwenn ke plastik te reprezante ant 43 a 51 pousan nan dechè, e bagay ki pi komen yo te boutèy sigarèt, bouchon boutèy, ti gout, boutèy, enpak manje ak sak; Grès rekòlte sèlman yon senkyèm nan plastik li itilize (WWF, 2018). Sou kat plaj nan Corfu, yon mwayèn de sou 142 nouvo atik pou chak 100 mèt te lave moute chak 15 jou, majorite yo pote nan pa lanmè a (Prevenios et al., 2018). Sou zile Mediterane yo, kantite dechè ki rive sou plaj yo ogmante jiska 4.7 times nan sezon touris la (Grelaud and Ziveri, 2020).

• In the water and in the fish. In the Thermaic Gulf off Thessaloniki, researchers counted about 750,000 microplastic particles per square kilometre of sea surface and found microplastics in all seven fish species they tested (Kermenidou et al., 2023). Boutèy plastik ki te tire soti nan fon lanmè Aegean ak Ionian rete prèske san chanjman pou apeprè 15 ane anvan yo te kòmanse degrade (Ioakeimidis et al., 2016).
• The great rivers of Europe. The Rhine carried on average about 890,000 microplastic particles per square kilometre of surface, with a peak of 3.9 million near the Rhine-Ruhr cities (Mani et al., 2015). Nan Danube nan Ausi, plastik ki te sou dlo a te pi gwo pase kantite larv pwason ki te sou dlo a, e li estime ke rivyè a te pote anviwon 4.2 tonnen plastik yon jou Larivyè Lefrat la Black Sea (Lechner et al., 2014).

Inyon Ewopeyen an kounye a banye plizyè atik plastik ki itilize yon sèl fwa epi mande pou manifaktirè yo peye pou netwaye lòt bagay anba Direksyon Plastik Ki Pa Gen Yon Fòmasyon li. Sa yo se bon etap. Men, chak plaj net sou yon zile grèk montre ke plastik la, lè li fèt, dire pi lontan pase nenpòt politik.

Ki sa ki travay

Bon nouvèl la se ke pollution dlo a se youn nan pwoblèm moun te deja rezoud, nan kèk kote, anpil fwa ankò, tankou rivyè yo anwo a montre. Sèvis yo se:

1. Trate dlo pou lave. Kole ak trete dlo pou lave se mezi sante piblik ki pi efikas nan istwa. Nan zòn kote plant tretman dlo yo bati ak kenbe, maladi ki soti nan dlo a tonbe.

2. Fè manje pou rekòt, pa pou rivyè. Itilizasyon angrè presizyon, rekòt kouch, ak ti tampon ki gen ladann pyebwa ak herbe sou bò dlo ka redwi anpil dechè nitritif yo, epi fè agrikiltè yo ekonomize lajan sou engredyan angrè.

3. Permet, monitè, pibliye. Dechaje endistriyèl yo diminye lè pèmisyon mete limit, sipèvizyon an se kontinyèl epi rezilta yo se piblik. Transparans travay paske pa gen moun ki vle yo dwe non sou kat la.
4. Rekipere zòn dlo mouye yo. Zon dlo mouye yo se filtre dlo planèt la, yo rete nan sediment ak retire azote gratis.
5. Prize pollution. Koute pou dechaje, ak peye agrikiltè pou pratik dlo pwòp, fè dlo pwòp vin yon bagay mache a rekonèt.
6. Koupe tout biwo, epi peye kolektè yo. Pifò plastik rivyè a kòmanse kòm dechè pa gen moun ki kolekte. Koleksyon regilye nan zòn ki pa gen règleman, ak yon remunération rezonab pou moun k ap kolekte fatra yo ki deja refè anpil nan sa ki rekòlte a, anpeche plastik rive nan dlo.
7. Pran li anvan li rive nan lanmè. Bariyè, file ak trap sou ti rivyè ak kanal urbain ka anpeche dechè flotan soti byen pre kote yo antre. Yo trete sentòm lan, pa kauz la, men sou rivyè ti vil ki domine klasman an yo ka fè yon diferans reyèl pandan ke kolekte a amelyore.

8. Fè manifaktirè yo responsab. Lè manifaktirè yo peye pou kolekte emballage yo vann, epi sistèm depo-retou a peye moun pou yo pote l tounen, emballage a ap fèt pou re-itilize ak re-rekòlte an plas pou li fini nan rivyè a.
9. Industri pwòp, plant pataje. Groups nan tanneries ak dye travay ka pataje yon sèl byen opere efluyan tretman plant, epi achtè nan po ak teyat kapab mande pou dlo pwòp kòm yon kondisyon pou chak lòd.

Pwojè ou ka sipòte

Gouvènman yo te fè travay ki pi difisil nan istwa sa yo, men yo pa sèl. Organisations san bi likratif pran dechè nan rivyè anvan li rive nan lanmè a, teste dlo kote ofisyèl yo pa fè sa, pote polluteurs nan tribinal ak vire milyon de volontè nan done. Sa yo se kèk nan pi etabli yo, chak ak rezilta ki pibliye. Si ou ka, fè yon don dirèkteman nan sit entènèt yo.

• The Ocean Cleanup (Netherlands). Yon fondasyon san bi likratif ki bati machin pou retire plastik. Nan rivyè, li se solè-powered Interceptors, baraj flotan ak ti bato konvoyeur kapte dechè nan kèk nan rivyè ki pi polluants yo ak gout, soti nan Kingston nan Jamayik a Motagua nan Gwatemala, Los Angeles ak Bangkok, epi pwogram li “30 vil” vize 30 nan lavil komèsyal ki pi polluants. Nan lanmè, Sistèm 03, yon baraj flotan ki voye plastik nan yon zòn retansyon ki vide sou yon bato chak kat jou, te travay nan Gran Patisifik Garbage Patch depi 2023 e li te pran prèske 500.000 kg la. Dashboard piblik li a kontwole sou 65 milyon kg retire nan rivyè ak oseyan an total; òganizasyon an di ke sa yo kontwolè otomatik yo se sèlman tcheke pa konpayi endepandan DNV soti nan tan an (rivyè, oseyan, dashboard). Li te tou kreye yon lis rivyè ki itilize sou paj sa a. Done yo ale nan Stichting The Ocean Cleanup, yon fondasyon ki gen enterè piblik anrejistre nan Netherland, oswa nan Etazini nan Amerik nan American Friends of The Ocean Cleanup, yon òganizasyon charitab 501(c)(3) (FAQ).
• M. Trash Wheel (Baltimore, Etazini). Four googly-eyed trash wheels, launched between 2014 and 2021, sit at the mouths of streams flowing into Baltimore’s harbour. Yon boom enfliyanse dechè flotan nan chak roue, ak yon roue dlo vire pa koule a, ede pa pompes-powered solèy, kondwi yon rake ak konvoyeur nan yon dumpster. Ansanm yo kolekte sou 500 US tons (sou 450 tonnes) de dechè yon ane, sou 90 pousan li te lave nan pa siklòn, ak volontè yo kont ak men yo kontni an nan yon boutèy demi lit chak ane pou ede enfòme lwa anti-dechè. Yo opere pa Waterfront Partnership of Baltimore, yon 501(c)(3) òganizasyon san bi likratif; machin yo bati ak kenbe pa Clearwater Mills, yon konpayi nan Maryland (trash interception, how it works).

• Waterkeeper Alliance (New York, travay nan tout mond lan). Born from a group of Hudson River fishermen who fought industrial polluters from 1966, the alliance was founded in 1999 and now links 296 local Waterkeeper groups in more than 40 countries and territories. Yo patrolye rivyè, lak ak kòt yo epi yo itilize syans rezidan, plent ak travay politik pou mete polluteurs nan responsablite (about).
• Ocean Conservancy (Washington, D.C.) Pwogram li a, International Coastal Cleanup, te pote plis pase 19 milyon volontè sou plaj ak wout dlo, ki te ranmase plis pase 400 milyon liv dechè, epi li anrejistre chak bagay nan aplikasyon Clean Swell la, pou nou ka konnen ki kalite pwodwi ki fini nan dlo.
• Surfrider Foundation (Kaliforni, ak seksyon nan tout Etazini). Li Blue Water Task Force EPA opere plis pase 60 laboratwa volontè ki teste bakteri nan plis pase 600 plaj, bay ak rivyè, souvan kote tès ofisyèl sispann deyò sezon an, epi li itilize rezilta yo pou fè pou pi byen (Blue Water Task Force).
• Thames21 (Londres). Yon òganizasyon charitab enskri (nimewo 1103997) ki pote milye de volontè chak ane pou netwaye ak refè 400 kilomèt rivyè ak koule Lond, travay chak jou dèyè rekiperasyon Thames dekri pi wo a.

Ki sa ou ka fè, ak kijan pou w pran pati

Rivyè pwòp yo bati pa gouvènman, konpayi dlo ak jaden, men tou pa milyon de ti abi ak kèk èdtan nan volontè. Sa a se sa ki ede, soti nan kwizin lan pou kay la. Lè w ap pare pou fè plis, paj Local Solar System Fondasyon an Pran Pati la bay yon lis task lokal ou ka pran sou kote w ap viv la, ak yon fason pou travaye oswa kòmanse yon seksyon lokal. Projè ki anwo yo akeyi volontè kòm byen ke don. Nenpòt sa ou fè, di nou sou li nan kontni board la, kote Konsèy Fondasyon an revize chak konbit.

Nan kay

• Ban gras la. Lave gras, lwil ak grate pou kwit manje a, epi retire li nan sak la. Yo lakòz plis pase 20,000 blokeman dlo pou dechè chak ane sou rezo Thames Water a sèlman, 28 pousan nan tout blokeman li yo (Thames Water, 2025). Nan 2017, yon sèl “fatberg” nan grès ak twal mouye anba Whitechapel nan Lond te grandi a 250 mèt longè ak 130 tonnes (BBC, 2017).
• Flush sèlman pipi, pòp ak papye. mouye tissus ki lakòz 94 pousan nan bouchon dlo egou nan Repiblik la Britanik, ak dlo egou bloke vle di ke tanpèt depase nan rivyè yo itilize pi souvan (Water UK; Bin the Wipe). Wipes, cotton buds ak pwodwi sanitè ale nan bin.

• Retounen medikaman ou pa vle. Pa lave yo oswa bliye yo: pote yo nan yon boutik oswa nan yon pwogram rekiperasyon (NHS; US EPA). Yon etid ki te fèt sou 258 rivyè nan 104 peyi jwenn pou pi piti yon medikaman nan yon nivo ki konsidere kòm ensekirite pou lavi sa a ki vivan, oswa ki gen rapò ak rezistans antibyotik, nan plis pase yon katriyèm nan kote yo te pran echantiyon (Wilkinson et al., 2022).
• Pa kite dlo ki soti nan lari a tonbe anba pyebwa. Nan anpil vil, dlo ki soti nan lari a rive dirèkteman nan rivyè ki pi pre a san yo pa gen okenn tretman (Gouvènè Britanik la). Pa janm vide penti, lwil motè oswa dlo savon ou pran lè w lave machin nan yon sèl sa a; pote li nan yon sant rekiperasyon.
• Nouri jaden an, pa rivyè a. Pa sèvi ak anpil engredyan ni pestisid, sèlman kantite ki rekòmande, kenbe yo lwen basen dlo ak koule, epi pa janm itilize yo anvan lapli (US EPA). Si ou gen tè bò dlo, yon bann plant endepandan sou bank la filtre dlo a anvan li rive.

Ki kote ou rete

• Join a clean-up, or organize one. Jounen Mondyal Netwayaj la fèt chak ane sou 20 septanm, epi òganizatè li yo di moun nan 212 peyi ak teritwa te pran pati (Nasyon Uni; Jounal Mondyal Netwayaj la). Ocean Conservancy’s Netwayaj Kote Entènasyonal ak Marine Conservation Society a Gran Britanik Beach Netwayaj pran plas chak mwa septanm, ak gwoup rivyè tankou Thames21 kenbe evènman tout ane a. Enskri sa ou pran, pou egzanp nan aplikasyon an gratis Clean Swell, pou netwayaj la tou vin done (Ocean Conservancy).

• Rete an sekirite pandan w ap fè sa. Mete gant oswa itilize yon moun ki ka retire dechè, kòmanse lè marè a ba oswa yon koup d’è apre marè a wo, epi pa janm touche sirèn, tambour oswa nenpòt bagay ki sanble danjere: kite li kote l ye e rapòte li. Kòm Marine Conservation Society di, si ou gen dout, pa leve (MCS organizer guide, 2026).

• Teste rivyè w la. Pwogram syans pou rezidan yo bay yon zouti senp, yon fòmasyon ak yon kote pou pataje rezilta yo. FreshWater Watch, ki fèt pa Earthwatch, te kolekte plis pase 70.000 seri mezi soti nan plis pase 22.000 volontè atravè mond lan. The Rivers Trust’s Big River Watch mande moun nan UK ak Irland pou yo gade yon rivyè pou 15 minit, de fwa pa ane, avèk yon aplikasyon gratis. Riverfly Partnership trete volontè pou yo ka monitore ti bèt ki nan rivyè a epi ki se sansib a pollution. EarthEcho Water Challenge ede moun ki gen laj teste dlo lokal yo, Water Rangers ofri kits tès ak yon platfòm done louvri nan Kanada, Waterwatch sipòte gwoup nan Ostrali, epi Surfrider’s Blue Water Task Force teste plaj nan Etazini.

• Raportez la pollution quand vous le voyez. Poisson mort, égout, un lustre huileux, mousse ou couleurs étranges: note le lieu et l’heure, prenez une photo si c’est sûr, et appelez l’autorité immédiatement. Nan Angletè, liy insidan Ajans Enèji a se 0800 80 70 60, jou ak nwit (Gouvènman Britanik); nan Ewòp, SEPA pran rapò sou entènèt oswa sou 0800 807060 (SEPA); nan Iland, liy lan pou plent nasyonal se 1800 365 123 e pifò konsèy yo aksepte rapòte via See it? Say it! app (EPA Ireland); nan Etazini, EPA gen yon fòm sou entènèt, epi evènman ijans yo ale nan National Response Center la sou 1-800-424-8802 (US EPA); nan Victoria, Ostrali, EPA Victoria reponn sou 1300 372 842 (EPA Victoria). Nan nenpòt lòt kote, konsèy lokal ou a oswa ajans anviwònman nasyonal la se kote pou w kòmanse.
• Adopter un flux. Nan kèk kote, gen pwogram kote yon lekòl, yon klib oswa yon gwoup de zanmi pran swen yon pati rivyè a oswa plaj la epi yo fè yon tès regilye sou li; Georgia Adopt-A-Stream nan Etazini se yon egzanp ki gen lontan depi li egziste. Si pa gen okenn nan alantou ou, pwopoze yon kòm yon local task.

Avèk vwa ou

• Demande pou done yo. Pifò nan li se deja piblik. Nan Angletè ak Ewòp, The Rivers Trust’s map dlo pou dechè montre chak depase nan tanpèt la ak ki jan souvan li te depase (The Rivers Trust); nan Ewòp, Ajans Enèji Ewopeyen an pibliye rezilta pou plis pase 22.000 sit basen, 85 pousan nan yo klase ekselan nan 2025 (EEA); nan Etazini, EPA a Kijan se My Waterway montre kondisyon nan rivyè lokal yo ak lak yo. Si pa gen okenn done, mande konsèy ou a oswa sèvis dlo poukisa li pa fè sa, ak ki plan li genyen.
• Soumèt depo retounen ak responsablite manifaktirè. Depo yo pote boutèy ak katouch tounen anvan yo rive nan yon rivyè, epi pwogram manifaktirè fè moun ki fè emballage a peye pou kolekte li. Nouvo egzanp pou eksplike pollution plastik nou montre kijan yo travay byen.

• Retounen investiment nan sistèm dlo pou lave ak tretman. An 2022, 42 pousan nan dlo rezidyèl kay yo pa t ap trete an sekirite (UN-Water, 2024). Tout rekiperasyon sou paj sa a te peye ak lajan piblik, bidjè dlo oswa tou de; di reprezantan ou yo ke ou sipòte li.
• Soulaje agrikiltè ki pwoteje dlo, epi mande magazen kote manje yo soti. Mande mak ou achte yo pou yo pibliye kantite plastik yo vann nan kote ki pa gen kolekte dechè, ak sa yo fè pou refè li.

Lè w ap vwayaje

• Pa kite anyen dèyè. Pa kite okenn dechè sou plaj, rivyè ak lak, espesyalman kote pa gen yon sistèm kolekte regilye.
• Retounen dlo nan boutèy la olye w achte l. Mete yon boutèy ki ka retounen dlo nan li epi pa sèvi ak sak ni emballage ki itilize yon sèl fwa; kote dlo tap la pa bon pou bwè, swiv konsèy sante lokal yo.
• Kontwole anvan ou naje, lè w itilize siy oswa klasifikasyon kalite dlo lokal yo, epi rete deyò nan dlo a apre gwo lapli nan zòn kote gen depase dlo pou lave.
• Vòlè avèk atansyon. Si ou vle ede sou yon rivyè ki polèn nan lòt peyi, li ale la, aprann, epi ede anba a an premye.

Partage vos idées

Rejyon ki nan tèt lis la pa pral fikse pa yon invensyon. Yo pral rezoud pa milye de bon lide, teste kote moun ap viv: yon wout bin pi byen, yon magazen refill, yon klub lekòl ki mezire kreyol li, yon trap pi bon mache pou yon kanal, yon pri pi juste pou plastik kolekte. Envite nou moun ou genyen yo.

Ale la, aprann, epi ede

Sa ki pi itil kèk moun ka fè se pou yo ale. Enjenyè, enfimyè, pwofesè, designers, elèv ak pwofesyonèl retire ka ofri ladrès ki se nan yon kantite ti, epi pote tounen yon konprann ke pa gen okenn atik ka bay. Si ou kapab vwayaje nan youn nan rivyè sa yo, fè l ‘kom yon patnè, pa tankou yon resous.

• Komense pa tande. Kontakte òganizasyon lokal yo, inivèsite yo, konsèy rivyè yo ak biwo vil la anvan ou rive, epi mande sa yo bezwen. Moun ki te viv bò kote rivyè sa yo te travay sou li pou ane.
• Travaye ansanm ak gouvènman yo ak kominote yo. Chanjman ki dire lontan bezwen tou de: ofisyèl lokal ki ka chanje wout kolekte ak pèmi, ak popilasyon an ki deside sa ki ale nan dlo chak jou. Li pa janm retounen nan peyi a pou l’ ranplase yo.

• Eseye, epi aprann. Pataje sa ou konnen sou monitèman, sanitasyon, sistèm dechè oswa sante, epi aprann kijan bagay yo travay reyèlman la a. Li pa gen okenn otorite, ni pouvwa, ni responsablite.
• Rete an sekirite. dlo ki kontamine pote maladi ak chimik. Sispann bwè dlo nan rivyè sa yo, pa janm naje ladan yo, epi respekte lwa ak tradisyon lokal yo.
• Se vre wi. The Local Solar System Fondasyon an pa òganize, sponsorize oswa peye pou vwayaj. Nenpòt moun ki ede fè sa kòm yon volontè endepandan e pa janm kolekte lajan nan non nou.

Lè w rive, di nou sa ou te aprann nan fòm ki anwo a, epi konsidere kòmanse yon chapit lokal Se pou travay la kontinye kote ou viv tou.

Fonksyònman ak enfòmasyon sou li

• World Health Organization, Drinking-water fact sheet (2023)
• UN-Water, Progress on wastewater treatment, 2024 update (an anglè)
• Diaz ak Rosenberg (2008), Spreading dead zones and consequences for marine ecosystems, Science 321
• Breitburg et al. (2018), Degre oksijèn ki diminye nan lanmè ak dlo koton globalman, Science 359
• US EPA, Pollution
• UN-Water, Qualité de l’eau et des eaux usées
• Organizationganizasyon Mondyal Lasante, Fich enfòmasyon sou Sante (2024)
• Meijer et al. (2021), Plis pase 1000 rivyè reprezante 80% nan emisyon plastik rivyè mondyal yo nan oseyan an, * Avans Syans * 7; eksploratè done rivyè ak dosye pwen soti nan Netwaye Oseyan an
• Lebreton et al. (2017), Emisyon plastik rivyè nan oseyan mond lan, Nature Communications 8
• Schmidt, Krauth ak Wagner (2017), Espòtasyon dechè plastik pa rivyè nan lanmè, Syans ak Teknoloji anviwònman an 51
• Brooks et al. (2018), Banman enpòte Chinwa a ak enpak li sou komès dechè plastik mondyal la, Science Advances 4
• Human Rights Watch (2012), Tannerie toksik: konsekans sou sante nan Bangladesh Hazaribagh rad
• Marselina, Rahmi and Nurhayati (2025), The water quality of the Upper Citarum, Heliyon 11
• Misyon Nasyonal pou Ganga Net, Program Namami Gange
• WWF (2018), Sou plase nan trap plastik: sove Mediterane a soti nan pollution plastique
• Cózar et al. (2015), Akimile plastik nan Mediterane, PLOS ONE 10
• Prevenios et al. (2018), Dinamik dechè plaj sou kòt Mediterane a: diferans ant sous ak wout, Boletin Pollution Marin 129
• Grelaud ak Ziveri (2020), Generation nan dechè marin nan plaj yo nan zile Mediterane kòm yon efè nan touris la ak mitigasyon li, Rapò Syans 10
• Kermenidou et al. (2023), Quantification ak karaktèizasyon nan mikwoplastik nan Thermaic Golf, nan Nò Aegean Sea, Science of the Total Environment 892
• Ioakeimidis et al. (2016), Potensyal degradasyon boutèy PET nan anviwònman an lanmè, Rapò Syans 6
• Mani et al. (2015), Profil mikroplastik sou rivyè Rhine, Rapò Syans 5
• Lechner et al. (2014), Danube a se yon rivyè ki plen koulè: yon potpourri de fatra plastik ki pi gwo pase kantite larva pwason nan dezyèm pi gwo rivyè Ewòp la, Pollution Environnementale 188
• Inyon Ewopeyen an, Directive (UE) 2019/904 sou redwi enpak pwodwi plastik espesifik sou anviwònman an
• Ministè Pwoteksyon anviwònman an nan Lachin, Rapò 2015 sou Eta a nan anviwònman an nan Lachin (2016, an Chinwa)
• Ministè Ekoloji ak anviwònman an nan Lachin, 2018 bulletin, 2019 bulletin ak 2025 bulletin sou eta a nan ekoloji ak anviwònman an nan Lachin (an Chinwa)
• Konsèy Eta a nan Lachin (2015), Plan Aksyon pou Prevansyon ak Kontwòl Pollution Dlo (an Chinwa)
• Biwo Jeneral Komite Santral PCCh la ak Biwo Jeneral Konsèy Eta a (2016), Rezo a gen pou objektif li amelyore kalite sèvis transpò piblik la. (an Chinwa)
• Lod pou Prevansyon ak Kontwòl Pollution Dlo nan Repiblik Pèp la nan Lachin (amenajman 2017)
• Lod Pwoteksyon Rivyè Yangtze nan Repiblik Pèp la nan Lachin (2020, an vigè 2021)
• Komisyon Devlopman ak Refòm Nasyonal la ak Ministè Ekoloji ak Environman (2020), Opinyon sou ranfòse plis kontwòl sou pollution plastik (an Chinwa)
• Xinhua (2026), Yangtze finless porpoise population increases in China
• The Guardian (2013), Rivers of blood: the dead pigs rotting in China’s water supply Sit entènèt ofisyèl
• Zoological Society of London (2026), Repiblik Dominikèn
• Tideway, The London Tideway Tunnel and About Tideway
• Komisyon Entènasyonal pou Pwoteksyon Rhine a, The turning point: the Sandoz accident, Salmon 2000 and Salmon 2020 ak salmon granmoun ki enskri nan stasyon kontaj
• NPR (2019), 50 ane pita, Cuyahoga River ki ap boule a rele yon timoun pou Clean Water Act
• US EPA, Histoire de la loi sur l’eau potable et Cuyahoga River Area of Concern
• Sit ofisyèl (an angle) Mouth of the Singapore River and Singapore River (historical overview)
• PUB Singapour (2008), Nati nan baraj la (arkive)
• Robinson ak Hopton (2011), Cheonggyecheon Stream Restoration Project, Seri pèfòmans lanp sèt branch lan, Fondasyon pou Architektur Lanp sèt branch lan
• France 24 (2024), Women’s triathlon begins at Paris Games after tests confirm Seine water quality
• France 24 / AFP (2025), Seine re-ouvre pou najeur Paris apre yon bann de yon syèk
• Sit ofisyèl (an angle) Massachusetts Water Resources Authority, Sewer system history and Boston Harbor, rivers and beaches
• Li se yon pati nan Rivers, Oceans, Impact dashboard and FAQ.
• Waterfront Partnership of Baltimore, Mr. Trash Wheel: trash interception ak Kijan li travay
• Waterkeeper Alliance, About us
• Ocean Conservancy, Netwaye Kote Entènasyonal
• Blue Water Task Force
• Thames21, Atik ki gen rapò
• BBC News (2001), A tale of two rivers Sit entènèt ofisyèl
• Thames Water, Thames Tideway Tunnel
• The Guardian (2025), Thames Water data reveals raw sewage discharges in rivers rose 50% in 2024 Sit entènèt ofisyèl
• Ajans anviwònman an (2026), Plis ak mwens dega nan tanpèt nan 2025, nouvo done monitè montre
• Northeast Ohio Regional Sewer District, Historie: attendre, le fleuve Cuyahoga brûlé combien de fois avant 1969?, Combined sewer overflow control, Projet Clean Lake et Histoire: comment un fleuve mourant a sauvé nos vies
• US Sit ofisyèl (an angle) About the EPA (an anglè)
• Ministè Sekirite Sosyal ak Travay, Leson soti nan maladi Minamata ak jesyon merkuri an Japon
• National Institute for Minamata Disease, Kesyon ak repons
• The Asahi Shimbun (2024), Court dismisses redress claims in closely watched Minamata case Sit entènèt ofisyèl
• Sit ofisyèl (an angle) Rezo Entènèt la nan Repiblik Dominikèn
• PUB, Ajans Nasyonal Dlo Singapour, Marina Barrage
• Galelli, Castelletti ak Goedbloed (2015), Kontwòl entègrite segondè-performance nan bon jan kalite dlo a ak kantite lajan an nan rezèvwa dlo urbain, Rechèch sou resous dlo 51
• Jones (2006), Qualité de l’eau et pêcheries dans l’estuaire du Mersey, Angleterre: une perspective historique, Bouletin Pollution Marine 53
• Jones (2000), The Mersey estuary: back from the dead? 150 ane depi premye edisyon an.)http://www.merseybasin.org.uk/archive/assets/56/original/56_Jones_2000_Mersey_Estuary_back_from_the_dead.pdf)
• Sit ofisyèl (an angle) The legacy and The Mersey in six minutes (archive)
• Hawkins et al. (2020), Rekiperasyon yon estuary urbanize: netwayaj, de-industryalisation ak restorasyon nan basen docks redondants nan Mersey, Boletin Pollution Marine 156
• Massachusetts Water Resources Authority, Deer Island Treatment Plant, Combined sewer overflows and Joint public notice, Charles River (2023)
• Save the Harbor/Save the Bay (2025), Boston plaj yo klase kòm kèk nan plaj ki pi pwòp nan peyi a
• Somerville, Joint combined sewer overflow planning
• Komisyon Entènasyonal pou Pwoteksyon Rhine, Kontinwite Ekolojik, Sukses nan bon jan kalite dlo, Noutris, Pèch ak Mikropolutans
• Capet, Beckers ak Grégoire (2013), Motè, mekanis ak varyab long tèm nan ipoksi sezonyèl sou plato nò-lwès Mar Noye a, Biogeosciences 10
• Komisyon Entènasyonal pou Pwoteksyon Danube a, Konvensyon pou Pwoteksyon Danube, Pollution nutritif ak Danube River Basin Management Plan, mete ajou 2021
• Melbourne Water, Rivyè Yarra
• 2017: Yarra River Protection (Wilip-gin Birrarung murron) Act 2017, yon lwa ki pwoteje rivyè Yarra a.
• EPA Victoria, Kijan nou kontwole bon jan kalite dlo ak Prediksyon bon jan kalite dlo
• 2018: Pasig River rehabilitation program feted in first Asia RiverPrize awards, GMA News (an Anglè).
• Philstar (2019), Repiblik Dominikèn Repiblik Dominikèn Repiblik Dominikèn
• ABS-CBN News (2025), Faz IV nan Pasig River esplanade deklanche; sit la louvri pou piblik la kòmanse Lendi
• Patis River Rehabilitation Commission, Annual report 2014 (arkive)
• Rappler (2018), Rapò sou Komisyon Rekiperasyon Rivyè Pasig (arkive)
• Fondasyon pou Architekti Landscape, Cheonggyecheon Stream Restoration, brief case study
• The Korea Herald (2025), Dezan apre revivman, Cheonggyecheon nan Seul koule ak 8 fwa plis pwason, ak (2011), Cheonggyecheon stream nan Seoul polluted with bacteria
• The Guardian (2025), ‘Tout moun te panse li ta lakòz yon kokenn ensidan’: wout la ki te fè Seul vin yon rivyè
• Biwo Enfòmasyon pou Laprès, Gouvènman peyi Zend, Namami Gange (2026) ak Namami Gange (2025)
• The Hindu (2025), Now CPCB te di tribunal vert Maha Kumbh dlo apwopriye pou basen
• Sit ofisyèl vil Pari, Se baigner dans la Seine en 2024 et au-delà and Baignades à Paris 2026 (an franse)
• France 3 Paris Île-de-France / AFP (2025), Depollution: des espèces de poissons disparus retrouvent leur habitat dans la Seine (an franse)
• US EPA (1998), Kijan tretman dlo rezidyèl travay: prensip yo (arkive), ak (2004), Primè pou sistèm tretman dlo rezidyèl munisipal
• Thames Water (2025), 100-tonne Whitechapel fatberg dekouvri
• BBC News (2017), ‘Monster’ fatberg te jwenn bloke East London sewer
• Water UK, Fighting fatbergs, ak Bin the Wipe
• NHS, Kijan pharmacis ka ede; US EPA, Depo medikaman lakay
• Wilkinson et al. (2022), Pollution pharmaceutique nan rivyè mond lan, PNAS 119
• Gouvènman Britanik la, Prevansyon Pollution pou biznis ak Raporte yon pwoblèm anviwònman an
• US EPA, Sa ou ka fè nan jaden ou ak Raporte vyolasyon anviwònman an
• Jounal Nasyonal Ayisyen; Jounal Nasyonal Ayisyen
• Marine Conservation Society, Great British Beach Clean and Beachwatch organizer guide (2026)
• Ocean Conservancy, Aplikesyon Clean Swell; Thames21, Evènman
• Earthwatch, FreshWater Watch; The Rivers Trust, Big River Watch and Sewage in rivers; Riverfly Partnership; EarthEcho Water Challenge; Water Rangers; Waterwatch Australia; Georgia Adopt-A-Stream
• SEPA, Raporte yon evènman environnemental; EPA Ireland, Fè yon plent environnemental; EPA Victoria, Kontakte nou
• Ajans Ewopeyen pou anviwònman an, Qualité de l’eau de baignade; US EPA, Comment est mon Waterway