সমুদ্ৰ আৰু পানী প্ৰদূষণ

পানী পৃথিৱীৰ এক মহান বিশুদ্ধকৰণ পদাৰ্থ। এই জলাশয়ৰ দ্বাৰা পাথৰৰ পৰা খনিজ পদাৰ্থ বিলুপ্ত হয়, বন আৰু মাছলৈ পুষ্টি যোগান ধৰে আৰু পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ কৰে। ইতিহাসৰ অধিকাংশ সময়তে এইটো যথেষ্ট আছিল যে মানুহে নদীলৈ আবৰ্জনা পেলায় আৰু প্ৰকৃতিয়ে সেয়া পাতল কৰে। At today’s scale, with more than eight billion people and industrial farming on every continent, dilution stopped working long ago. আমি যিবোৰ ভূমিত পেলাই দিওঁ, সেয়া সমুদ্ৰত পৰিণত হয়।

পানী কিদৰে দূষিত হয়

দুৰ্গন্ধ দুই ধৰণে হয়। বিন্দু উৎস এটা পাইপৰ পৰা ওলাই আহে: এটা জলাশয়ৰ পৰা, এটা কারখানাৰ পৰা, এটা খনি থেকে। এইবোৰ সহজে পোৱা যায় আৰু অনুমতি আৰু চিকিৎসাৰ সহায়ত সহজেই ঠিক কৰিব পাৰি। বিস্তৃত উৎস সকলো ঠাইৰ পৰা একসাথে আহিব পাৰে: ক্ষেত্ৰৰ পৰা মাটি আৰু গোবৰ উলিয়াই নিয়া, পথৰ পৰা তেলৰ আৰু টাইৰৰ ধূলি উলিয়াই নিয়া, শস্যৰ পৰা উদ্ভিদনাশক দ্ৰব্য উলিয়াই নিয়া। এইবোৰ অধিক কঠিন, কাৰণ কোনো এটা পাইপ বন্ধ কৰিব পৰা নাযায়।

ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছেঃ

• পুষ্টিগুণ। সার, বর্জ্য আৰু নলীৰ পৰা নাইট্ৰজেন আৰু ফছফৰাছ মাছবোৰে পানীত থকা শস্যৰ পৰা খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, যিবোৰ ফুলি, মৰি আৰু পুৰি যায়, যাতে মাছৰ প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি যায়।
• Pathogens. অপ্ৰস্তুত নলী আৰু পশুৰ আবৰ্জনাৰ পৰা উদ্ভূত ব্যাকটিৰিয়াৰ, ভাইৰাছৰ আৰু প্ৰজাপতিৰ সংক্ৰমণ। এইবোৰে হেপাটাইটিছ, ডিচেণ্টাৰ, টাইফয়েড আৰু ডায়ৰিয়া ৰোগৰ সৃষ্টি কৰে।
• ৰাসায়নিক পদাৰ্থ এই ধাতুসমূহৰ ভিতৰত আছে – পাৰ্চিয়াম আৰু লেড, শিল্পক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা বিক্ৰিয়াজাতকৰণ সামগ্ৰী, কীটনাশক, ঔষধ আৰু ‘ফ’ৰ এভাৰ কেমিকালছ’ (PFAS)।
• জল আৰু তাপ ভূমিৰ ক্ষয়-ক্ষতিত নদীসমূহে ধূলি আৰু দ্বীপবোৰে পানীৰ অভাৱ অনুভৱ কৰে।

প্ৰভাবিত ব্যক্তি

সকলোৱে কোনোবাৰ পৰা পানী খায়। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, অন্ততঃ 1.7 বিলিয়ন লোক 2022 চনৰ ভিতৰত শৌচেৰে দূষিত পানীৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰা; আৰু 2.2 বিলিয়ন কিন্তু এতিয়াও নিৰাপদ পানীৰ অভাৱ হৈছে। শিশুসকলৰ ওপৰত এই বোজা অধিককৈ পৰিছে, কাৰণ অশুদ্ধ পানী, অপৰিচ্ছন্নতা আৰু স্বাস্থ্যৰ অভাৱই শিশুসকলৰ মাজত বমিৰ ফলত মৃত্যুৰ অন্যতম প্রধান কাৰণ হৈ পৰিছে।

এই সংখ্যাসমূহৰ পিছত আছে পৰিচ্ছন্নতা। 2022 চনত বিশ্বৰ 57 শতাংশ লোকই নিৰাপদভাৱে পৰিচালিত শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব। 1.5 billionৰ অধিক লোকৰ কোনো মৌলিক স্বাস্থ্য সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা নাই আৰু 419 millionই এতিয়াও খোলা পথাৰত, ৰাস্তাৰ কাষত, গছ-গছনিবোৰৰ আঁৰত বা সঠিকভাৱে নদী আৰু খালবোৰত শৌচ কৰে। 2020ত, 44 শতাংশ গৃহস্থালিৰ অপচয় পানী নিৰাপদ প্ৰক্ৰিয়া অবিহনে (WHO, 2024) পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। যেতিয়া কোনো জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নাই, তেতিয়া নদী এক হৈ পৰে।

পৰিৱেশ ব্যৱস্থাও মূল্য দিছে। যেতিয়া পুষ্টিসমৃদ্ধ নদীসমূহ সমুদ্ৰৰ সৈতে মিলি যায়, তেতিয়া অক্সিজেনৰ পৰিমাণ ইমান কম হৈ পৰে যে মাছ আৰু শিল-মাছৰ শ্বাস বন্ধ হৈ যায়। এই মৃত অঞ্চলৰ সংখ্যা এতিয়া শতাধিক; মিচিচিপি নদীয়ে মেক্সিকো উপসাগৰত প্ৰতি বছৰে গৰমকালত সৃষ্টি কৰা বৃহত্তম গঠনসমূহৰ ভিতৰত এটি। বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত খোলা সমুদ্ৰত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমিছে আৰু বিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা কম অক্সিজেন থকা উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ বৃদ্ধি পাইছে।ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ইতিহাস, 2018).

ডেড জোন হৈছে এক অপৰাধস্থল য’ত হাজাৰ হাজাৰ সন্দেহভাজন আছে আৰু কোনো অস্ত্র নাই।

যি নদীসমূহে অধিক পৰিমাণে পানী বহন কৰে

একমাত্ৰ কেইখনমান নদীয়ে সমগ্ৰ সমস্যাটো একসাথে দেখুৱাই দিয়ে: শহৰাঞ্চলত পানীৰ পাইপ, টয়লেট আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা প্ৰকল্পৰ তুলনাত অধিক গতিত বৃদ্ধি পোৱা গেছ, কাঠ আৰু প্লাষ্টিক একই পানীত। এইবোৰক নাম দিয়াৰ অৰ্থ দোষ দিবলৈ নহয়। এই নদীসমূহৰ পাৰত বাস কৰা লোকসকলে ইয়াৰ ফলত প্ৰথমে ভোগা হয় আৰু তেওঁলোকৰ অধিকাংশই এই নদীবোৰক পুনৰ জীয়াই তুলিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰে।

জলসিঞ্চন আৰু দৈনন্দিন জীৱন

পাচিগ ৰে’লপথটো মেট্ৰো ম্যানিলাত পাৰ হয়, যি 13 মিলিয়ন লোকৰ বাসস্থান। শহরৰ অধিকাংশ আবৰ্জনা আৰু জলাশয়ৰ পানী সৰু গাঁওসমূহত থকা নলা-নলীয়া পথেৰে আহি পৰে, য’ত কোনো নিকাশি ব্যৱস্থা নাই বা নিয়মিতভাৱে জলাশয়ৰ পৰা বর্জ্য সংগ্ৰহ কৰা নহয়। যেতিয়া মৌসুমী বৃষ্টিপাত হয়, তেতিয়া মাটিত থকা সকলো বস্তু ঘণ্টাৰ ভিতৰতে পানীৰে ধুই পেলায়। একে বিন্যাস পুনৰাবৃত্তি হয় কলাঙ কুয়ালা লম্পুৰ চকু আৰু মিথি মুম্বাইত আৰু উষ্ণকটি অঞ্চলত শতাধিক ক্ষুদ্ৰ নদী আছে।

কাৰখানা: চামৰা আৰু ৰঙৰ কারখানা

In Dhaka, the tanneries of Hazaribagh released an estimated 21,600 cubic metres of untreated effluent every day, laden with chromium, sulphur and ammonium, into channels that drain to the Buriganga (Human Rights Watch, 2012). এই ৰোগৰ ফলত প্ৰথমে শ্রমিক, বিশেষকৈ শিশু আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যই স্বাস্থ্যগত সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়।

জাভাত, Citarum পশ্চিম জাভাৰ পানী আৰু সেচৰ প্ৰধান উৎস। এটা 2025 অধ্যয়নৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি নদীখনে 2017ত প্ৰায় 35.5 tonnes of human waste every day গ্ৰহণ কৰে, আৰু এইটোৱেই 90 percent of the 3,236 textile factoriesৰ সৈতে উপযুক্ত অপচয় পানী পৰিশোধন কৰা নাছিল, সেয়েহে ৰঙ আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ সরাসরি পানীত গ’ল (Marselina et al., 2025)। 2018 চনত ইণ্ডোনেছিয়াই ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু স্থানীয় চৰকাৰ, সশস্ত্র বাহিনী, ব্যৱসায়ী তথা সমাজক একত্ৰিত কৰি এই উপত্যকা পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে ‘চিটাৰাম হাৰুম’ নামেৰে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰে।

দ্য গঙ্গা এই নদীৰ পানীয়ে ভাৰত আৰু বাঙালীৰ এক বৃহৎ অংশক পানী যোগান ধৰে। ইয়াৰ ফলত ত্বক ৰঙীন কৰা আৰু পানীৰ উৎপাদন আদি উদ্যোগসমূহে দ্রুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰসমূহৰ নলীনালীত নিজৰ বর্জ্য মিহলাই দিয়ে। 2014 চনত আৰম্ভ হোৱা ভাৰতৰ নামামি গঙ্গা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত নদী আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।স্বচ্ছ গঙ্গাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান).

প্লাষ্টিক

এইবোৰ দূষণৰ ভিতৰত প্লাষ্টিক হৈছে সৰ্বাধিক দৃশ্যমান আৰু আমি এতিয়া নদী-নদীকৈ ইয়াৰ পৰিমাণ হিচাপ কৰিব পাৰোঁ। দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাত কম্পিউটাৰ মডেল ব্যৱহাৰ কৰি, ক্ষেত্ৰৰ পৰিমাপৰ সৈতে তুলনা কৰি প্ৰতিটো নদীয়ে সমুদ্ৰত কিমান প্লাষ্টিক বহন কৰে তাৰ হিচাপ লোৱা হৈছে:

• লেব্ৰেটন (2017)](https://doi.org/10.1038/ncomms15611) সকলো নদীৰে 1.15 to 2.41 million tonnes a year আনুমানিক, শীৰ্ষ 20 নদী দুটা তৃতীয়াংশ লৈ, ইয়াংছে, গঙ্গা আৰু চিৰ দ্বাৰা নেতৃত্ব দিয়া।
• অনুবাদক: (2017) এই কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে যে 10টা নদীয়ে 88-95 শতাংশ পানী বহন কৰে সাৰ্বজনীন ভাৰেৰ এই “দহ নদী”ৰ দাবী ব্যাপকভাৱে প্ৰচাৰিত হৈছিল, কিন্তু লেখকে নিজেই উচ্চ অনিশ্চয়তাৰ সতৰ্কবাণী জনাইছিল আৰু নতুন কামে ইয়াক সমৰ্থন নকৰে।
• অনুবাদক: (2021) বৃষ্টিপাত, ভূমি ব্যৱহাৰ আৰু দূৰত্বক বিবেচনা কৰি আবৰ্জনা যেতিয়া নিকটতম নদীলৈ পঠা হয় তেতিয়াই ইয়াক সমুদ্ৰত পেলাই দিয়া হয়। তেওঁলোকে গম পালে যে more than 1,000 rivers carry 80 percent নদী প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ সমুদ্ৰত প্ৰবাহিত হৈছে, 0.8 to 2.7 million tonnes a year সম্পূৰ্ণভাৱে আৰু ডাঙৰ চহৰসমূহত পাৰ হৈ যোৱা সৰু নদীবোৰেই আটাইতকৈ বেয়া।

ৰ‍্যাংকিং

এইবোৰেই হৈছে সেই দহখন নদীমুখ, য’ত নতুন মডেলত প্লাষ্টিকৰ উৎসসমূহৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই আখৰসমূহ 2015 ৰ চাৰিওফালে থকা অৱস্থাৰ বাবে মডেল মধ্যবিন্দু, নিকটতম শতক টনলৈ ঘূৰাই দিয়া হৈছে।

এই টেবুলসমূহে অতীতৰ বৰ্ণনা কৰে। দুয়োটা মডেলে 2015 চনৰ তথ্য ব্যৱহাৰ কৰিছে, বহু সাম্প্ৰতিক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা কাৰ্যসূচীৰ প্ৰয়োগ হোৱাৰ আগতে, আৰু আজিৰ নদীসমূহৰ বাবে কোনোটোৱেই পুনৰ চলা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ইয়াংছি, চি আৰু হুয়াংপু নদীসমূহৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখ কৰা তথ্যসমূহ দহ বছৰ আগৰ চীন দেশৰ নদীসমূহৰ কথা বৰ্ণনা কৰে, যেতিয়া দেশখনত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা অভিযান আৰম্ভ হৈছিল। তাৰ পিছত কি হ’ল, নদীৰে নদী, এইটোত কোৱা হৈছে বিশ্বজুৰি ঘূৰি অহা নদীসমূহ তলত।

স্থান	নদী	মালদ্বীপ	সমুদ্ৰত প্ৰেৰিত প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ (বৰ্ষত টন)	উৎস
1	পেচিগ	Philippines	62,600	মেইজাৰ আৰু এল 2021
2	টুলাহান	Philippines	13,500	মেইজাৰ আৰু এল 2021
3	চকু	ইণ্ডিয়া	13,400	মেইজাৰ আৰু এল 2021
4	কলাঙ	Malaysia	12,800	মেইজাৰ আৰু এল 2021
5	মেইকাউয়ায়ান	Philippines	12,400	মেইজাৰ আৰু এল 2021
6	পাম্পাঙ্গা	Philippines	9,300	মেইজাৰ আৰু এল 2021
7	লিবমান	Philippines	7,100	মেইজাৰ আৰু এল 2021
8	গঙ্গা	ভাৰত আৰু বাংলাদেশ	6,200	মেইজাৰ আৰু এল 2021
9	ৰিও গ্ৰেন্ডে দে মিন্দানাভো	Philippines	5,300	মেইজাৰ আৰু এল 2021
10	এগনো	Philippines	4,600	মেইজাৰ আৰু এল 2021

পুৰণি মডেলে ইয়াৰ পৰিবৰ্তে বৃহৎ নদী উপত্যকাসমূহক শ্ৰেণীবিভাগ কৰে, য’ত প্ৰতিটো অঞ্চলৰ বাবে এটা সীমা থাকে:

স্থান	নদী	মালদ্বীপ	মধ্যবিন্দু (বছৰে টন)	পৰিসৰ	উৎস
1	ইয়াংছে	China	333,000	310,000 ৰ পৰা 480,000	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
2	গঙ্গা	ভাৰত আৰু বাংলাদেশ	115,000	105,000 ৰ পৰা 172,000	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
3	চি	China	73,900	64,600 ৰ পৰা 114,000	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
4	হুয়াংপু	China	40,800	33,500 ৰ পৰা 67,300	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
5	ক্ৰচ	নাইজেৰিয়া আৰু কেমেৰুন	40,300	33,800 ৰ পৰা 65,000	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
6	ব্ৰেন্ট	Indonesia	38,900	32,300 ৰ পৰা 63,700	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
7	আমাজোন	ব্ৰেজিল, পেৰু, কলোম্বিয়া আৰু ইকুয়েডৰ	38,900	32,200 ৰ পৰা 63,800	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
8	পেচিগ	Philippines	38,800	32,100 ৰ পৰা 63,700	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
9	ইৰাৱাডি	Myanmar	35,300	29,700 থেকে 56,900	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017
10	একলা	Indonesia	32,500	26,500 ৰ পৰা 54,100	লেব্ৰেটন আৰু এল 2017

এই সংখ্যাসমূহ কিয় নিশ্চিত? খুব নহয়, আৰু এইটো ক’ব পৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। দুয়োটা আদর্শঃ কোনোৱেই নদী মুখত হাজাৰ হাজাৰ প্লাষ্টিকৰ ওজন হিচাপ কৰা নাই। মেইজাৰৰ নিজস্ব বিশ্বব্যাপী মোট তিনিগুণ অধিক গুণক আৱৰি আছে, আৰু লেখকে তেওঁলোকৰ মডেলক দশ গুণতকৈও বেছি সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে যেতিয়া ফিল্ড মাপসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়; পাচিগ সেই বেণ্ডৰ প্ৰান্তত বহি আছে। দুয়োখন দেশৰ মাজত বিশেষ নদীসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো মতভেদ আছে। গঙ্গাৰ পানীৰ পৰিমাণ পুৰণি মডেলৰ প্ৰতি বছৰে 115,000 টন পৰা নতুন মডেলত ইয়াৰ মূল মুখত 6,200 টনলৈ হ্ৰাস পাইছে, কাৰণ নতুন মডেল অনুসৰি প্লাষ্টিক সামুদ্ৰিক অঞ্চলত পেলাই দিয়াৰ ফলত সমুদ্ৰত পৌঁছিবলৈ যথেষ্ট কম সম্ভাৱনা থাকে। জনমতত প্ৰায়শঃ উল্লেখ কৰা অন্যান্য নদী, যেনে- ব্যাংককৰ চাও ফ্রয়া, কলম্বোৰ কেলানি আৰু মুম্বাইৰ মিথি, এই নতুন মডেলৰ প্ৰকাশিত তালিকাত 50টা বৃহত্তম নিষ্কাশনৰ ভিতৰত আছে। এই দুটা গৱেষণাই যি বিষয়ে একমত হৈছে, সেয়া হ’ল- অধিকাংশ নদী প্লাষ্টিক সেই ঠাইৰ পৰা আহে য’ত আবৰ্জনা সংগ্ৰহ কৰা নহয়, যেতিয়া লোকসকলে নদী পাৰত বাস কৰে আৰু যেতিয়া বৰষুণে মাটি ধুই পেলায়।

বিশ্বজুৰি ঘূৰি অহা নদী

এই নদীসমূহৰ কোনোটোৱেই অসমত প্ৰবাহিত হোৱা নাই। চাৰিটা মহাদেশত, ধনী দেশ আৰু দৰিদ্ৰ দেশত বিভিন্ন চৰকাৰৰ অধীনত নদীসমূহ পুনৰ সঞ্চাৰিত হৈছে। কোনো এটা আইন বা উদ্ভাৱনৰ দ্বাৰাই সেইবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাছিল। তলত উল্লেখ কৰা প্ৰতিটো ঘটনাই একে চাৰিটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়ে: কি ভুল হৈছিল, কি কৰা হৈছিল, কি পৰিমাপ কৰা হৈছিল আৰু এতিয়াও কি সমাধান হোৱা নাই। এইবোৰ প্ৰায় সেই ক্ৰমত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে য’ত তেওঁলোকৰ মূল পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰম্ভ হৈছিল।

থেমচ, লন্ডন

কি ভুল হল। লণ্ডনৰ সেচ আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা ব্যৱস্থাই শহরৰ বিকাশৰ লগে লগে আগবাঢ়ি যাব পৰা নাছিল। 1950 চনৰ ভিতৰত থেমস নদীখনত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ ইমান কম হৈ গৈছিল যে 1957 চনত এই নদীসমূহক জৈৱিকভাৱে মৃত্যু হোৱা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল। ভিক্টোৰিয়ানৰ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাই বৰষুণৰ পানী বহন কৰে আৰু কঠোৰ বৃষ্টিপাত হ’লে সেইবোৰ নদীলৈ ওলাই যায়।

কি কৰা হৈছিল। 1960 চনত নদীখনৰ জলসিঞ্চন কাৰ্য্য আৰম্ভ হয় (বি বি চি, 2001)। 2014 চনত থেমস ৱাটাৰে বেকটন, ক্ৰছনেচ, ৰিভাৰছাইড, লং ৰেচ আৰু মোগডেনৰ পাঁচটা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কাৰ্যালয়ৰ উন্নয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে। 2016 চনত 7 কিলোমিটাৰ দীঘল লি সুড়ঙ্গৰ জৰিয়তে বছৰি 5 মিলিয়ন টনকৈ অধিক অপচয় হোৱা পানী সংগ্ৰহ কৰা আৰম্ভ হৈছে। The 25 km Thames Tideway Tunnel, a £4.6 billion project paid for through Thames Water customers’ bills, now links to it, so that the system can store 1.6 million cubic metres of storm sewage; it has been fully connected and working since February 2025, and is expected to cut spills into the tidal river from more than fifty in a typical year to about five (Thames Water; Tideway).

কি মাপা হৈছিল। 1974 চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে চিংফৌ মাছ আহিছিল আৰু 2001 চনত নদীখনত 115 প্ৰজাতিৰ মাছ আছিল।2001 চনৰ তথ্য). লণ্ডনৰ জৈৱিক সমাজৰ 2026 চনৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে 2007 চনৰ পৰা 2024 চনলৈ দীৰ্ঘকালীন সময়ছোৱাত বিশুদ্ধ অক্সিজেন বৃদ্ধি পাইছে আৰু 1990 দশকৰ পৰা ফচফ্ৰাছ হ্ৰাস পাইছে; এতিয়া এই জলাশয়ত শিহৰণ, এঞ্জেল, চেল আৰু ক্ষুদ্ৰ শামুকও বাস কৰে।2026).

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। এই স্বাস্থ্য পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে প্ৰস্তুত কৰা জলাশয়ৰ পৰা নাইট্ৰেটৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু 1990 চনৰ পৰা মাছৰ প্রজাতিৰ সংখ্যা কিছু হ্ৰাস পাইছে, যাক অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন। সুড়ঙ্গৰ উপত্যকাত, থিমছ ৱাটাৰৰ ওভাৰফ্লো আৰু চিকিৎসা কাৰ্য্যত 298,081 ঘণ্টাৰ বাবে 2024 ত, 196,414 ৰ পৰা 2023 ত, কোম্পানীৰ নিৰীক্ষণ তথ্যৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি (The Guardian, 2025)। Across England, spills fell by 35 percent in 2025, which the Environment Agency says was largely due to a dry year (Environment Agency, 2026).

কুয়াহোগা, ক্লিভলেণ্ড আৰু ইউ.এছ.ৰ পৰিষ্কাৰ পানী আইন

কি ভুল হল। 1969 চনৰ 22 জুনত কায়াহোগাত এটা ৰে’লখনে আগুন লগাই দিছিল আৰু তেলৰ এক স্তুপত আগুন লাগিছিল। এইটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে নহয়: 1969 চনৰ আগতে স্থানীয় নলী বিভাগে নদীখনত 13টা অগ্নিকাণ্ডৰ হিচাপ ৰাখিছে।NEORSD). 1970 চনত এই অঞ্চলৰ নলাসমূহৰ পৰা বছৰি 9 বিলিয়ন গ্যালন পানী নদীৰ মাজেৰে ওলাই আহিছিল।NEORSD).

কি কৰা হৈছিল। ক্লিভলেণ্ডৰ ভোটাৰসকলে ইতিমধ্যে শহরৰ জলপথসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ 100 মিলিয়ন ডলাৰৰ বন্ড অনুমোদন কৰিছে আৰু মেয়ৰে সংবাদদাতাসকলক নদীলৈ লৈ গৈছিল আৰু কংগ্ৰেছৰ আগত সাক্ষ্য দিছিল।2019). 1972 চনত কংগ্ৰেছে ক্লিন ৱাটাৰ আইন পাছ কৰে, যিটোৱে অনুমতি নোহোৱাকৈ পাইপৰ পৰা আমেৰিকাৰ পানীলৈ দূষণ নিঃসৰণ কৰা আৰু নতুন জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ বাবে খৰচ কৰাক অবৈধ কৰি তোলে (US EPA)। 1987 চনত এই নদীখনক ‘গ্ৰেট লেকছ এৰিঅ’ অৱ কনচেনচ’ নামেৰে অভিহিত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সমাধানৰ বাবে নটা সরকারি সমস্যা আছিল। Since 2011 the sewer district’s Project Clean Lake, a 3 billion dollar, 25-year programme agreed with regulators, has been building tunnels and storage to cut overflows from about 4.5 billion gallons a year to 494 million by 2036 (NEORSD).

কি পৰিমাপ কৰা হৈছিল। 2000 চনত অভাৰফ্লোৰ হাৰ ইতিমধ্যে অর্ধেক হ’ল। 2025 চনৰ ডিসেম্বর মাহত প্ৰকল্প ক্লিন লেকৰ 78খন প্রকল্পৰ ভিতৰত 76খন প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হ’ব বা চলিছে, যিবোৰে বছৰি 2 বিলিয়ন গ্যালন পানী অপচয় হ্ৰাস কৰিব। 2014 চনত নদীখনত 60 বিধতকৈও অধিক মাছ পোৱা গ’ল।NEORSD). ইপিএয়ে ন’টা সরকারি সমস্যাৰ ভিতৰত পাঁচটা সমাধান কৰিছেঃ দুৰ্বল আকৃতি (2017), মাছ খাবলৈ সীমাবদ্ধতা (2019), শৈবাল (2021), মাছৰ টিউমাৰ (2023) আৰু সমুদ্ৰ সৈকত বন্ধ কৰা (2024)।ইউ.এছ.).

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। চাৰিটা সমস্যা আছেঃ মাছ আৰু বন্যপ্ৰাণী, নদী উপত্যকাৰ জীৱন, নৌপথৰ ড্ৰেজিঙ আৰু মাছৰ বাসস্থানৰ ক্ষতি। Behind the Gorge Dam, built in 1911, about 865,000 cubic yards of contaminated sediment are being cleaned up from 2025 before the dam can be removed (US EPA).

দি ইয়াৰা, মেলবোৰ্ণ

কি ভুল হল। 1897 চনত মেলবৰ্নৰ নলীপথেৰে পানী নিগম কৰি ৱেৰিবিত চিকিৎসালয়লৈ পঠাই দিয়াৰ আগতে ইয়াৰাক বিশ্বৰ অন্যতম গধুৰ নদী হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছিল।মেলবোৰ্ণ ৱাটাৰ). শহরৰ বিকাশ হ’ল, কিন্তু কৃষিক্ষেত্ৰ, পথ আৰু বৃষ্টিপাতৰ পানীৰ জলাশয়সমূহে প্ৰদূষণ বৃদ্ধি কৰিলে।

কি কৰা হৈছিল। প্ৰথমে জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰা হৈছিল আৰু 1970 আৰু 1980 দশকৰ পৰা নদীখনত যথেষ্ট উন্নতি হৈছে (একেই উৎস)। 2017 চনত ভিক্টোৰিয়া চৰকাৰে ইয়াৰা নদী সুৰক্ষা (উইলিপ-গিন বিৰাৰুং মৰ্ৰোন) আইন পাছ কৰে, যিখন আইনত নদীক এক সজীৱ আৰু সমন্বিত প্ৰাকৃতিক সংস্থা হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰিবলৈ বিৰাৰুঙ কাউন্সিল গঠন কৰা হয়।ভিক্টোৰিয়ান আইন).

What was measured. আৰ্হি ইয়াৰায়ে মেলবোৰ্ণৰ পানীৰ প্ৰায় 70 শতাংশ যোগান ধৰে (Melbourne Water)। 2013 চনৰ ডিসেম্বর মাহত ৰাজ্যিক পৰিৱেশ সংস্থাই চাৰিটা জনপ্ৰিয় স্থানত ব্যাকটিৰিয়াৰ পৰীক্ষা কৰে আৰু সেইবোৰত সাঁতুৰি যোৱাৰ বাবে প্ৰত্যাশা প্ৰকাশ কৰে (EPA Victoria)।

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। কৃষি, নগৰ উন্নয়ন আৰু ঝড়ৰ পানী (মেলবৰ্ণ জল)ৰ বাবে পানীৰ গুণগত মান এতিয়াও নেতিবাচক হৈ পৰিছে। দুটা ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা স্থান, কেউ আৰু লঞ্চিং প্লেচ, সদায় সাঁতুৰিবলৈ বাবে দুৰ্বল বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা হয় (EPA ভিক্টোৰিয়া)।

মিনামাটা বে, জাপান

কি ভুল হ’ল। বহু বছৰ ধৰি চিছো কোম্পানীৰ দ্বাৰা চলাচল কৰা এক ৰাসায়নিক কারখানা, এচিটালডিহাইড নিৰ্মাণৰ উপ-উৎপাদন মেথিলপাৰ্শ্বকাৰক মিনামাতা বেত প্ৰবাহিত কৰিছে। মাছ আৰু জলজ প্ৰাণীয়ে এই বিষ শোষণ কৰে, সেইদৰেই মানুহেও আৰু সেইবোৰ খাই থকা পশু-পাখিসকলেও। 1956 চনত এই বিষক আনুষ্ঠানিকভাৱে এক ৰোগ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল। 1968 চনৰ মে’ মাহত এই প্ৰক্ৰিয়া বন্ধ কৰা হৈছিল আৰু সেপ্টেম্বৰত চৰকাৰে ইয়াৰ কাৰণ নিশ্চিত কৰে (জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়)।

কি কৰা হৈছিল। 1974 চনত দূষিত মাছবোৰক উপসাগৰৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ জলাশয়টোত জাল বান্ধি দিয়া হৈছিল। From 1977 to 1990, about 1.5 million cubic metres of sediment containing more than 25 parts per million of mercury were dredged and sealed into 58 hectares of reclaimed land. এই কামৰ বাবে প্ৰায় 48 বিলিয়ন ইয়েন ব্যয় হয়, যিটোত চিছোৱে প্ৰায় 30 বিলিয়ন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু প্ৰিফেকচাৰাল চৰকাৰে প্ৰায় 9 বিলিয়ন প্ৰতিটো দিছিল (এই উৎস)।

কি পৰিমাপ কৰা হৈছিল। সাত প্ৰজাতিৰ মাছৰ পৰা পোৱা পাৰ্চিয়ামৰ পৰিমাণ স্থায়ী সীমাৰ তলত আছিল আৰু 1997 চনত গভৰ্ণৰে এই উপসাগৰক নিৰাপদ ঘোষণা কৰে আৰু নেটবোৰ আঁতৰাই দিয়া হয় (ইমানেই উৎস)।

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। দশকৰ ভিতৰতে উপসাগৰখন পুনৰুদ্ধাৰ হৈছে; কিন্তু লোকসকলে নহয়। ডিসেম্বর মাহত 2024, 3,000 লোকক আনুষ্ঠানিকভাৱে মিনামাটা ৰোগৰ বাবে প্ৰমাণিত কৰা হৈছিল, নিগাতাত দ্বিতীয়বাৰ সংক্ৰমণ হোৱা লোকসকলক অন্তৰ্ভূক্ত কৰি, আৰু 304 জন তেওঁলোকৰ মাজত এতিয়াও জীৱিত আছিল (National Institute for Minamata Disease)। 11,000ৰ ওপৰত 1995ত ৰাজনৈতিক সমাধানৰ অধীনত উদ্ধাৰৰ বাবে অধিক লোক উপযুক্ত হৈছিল, 48,000তকৈ অধিক 2009ত প্ৰচলিত উদ্ধাৰ আইনৰ অধীনত প্ৰয়োগ কৰা হয় (Ministry of the Environment of Japan), আৰু আদালতে এতিয়াও দাবীসমূহ সিদ্ধান্ত ল’ব: 2023ত এটা ওসাকা ন্যায়ালয়ে এক ক্ষেত্ৰত সকলো 128 আবেদনকাৰীক স্বীকৃতি দিছিল, কিন্তু 2024ত কুমামোটো ন্যায়ালয়ে 144ক অস্বীকাৰ কৰিছিল কাৰণ সময়সীমা পাৰ হৈ গৈছিল (Asahi Shimbun, 2024)।

চিঙ্গাপুৰ নদী

কি ভুল হল। 1970 চনৰ ভিতৰত সিঙ্গাপুৰ নদীৰ উপত্যকা আৰু কালাঙ বেছিনবোৰত আবৰ্জনা, শৌচালয়ৰ পানী আৰু পৰিত্যক্ত নৌকা-বাহনেৰে ভৰি পৰিছিল। শূককীট আৰু বাঘৰ খাজনা, বাহনৰ পৰা অহা বর্জ্য, পথাৰখনত থকা দোকানীৰ পৰা অহা বৰ্জ্য আৰু নলী-নালি নোহোৱা ঘৰবোৰে সদায় পানীত পৰিণত হৈ থাকে।

What was done. On 27 February 1977 Prime Minister Lee Kuan Yew set a target of ten years to clean the river. নদীখনৰ উপত্যকা আৰু কালাঙ বেছিনৰ প্ৰায় 500টা বাঘৰ খাজনা, 610টা শুকুৰী খাজনা, 2800টাকৈ বেকয়াৰ্ড ব্যৱসায় আৰু 5000জন পথাৰ-বাটৰীয়াক স্থানান্তৰিত কৰা হৈছে। 1983 চনত নদীখনত ভৰি পৰি থকা 800টা কাৰগো লাইটাৰ পাছিৰ পঞ্জাঙলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বোৰ্ডে এই ব্যয়ৰ পৰিমাণ 300 মিলিয়ন সিঙ্গাপুৰী ডলাৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বোর্ড).

কি মাপা হৈছিল। 1987 চনত এই অভিযান শেষ হোৱাৰ সময়ত নদীখনত মাছ আৰু চিংড়িৰ প্ৰজনন আৰম্ভ হৈছিল।ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বোর্ড). 2008 চনত নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা মাৰিনা বাঁহখনে 2010 চনত নদীটোক 10,000 হেক্টৰ মাটিৰ সৈতে এক তাজা পানীৰ জলাধাৰলৈ পৰিণত কৰিছে।PUB).

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। নদীটোৰ নিজস্ব পানীৰ গুণগত মানৰ বিষয়ে কোনো প্ৰকাশিত দীৰ্ঘকালীন ৰেকৰ্ড আমি পোৱা নাযায়। 2015 চনৰ এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে নতুন জলাধাৰ, এটা প্ৰাক্তন উপত্যকা, এতিয়াও উচ্চ লবণাক্ততাত ভোগে (Galelli et al., 2015)।

দি মেৰ্চি, উত্তৰ পশ্চিম ইংল্যান্ড

কি ভুল হল। দুশ বছৰৰ পৰা চলোৱা শিল্প আৰু লাখ লাখ লোকৰ জলাবদ্ধতাৰ বাবে মেৰ্চি নদী ইউৰোপৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক দূষিত নদীসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, 1985 চনত ই যুক্তৰাষ্ট্রৰ সৰ্বাধিক দূষিত নদী বুলি পৰিগণিত হৈছিল।মেৰ্চি বেসিন কেম্পেইন). 1970 চনত, উপৰিভাগৰ এষ্টুয়াৰীৰ দীঘলীয়া অংশত গ্ৰীষ্মকালত কোনো অক্সিজেন নাছিল, জলকীয়াৰ প্ৰতিটো অৱস্থাতে (Jones, 2006)।

কি কৰা হৈছিল। 1985 চনৰ পৰা 2010 চনলৈকে 25 বছৰ ধৰি চলোৱা মেৰ্চি বেছিন অভিযানত চৰকাৰ, জল কোম্পানী, উদ্যোগ আৰু সম্প্রদায়ীয় গোটসমূহ একত্ৰিত হৈছিল।মেৰ্চি বেসিন কেম্পেইন). নতুন আৰু উন্নত চিকিৎসা কাৰ্য্য আৰু শিল্পিক নিষ্কাশন নিয়ন্ত্ৰণ অনুসৰণ কৰা হৈছিল: 2006 চনৰ ভিতৰত 1 বিলিয়ন পাউণ্ডতকৈ অধিক ব্যয় কৰা হৈছিল (Jones, 2006)।

What was measured. নদীৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰা জৈৱিক দূষণৰ (BOD) দৈনিক পৰিমাণ 300 টন1972 ৰ পৰা 50 টন2000 (Jones, 2000)লৈ হ্ৰাস পাইছে। 2001 চনত উপৰিভাগৰ জলাশয়ত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ 48 শতাংশ, 2002 চনত 58 শতাংশ আৰু 2003 চনত 65 শতাংশ আছিল। 2001 চনৰ নৱেম্বৰত প্ৰায় অর্ধ শতাব্দীৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নদীত ছালমন পোৱা গ’ল আৰু 2002 চনৰ শীতকালত উল্‌ষ্টন ৱিৰত 26টা ছালমন ধৰি লোৱা হৈছিল।জোন্স, 2006).

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। গ্ৰীষ্মকালত, ছালমন পাৰ হ’ব লগা ম্যানচেষ্টাৰ শিপ চেনেলৰ অংশত অক্সিজেনৰ পৰিমাণো অতি কম আছিল, প্ৰায় 20 শতাংশ, যিয়ে মাছক উপত্যকাৰ পথত বাধা দিছিল (ইমানেই উৎস)। জলাশয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বিষয়ে গৱেষণা কৰা গৱেষকসকলে খাদ্য শৃংখলত প্ৰদূষণকাৰী পদাৰ্থৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।হকিন্স আৰু অন্যান্য, 2020).

বোস্টন হাৰবাৰ

কি ভুল হল। 1990 চনৰ আগলৈকে বোষ্টনৰ জলাশয়ত কেৱল মৌলিক প্ৰক্ৰিয়াৰে পানী নিষ্কাশন কৰা হৈছিল আৰু প্ৰতিদিনে এই পানীত জলাশয়ৰ পৰা ওলাই অহা ধুমুহা জমা হৈ আছিল। 1987 চনত 84টা জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্ৰণ হৈ অবিশুদ্ধ পানী আৰু বৃষ্টিপাতৰ পানী বন্দৰ আৰু নদীলৈ প্ৰবাহিত হৈছিল।এম.ভি.আৰ.এ).

কি কৰা হৈছিল। 1985 চনত ফেডাৰেল ন্যায়ালয়ে এই অঞ্চলৰ নতুন পানী প্ৰশাসনক সঠিকভাৱে নলী-নলা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। 1991 চনত বন্দৰত ময়লা-আবৰ্জনা নিষ্কাশন বন্ধ কৰা হৈছিল, 1995 চনৰ পৰা ডিয়াৰ আইলেণ্ডত এক নতুন পৰিশোধন প্ৰতিষ্ঠান খোলা হৈছিল আৰু 2000 চনত 9.5 মাইল দীঘল সুড়ঙ্গেৰে প্ৰস্তুত হোৱা ময়লা-আৱৰ্জনা মেসাচুচেটছ বেইৰ গভীৰ পানীত নিক্ষেপ কৰা হৈছিল।এম.ভি.আৰ.এ). বোষ্টন হাৰ্বাৰ প্ৰকল্পৰ ব্যয় 3.8 বিলিয়ন ডলাৰ (MWRA)। প্ৰায় 906 মিলিয়ন ডলাৰৰ এটা পৃথক পৰিকল্পনাত 84টা ওভাৰফ্লোৰিং পথৰ 34টা বন্ধ কৰা হৈছে আৰু প্ৰতি বছৰে প্ৰবাহিত হোৱা পানীৰ পৰিমাণ 88 শতাংশ হ্ৰাস কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে।এম.ভি.আৰ.এ).

কি মাপা হৈছিল। জল প্ৰশাসনে বন্দৰ আৰু নদীসমূহত 70 টাকৈ স্থান নিৰীক্ষণ কৰে আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰে, লগতে ৰাজ্য চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ পৰীক্ষা কৰে।এম.ভি.আৰ.এ). 2004 (MWRA)ৰ পৰা চাৰ্লছ নদী D ৰ পৰা B বা ভাল হ’বলৈ বৃদ্ধি পাইছে, আৰু 2025ত নাহান্টৰ পৰা নেনটাস্কেটলৈ প্ৰতিটো মেট্ৰোপলিটন বিচনা সুৰক্ষিত সাঁতুৰিৰ বাবে 80 শতাংশৰ ওপৰত স্কোৰ কৰিছে, প্ৰথম (Save the Harbor/Save the Bay, 2025)।

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। এটা সাধাৰণ বছৰত চাৰ্লচ নদীয়ে সাঁতুৰি যোৱাৰ বাবে ব্যাকটিৰিয়াৰ মানদণ্ড কেৱল 48 শতাংশ সময়ত পূৰণ কৰে, আৰু কিছু ওপৰলৈ যোৱাটোৱে এতিয়াও তেওঁলোকৰ লক্ষ্য ভংগ কৰে (MWRA, 2023)। 30 অক্টোবৰ, 2026 চনলৈকে জনসাধাৰণৰ মন্তব্যৰ বাবে অগ্ৰগতি পৰিকল্পনাৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।চামৰ্ভিল).

ৰেইন

কি ভুল হল। দশকৰ পিছত দশক ধৰি ৰৈনে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ শিল্প অঞ্চলৰ আবৰ্জনা বহন কৰি আহিছে। 1986 চনৰ 1 নৱেম্বৰত বেছেলৰ ওচৰত থকা স্যান্ডোজ গাঁথনিখনত অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত হয় আৰু 30 টন কীটনাশক নদীত পৰিণত হয়।

কি কৰা হৈছিল। 1987 চনত নদী পাৰৰ দেশসমূহে ৰেইন একচন প্ৰগ্ৰামৰ সৈতে উত্তৰ দিছিল: দহ বছৰৰ ভিতৰত 40টা বিপদজনক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ নিষ্কাশন অর্ধেক কৰিব, আৰু নদীটোক যথেষ্ট পৰিষ্কাৰ কৰি তুলিব যাতে ছালমনবোৰ ঘূৰি আহিব (আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰেইন সুৰক্ষা কমিছন)। চিকিৎসালয় নিৰ্মাণ আৰু উন্নত কৰা হৈছিল, আৰু 2000 ত Iffezheim আৰু 2006 (ICPR) ত Gambsheim ৰ ডাঙৰ বাঁহবোৰৰ চাৰিওফালে মাছ পাছ খোলা হৈছিল।

কি পৰিমাপ কৰা হৈছিল। নদীখনত থকা ভাৰি ধাতুৰ পৰিমাণ 1987 আৰু 2000 চনৰ মাজত উল্লেখযোগ্যভাৱে কমি গৈছিল (ICPR)। ৰেইন নদীয়ে সমুদ্ৰত প্ৰেৰণ কৰা নাইট্ৰ’জেনৰ পৰিমাণ 1985 চনত 443,000 টন আছিল যদিও 2016 চনত ইয়াৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পাই 272,000 টনলৈ পৰিণত হৈছে।আইচিপিআর). 1990 চনত ছিগ নদীলৈ উত্তৰ সাগৰৰ পৰা ছালমন মাছ সোমাই আহিছিল আৰু 1994 চনৰ পৰা প্ৰকৃতিতে প্ৰজনন কৰিছে; 2000 চনৰ ভিতৰত 63টা মাছৰ প্ৰজাতি পুনৰ উপস্থিত হৈছিল, আৰু ৰেইনৰ পৰা অহা মাছ, এঞ্জেল ব্যতীত, পুনৰ খাবলৈ নিৰাপদ আছিল (ICPR, Salmon 2020)। কমিচনে বৰ্তমান 71টা প্ৰজাতিৰ তালিকা প্ৰকাশ কৰিছে, যিবোৰত ইউৰোপীয় ষ্টুৰ্জেন (ICPR) ব্যতীত নদীখনৰ অতীতৰ পৰা জনাজাত সকলো মাছ আছে।

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। ছালমন এতিয়াও কম: কোব্লেন্সত মাছ পাৰ হৈ যোৱাৰ সংখ্যা 2025 চনত 11 জন প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকৰ (ICPR counts)। এই প্ৰক্ৰিয়াত ঔষধ আৰু অন্যান্য ক্ষুদ্ৰ দূষণকাৰী পদাৰ্থৰ অধিকাংশই পৰিষ্কাৰ কৰা নহয়। দেশসমূহে 2040 চনৰ ভিতৰত এইবোৰ অন্ততঃ 30 শতাংশ হ্ৰাস কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে৷আইচিপিআর).

ডানুবে আৰু কালো সাগৰ

কি ভুল হল। ইউৰোপৰ এক বৃহৎ নদী উপত্যকাৰ পৰা অহা সার, গোবৰ আৰু বর্জ্য পানীৰ দ্বাৰা উত্তৰ-পশ্চিম কালো সাগৰত পুষ্টিকৰ উপাদান প্ৰবাহিত হৈছে। 1970 চনৰ আৰম্ভণিত সমুদ্ৰৰ তলত থকা পানীত প্ৰতি বছৰে অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল আৰু 1983 চনত কম অক্সিজেনযুক্ত অঞ্চলটো প্ৰায় 20,000 বৰ্গ কিলোমিটাৰ (Capet et al., 2013) আছিল।

কি কৰা হৈছিল। 1994 চনত এই উপত্যকাৰ দেশসমূহে সোফিয়াত ডেনুবে নদীৰ সুৰক্ষা সন্মিলনত স্বাক্ষৰ কৰে আৰু 1998 চনৰ পৰাই তেওঁলোকে ডেনুবে নদীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কমিচনৰ জৰিয়তে একত্ৰিতভাৱে কাম কৰি আহিছে।আইচিপিডিআৰ).

কি মাপা হৈছিল। কমিচনৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, 15 বছৰত এই উপত্যকাত নাইট্ৰ’জেন নিঃসৰণ প্ৰায় 30 শতাংশ আৰু ফছফৰাছ প্ৰায় 50 শতাংশ হ্ৰাস পাইছে।আইচিপিডিআৰ). কালো সাগৰৰ কম অক্সিজেন অঞ্চল সংকুচিত হৈছে, যদিও এটা বিস্তাৰিত অধ্যয়নে দেখা গৈছে যে 1990 দশকৰ শেষত পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰথমে চিন্তা কৰাতকৈ সৰু আছিল আৰু মূলতঃ 2000 দশকত আহিছিল (Capet et al., 2013)।

Not solved yet. বৰ্গক্ষেত্ৰৰ 2021 পৰিকল্পনাত, কেৱল 24 শতাংশ নদী দৈৰ্ঘ্যৰ ভাল পৰিৱেশগত অৱস্থা আৰু 36 শতাংশ ভাল ৰাসায়নিক অৱস্থা আছিল, 624 বাধাসমূহে এতিয়াও মাছৰ প্ৰব্ৰজন বন্ধ কৰি ৰাখিছিল, ইউৰোপীয় ষ্টুৰ্জেন বেছেনত বিলুপ্ত হৈ গৈছিল, আৰু পুষ্টিকৰ লোডবোৰ এতিয়াও 1960s (ICPDR, 2021) ৰ ওপৰত আছিল।

দি পাচিগ, ম্যানিলা

কি ভুল হৈছিল। পাচিগ নদী 13 মিলিয়ন লোকৰ মেট্ৰ’পলিটান অঞ্চলৰ আবৰ্জনা বহন কৰে আৰু 1990 চনত ইয়াক জৈৱিকভাৱে মৃত্যু ঘোষণা কৰা হৈছিল (GMA News, 2018)। এইটো সমুদ্ৰত প্লাষ্টিক বহন কৰা নদীসমূহৰ নতুন মডেলৰ তালিকাত শীৰ্ষত আছে, যদিও ইয়াৰ লেখকে উল্লেখ কৰিছে যে 2019 চনত কৰা পৰিমাপৰ তুলনাত মডেলে পাচিগক অতিৰিক্তভাৱে মূল্যায়ন কৰে (Meijer et al., 2021)।

কি কৰা হৈছিল। 1999 চনৰ পৰা 2019 চনলৈ পাচিগ নদীৰ পুনঃনিৰ্মাণ আয়োগে এই নদীখনৰ উপত্যকা আৰু গাঁওসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰি তুলিছে। 2018 চনত প্ৰথম এছিয়া ৰিভাৰপ্ৰাইজ লাভ কৰাৰ সময়ত নদী পাৰৰ 18,719টা পৰিয়ালক পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু 2010 চনত ইষ্ট্ৰো দে পাকোত এটা পাইলট প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰি নদীখনৰ 47টা উপনদীসমূহৰ ভিতৰত 17টা উন্নয়ন কৰা হৈছিল (জিএমএ নিউজ)। 2019 চনত এই আয়োগৰ কাৰ্যকাল শেষ হয়।ফিলষ্টাৰ, 2019). Since January 2024 a new programme, Pasig Bigyang Buhay Muli, has been building a riverside esplanade, whose fourth phase opened in October 2025 (ABS-CBN, 2025).

What was measured. The commission’s own report shows that organic pollution (BOD) in the river averaged 30.79 milligrams per litre from 2009 to 2014, against a standard of 7, and rose from 23.09 in 2012 to 39.03 in 2014; অক্সিজেনৰ গড় মান আছিল কেৱল 2.85 মিলিগ্ৰাম প্ৰতি লিটাৰ (PRRC, 2014)। 2018 চনত ৰাজ্যিক অডিটৰীয়ে জলপথ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ বাবে ব্যয় কৰা ধনটোৰ 96 শতাংশ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু 1-28 শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে।2018 চনৰ).

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। অধিকাংশ। 2014 চনৰ পিছত নদীৰ পানীৰ গুণগত মানৰ কোনো আনুষ্ঠানিক তথ্য আমি পোৱা নাযায়, সেয়েহে আজি এই নদীখনে পুনৰুজ্জীৱিত হৈছে নে নাই সেয়া ক’ব পৰা নাযায়। নদীৰ পানীয়ে দেখুৱাইছে যে এই কামটো পথৰ পৰা পথলৈ কৰিব পাৰি; সমগ্ৰ নদীখনে এতিয়াও সেইদৰে কৰা নাই।

চেয়ংগিয়েচেন, চিউল

কি ভুল হল। সিউলৰ কেন্দ্ৰত থকা নদীখনক কংক্ৰিটেৰে ঢাকি দিয়া হৈছিল আৰু উচ্চতম মহাপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

What was done. 2003 আৰু 2005ৰ মাজত চহৰে মহাপথটো ভাঙি পেলালে আৰু 5.8 কিলোমিটাৰ পথৰ পথ নিৰ্মাণ কৰিলে, যিটোত মুঠকৈ প্ৰায় 380 million US dollars (Landscape Architecture Foundation, 2011) খৰচ হৈছিল।

কি মাপা হৈছিল। 2003 চনৰ পৰা 2008 চনলৈ মাছৰ প্ৰজাতি 4 খনতকৈ বৃদ্ধি পাই 25 টা, পাখিৰ সংখ্যা 6 খনতকৈ বৃদ্ধি পাই 36 টা, কীটপতংগৰ সংখ্যা 15 খনতকৈ বৃদ্ধি পাই 192 টা আৰু উদ্ভিদৰ সংখ্যা 62 খনতকৈ বৃদ্ধি পাই 308 টা হৈছে। প্ৰবাহৰ সৈতে বায়ু 3.3 ৰ পৰা 5.9 °C সমদূৰত্বৰ পথত (Landscape Architecture Foundation)কৈ শীতল, আৰু 2025 ত পৰিৱেশবিদসকলে মাছৰ 33 প্রজাতি ৰেকৰ্ড কৰিছে, পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ পিছত (The Korea Herald, 2025)।

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। এই জলপ্ৰপাতটো মূলতঃ কৃত্ৰিম: ইয়াত প্ৰতিদিনে 48,000 টন পানী পম্প কৰা হয়, যিবোৰ অধিকাংশই হান নদী আৰু ভূগর্ভস্থ পানীৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা পানী। ইয়াৰ পৰিচালনাৰ বাবে বছৰি 2.9 বিলিয়ন ৱাৰ্ন ব্যয় হয়।দ্যা গাৰ্ডিয়ান, 2025). 2011 চনত, নদীখনৰ কোলিফৰ্ম বেচিকেৰিয়াৰ পৰিমাণ সাঁতুৰি থকাৰ বাবে প্ৰযোজ্য মানৰ বহুগুণ আছিল (The Korea Herald, 2011)।

গঙ্গা, ভাৰত

কি ভুল হল। গঙ্গাই লাখ লাখ লোকৰ বাবে পবিত্ৰ আৰু ভাৰত আৰু বাঙালীৰ এক বৃহৎ অংশক পানী যোগান ধৰে। ইয়াৰ ফলত ত্বক ৰঙীন কৰা আৰু পানীৰ উৎপাদন আদি উদ্যোগসমূহে দ্রুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰসমূহৰ নলীনালীত নিজৰ বর্জ্য মিহলাই দিয়ে।

কি কৰা হৈছিল। 2014 চনত আৰম্ভ হোৱা ভাৰতৰ নামামি গঙ্গা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত নদী আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।স্বচ্ছ গঙ্গাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান). ইয়াৰ বাজেট 20,000 কোটি টকাৰ পৰা 2021 চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ত 22,500 কোটি টকাৰ পৰা 2026 চনলৈকে আছিল। By March 2026, 21,340 crore rupees had been spent and 355 of 524 approved projects completed (Press Information Bureau, 2026), and by March 2025 treatment plants able to handle 3,446 million litres of sewage a day had been built or rehabilitated (Press Information Bureau, 2025).

What was measured. Faecal bacteria have fallen at the monitored sites the government reports: the median count at Assi Ghat in Varanasi fell from 2,500 per 100 millilitres in 2014 to 790 in 2025, and at Gandhi Ghat in Patna from 5,400 to 2,200, against a bathing limit of 2,500 (Press Information Bureau, 2026).

Not solved yet. In 2025 the bathing standard for faecal bacteria was met only in certain stretches of Uttar Pradesh, Bihar and West Bengal, and organic pollution was too high from Farrukhabad to Kanpur and from Mirzapur to Ghazipur (same source). During the Maha Kumbh festival in 2025, the first report of the Central Pollution Control Board found the water at monitored sites unfit for bathing on several occasions; এটা পৰিবৰ্তনশীল প্ৰতিবেদনে পিছত সীমাৰ ভিতৰত এটা মধ্যম দিছিল (The Hindu, 2025)।

চীন আৰু ইয়াংছেৰ নদীসমূহ

What went wrong. চীন দেশৰ নদী আৰু হ্ৰদৰ ওপৰত কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণত 2015ত কেৱল 64.5 percentত গ্ৰেড I ৰ পৰা III ৰ পানী আছিল, যিবোৰ গ্রেড পানী খাবলৈ উপযোগী, আৰু 8.8 percentত গ্ৰেড V ৰ পৰাও বেয়া আছিল, প্ৰায় একোৱেই ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি (Ministry of Environmental Protection, 2016)। 2013 চনৰ মাৰ্চ মাহত 16,000 মৃত শুকুৰ শহরৰ পানীৰ উৎস হুয়াংপু আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহত থকা মৃতদেহবোৰ শহুৰেকে নদীলৈ নিয়াৰ পিছত শহুৰেকসকলে এই মৃতদেহবোৰ নদীলৈ পেলাই দিছিল।দ্যা গাৰ্ডিঅন, 2013).

What was done. In April 2015 the State Council issued an Action Plan for Water Pollution Prevention and Control, known as the “Water Ten”, with targets for 2020: more than 70 percent of water in the seven main river basins at Grade III or better, polluting small factories closed, livestock farms moved away from sensitive water and about 95 percent of city sewage treated (State Council, 2015). 2016 চনৰ পৰা প্ৰতিখন নদী আৰু হ্ৰদৰ বাবে এক ‘নদী প্রধান’ নিযুক্তি দিয়া হৈছে, যিজন বিষয়াই সেই নদীৰ পানীৰ বাবে দায়িত্ব পালন কৰিব আৰু ইয়াৰ ফলাফলৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিব।চিপিচি কেন্দ্ৰীয় কমিটি আৰু ৰাজ্যিক পৰিষদৰ সাধাৰণ কাৰ্যালয়, 2016; জল প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ আইন, অনুচ্ছেদ 5). 2018 চনৰ ভিতৰত 97.8 শতাংশ বৃহৎ উদ্যোগিক উদ্যানত অনলাইন নিৰীক্ষণ সহ কেন্দ্ৰীয় অপচয় পানী পৰিশোধন ব্যৱস্থা আছে আৰু 2019 চনৰ ভিতৰত 2,899খন ‘কালো আৰু গন্ধযুক্ত’ নগৰীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত 2,513টা পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছে। 2018 আৰু 2019 বুলেটিনসমূহ)। A Yangtze River Protection Law, in force since March 2021, bans new chemical plants within one kilometre of the river and its tributaries (Yangtze River Protection Law), and commercial fishing in the Yangtze has been banned for ten years from 2021, with support for the fishers who stopped (Xinhua, 2026).

What was measured. By 2025, 91.4 percent of national monitoring points were at Grade I to III and 0.6 percent were worse than Grade V; ইয়াংছে জলাশয়ত 98.9 শতাংশ 1,016 পইণ্টে গ্ৰেড Iৰ পৰা III (Ministry of Ecology and Environment, 2026) আছিল। ইয়াংছেৰ ফিনলেছ পোপোইছৰ সংখ্যা 1,249 ৰ পৰা 2022 সাৰ্ভেত 1,426লৈ বৃদ্ধি পায়, আৰু 351 মাছ প্ৰজাতিসমূহ 2021 ৰ পৰা 2025 ত, 43 মাছ ধৰাৰ নিষেধাজ্ঞাৰ আগতে (Xinhua, 2026) অধিক পৰিমাণে বৰ্জিত হয়।

এতিয়াও সমাধান কৰা হোৱা নাই। 2025 চনত, প্ৰধান জলাশয় আৰু হ্রদৰ 28.4 শতাংশত অতিৰিক্ত দ্ৰব্যৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু তাইহুত সৰ্বাধিক শস্য উদ্ভিদ বিকাশ হৈ হ্ৰদৰ পঞ্চমাংশত বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল।পৰিৱেশ আৰু পৰিবেশ মন্ত্ৰালয়, 2026). পানীৰ গুণমানে প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ নকৰে: 2020 (NDRC and Ministry of Ecology and Environment, 2020)ত একক ব্যৱহাৰৰ কিছুমান প্লাষ্টিকৰ ওপৰত এক পৰ্যায়বিশেষ নিষেধাজ্ঞা আৰম্ভ হৈছিল, কিন্তু আমি ইয়াংছে নদীয়ে সমুদ্ৰত লৈ যোৱা প্লাষ্টিকৰ নতুন পৰিমাপ পোৱা নাযায়। নিৰীক্ষণ নেটৱৰ্ক 967 ৰ পৰা 2015 ত 3,641 পয়েন্টৰ পৰা 2021লৈ বৃদ্ধি পায়, গতিকে প্ৰাৰম্ভিক আৰু অন্তিম আখৰসমূহ সৰ্বদা তুলনাযোগ্য নহয়।

চেইন, পেৰিচ

কি ভুল হৈছিল। 1923 চনত ছিইন নদীত সাঁতুৰিব নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল। পেৰিছৰ পুৰণি সেচ ব্যৱস্থাত পানী আৰু বর্ষাৰ পানী উভয়ই থাকে, আৰু বৰষুণৰ দিনত ই নদীলৈ ওলাই যায়; বহু ঘৰে নদীৰ ওপৰত থকা সেচ ব্যৱস্থাৰ সৈতে ভুলভাৱে সংযোগ কৰিছিল। 1970 চনৰ ভিতৰত পেৰিছৰ ওচৰত থকা নদীখনত কেৱল মাছবোৰৰ তিনিটা প্ৰজাতি পোৱা গৈছিল (France 3 / AFP, 2025)।

What was done. Since 2015 a bathing plan has invested more than 1.4 billion euros in storage basins, sewer repairs, treatment plants and the correction of about 23,000 faulty household connections; অষ্ট্ৰলিটছত থকা এটা সংৰক্ষণ জলাশয়ত 50,000 ঘনমিটাৰ পানী আছে আৰু মে’ মাহৰ পৰা 2024 (City of Paris) কাম কৰি আহিছে। অলিম্পিক ট্ৰায়েথলন আৰু মেৰাথন সাঁতাৰু প্ৰতিযোগিতা 2024ত নদীখনত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যদিও বৃষ্টিৰ বাবে বিলম্ব হয় (France 24, 2024)।

কি পৰিমাপ কৰা হৈছিল। 5 জুলাই, 2025ত ব্ৰেছ মেৰী, গ্ৰেনেল আৰু বেৰ্চিত তিনিটা জনসাধাৰণৰ গোসলস্থান খোলা হ’ল (France 24, 2025)। 2026ত তেওঁলোকে প্ৰায় 120,000 জলপ্ৰপাতৰ আতিথ্য গ্ৰহণ কৰে, 20ত 2025 (City of Paris, 2026)তকৈ অধিক শতাংশ। Between 35 and 40 fish species now live in the Seine around Paris, according to the region’s sanitation authority, including the bullhead, which has returned (France 3 / AFP).

এতিয়াও সমাধান হোৱা নাই। বৃষ্টিত পুৰণি সেচপথবোৰো ওপৰলৈ ওলাই যায়, গতিকে কেৱল জলপ্ৰবাহ, পানীৰ গুণগত মান আৰু আবহাৱৰ অনুমতি থাকিলেহে এই ঠাইসমূহ খোলা হয়, আৰু 2026 চনৰ মৌসুমটো আবহাৱৰ বাবে পূৰ্বে শেষ হৈছিল (পেৰিছৰ চহৰ)। এইবোৰ মাছ আজিকালি আটাইতকৈ বেছি ধৰণে পোৱা যায়। (ফ্ৰান্স 3 / AFP)

পুনৰুদ্ধাৰসমূহৰ মাজত কি সাধাৰণ

কাষৰীয়াকৈ পঢ়িলে গল্পবোৰে মিল খুজিব। বহু সময়ত কোনো এক বিস্ফোৰণে মানুহক চিন্তাত পেলায়, যেনে জ্বলন্ত নদী, বিষাক্ত উপসাগৰ, ৰাসায়নিক অগ্নিকাণ্ড, মৃত শূকৰ সৈতে ভৰি থকা নদী। তাৰ পাছত নিয়ম-কানুন, সময়সীমা, দায়িত্বশীল লোকৰ নাম, পাইপ আৰু পৰিষ্কাৰকৰণ প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে টকা, যিকোনো ব্যক্তিয়ে পৰীক্ষা কৰিব পৰাকৈ নিৰীক্ষণ আদিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। এইবোৰ কোনোটোৱেই দ্ৰুতগতিত নহয়। থেমস নদীখনৰ বাবে আধা শতিকাতকৈও অধিক সময় লাগে, মেৰ্চি অভিযান 25 বছৰ ধৰি চলিছিল, ৰৈন নদীখন এতিয়াও ইয়াৰ ছালমন মাছবোৰে যথেষ্ট পৰিমাণে বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে আৰু মিনামাতাত বিষাক্ত হোৱা লোকসকলে এতিয়াও স্বীকৃতিৰ বাবে আবেদন কৰিছে।

সকলো প্ৰকল্পই এতিয়াও কাম কৰা নাই আৰু এই কথা সফলতাৰ হিচাপত পৰিমাপ কৰি দেখুৱাব পাৰি। কিন্তু য’ত য’ত জলাবদ্ধতা সংগ্ৰহ আৰু পৰিশোধন কৰা হৈছিল, য’ত য’ত কারখানাসমূহে নিজৰাবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰি পেলাব লগা হৈছিল, সেই সকলোতে নদীয়ে উত্তৰ দিছিল। পাচিগ, চিটাৰাম আৰু গঙ্গাৰ পাৰৰ জনগোষ্ঠীয়ে আজি এক সময়তে এটা নদী আৰু এখন পৰিয়ালৰ দৰে এই কথা প্ৰমাণ কৰিছে।

কিয় এইবোৰ ঘটে, আৰু কিয় ই এটা স্থানীয় সমস্যা নহয়

মেইজাৰৰ গৱেষণাত দুটা নদী তুলনা কৰা হৈছে। দ্য চিলিউংজকাৰ্তাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীয়ে 591 বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলত পানী প্ৰবাহিত কৰে, যিটো ভাৰতৰ মুঠ মাটিকালিৰে আধা শতাংশৰ কম। ৰেইন এই অঞ্চলত প্লাষ্টিক বর্জ্যৰ উৎপাদন কম। কিন্তু চিলিউং নদীৱে বছৰি সমুদ্ৰত প্ৰায় 300 tonnes প্লাষ্টিক আৰু ৰেইন নদীৱে প্ৰায় 3 tonnes প্লাষ্টিক নিক্ষেপ কৰে। The difference is geography and infrastructure: in the Ciliwung basin, the average piece of waste is produced about 1 kilometre from a river and 29 kilometres from the ocean, and tropical rain flushes it through. জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত কোনো পাৰ্থক্য নাই। তেওঁলোকৰ শহৰাঞ্চলৰ বৃদ্ধিৰ গতি আছিল অপচয় ব্যৱস্থাৰ তুলনাত অধিক।

ইয়াৰ কাৰণসমূহো একেই।

• দ্রুত শহুৰীকৰণ। দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, আফ্ৰিকা আৰু লেটিন আমেৰিকাৰ চহৰসমূহত কেইবা দশকমানৰ ভিতৰতে শতকৰা খানেৰ সংখ্যাত লোকৰ বৃদ্ধি ঘটিছে। এইসকল লোক প্ৰায়শঃই নদী পাৰৰ অজ্ঞাতবাসত বাস কৰে৷ সেইবোৰ অঞ্চলত কোনো আবৰ্জনা সংগ্ৰহস্থল নাই, কোনো সঁজুলি নাই আৰু কোনো নিকাশি ব্যৱস্থাও নাই৷
• আবৰ্জনা সেৱা অনুপস্থিত। এইবোৰ সংগ্ৰহ আৰু পৰিশোধন কৰিবলৈ বহু টকা লাগে, যিটো কম কৰ আদায় পোৱা চহৰসমূহে বিচাৰি পোৱাত কষ্ট কৰে। এনেকুৱা প্লাষ্টিকৰ বাবে যিসকল লোকই ইয়াক সংগ্ৰহ কৰে, তেওঁলোকে সাধাৰণতে আনুষঙ্গিকভাৱে কাম কৰে আৰু ইয়াৰ কোনো পুনঃবিক্ৰয়মূল্য নাই।
• অন্যত্র নিৰ্মিত সামগ্ৰী। এক-সেৱা সাজ, বহু-স্তরৰ ৰেপাৰ আৰু সস্তা পেকেজিং কোম্পানীসমূহে ডিজাইন কৰি বিক্ৰী কৰে যিবোৰ কোম্পানীৰ মুখ্য কাৰ্যালয় প্ৰায়শঃ দূৰৈত থাকে, য’ত এইবোৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ কোনো উপায় নাই।
• আবর্জনাৰ বিশ্বব্যাপী বাণিজ্য দশক ধৰি ধনী দেশসমূহে প্লাষ্টিক আবর্জনা ‘ৰিচিকেলিং’ৰ বাবে বিদেশলৈ পঠাই আহিছে। বিশ্বৰ বাণিজ্যিক প্লাষ্টিক আবর্জনাৰ প্ৰায় 45 percent অংশ চীনেই 1992 ৰ পৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰ পিছত 2018ত অধিকাংশ আমদানি নিষিদ্ধ কৰে; উচ্চ আয়ৰ দেশসমূহে 70 শতাংশ প্লাষ্টিক আবর্জনা 2016 পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ নিম্ন আয়ৰ দেশলৈ ৰপ্তানি কৰে আৰু 111 million tonnes শতাংশৰ বাবে 2030 (Brooks et al., 2018) চনত নতুন গন্তব্যস্থল প্ৰয়োজন হ’ব। সেইবোৰতকৈ অধিক পৰিমাণে জলীয় বাষ্পও এই নদীসমূহত জমা হয়।

এটা গ্ৰহ, এটা মহাসাগৰ

নদীসমূহ সীমান্তত স্থিৰ হৈ থকা নাই, সমুদ্ৰও তেনে নহয়। ম্যানিলা উপসাগৰৰ পৰা ওলাই অহা এটা বোতল প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ জলধাৰাসমূহত ভৰি দিবলৈ সক্ষম হয়; আৰ্কটিক বরফৰ পৰা গভীৰতম খণ্ডলৈকে মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক পোৱা গৈছে। প্ৰতিটো উপকূলীয় অঞ্চলে আন উপকূলীয় অঞ্চলৰ পৰা যি পৰিমাণ পলিথিন আনিব লাগে, সেই পৰিমাণেই গ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰতিখন দেশই সেই পলিথিনৰ সৰঞ্জাম কিনি-বেচি পানীত পেলায়। আমাৰ মাজত কেৱল এটা মহাসাগৰ আছে আৰু আমি সকলোৱেই ইয়াক ভাগ কৰি লওঁ, গতিকে অন্যৰ নদী বুলি একো নাই।

মণিলে থকা এটা নদী প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ এক নদী। আমি যিবোৰ কাম কৰিছো, সেইবোৰেই আমাৰ সমুদ্ৰৰ বাবেও কৰা হৈছে, যাৰ ওপৰত আমাৰ সকলোৰে নিৰ্ভৰ আছে।

ইউৰোপ প্লাষ্টিকমুক্ত নহয়

নদীৰ দূষণক দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ সমস্যা বুলি ভাবিবলৈ মনত প্ৰলোভন জাগে। নহয়। ইউৰোপৰ নদীসমূহত প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ কম হৈছে কাৰণ দশক ধৰি সংগ্ৰহ, ময়লা-আবৰ্জনাৰ ব্যৱস্থা আৰু ইয়াৰ চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ কৰা হৈছে। কিন্তু প্লাষ্টিক এতিয়াও ইয়াৰ নদী আৰু সমুদ্ৰত আছে আৰু ইয়াৰ কিছু অপচয় অন্য কোনো ঠাইত মহাসাগৰলৈ উভতি গৈছে।

• মধ্যসাগৰ এখন প্লাষ্টিকৰ ফাঁদ। ইয়াত বিশ্বৰ সমুদ্ৰৰ পানীৰ প্ৰায় 1 শতাংশ কিন্তু ইয়াৰ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ প্ৰায় 7 শতাংশ আছে, আৰু প্ৰতি বছৰে 200 মিলিয়নৰো অধিক ভ্ৰমণকাৰীয়ে গ্ৰীষ্মকালত সাগৰীয় আবৰ্জনাক 40 শতাংশ বৃদ্ধি কৰে (WWF, 2018)। Floating plastic was found at every site sampled across the basin, at densities comparable to the ocean’s great garbage patches, adding up to an estimated 1,000 to 3,000 tonnes afloat (Cózar et al., 2015).
• গ্ৰীচ আৰু ইয়াৰ দ্বীপপুঞ্জসমূহ 80টা গ্ৰীক উপকূলৰ ওপৰত কৰা এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে প্লাষ্টিকৰ পৰা 43-51 শতাংশ আবৰ্জনা উৎপন্ন হয় আৰু ইয়াৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ব্যৱহৃত বস্তু হ’ল চিগাৰেটৰ বাকট, বোতলৰ কেপ, পাত, বোতল, খাদ্যৰ বস্তা আৰু বেগ।2018 চনৰ ডিসেম্বরত।). কোৰফুৰ চাৰিটা সমুদ্ৰ সৈকতত গড়ে প্ৰায় প্ৰতি 100 মিটাৰত 142টা নতুন বস্তু প্ৰায় 15 দিনত এবাৰকৈ ধুই পেলাইছে, অধিকাংশই সমুদ্ৰৰে লৈ আহিছিল (2018 চনৰ পৰা।). ভূমধ্যসাগৰৰ দ্বীপপুঞ্জত সমুদ্ৰ সৈকতত পইচাকোটিৰ পৰিমাণৰ আবৰ্জনা জমা হয়। 4.7 বাৰ এই পর্যটন মৌসুমত (গ্ৰেলাউড আৰু জিভেৰি, 2020).

• In the water and in the fish. In the Thermaic Gulf off Thessaloniki, researchers counted about 750,000 microplastic particles per square kilometre of sea surface and found microplastics in all seven fish species they tested (Kermenidou et al., 2023). Plastic bottles pulled from the floor of the Aegean and Ionian seas stayed almost unchanged for about 15 years before they began to break down (Ioakeimidis et al., 2016).
• The great rivers of Europe. ৰৈন নদীয়ে গড়ে 890,000 microplastic particles per square kilometre পৃষ্ঠৰ পৰিমাণ বহন কৰে, যিটোত ৰৈন-ৰুহৰ চহৰৰ ওচৰত 3.9 মিলিয়ন লোকৰ শিখৰ (Mani et al., 2015)। অষ্ট্ৰিয়াৰ ডানুবেত, ড্ৰিপিং প্লাষ্টিকে ড্ৰিপিং মাছৰ লাৰ্ভাক অতিক্ৰম কৰে আৰু নদীখনে কালো সাগৰলৈ প্ৰায় 4.2 tonnes of plastic a day (Lechner et al., 2014) লৈ যোৱাৰ অনুমান কৰা হৈছিল।

ইউৰোপীয় ইউনিয়নে এতিয়া একমাত্ৰ ব্যৱহাৰৰ প্লাষ্টিকৰ সামগ্ৰীসমূহ নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু ইয়াৰ একমাত্ৰ ব্যৱহাৰৰ প্লাষ্টিকৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত উৎপাদনকাৰীসকলে আনবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ বাবে টকা প্ৰদান কৰিব লাগিব। এইবোৰ ভাল পদক্ষেপ। কিন্তু গ্ৰিক দ্বীপৰ প্ৰতিটো সমুদ্ৰ সৈকতই দেখুৱাইছে যে প্লাষ্টিক একবাৰ নিৰ্মাণ হ’লে ই কোনো নীতিতকৈ অধিক সময় ধৰি থাকিব পাৰে।

কিটো প্ৰকৃততে কাম কৰে

ভাল খবৰটো হ’ল যে পানী প্ৰদূষণ হৈছে এক সমস্যা যিটো মানৱ জাতিয়ে বহুবাৰ সমাধান কৰি পেলাইছে, যিদৰে এই নদীৰ ক্ষেত্ৰতো দেখা গৈছে। এই টুলসমূহৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে:

1. জলাশয়ৰ পানী সংশোধন কৰা। বৰ্জ্য জল সংগ্ৰহ আৰু পৰিশোধন কৰাটো ইতিহাসৰ একমাত্র জনস্বাস্থ্যমূলক ব্যৱস্থা। যেতিয়াই পানী পৰিশোধন ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হয় আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়, তেতিয়াই পানীৰ দ্বাৰা সংক্ৰমিত ৰোগসমূহৰ সংখ্যা হ্ৰাস পায়।

2. নদী নহয়, ফচল খাব। বীজ ব্যৱহাৰ, আৱৰণীয় শস্যৰ ব্যৱহাৰ আৰু নদী পাৰত গছ-গছনি ৰখাৰ ফলত পুষ্টিৰ অপচয় হ্ৰাস পাব আৰু কৃষকসকলে বীজ খৰচৰ পৰাও পৰিত্ৰাণ পাব।

3. Permit, monitor, publish. শিল্পৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা গেছসমূহৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পালে যদি অনুমতিৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়, নিৰীক্ষণ চলি থাকে আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে জনসাধাৰণে জানিবলৈ পায়। স্বচ্ছতা কাম কৰে কাৰণ কোনোৱেই মানচিত্রত নাম থকাৰ ইচ্ছা নকৰে।
4. মৌমাখিৰ আবাসস্থল পুনৰুদ্ধাৰ কৰক। মৌমাখিৰ আবাসস্থল পৃথিৱীৰ পানী ফিল্টাৰ, যিবোৰে নিঃস্বাৰ্থভাৱে দ্ৰৱণ সংগ্ৰহ কৰে আৰু নাইট্ৰ’জেন অপসাৰণ কৰে।
5. মূল্যৰ প্ৰদূষণ। জলাশয়ৰ পৰা পানী নিষ্কাশনৰ বাবে চাৰ্জ লোৱা আৰু কৃষকসকলক স্বচ্ছ পানী ব্যৱহাৰৰ বাবে টকা দিয়াৰ ফলত বাজারে স্বচ্ছ পানীক প্ৰশংসা কৰে।
6. প্ৰত্যেকখন বাকৰি সংগ্ৰহ কৰক আৰু সংগ্ৰহকাৰীসকলক দৰমহা দিয়ক। অধিকাংশ নদী প্লাষ্টিকৰ আৰম্ভণি হয় কাগজ-পত্ৰৰে যিবোৰ কোনোৱে সংগ্ৰহ নকৰে। অজ্ঞাতবাসত নিয়মিতভাৱে আবৰ্জনা সংগ্ৰহ আৰু যিসকলে ইতিমধ্যেই অধিক পৰিমাণে পুনৰব্যৱহাৰযোগ্য বস্তু সংগ্ৰহ কৰিছে, তেওঁলোকক সঠিক দৰমহা প্ৰদান কৰা হ’ব।
7. সাগৰত পৰি যোৱাৰ আগতে ইয়াক ধৰি লওক। শহুৰেকৰ নদী আৰু খালসমূহত থকা বাধা, নেট আৰু আবৰ্জনাৰ ফাঁদবোৰে পানীত ভাসমান আবৰ্জনাক সেই ঠাইৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব পাৰে য’ত ই প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায় আৰু সেইবাবেই এই অঞ্চলত নদীসমূহৰ জলবায়ুৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰে।

8. কৰ্মচাৰীসকলক দায়িত্বশীল কৰি তোলা। যিহেতু উৎপাদকে নিজৰ পণ্যসমূহৰ পেকেটিংৰ বাবে টকা দি থাকে আৰু ডিপোজিট-ৰিটাৰ্ণ আঁচনিসমূহে সেইবোৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোকসকলক টকা দিয়ে, সেয়েহে নদীলৈ যোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এই পেকেটিং পুনৰ ব্যৱহাৰ আৰু পুনঃব্যবহাৰৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়।
9. স্বচ্ছ উদ্যোগ, অংশীদাৰী প্ৰকল্প। ট্যানৰি আৰু ডাইৰ কাম কৰা ক্লাষ্টৰে এক সুচল পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা প্ৰকল্পত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু চামৰা আৰু বস্ত্ৰ ক্ৰয়কাৰীসকলে প্ৰতিটো আদেশৰ বাবে স্বচ্ছ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰিব পাৰে।

আপুনি সমৰ্থন কৰিব পৰা প্ৰকল্পসমূহ

এই ঘটনাসমূহত চৰকাৰে যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে, কিন্তু তেওঁলোকে একমাত্ৰ নহয়। এইবোৰে নদীসমূহত আবৰ্জনা আঁতৰাই নদীৰ পানী সমুদ্ৰত পৰিণত কৰাৰ আগতে ইয়াক ধৰি ল’ব, যি ঠাইত চৰকাৰী বিষয়াসকলে পানী পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰে সেই ঠাইৰ পানী পৰীক্ষা কৰিব, প্ৰদূষণকাৰীসকলক আদালতলৈ লৈ যাব আৰু লাখ লাখ স্বেচ্ছাসেৱীক তথ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব। এইবোৰ হৈছে কিছু সৰ্বাধিক প্ৰতিষ্ঠিত, যিবোৰৰ প্রত্যেকটোতে প্ৰকাশিত ফলাফল আছে। তেওঁলোকে কি কৰে, সেইবোৰ চাই চাওক আৰু যদি পাৰিব তেনেহ’লে তেওঁলোকৰ নিজস্ব ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক সরাসৰি দিয়ক।

• The Ocean Cleanup (নেদাৰলেণ্ডছ)। প্লাষ্টিক অপসাৰণৰ বাবে যন্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা এটা অলাভজনক ফাউণ্ডেশ্যন। In rivers, its solar-powered Interceptors, floating barriers and small conveyor barges catch rubbish in some of the most polluting rivers and gullies, from Kingston in Jamaica to the Motagua in Guatemala, Los Angeles and Bangkok, and its “30 Cities” programme aims at 30 of the most polluting coastal cities. সমুদ্ৰত System 03 নামৰ এটা জলন্ত বাধা যিয়ে প্লাষ্টিকক প্ৰতি চাৰিদিনত এবাৰ জাহাজত ভৰাই দিয়া হয়, 2023ৰ পৰা গ্ৰেট পেচিফিক গাৰ্জেট পেচ্‌ত কাম কৰিছে আৰু তাত প্ৰায় 500,000 কিলোগ্ৰাম ধৰিছে। ইয়াৰ জনসাধাৰণৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা ডেশব’ৰ্ডত নদী আৰু মহাসাগৰৰ পৰা মোট 65 মিলিয়ন কিলোগ্ৰাম প্লাষ্টিক আঁতৰোৱা হৈছে বুলি উল্লেখ আছে। এই সংস্থাই কয় যে এই স্বয়ংক্ৰিয় গণনাসমূহ কেৱল সময়ে সময়ে স্বাধীন কোম্পানী ডিএনভি (rivers, oceans, dashboard) দ্বাৰা পৰীক্ষা কৰা হয়। ইয়াৰ বিজ্ঞানীসকলে এই পৃষ্ঠাত ব্যৱহাৰ কৰা নদীসমূহৰ শ্ৰেণীবিভাগও প্ৰস্তুত কৰিছে। দান নেদাৰলেণ্ডছৰ এটা নিবন্ধিত জনহিতকৰ ফাউন্ডেচন স্টিচটিং দি ওচেন ক্লিনআপলৈ যায়, বা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত আমেৰিকান ফ্ৰেণ্ডছ অফ দি ওছেন ক্লিনআপ, এটা 501(সি)(3) দাতা সংস্থা (FAQ)।
• শ্ৰী আবৰ্জনাৰ বাকচ](https://www.mrtrashwheel.com/)** (ইংৰাজী: Baltimore, United States)। 2014 চনৰ পৰা 2021 চনলৈ চাৰিটা গুগলী-আইড্‌ছ আৱৰ্জনাৰ চাবি বাল্টিমোৰৰ বন্দৰত প্ৰবাহিত নদীসমূহৰ মুখত থিয় হৈ আছে। এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰতিখন চাকিলৈ জলজ আবৰ্জনা পঠাই দিয়া হয় আৰু সৌৰ শক্তিৰে চলা পুম্পৰ সহায়ত পানীৰ চাকিটোৱে এটা ৰেক আৰু কনভেয়াৰক এখন ডম্পষ্টাৰত লৈ যায়। তেওঁলোকে একেলগে বছৰি প্ৰায় 500 US tons (প্ৰায় 450 টন) আবৰ্জনা সংগ্ৰহ কৰে, ইয়াৰে প্ৰায় 90 শতাংশ বৰষুণৰ দ্বাৰা পৰিষ্কাৰ হৈ যায় আৰু স্বেচ্ছাসেৱকে প্ৰতি বছৰে এটা ডাম্পষ্টাৰৰ সামগ্ৰী হাতত লৈ গণনা কৰে যাতে আৱৰ্জনা বিৰোধী আইনসমূহক সজাগ কৰিব পাৰি। এইবোৰ বাল্টিমোৰৰ ওয়াটাৰফ্ৰন্ট পাৰ্টনাৰশ্বিপে চলায়, যিটো এটা 501(চি)(3) অলাভজনক সংস্থা; মেৰিলেণ্ডৰ কোম্পানী ক্লিয়াৰৱোটাৰ মিল্ছে ইহঁতক নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা কৰে (trash interception, how it works)।

• Waterkeeper Alliance (নিউ ইয়ৰ্ক, বিশ্বব্যাপী কাম কৰা)। 1966 চনৰ পৰা শিল্প প্ৰদূষণকাৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজি অহা হাডছন নদীৰ মাছ ধৰা লোকসকলৰ এটা দলৰ পৰা জন্ম লোৱা এই সংগঠনখন 1999 চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমান 40 খনতকৈও অধিক দেশ আৰু অঞ্চলত 296টা স্থানীয় জলৰক্ষী গোটক একত্ৰিত কৰিছে। তেওঁলোকে নিজৰ নদী, নৈ আৰু উপকূলত নিৰীক্ষণ কৰে আৰু প্ৰদূষণকাৰীসকলক উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে ধৰি ৰাখিবলৈ নাগৰিক বিজ্ঞান, আইনী ব্যৱস্থা আৰু নীতিগত কাম কৰে।বিষয়ে).
• Ocean Conservancy (ৱাশিংটন, ডি.চি.)। Its International Coastal Cleanup has brought more than 19 million volunteers to beaches and waterways, who have picked up more than 400 million pounds of rubbish, and it records every item through the Clean Swell app, so the clean-ups also tell us which products end up in the water.
• Surfrider Foundation (কেলিফ’ৰ্ণিয়া, যুক্তৰাষ্ট্রৰ বিভিন্ন ঠাইত শাখা আছে)। ইয়াৰ Blue Water Task Force-এ 60 খনতকৈও অধিক স্বেচ্ছাসেৱক গৱেষণাগাৰ চলায় যিবোৰে 600 খনতকৈও অধিক সমুদ্ৰ সৈকত, উপসাগৰ আৰু নদীসমূহত ব্যাকটিৰিয়াৰ পৰীক্ষা কৰে, প্ৰায়শঃই যেতিয়া কৰ্তৃপক্ষীয় পৰীক্ষা মৌসুমৰ বাহিৰত বন্ধ হৈ পৰে, আৰু ফলাফলৰ দ্বাৰা সমস্যা সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে (Blue Water Task Force)।
• Thames21 (লণ্ডন)। এটা নিবন্ধিত দাতব্য সংস্থা (নং 1103997) যিয়ে প্ৰতি বছৰে লণ্ডনৰ 400 মাইল নদীৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ হাজাৰ হাজাৰ স্বেচ্ছাসেৱকক লৈ আহে, যিবোৰে ওপৰত বৰ্ণিত থেমছৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছৰ দিনটোৰ কাম কৰে।

আপুনি কি কৰিব পাৰে আৰু কেনেদৰে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে

স্বচ্ছ নদীসমূহ চৰকাৰ, জল কোম্পানী আৰু কৃষিক্ষেত্ৰৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হয় কিন্তু লাখ লাখ ক্ষুদ্ৰ অভ্যাস আৰু কয়েক ঘণ্টাৰ স্বেচ্ছাসেৱকত্বৰ দ্বাৰাও নির্মাণ কৰা হয়। এইটোৱেই আমাৰ সহায় কৰে, ৰান্ধনীৰ ছিংকৰ পৰা টাউন হললৈ। আপুনি যদি অধিক কাম কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈ আছে, Local Solar System ফাউণ্ডেচনৰ Get Involved page ত স্থানীয় কাৰ্য্য তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ আপুনি আপোনাৰ বাসস্থানত কৰিব পাৰে, আৰু এটা স্থানীয় অধ্যায় বিচাৰি পোৱা বা আৰম্ভ কৰাৰ এটা উপায়। উপৰোক্ত প্ৰকল্প স্বেচ্ছাসেৱক আৰু দানক স্বাগতম জনায়। আপুনি যিকোনো কাম কৰে, contribution boardৰ দ্বাৰা আমাক কওক, য’ত ফাউণ্ডেচনৰ কাউন্সিলে প্ৰতিটো অৱদান পৰীক্ষা কৰে।

ঘৰত

• Fat Bin. ৰান্ধনীৰ তেল, চৰ্বি আৰু তৈল ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়ক, তাৰ পিছত ইয়াক bin ত স্ক্ৰেচ কৰক। এইবোৰে বছৰি 20,000তকৈও অধিক জলাশয়ৰ বন্ধন সৃষ্টি কৰে, যিটোৱে সমগ্ৰ বন্ধনৰ 28 শতাংশ (Thames Water, 2025)। 2017 চনত লণ্ডনৰ হোয়াইটচেপেলৰ তলত থকা এটা “ফাটবাৰ্গ”ৰ ওজন আৰু উইপছ 250 মিটাৰ দীঘল আৰু 130 টন (BBC, 2017) বৃদ্ধি পাইছে।
• শুধু মূত্ৰ, মল আৰু কাগজহে পৰিষ্কাৰ কৰক। বৃটিছ ৰাজত্বত 94 শতাংশ নলা বন্ধ হোৱাৰ কাৰণ হৈছে ভেজাল কাপোৰৰ ব্যৱহাৰ, আৰু বন্ধ কৰা নলাসমূহৰ অৰ্থ হ’ল যে বতাহজাকৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা পানী নদীলৈ প্ৰবাহিত হৈ অধিক ব্যৱহৃত হয় (Water UK; Bin the Wipe)। টয়লেট পেপাৰ, কটন বুড আৰু স্বাস্থ্যকৰ সামগ্ৰীবোৰ এই বাক্সত পৰে।

• অনিচ্ছাকৃত ঔষধসমূহ আঁতৰাই লওক। ইয়াক নথকাকৈ বা এৰি নিদিব: ইয়াক ফাৰ্মাচী অথবা এটা টেক-বেক স্কিমলৈ লৈ যাওক (NHS; US EPA)। 258 দেশৰ 104 নদীসমূহৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে অন্ততঃ এটা ঔষধক বন্যপ্ৰাণীসকলৰ বাবে নিৰাপদ বুলি বিবেচনা কৰা হৈছে, বা এন্টিবায়োটিক প্ৰতিৰোধৰ বাবে উদ্বিগ্নতা আছে, নমুনা লোৱা স্থানসমূহৰ এক চতুৰ্থাংশতকৈ অধিক (Wilkinson et al., 2022)।
• বিজুলী প্ৰদূষণৰ বাবে পথাৰখনত পানী সৰিয়ে ৰাখিব। বহুতো চহৰত, পথাৰৰ পৰা ওলোৱা পানী কোনো ব্যৱস্থাপনা অবিহনে সোঁহাতেৰে নিকটতম নদীলৈ বৈ যায় (ইউকে চৰকাৰ)। গাড়ী ধুই থকাৰ সময়ত পেইন্ট, মটৰ তেল বা সোৱাদযুক্ত পানী কেতিয়াও এনে এটাত নিদিবা; পেইণ্ট আৰু তেল পুনঃব্যৱহাৰ কেন্দ্রলৈ লৈ যাওক।
• নদীৰ পৰিৱৰ্তে বাগানত খাদ্য প্ৰয়োগ কৰক। কম সার আৰু কীটনাশক ব্যৱহাৰ কৰক, কেৱল সুপারিশ কৰা পৰিমাণেই ব্যৱহাৰ কৰক, পানীৰ পৰা দূৰত ৰাখিব আৰু বৃষ্টি হোৱাৰ আগতে কেতিয়াও প্ৰয়োগ নকৰিব (US EPA)। যদি আপোনাৰ মাটিৰ ওচৰত পানী আছে, তেন্তে নদীৰ পাৰত স্থানীয় উদ্ভিদ ৰোপণ কৰি পানী অহাৰ আগতে সেইবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰা উচিত।

আপুনি ক’ত বাস কৰে

• এটা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা কাৰ্যসূচীত যোগদান কৰক, অথবা এটা আয়োজন কৰক। প্ৰতি বছৰে 20 ছেপ্টেম্বৰত বিশ্ব পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা দিৱস পালন কৰা হয় আৰু ইয়াৰ আয়োজকে কয় যে 212খন দেশৰ লোকসকলে এই দিৱসত অংশগ্ৰহণ কৰিছে (সংযুক্ত ৰাষ্ট্ৰসমূহ; বিশ্ব পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা দিৱস)। সমুদ্ৰ সংৰক্ষণ সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উপকূলীয় পৰিষ্কাৰ আৰু মাৰিনে কনজাৰ্ভেচন ছচিয়েটিৰ গ্ৰেট ব্রিটিশ বিচ ক্লিন প্ৰতি সেপ্টেম্বৰত অনুষ্ঠিত হয়, আৰু থেমছ21ৰ দৰে নদী দলসমূহে বছৰজুৰি অনুষ্ঠান আয়োজন কৰে। আপুনি কি ধৰণৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰে, উদাহৰণস্বৰূপে মুক্ত ক্লিন ছৱেল এপ্লিকেচনত, যাতে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাও তথ্য হৈ পৰে (অচিয়ন কনজাৰ্ভেঞ্চি)।

• যদি আপুনি এই কামটো কৰে তেন্তে নিৰাপদ হৈ থাকক। হাতত হাতী বা এটা আবৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰী ব্যৱহাৰ কৰক, কম জলবায়ুৰ সময়ত আৰম্ভ কৰক অথবা উচ্চ জলবায়ুৰ পিছত কেইঘন্টামানৰ পাছত আৰম্ভ কৰক, আৰু কেতিয়াও চিৰিঞ্জ, টুকুৰা বা যিকোনো বিপদজনক বস্তু স্পৰ্শ নকৰিব: ইয়াক যি ঠাইত আছে তাত থৈ দিয়ক আৰু ইয়াৰ বিষয়ে সংবাদ দাখিল কৰক। মাৰিনি কনজাৰ্ভেচন ছচিয়েটিৰ মতে, সন্দেহ থাকিলে তুলিব নালাগে (MCS organizer guide, 2026)।

• আপোনাৰ নদী পৰীক্ষা কৰক। নাগৰিক বিজ্ঞান কাৰ্যসূচীয়ে আপোনাক এটা সহজ কিট, প্ৰশিক্ষণ আৰু ফলাফল বিনিময়ৰ এক স্থান প্ৰদান কৰে। FreshWater ঘড়িবিশ্বৰ 22,000তকৈও অধিক স্বেচ্ছাসেৱকৰ পৰা 70,000তকৈও অধিক পৰিমাপ সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। ৰিভাৰছ ট্রাষ্টৰ বিগ ৰিভাৰ ৱাচ নামৰ সংস্থাটোৱে ইউকে আৰু আয়াৰলেণ্ডত বাস কৰা লোকসকলক এটা বিনামূলীয়া এপ্লিকেচন ব্যৱহাৰ কৰি বছৰত দুবাৰকৈ 15 মিনিটৰ বাবে এটা নদী চাই থকাৰ আহ্বান জনাইছে। Riverfly Partnership নামৰ সংস্থাটোৱে প্ৰদূষণৰ প্ৰতি সংবেদনশীল নদীসমূহত বাস কৰা ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণীসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাসেৱকসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। EarthEcho Water Challenge নামৰ সংস্থাই যুৱকসকলক তেওঁলোকৰ স্থানীয় পানী পৰীক্ষা কৰিবলৈ সহায় কৰে, Water Rangers নামৰ সংস্থাই কানাডাত পৰীক্ষামূলক কিট আৰু এটা মুক্ত তথ্য প্লেটফৰ্ম প্ৰদান কৰে, Waterwatch নামৰ সংস্থাই অস্ট্ৰেলিয়াত বিভিন্ন দলক সমৰ্থন কৰে আৰু Surfrider’s Blue Water Task Force নামৰ সংস্থাই যুক্তৰাষ্ট্ৰত সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ পৰীক্ষা কৰে।

• আপুনি যদি দূষণ দেখিলে, তেন্তে ইয়াৰ প্ৰতিবেদন কৰক। মৃত মাছ, অপচয় কৰা পানী, তেজীয়া ৰং, ফেন বা অদ্ভুত ৰঙৰ বস্তু: স্থান আৰু সময় উল্লেখ কৰক, যদি নিৰাপদ হয় তেন্তে ফটো তুলি লওক আৰু লগে লগে আৰক্ষীক ফোন কৰক। ইংলেণ্ডত, পৰিৱেশ সংস্থাৰ ঘটনা ৰেখা 0800 80 70 60, দিন আৰু ৰাতি (UK government); স্কটলেণ্ডত SEPAয়ে অনলাইন অথবা 0800 807060 (SEPA)ৰ জৰিয়তে প্ৰতিবেদন গ্ৰহণ কৰে; আইৰলেণ্ডত, ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযোগ লাইন 1800 365 123 আৰু অধিকাংশ কাউন্সিলই এইটো দেখুৱাব? Say it! app (EPA Ireland); যুক্তৰাষ্ট্রত, EPA ৰ এটা অনলাইন টিপ ফৰ্ম আছে আৰু জৰুৰীকালীন অৱস্থাত National Response Center ত 1-800-424-8802 (US EPA)লৈ যাব; ভিক্টোৰিয়া, অস্ট্ৰেলিয়াত, EPA Victoria ৰ উত্তৰ 1300 372 842 (EPA Victoria)। আন যিকোনো স্থানত, আপোনাৰ স্থানীয় কাউন্সিল বা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ সংস্থাই আৰম্ভণিৰ ঠাই।
• এটা নৈক গ্ৰহণ কৰক। কিছুমান ঠাইত এনে প্ৰকল্প চলোৱা হয় য’ত এটা স্কুল, ক্লাব বা পাশৰীয়াসকলৰ এক দলে নদী অথবা সমুদ্ৰ সৈকতৰ এটা অংশৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখে আৰু নিয়মিতভাৱে তাক পৰীক্ষা কৰে; যুক্তৰাষ্ট্রত Georgia Adopt-A-Stream হৈছে এটা দীৰ্ঘদিন ধৰি চলা উদাহৰণ। যদি আপোনাৰ ওচৰত কোনো নাই, এটা স্থানীয় কাম হিচাপে প্ৰস্তাব কৰক।

আপোনাৰ কন্ঠেৰে

• ডেটাৰ বাবে প্ৰশ্ন কৰক। ইয়াৰ অধিকাংশ ইতিমধ্যেই জনসাধাৰণৰ বাবে উপলব্ধ। ইংলেণ্ড আৰু স্কটলেণ্ডত, দ্যা ৰিভাৰছ ট্রাষ্টৰ নলীনামা প্ৰত্যেক ঝড়েৰে পানী ওপৰলৈ ওলাই যোৱা আৰু কেনেকৈ সি কেতিয়াবা কেতিয়াবা পৰিষ্কাৰ হৈ পৰে তাক দেখুৱায় (The Rivers Trust); ইউৰোপত, ইউৰোপীয় পৰিৱেশ এজেন্সিয়ে 22,000 খনতকৈ অধিক স্নানস্থলৰ বাবে ফলাফল প্ৰকাশ কৰে, যাৰ 85 শতাংশই 2025 চনত শ্ৰেষ্ঠ মান লাভ কৰিব (EEA); যুক্তৰাষ্ট্রত, ইপিএ’ৰ How’s My Waterway স্থানীয় নদী আৰু হ্ৰদৰ অৱস্থা দেখুৱাই। যিবোৰ ঠাইত তথ্য নাই, সেইবোৰত আপোনাৰ কাউন্সিল বা জল যোগান সংস্থাক প্ৰশ্ন কৰক যে কিয় নহয় আৰু ইয়াৰ পৰিকল্পনা কি।
• জমা পৰিশোধ আৰু উৎপাদকৰ দায়িত্বত সহায় কৰা। এই যোজনাৰ দ্বাৰা বটল আৰু কেনসমূহ নদীলৈ নামি যোৱাৰ আগতে পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য কৰি তোলা হয়। আমাৰ প্লাষ্টিক দূষণৰ ব্যাখ্যাত দেখা গৈছে যে ই কিমান ভাল কাম কৰে।

• Back investment in sewers and treatment. 2022ত, বিশ্বৰ গৃহস্থালিৰ অপচয় পানীৰ 42 শতাংশ নিৰাপদভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাছিল (UN-Water, 2024)। এই পৃষ্ঠাত উল্লেখিত প্ৰতিটো পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য্যই জনতাৰ ধন, পানী বিল বা দুয়োটাৰে পৰিশোধ কৰা হৈছিল; আপোনাৰ প্রতিনিধিসকলক কওক যে আপুনি ইয়াক সমৰ্থন কৰে।
• জল সংৰক্ষণ কৰা কৃষকসকলক সমৰ্থনআমি সকলোৱেই আমাৰ খাদ্যৰ উৎস সন্দৰ্ভত সজাগ হ’ব লাগিব। আপুনি যি ব্ৰেণ্ডৰ সামগ্ৰী কিনে, সেইবোৰক প্ৰশ্ন কৰক যে তেওঁলোকে আবৰ্জনা সংগ্ৰহ নকৰা ঠাইত কিমান পৰিমাণৰ প্লাষ্টিক বিক্ৰী কৰে আৰু সেয়া পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ কি কৰিছে।

আপুনি যেতিয়া ভ্ৰমণ কৰে

• কিও নাপাহৰো। সমুদ্ৰ সৈকত, নদী আৰু নৈৰ পৰা আপোনাৰ আবৰ্জনা ঘৰলৈ লৈ যাওক, বিশেষকৈ যিবোৰত নিয়মিতভাৱে সংগ্ৰহ কৰা নহয়।
• বজাৰত কিনিবলৈ লোৱাৰ সলনি পুনৰ ভৰাই লওক। একবাৰ ব্যৱহাৰযোগ্য বোতল এটা লৈ যাওক আৰু একবাৰে ব্যৱহাৰ কৰা পেকেজিং আৰু চাকেটসমূহ বন্ধ কৰক; য’ত পানী খাবলৈ নিৰাপদ নহয়, তাত স্থানীয় স্বাস্থ্য উপদেশ অনুসৰণ কৰক।
• সাঁতাৰ পৰা আগতে পৰীক্ষা কৰকজলসিঞ্চনৰ বাবে স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত পানীৰ মান চিহ্ন বা ৰেটিং ব্যৱহাৰ কৰি, বৰষুণৰ পিছত সেচ ব্যৱস্থাত জমা হোৱা পানীৰ পৰা আঁতৰি থাকিব।
• যত্নেৰে স্বেচ্ছাসেৱক হওক। যদি আপুনি বিদেশত দূষিত নদী এটাত সহায় কৰিব বিচাৰে, তেন্তে প্ৰথমে তলৰ তালৈ যাওক, শিকক আৰু সহায় কৰক পঢ়ক।

আপোনাৰ ধাৰণাসমূহ ভাগ কৰক

ৰেংকিংৰ শীৰ্ষত থকা নদীসমূহ কোনো এক উদ্ভাৱনৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত নহব। এই সমস্যাৰ সমাধান হ’ব যদিহে আমি আমাৰ দেশত থকা লোকসকলৰ মাজত প্ৰয়োগ কৰা বহুতো ভাল চিন্তা-চৰ্চা, যেনে–বিশুদ্ধ পানীৰ বাবে এক সুকীয়া পথ, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা, স্কুল ক্লাবৰ দ্বাৰা নদীখনৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা, নলাসমূহত সস্তাকৈ ট্ৰাপ ব্যৱহাৰ কৰা, প্লাষ্টিকৰ বাবে এক সঠিক মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা আদিৰ দ্বাৰাই কৰিব পাৰিম। আপোনাৰ যিমান আছে, আমাৰ ওচৰত পঠাওক।

তাত যাওক, শিকুন আৰু সহায় কৰক

কিছু লোকৰ বাবে যাবলৈ যোৱাটোৱেই হৈছে সৰ্বাধিক উপকাৰী। প্ৰকৌশলী, নাৰ্ছ, শিক্ষক, ডিজাইনাৰ, ছাত্ৰ আৰু অবসৰপ্ৰাপ্ত পেছাদাৰীসকলে অভাৱনীয় দক্ষতা আগবঢ়াব পাৰে আৰু কোনো লেখাই দিব নোৱাৰা জ্ঞান আগবঢ়াব পাৰে। যদি আপুনি এই নদীসমূহৰ কোনো এটাত ভ্ৰমণ কৰিব পাৰে, তেন্তে সেইটো সহযোগীৰ ৰূপত কৰক, উদ্ধাৰকাৰীৰ ৰূপত নহয়।

• শুনি আৰম্ভ কৰক। আপুনি অহাৰ আগতে স্থানীয় সংস্থা, বিশ্ববিদ্যালয়, নদী পৰিষদ আৰু চহৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয়তা জানক। এই নদীসমূহৰ পাৰত বাস কৰা লোকসকলে বহু বছৰ ধৰি ইয়াৰ বাবে কাম কৰি আহিছে।
• চৰকাৰ আৰু সমাজৰ সৈতে একত্ৰিতভাৱে কাম কৰিব লাগিব। স্থায়ী পৰিৱৰ্তনৰ বাবে দুয়োটা দিশৰ প্ৰয়োজন: স্থানীয় বিষয়াসকলৰ যিসকলে সংগ্ৰহৰ পথ আৰু অনুমতিসমূহ পৰিবৰ্তন কৰিব পাৰে, আৰু প্ৰতিদিনে পানীত কি ধৰণৰ বস্তু পৰে সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰা বাসিন্দাসকলৰ। তেওঁলোকক সংযোগ কৰিবলৈ প্ৰস্তাব দিয়ক, কেতিয়াও তেওঁলোকক প্ৰতিস্থাপন নকৰিব।

• শিকাওক আৰু শিকোৱা হ’ব। আপুনি যিবোৰ বিষয়ে জানে, সেইবোৰ প্ৰত্যক্ষ কৰক, পৰিচ্ছন্নতা, আবৰ্জনা ব্যৱস্থা বা স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে জানক আৰু এই ক্ষেত্ৰত কিদৰে কাম কৰা হয় সেয়াও শিকি লওক। দক্ষতা আৰু তথ্যৰ স্বাধীনতাক পিছ পেলাই দিয়ক, নিৰ্ভৰশীলতাৰ নহয়।
• নিৰাপদ হৈ থাকক। দূষিত পানীয়ে ৰোগ আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ বহন কৰে। আপোনাৰ চৰকাৰৰ ভ্ৰমণ উপদেশ অনুসৰণ কৰক, ভ্ৰমণ ক্লিনিকত সুপারিশ কৰা টিকা লওক, এই নদীসমূহত সাঁতুৰিব বা পানী খোৱা বন্ধ কৰক আৰু স্থানীয় আইন আৰু ৰীতি-নীতিক সম্মান কৰক।
• সত্য কথা কওক। Local Solar System ফাউণ্ডেশ্যনে ভ্ৰমণৰ বাবে কোনো আয়োজন, প্ৰদান বা ধন যোগান ধৰে নাই। যিসকলে সহায় কৰে, তেওঁলোকে স্বাধীন স্বেচ্ছাসেৱক হিচাপে কাম কৰে আৰু আমাৰ নামত কেতিয়াও টকা সংগ্ৰহ নকৰে।

আপুনি যদি পুনৰ আহিব বিচাৰে, তলত দিয়া ফৰ্মৰ সহায়ত আপুনি কি শিকিলে সেয়া আমাক জনাব আৰু একটা স্থানীয় অধ্যায় আৰম্ভ কৰাৰ কথা চিন্তা কৰক যাতে আপোনাৰ বাসস্থানতো এই কাম অব্যাহত থাকে।

উৎস আৰু আৰো পঢ়ক

• বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা, পানীৰ তথ্যৰ পাত (2023)
• জল বৰ্জ্য জল পৰিশোধনৰ অগ্ৰগতি, 2024 চনৰ আপডেট
• ডায়াজ আৰু ৰোজেনবাৰ্গ (2008), সাগৰীয় পৰিৱেশ ব্যৱস্থাৰ বাবে মৃত্যু অঞ্চল আৰু পৰিণাম প্ৰসাৰণ, বিজ্ঞান 321
• ব্ৰিটবাৰ্গ (2018), বিশ্ব মহাসাগৰ আৰু উপকূলীয় জলাশয়ত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ হ্ৰাস, Science 359
• ইউ.এচ. EPA, পোষক প্ৰদূষণ
• ইউএন-ৱাটাৰ, জলৰ গুণগত মান আৰু অপচয় হোৱা পানী
• বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা, পৰিচ্ছন্নতা তথ্যৰ পাত (2024)
• মেইজাৰ আৰু এল (2021), 1000তকৈ অধিক নদী সমুদ্ৰত প্ৰবাহিত প্লাষ্টিকৰ 80% উৎপাদন কৰে, বিজ্ঞান অগ্ৰগতি 7; অচিন সৰ্বাত্মকৰ পৰা নদী তথ্য অনুসন্ধানকাৰী আৰু পয়েন্ট ফাইল
• লেব্ৰেটন আৰু এল (2017), বিশ্ব মহাসাগৰত নদী প্লাষ্টিকৰ নিঃসৰণ, প্ৰকৃতিৰ যোগাযোগ 8
• শ্বিম্ট, ক্ৰাউথ আৰু ৱাগনাৰ (2017), নদীৰ পৰা সমুদ্ৰত প্লাষ্টিক আবর্জনা নিৰ্গত, পৰিষ্কাৰ্য বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি 51
• ব্ৰুকছ আৰু এল (2018), চীনৰ আমদানি নিষেধাজ্ঞা আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিশ্বব্যাপী প্লাষ্টিক আবৰ্জনাৰ বাণিজ্যত, বিজ্ঞান উন্নতি 4
• মানৱাধিকাৰ পর্যবেক্ষণ (2012), বিষাক্ত চামৰা: বাংলাদেশৰ হাজাৰীবাগ ছালৰ স্বাস্থ্যগত প্ৰভাৱ
• মাৰ্ছেলিনা, ৰহমী আৰু নূৰহায়াতি (2025), উপৰ চিটাৰামৰ পানীৰ গুণগত মান, হেলিয়োন 11
• স্বচ্ছ গঙ্গাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান নামামী গঙ্গা প্ৰগ্ৰাম
• ডব্লিউডব্লিউএফ (2018), প্লাষ্টিক ফাণ্ডৰ পৰা ওলাই আহিব: প্লাষ্টিক দূষণৰ পৰা ভূমধ্যসাগৰক ৰক্ষা কৰক
• এছ.এফ.এল. (2015), মধ্যসাগৰত প্লাষ্টিকৰ সংগ্ৰহ, PLOS ONE 10
• এছ.এফ.আই. (2018), মধ্যসাগৰীয় উপকূলত জলাশয়ৰ আবৰ্জনাৰ গতিবিধি: উৎস আৰু পথসমূহ বিভাজন, মাৰিনে প্ৰদূষণ বুলেটিন 129
• গ্ৰেলাউড আৰু জিভেৰি (2020), পৰ্যটন আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ ফলত ভূমধ্যসাগৰীয় দ্বীপ উপকূলত সামুদ্ৰিক আবৰ্জনাৰ সৃষ্টি, বিজ্ঞানীক প্ৰতিবেদন 10
• কেৰমেনিডু আৰু এল (2023), উত্তৰ এজেয়ান সাগৰত থৰ্মিক গুফত মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ আৰু বৈশিষ্ট্য, সমগ্ৰ পৰিৱেশ বিজ্ঞান 892
• ইওকেইমিডিচ আৰু আন (2016), সাগৰীয় পৰিৱেশত পি ই টি বোতলসমূহৰ বিভাজন সম্ভাৱনা, * বৈজ্ঞানিক প্ৰতিবেদন* 6
• মণিৰ (2015), ৰাইন নদী পাৰৰ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকছ প্ৰফাইল, বিজ্ঞানীক প্ৰতিবেদন 5
• লেখনেৰ আৰু এল (2014), ডানুব বৰ ৰঙীন: ইউৰোপৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম নদীত প্লাষ্টিক পদাৰ্থৰ পোটপুৰিয়ে মাছৰ লাৰ্ভাক অতিক্ৰম কৰিছে, প্ৰকৃতিগত দূষণ 188
• ইউৰোপীয় ইউনিয়ন, পৰিৱেশত কিছুমান প্লাষ্টিক সামগ্ৰীৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে দিকনিৰ্দেশনা (ইউৰোপিয় ইউনিয়ন) 2019/904
• চীন চৰকাৰৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষা মন্ত্ৰালয়, 2015 চনৰ চীনত পৰিৱেশৰ অৱস্থা সম্পৰ্কীয় প্ৰতিবেদন (2016, চীনা ভাষাত)
• চীন চৰকাৰৰ পৰিৱেশ আৰু পৰিবেশ মন্ত্ৰালয়, 2018 বুলেটিন, 2019 বুলেটিন আৰু 2025 বুলেটিন চীনা পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশৰ অৱস্থা (চীনা ভাষাত)
• চীন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ (2015), জল দূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে কাৰ্যসূচী (চিনা ভাষাত)
• চিপিচি কেন্দ্ৰীয় কমিটিৰ সাধাৰণ কাৰ্যালয় আৰু ৰাজ্য পৰিষদৰ সাধাৰণ কাৰ্যালয় (2016), নদীৰ মুখ্য ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণৰূপে ৰূপায়ণৰ ওপৰত মতামত (চীনি ভাষাত)
• চীন গণপ্ৰজাতন্ত্ৰৰ পানী প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ আইন (সংশোধিত 2017)
• Yangtze River Protection Law of the People’s Republic of China (2020, বলবৎ 2021)
• ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন আৰু সংস্কাৰ আয়োগ আৰু পৰিৱেশ আৰু পৰিবেশ মন্ত্ৰালয় (2020) প্লাষ্টিক দূষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অধিক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত মতামত (চীনা ভাষাত)
• জিনহুয়া (2026), চীনত ইয়াংছেৰ ফিনলেছ পোৰ্পোইছৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে
• দ্যা গাৰ্ডিঅন (2013), রক্তৰ নদী: চীনত পানী যোগানত মৃত শুকুৰে পোৰাবলৈ ধৰিছে
• লণ্ডনৰ জৈৱিক সমাজ (2026), The State of the Thames
• Tadeway, লন্ডন Tadeway টানেল আৰু Tadeway ৰ বিষয়ে
• ৰেইনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কমিচন, বিপ্লৱ: ছেনডজ দুর্ঘটনা, ছালমন 2000 আৰু ছালমন 2020 আৰু গণনাস্থলীত নিবন্ধিত প্ৰাপ্তবয়স্ক ছালমন
• এন পি আৰ (2019), 50 বছৰ পিছত, কুয়াহোগা নদী জ্বলাই পৰিষ্কাৰ পানী আইনৰ পোষ্টাৰ শিশু বুলি কোৱা হৈছে
• ইউ.এচ. EPA, স্বাচ্ছ পানি আইনৰ ইতিহাস আৰু কুয়াহোগা নদী সংশয়ৰ অঞ্চল
• ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বোর্ড চিঙ্গাপুৰ, সিঙ্গাপুৰ নদী আৰু চিঙ্গাপুৰ নদী (ঐতিহাসিক চমু পৰিচয়)
• PUB চিঙ্গাপুৰ (2008), বাৰেজ জন্ম (আৰ্কাইভ কৰা)
• ৰোবিনচন আৰু হপটন (2011), চেয়ংগিয়েচোন স্ট্ৰিম পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প, লেনস্কেপ পৰিৱেশ পৰিবেশন শ্ৰেণী, লেনস্কেপ আৰ্কিটেকচাৰ ফাউণ্ডেশন
• ফ্ৰান্স 24 (2024), পেৰিছ গেমছৰ মহিলা ট্ৰায়েথলনৰ আৰম্ভণিত সেইনৰ পানীৰ মান নিশ্চিত কৰাৰ পিছত
• ফ্ৰান্স 24/এএফপি (2025), শতাব্দী ধৰি নিষিদ্ধ হোৱাৰ পিছত পেৰিছত জলস্রোতৰ পুনৰ খোলা হৈছে
• মেসাচুচেটচ জল সম্পদ কর্তৃপক্ষ, সেৱেৰ চিস্টেম ইতিহাস আৰু বস্টন হাৰ্বাৰ, নদী আৰু সমুদ্ৰ সৈকত
• সমুদ্ৰ পৰিষ্কাৰকৰণ, নদী, মহাসাগৰ, ইম্পেক্ট ডাচপ্যানেল আৰু প্ৰায়শঃ সোধা প্ৰশ্নসমূহ
• বাল্টিমোৰৰ ৱাৰফ্ৰন্ট পাৰ্টনাৰশ্বিপ, Trash Wheel: trash আটক কৰা](https://www.mrtrashwheel.com/trash-interception) আৰু কিদৰে কাম কৰে
• ৱটাৰকিপার এলেয়েন্স, আমাৰ বিষয়ে
• সমুদ্ৰ সংৰক্ষণ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উপকূল পৰিষ্কাৰ
• চাৰ্ফৰাইডাৰ ফাউণ্ডেচন, ব্লু ৱাটাৰ টাস্ক ফ’ৰ্চ
• Thames21, আমাৰ বিষয়ে
• BBC News (2001), দুটা নদীৰে কাহিনী
• থেমস ৱাৰ, থেমছ টাইডৱে চুবুৰীয়া
• দ্যা গাৰ্ডিঅন (2025), থেমস ৱাটাৰৰ তথ্য অনুসৰি 2024 চনত নদীসমূহত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণ 50 শতাংশ বৃদ্ধি পাব।
• পৰিৱেশ সংস্থা (2026), নতুন নিৰীক্ষণ তথ্য অনুসৰি 2025 চনত ঝড়ৰ অত্যাধিক পৰিমাণে পানী জমা হ’ব কম আৰু সময়সীমাও সৰু হ’ব।
• উত্তৰ-পূব ওহিও অঞ্চলৰ সেৱা জিলা, ইতিহাস: 1969 ৰ আগতে কুয়াহোগা নদী কিমানবাৰ জ্বলিছিল?, সমষ্টিগত সেৱা অতিক্ৰমণ নিয়ন্ত্ৰণ, প্ৰকল্প পৰিষ্কাৰ লেক আৰু ইতিহাস: মৃত্যুমুখত থকা এটা নদীয়ে আমাৰ জীৱন কেনেকৈ ৰক্ষা কৰিলে?
• ইউ.এচ. কাহাওগা গৰ্জ ডাম গ্ৰেট লেকছ লিগেচি আইন পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন
• জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়, জাপানত মিনামাটা ৰোগ আৰু মাৰকাৰিৰ ব্যৱস্থাপনাৰ পৰা শিক্ষা
• মিনামাটা ৰোগৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
• আছাহি শিম্বুন (2024), Court dismisses redress claims in closely watched Minamata case
• ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বোর্ড, চিঙ্গাপুৰ, চিঙ্গাপুৰ নদী পৰিষ্কাৰ কৰা
• PUB, চিঙ্গাপুৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পানী সংস্থা, মৰিনা বাৰেজ
• গ্যালেলী, কাষ্টেলেটি আৰু গোডব্লুড (2015), নগৰীয় পানী জলাধাৰসমূহত পানীৰ গুণগত মান আৰু পৰিমাণৰ উচ্চ-প্ৰদৰ্শন সমন্বিত নিয়ন্ত্ৰণ, জল সম্পদ গৱেষণা 51
• জোন্স (2006), ইংলেণ্ডৰ মেৰ্চি ষ্টুইৰিত পানীৰ গুণগত মান আৰু মাছ ধৰা: এক ঐতিহাসিক দৃষ্টিভংগী, সাগৰীয় দূষণ বুলেটিন 53
• Jones (2000), The Mersey estuary: back from the dead? 150 বছৰ পুৰণি সমস্যা সমাধান কৰা হৈছে
• মেৰ্চি বেছিন কেম্পেইন, The legacy আৰু The Mersey in six minutes (আৰ্কাইভ)
• হকিন্স আৰু এল। (2020), এটা নগৰীকৰণ কৰা জলাশয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰ: মেৰ্চিত অতিৰিক্ত ডক-বেছিনৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, নিঃসংশ্লিষ্টতা আৰু পুনৰুদ্ধাৰ, মাৰিনে প্ৰদূষণ বুলেটিন 156
• মেসাচুচেটচ জল সম্পদ প্ৰশাসন, ডিয়াৰ আইলেণ্ড, একত্ৰিত নলা-নলা অতিক্ৰমণ আৰু চাৰ্লছ নদী (2023)
• সেভ দি হাৰ্বাৰ/ছেভ দি বে (2025), বোস্টনৰ উপকূল দেশৰ সৰ্বোত্তম শহুৰীয়া উপকূল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে
• চাইট অব ছামাৰভিল, জোটৰ মিশ্ৰিত সেৱী অতিক্ৰমণ পৰিকল্পনা
• ৰইনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কমিছন, পৰিৱেশগত অবিৰততা, জল গুণগতমানৰ ক্ষেত্ৰত সফলতা, পুষ্টি, মাছ আৰু মাইক্ৰোপলুলেণ্ট
• কেপেট, বেকাৰছ আৰু গ্ৰেগোয়াৰ (2013), ব্ল্যাক চিৰ উত্তৰ-পশ্চিম শ্বেলত মৌসুমী হাইপোক্সিয়াৰ চালক, ব্যৱস্থা আৰু দীৰ্ঘকালীন পৰিৱৰ্তনশীলতা, বায়োজিওচাইন্স 10
• ডনুব নদীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কমিছন, ডানুব নদী সংৰক্ষণ সন্মিলন, পুষ্টিকৰ দূষণ আৰু ডেনুবে নদীৰ উপত্যকা পৰিচালনা পৰিকল্পনা, 2021 চনৰ আপডেট
• মেলবোৰ্ণ জল, ইয়াৰ্ৰা নদী
• ভিক্টোৰিয়াৰ সংসদ (2017), ইয়াৰা নদী সুৰক্ষা (উইলিপ-গিন বিৰাৰুং মুৰৰণ) আইন 2017
• EPA ভিক্টোৰিয়া, আমি পানীৰ গুণগত মান কেনেদৰে নিৰীক্ষণ কৰোঁ আৰু জলৰ গুণগত মানৰ পূর্বাভাস ৰেটিং
• GMA News (2018), পাচিগ নদী পুনৰনিৰ্মাণ কাৰ্যসূচী প্ৰথম এছিয়া নদীৰ বঁটা লাভ কৰিছে
• ফিলষ্টাৰ (2019), পাচিগ নদীৰ পুনৰনিৰ্মাণ আয়োগৰ কাৰ্যকাল শেষ
• অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাস (2025) পাচিগ নদী জলপ্ৰপাতৰ চতুৰ্থ পৰ্যায়ৰ উদ্বোধন; সোমবাৰৰ পৰা জনসাধাৰণৰ বাবে খোলা হ’ব
• পাচিগ নদী পুনৰনিৰ্মাণ কমিছন, বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন 2014 (আৰ্কাইভ কৰা)
• ৰেপলাৰ (2018), পাচিগ নদী পুনৰনিৰ্মাণ কমিচনৰ ওপৰত অডিট প্ৰতিবেদন (আৰ্কাইভ কৰা)
• লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেকচাৰ ফাউন্ডেচন, চেওংগিয়েচেন স্ট্ৰিম পুনঃস্থাপন, কেছ স্টাডি সংক্ষিপ্ত
• দ্যা কোৰিয়া হেৰাল্ড (2025), দুবছৰৰ পিছত পুনৰুজ্জীবিত, চিউলৰ চেংগেচেনত 8 গুণ অধিক মাছ পৰিছে আৰু (2011), চিউলৰ চেংগেচেন নৈত ব্যাকটিৰিয়াৰ দ্বাৰা দূষিত হৈছে
• দ্যা গাৰ্ডিঅন (2025), ‘সকলোৱে ভাবিছিল যে ই যান-বাহনৰ চাপ বৃদ্ধি কৰিব’: চিউলত সড়কখনে পানীত পৰিণত হৈছে
• প্ৰেছ ইনফৰ্মেচন ব্যুৰো, ভাৰত চৰকাৰ, নামামী গঙ্গা (2026) আৰু নামামী গঙ্গা (2025)
• হিন্দু (2025), এতিয়া চিপিচিবিয়ে গ্ৰীন ট্ৰাইবুনালত কয় যে মহাকুম্ভৰ পানী গোসল কৰিবলৈ উপযুক্ত
• প্যাৰিছৰ শহর, Se baigner dans la Seine en 2024 et au-delà আৰু Baignades à Paris 2026 (ফৰাচী ভাষাত)
• ফ্ৰান্স 3 পেৰিচ ইয়েল-দে-ফ্ৰাঞ্চ / এএফপি (2025), এই অঞ্চলত মাছ ধৰা আৰু মাছ বিক্ৰী কৰা হয়। (ফ্ৰাঞ্চত)
• ইউ এছ ই পি এ (1998), কেনেকৈ বর্জ্য পানী পৰিশোধন কাম কৰে: মৌলিক (আৰ্কাইভ কৰা), আৰু (2004), মৌলিক নগৰীয় বর্জ্য পানী ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থাৰ বাবে
• থেমস ৱাটাৰ (2025), 100-টন ওয়াইটচেপেল ফেটবাৰ্গ আবিষ্কৃত
• বিবিচি নিউজ (2017), ‘মানুহ’ ফেটবাৰ্গ পূব লণ্ডনৰ জলাশয়ত আবদ্ধ হৈ আছে
• ৱোটাৰ ইউকে, ফেটবৰ্গছ বিৰোধী সংগ্ৰাম আৰু বিন দি উইপ
• এনএইচএছ, ঔষধ কোম্পানীসমূহে কিদৰে সহায় কৰিব পাৰে; ইউ এছ ই পি এ, গৃহস্থালিৰ ঔষধৰ নিষ্কাশন
• উইলকিনচন (2022), বিশ্বৰ নদীসমূহৰ ফার্মাচিউটিক্যাল প্ৰদূষণ, PNAS 119
• যুক্তৰাজ্য চৰকাৰ, ব্যৱসায়ৰ বাবে প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু পৰিৱেশগত সমস্যাৰ প্ৰতিবেদন কৰক
• ইউ.এছ. আপোনাৰ বাৰাণ্ডাত আপুনি কি কৰিব পাৰে আৰু পৰিৱেশগত বিধি লঙ্ঘনসমূহ প্ৰতিবেদন কৰক
• ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বিশ্ব পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা দিৱস; বিশ্ব পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা দিৱস
• মাৰ্চিন কনজাৰ্ভেচন ছচিয়েটি, গ্ৰেট ব্রিটিছ বিচ ক্লিন আৰু বিচৱাচ অৰ্গানাইজাৰ গাইড (2026)
• সমুদ্ৰ সংৰক্ষণ, Clean Swell app; Thames21, ইভেন্টছ
• আৰ্থৱাচ, ফ্ৰেছ ৱাটাৰ ৱাৰচ; দি ৰিভাৰছ ট্রাষ্ট, বিগ ৰিভাৰ ৱাৰচ আৰু নদীসমূহত পানীৰ দূষিত পৰিমাণ; ৰিভাৰফ্লাই পাৰ্টনাৰশ্বিপ; এয়াৰথেক ৱাটাৰ চেলেঞ্জ; ৱাটাৰ ৰেইঞ্জাৰ্চ; আৰ্চেল্ট ৱেটাৰৱাচ অষ্ট্ৰেলিয়া; জৰ্জিয়াত এডোপ্ট-এ-স্ট্ৰেম
• SEPA, এক পৰিৱেশগত ঘটনাৰ প্ৰতিবেদন কৰক; EPA আয়াৰলেণ্ড, এক পৰিৱেশগত অভিযোগ কৰক; EPA ভিক্টোৰিয়া, আমাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰক
• ইউৰোপিয়ান পৰিৱেশ সংস্থা, জলপানৰ গুণগত মান; ইউ.এছ. ইপিএ, হেউ’ছ মাই ৱাটাৰৱে