Ìgbà Òkè

Lati ọdun 1993, awọn satẹlaiti ti ṣe iṣiro giga ti oju-oorun lati orbit si laarin awọn sentimita diẹ, ni igba ati igba, gbogbo agbaye. Iṣẹ-ẹjọ wọn fi igbẹkẹle kekere silẹ: ipele okeere ti o wa ni ayika agbaye ti pọ si nipa àwọn séntimita mẹ́fà ni awọn ọdun mẹta, ati pe o n pọ si ni iyara bayi ju nigbati awọn iwọn naa bẹrẹ. Ninu awọn iroyin ti o ju, lati ọdun 1901 si ọdun 2018, ipọnju naa jẹ nipa 20 séntimita, diẹ sii ju ni eyikeyi ọrundun ti awọn ọdun mẹrinla lọ, da lori IPCC.

Àwọn ìṣẹ̀dá àwọn inú

Awọn ilana meji ni o mu omi pọ si, ati pe wọn mejeeji wa lati ifẹnuko:

Awọn omi n lọ siwaju bi wọn ṣe n gbona. Okun ti gba diẹ sii ju 90% ti igbona to ku ti a fi kun awọn gaasi ti o fa ina. Oju-ilẹ́ tí o gbonà jú gba àwọn ibi diẹ́ sii. Ni ọdun 1971 ati 2018, ifihan yii ti ṣalaye nipa idaji ti ilosoke.
Ìgbàyélẹ̀ nínú ilẹ̀ tí n bọ́ lọ́wọ́lù lọ́wọ́lù. Ìgbàyélẹ̀ àwọn ojú-ìrin-ajó pẹ̀lú́ adagun-odó tí wọ́n kọ́lọ́kọ́, àti àwọn ìpàdé icé nlà tí wọn jẹ́ ti Greenland ati Antarctica tí n pàdé ìgbàyélẹ̀ icé jú bí a tí fi ìwọ̀dá hàn lọ́wọ́lù. Ìgbá tí a bà fi àì wẹ̀, tí o ti n bọ́, kò fàye gba ohunkohun; ìgbá tí a bà fi àriǹlẹ̀ wẹ̀, fàye gba omi-ìwọ̀n.

+20 cmglobal mean sea level rise from 1901 to 2018 (IPCC AR6)

3.7 mmaverage rise per year from 2006 to 2018, nearly three times the rate of 1901 to 1971 (IPCC AR6)

1 billionpeople are projected to live in low-lying coastal zones by 2050 (IPCC SROCC)

Ile-iwẹ-afẹfẹ Larsen C ti n gbe iceberg A-68 jade ni ọdun 2017. — Ile-iwẹ-afẹfẹ Larsen C ni Antarctica ti n gbe iceberg A-68 jade, ọkan ninu awọn icebergs nla julọ ti a ti rii tẹlẹ, ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 2017. Àwọn àkọlé: NASA/JPL-Caltech/NOAA/GSFC

Aago tí o pẹ̀lú, tí o gbooro

Ìgbá tí a bá fi gbọ́dọ̀ sí oke okun. Igba otutu tun n gbero lati pọ si ni okeere ati awọn aṣọ ice ti n ṣiṣẹ fun awọn ọgọrun ọdun lẹhin ti oju-ọjọ ko ba di gbona, nitorinaa diẹ ninu awọn igun ti o ga julọ ti wa tẹlẹ. Ohun ti a yan bayii ni o ba dáwọ́ díẹ̀ atí bí o ṣe lè rọ́ọ̀nù. Awọn ibi-afẹde ti o ṣeeṣe ti IPCC fun 2100, ni ibamu si ọdun 1995 si 2014, n ṣiṣẹ lati 0.28 si 0.55 mita ni ọna emisi ti o kere julọ si 0.63 si 1.01 mita ni giga julọ. Igba otutu ti o ga ju mita meji lọ ni ọdun 2100 ko le yọ kuro ti awọn aṣọ-ilẹ ice ba di alagbara.

Gbogbo sentimita ti ipele okun fi awọn ile diẹ sii silẹ ni igun ti o le de ọdọ.

Ohun ti o ṣe pataki fun awọn eniyan kii ṣe iwọn-ọna nikan. A okeere ti o gaju yio mu awọn omi-omi ti ko ni ipari pada si awọn ti o ni ipari: ni ọpọlọpọ awọn aaye, omi-omi ti a lo lati ṣẹlẹ kan igba ni ọrundun ti wa ni rii daju lati ṣẹlẹ ni gbogbo ọdun nipasẹ 2100 labẹ iwọn otutu giga. Omi-omi ti o ni omi n lọ sinu awọn okun ati awọn adagun, ati pe awọn eti okun diẹ tun n bajẹ bi omi ilẹ ṣe n lọ kuro, eyiti o fa ipa.

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

Tí a bà fi àwọn ìṣàfilọ́lẹ̀ pamọ́. Imudara ti o tobi julọ: gbogbo tonne CO2 ti a ko le yọ kuro ni yoo dinku ipọnju.
Ìdaabobo. Ìpálẹ̀ omi, ìbàra-ọ̀nà ìbámu atí ìdájọ́ tí a fi hàn, bíi Ìbàra-ọ̀nà Thames tabi àwọn iṣẹ́ Delta Dutch, gba akoko fun àwọn ilu tí ó ni ìmọ̀.
Àwọn ààyè-iṣẹ́. Ṣẹ̀dà àwọn ile-ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìjánu-ìrò, àwọn àgbèkalẹ̀ ìsàlẹ̀ tí a kò lè fi pamọ́, àtí ìṣàfarawé ìgbà tí o gà jú.
Ṣiṣẹ́ pẹlú ẹ̀yàn. Mangòve, salt marshes, dunes atí reefs gbá agbará afẹfẹ̀ tí n bọ́ nípa ààyè-àwọ́, tí o si dagbá nípá okun, nígbà kan ní igbẹ́rú jú àtí kọ́ọ̀kan lọ.
Ṣẹ̀dá ìdájọ́ nibẹ̀ ti o ba fẹ. Ni awọn ibi kan, aṣayan to dara julọ ati ti o kere ju ni lati gbe eniyan ati eto-ọrọ lọ si ibi mimọ́, ni ọna ti o tọ ati ni igba akọkọ.
Pa ìsinmì. Tí a bá dáwọ́ pàpà àwọn ojú-ìlẹ̀ pamọ́, a tí fi ìjánu-ìgbà wọ́n lọ́wọ́lú nípa àwọn ẹ̀yin-ìgbà tí o mú omì dí aladapọ̀.

Bií o ṣe lè ran mì lọwọ

Ṣègbèré ẹ̀yàn rẹ. Wa ile-iwe rẹ, ile-iwe tabi ibi iṣẹ rẹ lori àká-ìgbà oju-omi-afẹ́fẹ́ tabi àka-ìgbà ìjáde, ki o si ṣe àwọn ìṣàmúlò-ètò ìjáde ẹ̀yàn tí o bà jẹ́ pé o n gbè nínú okun.
Igbàyélẹ̀ nínú ẹ̀yin oorun. Ṣẹ̀dá iṣẹ́ ọ̀fẹ́ tabi ṣe iranlọwọ fun àwọn ẹgbẹ́ ti n paṣẹ́ padà sí awọn agọ́, awọn ibi-iyẹ̀wu atí dúnà.
Awọn ibeere rẹ nipa awọn igbesẹ ti o yẹ lati ṣe, ati boya ile-iṣẹ tuntun le wa ni ilẹ ti o ṣeeṣe lati bajẹ.
Tí o bà fẹ́ nibẹ ni o jẹ pataki julọ: itutu ile, irin ajo ati ina.
Ṣẹ̀dá àwọn ìròyìn. Ṣàfikún àwọn ìròyìn àwọn ìṣàfihàn yìí tàbí fi àwọn ìròyìn tí a lò fún ìgbà-ìjádè inú kọ̀ǹpútà pamọ́ sínú bòdì ìrànwọ́lù.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé

IPCC (2021), AR6 Working Group I, Akọsilẹ fun Awọn oludari Iṣẹ-iṣe
IPCC (2021), AR6 Working Group I, Chapter 9: Ocean, cryosphere atí ìyipadà nílé okun
IPCC (2019), Awọn iroyin Irin-ajo lori Ogun ati Cryosphere ni Akoko Iyipada
NOAA Laboratory for Satellite Altimetry, Sea level rise. Àwọn ààyè ìṣàmúlò-ètò tí a fi pamọ́ nípa Agbègbè Ìṣàmúlò-ètò Sáà NOAA.
NASA, Ìyàn àwọn ìpele ojú-ìlé