Heerka badda

Tan iyo 1993, dayax gacmeedyada waxay miisaaniyeen dhererka badda oo ka socda orbit ilaa dhowr sentimitir, marar badan oo ku saabsan, dhammaan dhulka. Xisaabtooda shaki yar ayaa ka tagay: heerka badda adduunka ayaa kor u kacay ilaa toban sentimitir saddex qarni, oo haddana wuxuu kor u kacayaa si degdeg ah marka loo eego markii ay bilaabmeen tirakoobyada. Marka la barbardhigo diiwaanka dheer, laga bilaabo 1901 ilaa 2018, koritaanka wuxuu ahaa ku saabsan 20 sentimitir, ka dhaqso badan inta lagu jiro qarnigii saddexda kun ee sano ee la soo dhaafay, sida uu sheegayo IPCC.

Labada mashiinada

Laba hab ayaa badda kor u qaadi kara, oo labadaba waxaa sabab u ah qaboojinta:

• Biyuhu wuu ballaaraa marka uu kululeeyo. Badweyntu waxay soo saartay in ka badan 90% heerkulka dheeraadka ah ee ay ku jiraan gaaska aqalka dhirta lagu koriyo. Biyo kulul oo qaadataa meel ka badan. Dhexdhexaad 1971 iyo 2018, kordhinta heerkulka ayaa ka dhigan in ay tahay badhtamaha koritaanka.
• Buuhadaha dhulka ku jira ayaa badda ku shuba. Buuhadaha buuraha ah ayaa soo laabanaya, iyo buuhooyinka waaweyn ee Greenland iyo Antarctica waxay ka helayaan burooyin badan marka loo eego inta ay da’ayaan barafka. Buuhoodleynta badda barafka, oo horeyba u daboolan, waxba kama beddelayso; buuhoodleynta dhulka barafka waxay si toos ah u kordhisaa badaha.

Saacad yar oo dheer

heerka badda jawaabta degdeg ah. Warshadaha ayaa sii wadaya inay ku faafaan badda dhexdeeda iyo daboolka barafka ayaa sii waday inuu isbeddelo qarniyo ka dib markii hawada ay joojiso qaboojinta, sidaas darteed kor u kaca qaar ayaa horeyba loo xiray. Waxa aan dooran hadda go’aansada sida badan iyo sida degdeg ah. IPCC’s ranges likely for 2100, relative to 1995 to 2014, run from 0.28 to 0.55 meters in the lowest-emissions pathway to 0.63 to 1.01 meters in the highest. Koritaanka ku dhow laba mitir 2100 ma aha mid la iska indho tiri karo haddii bullaacadda ay noqdaan kuwo aan xasilloonayn.

Santimitir kasta oo heerka badda ah wuxuu ku hayaa guryo badan oo ay awoodaan dabcan.

Waxa muhiimka ah ee dadka ma aha kaliya inta u dhaxaysa. Badda sare waxay ka dhigtaa fatahaadaha aan caadiga ahayn kuwo caadi ah: meelaha badan, fatahaad oo ku dhacay boqol sano oo keliya ayaa la filayaa inuu dhacaa sanad kasta ilaa 2100 iyadoo heerkulka sare. Biyo kulul ayaa ku soo qulqulaya Webiyada iyo dhulalka biyo-dhaca, qaar ka mid ah xeebaha ayaa sidoo kale hoos u dhacaya marka biyaha dhulka hoostiisa ah la daadsho, taas oo saameynta sii kordhisa.

Xalka la xaqiijiyay

Biyo kordhaya ma aha wax cusub dadka ku nool badda, iyo qaar ka mid ah dalalka ayaa ku noolaa hoostiisa qarniyo. Taageerada ay bixiyaan waxay muujinaysaa in xeebaha ay ka sii ammaan badan yihiin, iyadoo la dhisayo, oo loo sameeyo meel biyo ah iyo in la shaqeeyo dabiiciga, inta qorshaynta ay bilowdo horey u socotana muddo sano ah.

• Qaadashada. Xawaaraha ugu weyn: tan kasta oo CO2 ah oo la iska ilaaliyo waxay yareysaa koritaanka ugu dambeeya.

• Is-difaaca: Shaqada Dutch Delta. 1953, roobabkii Badda Woqooyi ayaa burburiyay diiqada Dutchka oo 1,836 qof ay ku dhinteen. Holland waxay la jawaabtay Shaqada Delta, silsilad daad-dheerayaal, sluices iyo xaddidayaal roobab-soo noqnoqda oo ku saabsan 700 kiiloomitir oo xeebta ragged ah oo ku wareegsan mid aad u gaaban, xariiq toosan oo ku saabsan 80. Qaybta ugu dambeysay ee weyn, Maeslant Barrier oo ku dhow Rotterdam, waxaa la dhammeeyay 1997. Labada albaab ee ay leedahay, mid kasta oo 210 mitir ballaaran iyo 22 mitir sare ah, si otomaatig ah ayay u xirmaan markasta oo biyaha la saadaalinayo inay kor u kacaan saddex mitir oo ka badan heerka badda caadiga ah ee Rotterdam ku dhow; waxay biyo ku buuxiyaan oo hoostooda ku dhacaan laba saacadood gudahood. Waxay markii ugu horreysay la xiray 2007 (Rijkswaterstaat; Rijkswaterstaat).

• Dhawr: Thames Barrier. London’s barrier spans 520 meters of the Thames at Woolwich iyo ilaaliya 125 kiiloomitir oo laba jibbaaran ee London dhexe ka soo daadashada. Tan iyo markii ay bilowday inay shaqeyso 1982 waxaa la xiray 221 jeer si loo joojiyo fatahaadaha, sida Nofeembar 2025 (Environment Agency).

• Maqsin u samee biyaha. Ka dib fatahaadaha webiga ee 1993 iyo 1995, markay dadku ku dhawaad ​​250,000 oo ku yaal Gelderland kaliya la soo saaray sidii digniin, Netherlands waxay isbedel ku sameysay qaabkeeda: ka dib markii ay kor u qaadeen daaqadaha, waxay siiyeen Webiyada meel badan. Barnaamijka Room for the River wuxuu ballaariyey booska biyaha sare, tusaale ahaan iyadoo la xadaynayo kanaallada roobab cusub, 34 meelood oo ku yaal IJssel, Waal, Lower Rhine iyo Lek inta u dhaxaysa 2006 iyo 2019, € 2.3 bilyan, taasoo hagaajinaysa amniga in ka badan 4 milyan oo qof (Waqooyiga Kuuriya).

• La shaqeey dabiiciga. Mangroves, cusbo, dunes iyo reefs soo saaraan tamarta hirarka waxayna ku koraan badda. Miisaanka goobta waxaa lagu helay dhererka 13 ilaa 66 boqolkiiba ka hooseeya oo dhan 100 mitir ee mangroves (McIvor et al., 2012). Dunida oo dhan, mangroves ka hortagga in ka badan US $ 65 bilyan ee waxyeellada fatahaadda sanad kasta iyo in ka badan 15 milyan oo qof ka ilaaliyaan in ay biyo la’aan; Vietnam, India iyo Bangladesh helaan dadka ugu badan ee la ilaaliyo (Menéndez et al., 2020). Sanadkii 2012, markay dhacday fatahaadda Sandy, dhulka daaqsinta ee ku yaal woqooyiga-bari ee Mareykanka ayaa ka fogaatay waxyeello ka dhalatay daadadka oo gaaraysa $625 milyan (Narayan et al., 2017).

• Plan retreat where needed: managed realignment. At Medmerry in West Sussex, Hay’adda deegaanka, la RSPB, joojiyey daaweynta bangiga shiil oo u baahan dayactir joogto ah iyo, by November 2013, waxay dhiseen 7 kiiloomitir oo cusub embankments dheeraad ah gudaha, ka dibna badda ku gadaal. Mashruuca £ 28 milyan oo hoos u khatarta fatahaadda boqolaal hanti, abuuray 183 hektar oo ah deegaanka cusub ee biyo-mareenka ee xayawaanka nool iyo badbaadin ku saabsan £ 300,000 sanadkii dayactirka (Environment Agency, 2016; Environment Agency).

• Accommodate. Kordhi dhismayaasha iyo waddooyinka, daaqadaha dhulka hoostiisa ah ee badda, iyo naqshadeynta biyo-mareenka ee biyaha sare.
• Stop bakhtiya. Xaddidaadda biyaha dhulka hoostiisa ah ayaa yareyneysa hoos u dhaca kaas oo ka dhigaya biyaha koritaanka ka sii xun.

Waxba meelahaas ma dhamaysto. Holland ayaa hadda ka hor hagaajineysa xaddidaadaha roobab-ku-dhaca si ay ula tacaalaan badda sare. Laakiin meelahaas waxay muujinayaan in dal oo si run ah u miisaama khatarta iyo qorshayaasha horudhaca ah ay dadka badbaadin karaan.

Ururada samaynta shaqadan

Kuwa aan faa’iido doonka ahayn waxay leeyihiin diiwaan dadweyne ah oo natiijooyinka ah. Fiiri waxa ay sameeyaan, iyo haddii shaqadaada kula hadlo, ka fikir inay si toos ah ugu deeqaan websaydhkooda. Local Solar System Foundation ma laha xiriir la mid ah mid ka mid ah oo waxba kama hesho iyaga. Ka hor intaadan bixin, akhri warbixinta sanadlaha ah ee ugu dambeeyay iyo xisaabaadka urur kasta, sida aad u samayn lahayd wax kasta oo samafal ah.

• Mangrove Action Project waa hay’ad samafal oo Mareykanka ah oo leh 501 (c) (3) xaalad, oo la aasaasay sanadkii 1992. Waxay tababartaa bulshada, qaxooti iyo kooxaha ilaalinta ee dib u soo celinta deegaanka ee ku saleysan deegaanka, habka dib u soo celinta biyaha ay ubaahan yihiin si ay iyaga u soo noqdaan, in ka badan oo kaliya beerashada geedo yaryar oo badanaa dhiman. Waxay taageertay dib u soo celinta mangroves in ka badan 20 dal.
• Wetlands International waa urur Dutch ah oo faa’iido dadweyne leh (ANBI) oo xafiisyo ku leh adduunka oo dhan, waxayna ka shaqeysaa in ka badan 100 dal. Demak, oo ku taal xeebta woqooyi ee Java, halkaasoo badda ay ka qaadatay in ka badan 3 kiiloomitir oo dhulka ah meelaha qaar, waxay hoggaamisay barnaamij 2015 ilaa 2020 oo dhisay garoonyo caag ah oo lagu xiro cawska si ay u qabsadaan ciidda si ay u koraan geedo, si ay uga ilaaliyaan 70,000 qof oo ka mid ah burburka iyo fatahaadda (Wetlands International).

• Climate Central waa hay’ad aan dan gaar ah lahayn oo aan waxba ka qaban siyaasadda Mareykanka (501(c)(3)) oo la aasaasay sanadkii 2008. Mabaadi’da bilaashka ah ee ay bixiso waxay qof walba u oggolaaneysaa inuu arko dhulka la saadaalinayo inuu hoos yimaado heerarka fatahaadda sida badda ay kor ugu kacdo, iyo mabaadi’da iyo falanqaynta waxaa isticmaalaya warbaahinta wararka ee ka badan 170 dal. Ogaanshaha khatartaada waa tallaabada ugu horeysa ee qorsheynta.

Sideed u caawin kartaa

• Ogow khatartaada. Ka eeg gurigaaga, dugsiga ama goobta shaqada ee heerka badda ama khariidada roobabku ay ku qoran yihiin, oo qorshe qoyska ah u samee haddii aad xeebta ku nooshahay.
• Dhawrso dabiiciga xeebaha. Ku biir ama taageer kooxaha dib u soo celinta mangroves, badaha iyo dune.
• Su’aalo ka weydiiso golahaaga qorshaha ku habboonaajinta, iyo haddii dhismaha cusub weli waa la oggol yahay dhulka laga yaabo in ay fatahaad.
• Ka jar saamayntaada halka ay ugu badan tahay: qaboojinta guriga, safarka iyo korontada.
• Share the data. Tarjumaan this sharxaya ama ku darto deegaanka tide-gauge xogta ka dib markii contribution board.

Xogta iyo akhriska dheeraadka ah

• IPCC (2021), AR6 Guddiga Shaqada I, Qiyaasta Siyaasiyiinta
• IPCC (2021), AR6 Guddiga Shaqada I, Fadliga 9: Badweynta, cryosphere iyo heerka badda isbedelka
• IPCC (2019), Warbixin gaar ah oo ku saabsan Badda iyo Cryosphere in Climate isbedelka
• NOAA Laboratory for Satellite Altimetry, Sicirka badda kor u kaca. Macluumaadka Altimetry waxaa bixiya NOAA Laboratory for Satellite Altimetry.
• NASA, Badda oo isbedelay
• Rijkswaterstaat, De watersnoodramp van 1953 and Deltawerken (in Dutch)
• Rijkswaterstaat, Maeslant Barrier
• Rijkswaterstaat, Xeerka Biyaha
• Wasaaradda Caafimaadka
• Menéndez et al. (2020), Faa’iidooyinka badbaadada biyaha ee adduunka ee mangroves, Warbixinno Cilmi-baaris ah 10
• Narayan et al. (2017), Qiimaha xeebaha xeebta ee hoos u dhaca khasaaraha roobka ee woqooyiga bari ee Mareykanka, Warbixinno Cilmi-baaris ah 7
• Hay’adda deegaanka (2016), Medmerry lagu soo bandhigay IUCN World Conservation Congress
• Heshiiska abuurista deegaanka iyo fatahaadda ee EA oo ah midka hoggaaminaya habka heerka caalamiga ah ee cusub ee xallinta dabiiciga ah
• Dadka iyo deegaanka
• McIvor, Möller, Spencer iyo Spalding (2012), Ka yaraynta dabaysha iyo qulqulka biyaha oo ay sabab u tahay mangroves, Ilaalinta Badda ee Caalamiga ah 1, The Nature Conservancy and Wetlands International
• Narayan et al. (2016), Taageerada, kharashka iyo faa’iidooyinka ilaalinta xeebaha ee difaaca dabiiciga ah iyo kuwa dabiiciga ah, * PLOS ONE * 11