Sommige talen op deze site kunnen automatisch zijn vertaald en fouten bevatten. Help het te verbeteren Lees het origineel in het Engels
Smeltend Arctisch zee-ijs.
Het blauwe initiatief

Zeespiegelstijging

De oceaan stijgt ongeveer zo snel als je vingernagels groeien, en het tempo versnelt.Voor een kustlijn zijn kleine getallen die zich gedurende een eeuw herhalen niet klein.

Sinds 1993 meten satellieten de hoogte van het oceaanoppervlak vanaf een baan om de aarde tot op enkele centimeters nauwkeurig, keer op keer, overal ter wereld. Hun verslag laat weinig twijfel over: de wereldwijde gemiddelde zeespiegel is in drie decennia met ongeveer ten centimetres gestegen, en het stijgt nu sneller dan toen de metingen begonnen. Over de langere periode, van 1901 tot 2018, was de stijging ongeveer 20 centimeter, sneller dan in welke eeuw dan ook van de afgelopen drieduizend jaar, aldus het IPCC.

Een kunstenaarsweergave van een satelliet met een gouden lichaam en een groot zonnepaneel, die boven de blauwe aarde draait.
Een artiest's impression van de Sentinel-6 Michael Freilich satelliet, die het record voor zeespiegelstijging sinds 1993 in een baan om de aarde houdt. Credit: NASA

Twee motoren

Twee processen brengen de zee omhoog, en beide worden aangedreven door opwarming:

  • Water zet uit als het opwarmt. De oceaan heeft meer dan 90 procent van de extra warmte opgenomen die door broeikasgassen wordt vastgehouden. Warmer water neemt meer ruimte in beslag. Tussen 1971 en 2018 verklaarde deze thermische expansie ongeveer de helft van de stijging.
  • Ijs op het land smelt in de zee. Berggletsjers trekken zich terug, en de grote ijskap van Groenland en Antarctica verliest meer ijs dan sneeuwval vervangt. Het smelten van zee-ijs, dat al drijft, voegt bijna niets toe; het smelten van landijs voegt direct iets toe aan de oceaan.
+20 cmDe gemiddelde stijging van de zeespiegel in de wereld tussen 1901 en 2018IPCC AR6)
3,7 mmDe gemiddelde stijging per jaar van 2006 tot 2018, bijna drie keer het tarief van 1901 tot 1971 (IPCC AR6)
1 miljardpeople are projected to live in low-lying coastal zones by 2050 (IPCC SROCC)
Het Larsen C-ijsblad laat in 2017 ijsberg A-68 los.
Het Larsen C-ijsplateau in Antarctica laat ijsberg A-68 los, een van de grootste ijsbergen ooit geregistreerd, in juli 2017. Credit: NASA/JPL-Caltech/NOAA/GSFC

Een langzame, lange klok

Het zeeniveau reageert langzaam. De warmte blijft zich verspreiden in de diepe oceaan en ijskapjes blijven zich aanpassen tot eeuwen nadat de lucht niet meer opwarmt, dus een verdere stijging is al vastgelegd. Wat we nu kiezen bepaalt hoeveel en hoe snel. De waarschijnlijke waarden van het IPCC voor 2100, ten opzichte van 1995 tot 2014, variëren van 0.28 tot 0.55 meter in het laagste emissiepad tot 0.63 tot 1.01 meter in het hoogste. Als de ijskap instabiel wordt, kan een stijging van bijna twee meter tegen 2100 niet worden uitgesloten.

Elke centimeter zeespiegelstijging brengt meer huizen binnen het bereik van de volgende storm.

Wat voor mensen belangrijk is, is niet alleen het gemiddelde. Een hogere zeespiegel maakt zeldzame overstromingen regelmatig: op veel plaatsen zal een overstroming die vroeger één keer per eeuw plaatsvond, tegen 2100 elk jaar plaatsvinden bij een hogere opwarming. Zout water dringt in rivieren en aquifers, en sommige kusten zinken ook doordat grondwater wordt opgepompt, wat het effect vermenigvuldigt.

Een overstroomde stadsstraat 's nachts in Miami, met auto's die door water rijden dat rode achterlichten en straatlantaarns weerspiegelt.
Overstromingen in Miami tijdens de koningsvloed van oktober 2016, toen regen niet kon afvoeren naar een zee die al op zijn hoogtepunt was. Photo: B137, CC0

Bewezen oplossingen

Stijgend water is niet nieuw voor mensen die aan zee wonen, en sommige landen leven er al eeuwen onder. Hun ervaring leert dat kusten veel veiliger kunnen worden gemaakt, door te bouwen, door ruimte te maken voor water en door met de natuur mee te werken, zolang de planning maar vroeg begint en tientallen jaren duurt.

  • Verminder de uitstoot. De grootste hefboom: elke ton CO2 die wordt vermeden, vermindert de uiteindelijke stijging.
Zwart-wit luchtfoto van een Nederlands dorp dat tot op de daken onder water staat, met de straten in water veranderd.
Oude-Tonge op Goeree-Overflakkee na de Noordzeevloed van 1953, gezien vanuit een helikopter van het Amerikaanse leger. Photo: US Agency for International Development, public domain
  • Bescherming: de Deltawerken. In 1953 brak een stormvloed in de Noordzee Nederlandse dijken en kwamen 1836 mensen om. Nederland antwoordde met de Deltawerken, een keten van dammen, sluizen en stormvloedbarrières die ongeveer 700 kilometer aan grillige kustlijn veranderden in een veel kortere, rechtere lijn van ongeveer 80. Het laatste grote stuk, de Maeslantkering bij Rotterdam, werd in 1997 afgerond. De twee poorten, elk 210 meter breed en 22 meter hoog, sluiten automatisch wanneer het water bij Rotterdam meer dan drie meter boven de normale zeespiegel zal stijgen; ze vullen zich met water en zinken binnen twee uur naar de bodem. Het werd voor het eerst gesloten in 2007 (Rijkswaterstaat; Rijkswaterstaat).
De twee witte stalen armen en poorten van de Maeslantkering die uitschuift over een brede waterweg, onder een bewolkte hemel.
De Maeslantkering sluit over de Nieuwe Waterweg bij Rotterdam. De twee poorten zijn elk 210 meter breed. Photo: Quistnix, CC BY 2.5
  • Bescherming: de Thames Barrier. De barrière van Londen strekt zich uit over 520 meter van de Theems bij Woolwich en beschermt 125 vierkante kilometer van het centrum van Londen tegen getijden. Sinds het in 1982 begon te werken, is het gesloten 221 keer bekeken De Europese Unie moet vanaf november 2025 een systeem ontwikkelen om overstromingen tegen te gaan (Milieuagentschap van de EU).
De glanzende stalen kappen van de pieren van Thames Barrier lichten op in de schemering, weerspiegeld in de kalme rivier.
De Thames Barrier bij Woolwich in de schemering. Sinds 1982 is de brug meer dan tweehonderd keer gesloten om getijdenstromen uit het centrum van Londen te weren. Photo: Robert Burniak, CC BY-SA 4.0
  • Ruimte maken voor water. Na rivieroverstromingen in 1993 en 1995, toen alleen al in Gelderland zo’n 250.000 mensen uit voorzorg werden geëvacueerd, veranderde Nederland zijn aanpak: in plaats van alleen maar dijken op te hogen, gaf het de rivieren meer ruimte. The Room for the River programme widened the space for high water, for example by digging new flood channels, at 34 locations along the IJssel, Waal, Lower Rhine and Lek between 2006 and 2019, for €2.3 billion, improving safety for around 4 million people (Rijkswaterstaat).
Een lange bakstenen boogbrug over een nieuw zijkanaal van de Waal bij Nijmegen, met in de verte een witte boogbrug.
De Spiegelwaal bij Nijmegen, een zijrivier van de Waal die in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier is gegraven en doorkruist wordt door de brug De Oversteek. Photo: Havang(nl), CC0
  • Werk met de natuur. Mangroven, kwelders, duinen en riffen absorberen golfenergie en kunnen meegroeien met de zee. Veldmetingen toonden aan dat de golfhoogte 13 tot 66 procent lager is voor elke 100 meter mangroves (Van der Veen et al., 2012). Wereldwijd voorkomen mangroven meer dan US$ 65 miljard De landen met de meeste overstromingsschade zijn Vietnam, India en Bangladesh. In deze landen worden jaarlijks meer dan 15 miljoen mensen beschermd tegen overstromingen (Menéndez et al., 2020). Tijdens de orkaan Sandy in 2012, werden kustwetlands in het noordoosten van de Verenigde Staten beschermd tegen overstromingsschade ter waarde van ongeveer US$625 miljoen (Narayan et al., 2017).
  • Plan retreat where needed: managed realignment. At Medmerry in West Sussex, the Environment Agency, with the RSPB, stopped patching a shingle bank that needed constant repair and, by November 2013, had built 7 kilometres of new embankments further inland, letting the sea in behind. Het project van £28 miljoen verminderde het overstromingsrisico voor honderden woningen, creëerde 183 hectare nieuwe getijdenhabitat voor wilde dieren en bespaarde ongeveer £300.000 per jaar aan reparaties (Environment Agency, 2016; Environment Agency).
Luchtfoto van een rood-witte vuurtoren die in een breed groen kweldermoeras staat dat door kreken wordt gesneden, aan de rand van getijdenvlakten.
Zoutmoeras rond de vuurtoren Westerheversand aan de Duitse Waddenzeekust. Moerassen zoals deze, en de nieuwe die bij Medmerry zijn gecreëerd, absorberen golfenergie en kunnen zich opbouwen als de zee stijgt. Photo: Walter Rademacher, CC BY-SA 3.0
  • Pas je aan. Verhoog gebouwen en wegen, maak begane gronden waterdicht en ontwerp drainage voor hogere getijden.
  • Stop met zinken. Door het pompen van grondwater te beperken vertraag je de bodemdaling die stijgend water erger maakt.

Geen van deze plaatsen is af. Nederland is al bezig met het verbeteren van stormvloedbarrières om hogere zeespiegels aan te kunnen. Maar deze plaatsen laten zien dat een land dat zijn risico eerlijk meet en vooruit plant, mensen veilig kan houden.

Organisaties die dit werk doen

Deze non-profitorganisaties hebben een openbaar verslag van resultaten. Kijk eens wat ze doen, en als hun werk je aanspreekt, overweeg dan om rechtstreeks via hun eigen websites te doneren. De Local Solar System Foundation heeft geen enkele band met een van hen en ontvangt niets van hen. Lees voordat je geeft het laatste jaarverslag en de rekeningen van elke organisatie, zoals je dat bij elk liefdadigheidsinstelling zou doen.

  • Mangrove Action Project is een Amerikaanse liefdadigheidsinstelling met 501(c)(3) status, opgericht in 1992. Het traint gemeenschappen, boswachters en natuurbeschermingsgroepen in Community-Based Ecological Mangrove Restoration, een methode die de waterstromen herstelt die mangroven nodig hebben zodat ze vanzelf terugkeren, in plaats van alleen maar zaailingen te planten die vaak afsterven. Het heeft het herstel van mangroves in meer dan 20 landen ondersteund.
  • Wetlands International Stichting Aanpak Kindermishandeling is een Nederlandse publiekrechtelijke organisatie (ANBI) met kantoren over de hele wereld en werkzaam in meer dan 100 landen. In Demak, aan de noordkust van Java, waar de zee op sommige plaatsen meer dan 3 kilometer land heeft weggenomen, leidde het een programma van 2015 tot 2020 dat doorlatende struikgewas hekken bouwde om modder op te vangen zodat mangroven weer konden groeien, om ongeveer 70.000 mensen te beschermen tegen erosie en overstromingen (Wetlands International).
Een dichte wirwar van roodbruine mangrove palenwortels die zich in het stille, heldere water bogen.
Mangrove wortels in de Laguna de La Restinga op Margarita Island, Venezuela. De wirwar van palenwortels vertraagt het water en vangt modder op. Photo: Wilfredor, CC0
  • Climate Central is een beleid-neutrale Amerikaanse non-profit (501(c)(3)) opgericht in 2008. De gratis kaarten laten iedereen zien welk land onder de overstromingsniveaus zal komen te liggen als de zeespiegel stijgt, en de kaarten en analyses worden gebruikt door nieuwsmedia in meer dan 170 landen. Het kennen van uw risico is de eerste stap om erop te plannen.

Hoe u kunt helpen

  • Ken je risico. Zoek je huis, school of werkplek op een openbare zeespiegel- of overstromingskaart en maak een familieplan voor overstromingen als je dicht bij de kust woont.
  • Bescherm de kustnatuur. Vrijwilligerswerk bij of ondersteuning van groepen die mangroves, moerassen en duinen herstellen.
  • Vraag uw gemeente naar haar aanpassingsplan, en of nieuwbouw nog wel is toegestaan op gronden die vatbaar zijn voor overstromingen.
  • Verminder uw eigen uitstoot Verwarming, reizen en elektriciteit: de drie belangrijkste gebieden.
  • Deel de gegevens. Vertaal deze uitleg of voeg lokale getijdengegevens toe via het bijdragebord.

Bronnen en verdere lezing