O nwere ike na ụfọdụ asụsụ ndị dị na saịtị a bụ nke e bipụtara site n'ime kọmputa ma ọ bụ na ha nwere ndehie. Kpọlite ya Gụọ asụsụ Bekee mbụ
Mmiri mmiri Arctic na-akpụcha.
Blue Initiative

Sea-level rise

Oké osimiri na-amụba n'ụzọ dị ngwa dịka ụkwụ gị na-eto, ma ọ bụ ka ọsọ ahụ na-agbago. Maka oké osimiri, ọnụọgụgụ nke a na-ewere ugboro ugboro maka afọ ole na ole abụghị obere.

Site na 1993, satịlaịtị ejirila n’aka ịtụle elu nke oke osimiri site na orbit ruo na sentimita ole na ole, ugboro ugboro, gburugburu ụwa niile. Ha na-asị na ha nwere ike ịrụ ọrụ n’ụzọ dị iche iche. sentimita iri n’ime afọ iri atọ, ma ọ na-arịwanye elu ngwa ngwa ugbu a karịa mgbe e mesịrị. N’oge gara aga, site na 1901 ruo 2018, ọ dịla ihe dịka 20 sentimita, n’ụzọ dị mfe karịa na ọ bụla narị afọ nke afọ iri atọ gara aga, dịka IPCC.

Nkọwa nke onye ọkà ihe nkiri nke satịlaịtị boksi na-enwe anụ ọhịa nakwa paneelụ ọkụ dị ukwuu, na-agbagharị n'elu ala ọbara.
N'ime ihe ndị a, e nwere Sentinel-6 Michael Freilich satellite, nke na-aga n'ihu na-enyocha elu mmiri site n'okporo ụzọ kemgbe 1993. Credit: NASA

Ụdị

Ọrụ abụọ na-ebuli osimiri, ha abụọ na-abịa site n’ịkụ ọkụ:

  • Ọnụ mmiri na-amụba mgbe ọ na-ekpo ọkụ. Oké osimiri ahụ echekwala ihe karịrị pasent 90 nke okpomọkụ dị n’ime ya nke a gbanyere site na gas ndị na-eme ka ikuku dị ọkụ. Oké mmiri ozuzo na-ewe ebe dị ukwuu. N’etiti afọ 1971 na 2018, mmepe okpomọkụ a gosiri ihe dị ka nkeji iri abụọ nke nkwalite ahụ.
  • Isi n’ala na-akpụpụta n’ụsọ oké osimiri. Glaịsaịra ugwu na-agbapụ, nakwa ice nke Greenland na Antarctica na-ewepụ ihe karịrị mmiri ozuzo ka ọ na-ewepụ snow. Igwe mmiri sea na-agbaze, nke nọ n’okpuru mmiri, na-eweta ihe ọbụla; ịgagharị land na-eweta ihe ọbụla n’oké osimiri.
+20 cmN'ime afọ 1901 ruo 2018, oke osimiri n'ụwa niileIPCC AR6)
3.7 mmọnụọgụgụ n'ụbọchị site na 2006 ruo 2018, ihe dị ka ugboro atọ nke ọnụọgụgụ nke 1901 ruo 1971 (IPCC AR6)
1 billionndị mmadụ na-ekpebi ịnọ n'ebe ala nke oke osimiri site na 2050 (IPCC SROCC)
Larsen C ice shelf na-ahapụ iceberg A-68 na 2017.
Larsen C ice shelf na Antarctica na-ahapụ iceberg A-68, otu n'ime icebergs kachasị ukwuu echekwara, na Julaị 2017. Credit: NASA/JPL-Caltech/NOAA/GSFC

Oge n’oge, ogologo oge

Nhazi mmiri na-eziga ozi n’ụzọ dị mfe. Ọ na-echekwa okpomọkụ n’ime oke osimiri dị elu ma ọ bụ ice sheets na-ahazi onwe ha maka ọtụtụ narị afọ mgbe ikuku anaghị ekpo ọkụ, yabụ ụfọdụ n’ime ihe ndị ọzọ na-arịwanye elu ka ejirila ya. Ihe anyị họọrọ ugbua na-ekpebi ihe ọbụla na otu esi arụ ọrụ. IPCC’s likely ranges for 2100, relative to 1995 to 2014, run from 0.28 to 0.55 metres in the lowest-emissions pathway to 0.63 to 1.01 metres in the highest. Agaghị etinyeghị n’ime ihe dị nso na mita abụọ site na 2100 ma ọ bụrụ na ice sheets ga-adị n’enweghị ike.

Sentimetị ọ bụla nke elu mmiri na-eweta ụlọ ndị ọzọ n’ebe dị nso na oke ifufe ahụ ga-abịa.

Ihe dị mkpa maka ndị mmadụ abụghị naanị ọnụọgụgụ. Oké osimiri dị elu na-eme ka mmiri ozuzo dị n’ime mmiri ozuzo dị mfe: n’ebe ọtụtụ, mmiri ozuzo nke na-eme otu ugboro n’ụbọchị na-atụ anya ka ọ ga-eme kwa afọ site na 2100 n’okpuru okpomọkụ dị elu. Oké osimiri na-adọta mmiri mmiri na ebe ndị dị n’okpuru ala, na ụfọdụ oke osimiri na-agbadakwa mgbe mmiri ala ahụ na-ekpo ọkụ, nke na-eme ka mmetụta ahụ sie ike.

Ụzọ obodo na-adọba ụgbọala n'ụbọchị n'ime Miami, na ụgbọala na-agagharị n'ime mmiri nke na-egosi ọkụ ọkụ na-acha odo odo na ọkụ ụzọ.
High-tide flooding in Miami during the king tides of October 2016, when rain could not drain into a sea already at its highest. Photo: B137, CC0

Nhazi

Ọ bụ ihe ọhụrụ na-abịa n’ime mmiri maka ndị bi n’akụkụ osimiri, ma ụfọdụ mba nọgidere na-ebi n’okpuru ya ruo ọtụtụ narị afọ. N’ihi na ọ bụ n’ihi na ha nwere ike ịrụ ọrụ nke ọma, ha ga-enwe ike ịrụ ọrụ nke ọma ma ọ bụrụ na ha nwere ike ịrụ ọrụ nke ọma.

  • Kpọchie ihe na-apụta. Ọ bụ otu n’ime ihe ndị kasị ukwuu: ọ bụla ton nke CO2 egbochiela na-ebelata ọnụọgụgụ nke ndị na-abịanụ.
Ụdị foto a na-ahụ anya nke obodo Dutch nke e ji mmiri dọpụta n'elu ụlọ, ebe okporo ụzọ ahụ dịkwa ka mmiri.
Oude-Tonge n'ụsọ mmiri Goeree-Overflakkee mgbe ọdachi nke North Sea nke 1953, a hụrụ ya site na US Army helicopter. Photo: US Agency for International Development, public domain
  • Chebe: ọrụ Dutch Delta. N’afọ 1953, a North Sea storm surge gbawara Dutch dikes na 1,836 mmadụ nwụrụ. Netherlands zara ya site na Delta Works, ọnụ ụzọ ámá dams, sluices na storm-surge barriers nke gbanwere ihe dị ka kilomita 700 nke coastline ragged n’ime ogologo oge, ọkara 80. Ihe ikpeazụ dị ukwuu, Maeslant Barrier na-adị nso Rotterdam, gasịrị n’afọ 1997. Ụlọ ya abụọ, nke ọ bụla nwere mita 210 n’ogologo na mita 22 n’elu, mechie onwe ha mgbe mmiri ahụ e kwuru ka ọ dị elu karịa mita atọ n’elu oke osimiri na-adịkarị n’akụkụ Rotterdam; ha na-awụsa mmiri ma banye n’okpuru ala n’ime awa abụọ. Ọ mepere emepe maka oge mbụ na 2007 (Rijkswaterstaat; Rijkswaterstaat).
Ụdị ígwè abụọ na-acha ọcha na ọnụ ụzọ nke Maeslant Barrier na-agbagharị n'akụkụ mmiri dị ukwuu, n'okpuru ala na-acha ọkụ.
Maeslant Barrier na-akwụsị n'akụkụ Nieuwe Waterweg dị nso Rotterdam. O nwere ọnụ ụzọ abụọ dị 210 mita n'ogologo. Photo: Quistnix, CC BY 2.5
  • Protect: the Thames Barrier. London’s barrier spans 520 metres of the Thames at Woolwich and protects 125 square kilometers of central London from tidal surges. Site n’oge ọ malitere ọrụ ya na 1982, ọ bịara mechie ugboro 221 iji belata mmiri ozuzo, dịka nke November 2025 (Environment Agency).
Ụlọ elu ndị dị n'ụsọ oké osimiri ahụ na-acha ọkụ mgbe ọ na-abịa n'ụtụtụ, nke a na-ahụ ya n'oké osimiri dị mma.
Thames Barrier na Woolwich n'oge ụtụtụ. Ọ kwụsịkwara ihe karịrị ugboro abụọ narị site n'afọ 1982 iji chebe oke mmiri ozuzo si n'akụkụ London. Photo: Robert Burniak, CC BY-SA 4.0
  • Mee ebe maka mmiri. Mgbe ọdachi mmiri na 1993 na 1995, mgbe ihe dị ka mmadụ 250,000 n’ime Gelderland naanị ha bịara n’ụlọ dịka ihe mgbochi, Netherlands gbanwere ụzọ ya: n’ebe ịzụlite dikes, ọ nyere ọdọ mmiri ohere karịa. Programụ Room for the River wepụtara ebe maka mmiri dị elu, dịka ọmụmaatụ site na ịkpụgharị ụzọ ọhụrụ nke mmiri ozuzo, na ebe 34 n’akụkụ Ijssel, Waal, Lower Rhine na Lek n’etiti afọ 2006 na 2019, maka € 2.3 billion, na-eme ka nchekwa dị mma maka mmadụ nde 4 (Rijkswaterstaat).
A na-eji brik dị ogologo mee bridge nke na-agagharị n'akụkụ channelụ ọhụrụ nke osimiri Waal na Nijmegen, na bridge arch ọcha n'ebe dị anya.
Spiegelwaal na Nijmegen, kanal ebe a kpụchaala maka osimiri Waal n'okpuru mmemme Room for the River, nke e mepere site na Bridge De Oversteek. Photo: Havang(nl), CC0
  • Ihe ọrụ na-eme n’ime ala. Mangroves, salt marshes, dunes na reefs na-ewepụ ike nke mmiri ozuzo ma nwee ike ịbawanye site na osimiri. N’ime ihe ndị a, 13 ruo 66% nke mmiri ozuzo dị ala karịa mita 100 nke mangroves (McIvor et al., 2012). N’ụwa nile, mangroves na-egbochi ihe karịrị US $ 65 billion nke mmerụ ahụ n’afọ ma na-echekwa karịa mmadụ 15 nde site na ịda mmiri; Vietnam, India na Bangladesh na-enweta ọtụtụ ndị mmadụ na-echebe (Menéndez et al., 2020). N’oge Hurricane Sandy na 2012, ebe obibi mmiri n’akụkụ osimiri na North-east United States egbochila ihe dịka US $ 625 nde nke mmebi mmiri (Narayan et al., 2017).
  • Plan retreat where needed: managed realignment. Na Medmerry n’akụkụ ọdịda anyanwụ Sussex, ụlọ ọrụ gburugburu ebe obibi, na RSPB, kwụsịla ịkpacha nnukwu ụlọ akụ nke chọrọ mmezi oge niile ma, site na Nọvemba 2013, ha mepụtara kilomita 7 nke ụlọ akụ ọhụrụ dị nso n’ime ala, na-ahapụ osimiri n’azụ. Ọrụ £28 nde ahụ wepụkwara ihe ize ndụ nke mmiri ozuzo n’ime ọtụtụ puku ụlọ, mepụtara hekta 183 nke ebe obibi ọhụrụ maka anụmanụ na-emebi emebi ma chebe ihe dị ka £300,000 kwa afọ n’ịrụzigharị (Environment Agency, 2016; Environment Agency).
N'eluigwe, anya nke ọkụ na-acha ọcha na-eguzo n'ime oke osimiri mmiri ozuzo nke a kọrọ site na ọdụm, n'akụkụ ala mmiri.
Salt marsh na-agbanye n'ụgbọ mmiri Westerheversand na Germany's Wadden Sea coast. Ụdị mmiri dị ka nke a, na ndị ọhụrụ e guzobere na Medmerry, na-ewepụ ike ọwa mmiri ma nwee ike ịbawanye dịka osimiri si aga. Photo: Walter Rademacher, CC BY-SA 3.0
  • Atụkwasị. Kwụsị ụlọ na ụzọ, kpuchie ala ala nke na-egbochi mmiri ozuzo, ma ọ bụ mee ntọala maka ịkpụzi mmiri maka oke osimiri dị elu.
  • Kwụsị ịda. Ikwe ka mmiri ala na-agbapụta n’okpuru ala na-eme ka mmiri dị elu ghara ịdị mma.

Enweghị ebe ọbụla n’ime ha egwụla. Netherlands na-eme ka ihe ndị dị n’ụsọ oké osimiri dịkwuo mma iji gbochie oke mmiri. Ma ebe ndị a na-egosi na mba nke na-enyocha ihe ize ndụ ya n’ụzọ ziri ezi ma kpebie ịga n’ihu nwere ike ichekwa mmadụ.

Ụlọọrụ na-arụ ọrụ a

Ndị a na-enweghị uru nwere ndekọ nke ndị mmadụ banyere ihe ha mere. Gbanwee anya n’ihe ha na-eme, ma ọ bụrụ na ọrụ ha na-ekwu okwu gị, gbalịa ịnye ha ego site n’aka weebụsaịtị ha. Local Solar System Foundation enweghị njikọ na ha ọ bụla ma enwetaghị ihe ọ bụla site n’ime ha. N’ihu ịna-enye, gụọ ozi afọ ojuju na akaụntụ nke ụlọ ọrụ ọ bụla, dị ka ị ga-eme na ọbụla charity.

  • Mangrove Action Project bụ ụlọ ọrụ US charity nwere ọnọdụ 501(c)(3), e mepụtara ya na 1992. Ọ na-enyocha ndị obodo, ndị na-elekọta ala na ndị na-echekwa ihe n’ime Community-Based Ecological Mangrove Restoration, usoro nke na-ewepụ mmiri ozuzo mangrove chọrọ ka ha banye n’onwe ha, kama ịkụ mkpụrụ osisi nke na-anwụkarị. Ọ na-enyere aka n’ịrụzigharị mangroves n’ihe karịrị mba 20.
  • Wetlands International bụ otu ụlọ ọrụ Dutch nke na-enyefe ego n’aka ndị mmadụ (ANBI) nwere ebe obibi n’ụwa nile ma na-arụ ọrụ n’ihe karịrị mba 100. N’ime Demak, n’akụkụ ọdịda anyanwụ Java, ebe osimiri ahụ rụpụtara ihe karịrị kilomita 3 nke ala n’ebe ụfọdụ, ọ na-eduga mmemme site na afọ 2015 ruo 2020 nke mepụtara fences nke nwere ike ịgagharị iji gbochie mmiri ozuzo ka osisi mangrove wee nwee ike ịbawanye, iji chebe ndị mmadụ 70,000 site na igbu na ịda mmiri (Wetlands International).
A na-akpụcha ya n'ime mmiri dị ọcha.
Ahịhịa mangrove na Laguna de La Restinga n'ụsọ oké osimiri Margarita, Venezuela. N'ihi na ọ bụ n'ime mmiri ka a na-akpụzi ya. Photo: Wilfredor, CC0
  • Climate Central bụ otu n’ime ndị na-eme ihe nzuzo nke US (501(c)(3)) e guzobere na 2008. Map ya na-enye onye ọ bụla ohere ịhụ ebe a ga-echekwa ala n’okpuru oke mmiri ozuzo dịka osimiri na-arị elu, ma map ya na nyocha ya na-ejikarị ya eme ihe site n’ọtụtụ ụlọ ọrụ mgbasa ozi n’ihe karịrị mba 170. Ịmara ihe ị ga-eme bụ nzọụkwụ mbụ iji kpebie maka ya.

Olee otú i nwere ike isi nyere

  • Know your risk. Nwee n’aka ụlọ gị, agụmakwụkwọ ma ọ bụ ebe ọrụ gị na sea-level ma ọ bụ map mmiri ozuzo nke mba ahụ, wee mee atụmatụ mmiri ozuzo ezinụlọ ma ị bi nso n’ụsọ osimiri.
  • Kpọọ n’oké osimiri. Kpọtụrụ ma ọ bụ nyere ndị otu aka ịnabata mangroves, marshes na dunes.
  • Ajụla kọnsili gị banyere atụmatụ ya nke ịgbanwe, na ma ọ bụrụ na ụlọ ọhụrụ ka a ga-enye ikike n’ala nwere ike ịda mmiri.
  • Kpọchie ihe ị na-ewepụ n’onwe gị ebe ọ bụ nke kasị mkpa: ọkụ ụlọ, njem na ike eletrik.
  • Kpọnye data. Gbanwee nkọwa a mọọbụ tinye data oge-omume na mpaghara site na nkwalite board.

Ebe obibi nakwa ịgụ ọzọ