Ihu a gbanwere site na igwe ma ọ nwere ike inwe ndehie. Kpọlite ya Gụọ asụsụ Bekee mbụ
A na-agba mmiri n'ụgbọ mmiri n'akụkụ akpa plastiki na-adọba ụgbọala.
Nchegbu gburugburu ebe obibi dị mkpa

Nhazi

Site n'okporo ụzọ, mbara ala bụ otu ọlaedo nke na-enweghị okpueze. N'okpuru ebe a, mmiri ahụ na-eburu ihe ndị e ji emebi ụlọ ọrụ gaa n'ụsọ osimiri mba ọzọ. Ụlọọrụ Oji na-eso mmiri ahụ, nakwa ikuku ahụ, n'ihu ya.

Site n’ịhụ ya site na International Space Station, ụwa nwere oke osimiri otu, ikuku nke otu na usoro ihu igwe dị ka oke nke kọntinenti. Ihe ị gaghị ahụ n’elu bụ akara na map anyị, ma ọ bụghịkwa ihe a na-ahụ ha. A na-ewepụkwa ihe ndị dị n’ime mmiri ahụ n’ụdị mmiri ọzọ. Ọnụ ọkụ si n’otu obodo banye n’oké osimiri dị kilomita iri na abụọ. The Blue Initiative na-akọwa ihe egwu ndị a site n’ịkọwapụta data kachasị mma dị, ma gosipụta ihe e ji mara ya.

Ọ bụ ebe ọrụ na-arụkọ ọrụ ọnụ. Enweghị ego ndị a na-enye n’aka: ha ga-aga n’ụlọ akụ nke ọrụ ahụ, nke na-enye ego maka ihe niile Local Solar System na-eme, dịka e kwuru na ibe na-enye.

Ụdị ọgụ̀fọdụ, planet otu

  • Oké osimiri na mmiri ọnwụ. Olee otú mmiri si adị asị, onye na-ata ahụhụ, nakwa ihe ga-eme ka o ghara ịkwụsị ya. Gụọ ihe nkọwa mmiri na-emetụta ihe.
  • Plastic pollution. Gịnị mere plastik ji na-adịgide, otú ọ si aga n’oké osimiri, nakwa ihe ndị a ga-eme iji belata ya n’ebe o bidoro. Gụọ nkọwapụta plastic pollution.
  • Ndịna-anụ ọkụ n’obi. Ụzọ njikọ dị n’etiti ịda mbà n’obi, kemika osimiri na ahụike ndị mmadụ. Gụọ ihe atụ nke ogo ikuku.
  • Ndị na-amụba elu mmiri. Gịnị ka ọ na-ebuli oke osimiri, gịnịkwa mere ọ na-aga n’ihu, nakwa ihe ndị ga-eme n’oge gara aga. Gụọ ihe nkọwa sea-level rise.
Phytoplankton na-etolite n'ime osimiri Marmara, a hụrụ ya site na Landsat.
Ndị etolite nke phytoplankton, ejiri nri kpụpụta ala, na-etolite n'ime osimiri Marmara. Credit: NASA Earth Observatory, na-eji Landsat 8 data site na USGS

Otu sistem e mechie

Enweghị mmiri ọfụụ na-abịa n’ụwa. A na-echekwa ihe ndị dị ndụ n’ime mmiri, nke a na-akpọkwa mmiri ozuzo. Atmosphere na-arụ ọrụ n’ụzọ dị ka nke ahụ: carbon dioxide e mepụtara site na ụlọ ọrụ ike na continents abụọ na-apụta n’oké osimiri na continents ọzọ.

1.7 billionpeople drink from a source contaminated with faeces (WHO, 2023)
99%of people lived where WHO air quality guidelines were not met in 2019 (WHO)
+10 cmrise in global mean sea level measured by satellites since 1993 (NOAA)

Ọnwụ na-eso ego. Gbanwee n’ihe gbasara akụnụba na-aga elu mmiri ma ọ bụ banye ala mmiri.

Bido na isi mmalite

Ichegharị mmiri na osimiri bụ ihe dị mkpa, ọtụtụ ụlọ ọrụ na-eme ya nke ọma. Anyị na-arụ ọrụ otu nzọụkwụ tupu. Anyị na-enyocha ihe ndị na-emerụ ahụ n’ihu ruo n’ọnụ ụzọ, iwu na ọnụ ahịa nke na-eme ka ịna-emebi ihe dị ọnụ ala karịa ịna-emebi ihe, ma anyị na-agwakwa gị ihe ga-enyere gị aka imegharị ihe ndị a. Nke ahụ bụ ihe anyị na-ekwu, Applicationing Capitalism to Science, pụtara n’ụzọ dị mfe: ụzọ ndị na-akwụ ụgwọ maka ndị mmadụ ga-eji ha mee ihe bụ ndị kasị ogologo oge.

Olee otú i nwere ike isi nyere

  • Gụọ nkọwa otu ma kesaa ya na enyi, klas mọọbụ kọntaktị mpaghara. Nghọta bụ ebe omume na-amalite.
  • Mee nlele gị onwe gị na mmiri. Gbanwee ebe mmiri nke bọtịnụ gị si na ebe mmiri nke ị ga-eji banye; ọtụtụ ọrụ mmiri na-ebipụta ozi banyere ogo ya.
  • Bilie data ahụ n’obodo gị. Gwa ndị otu obodo gị ihe ha na-eji na-ewepụ mmiri, mmiri ozuzo na ịtụle ikuku, ma ọ bụrụ na ozi ahụ bụ nke ọha mmadụ.
  • Kpọọ n’aka ọrụ gị. Gbanwee onye na-akọwapụta, hụ na ọ bụ ihe ngosi maọbụ nyere aka mepee ngosipụta site na nkwalite board.