Uhlu lwezinhlangano ezisebenza
Abantu abazigidi eziyisishiyagalombili babelana ngeplanethi eyodwa. Ukuthi singaphila kanjani kahle kuyo kuxhomekeka kakhulu ekubeni siningi kunalokho okusetshenziswayo, nokuthi siyenza kanjani.
NASA
Seen from orbit at night, the Nile draws a line of light through the desert: tens of millions of people living along one river, as people have for seven thousand years. Humanity passed 8 billion people in 2022 and the United Nations expects the population to peak at about 10.3 billion in the mid-2080s before slowly declining. Indlela abantu abaningi abaphila ngayo kahle eplanethini eyodwa iyimibuzo echazayo yekhulu elidlule. Le ngxenye yokuchaza ifundisa: Local Solar System ayithatheli indawo kunoma ngubani okhetha ngokwezifiso mayelana nobukhulu bemindeni.
I-equation elula
Abacwaningi bavame ukuchaza imiphumela yomuntu ngegama elilula: Impact = Population x Affluence x Technology, noma IPAT. Inani labantu lisho ukuthi bangaki abantu. Ubuhle bubonisa ukuthi umuntu ngamunye usebenzisa kanjani. I-Technology ichaza ukuthi yini ethinta ukusetshenziswa kweyunithi ngayinye: ukukhishwa kwe-kilowatt-hour, indawo ngetoni lemikhiqizo, nokulahleka kwemikhiqizo. Ayikho imithetho yobuciko, kodwa ibonisa ukuthi yikuphi ama-levers.
P: bangaki phakathi kwethu
Ukukhula kwezigidi zabantu kuhamba kancane kuwo wonke amazwe, ngoba izizwe zikhetha ukuba nezingane ezincane njengoba ukuphila kwezingane, ukufundisa (okukodwa kwabesifazane), kanye nokuthola imali kukhula. Kungaphezu kwengxenye yezizwe zonke manje isilinganiso sokukhula singaphansi kokuguqulwa kwesibalo samantombazane angama-2.1 ngayinye. Ukukhula okuzokwenzeka ezwenikazi lase-Afrika nase-Asia kuhlobene nokukhula kwabantu; kwezinye izindawo, inani labantu likhula futhi, emazweni amaningi, lisencane.
A: ukuthi sisebenzisa kanjani ngasinye
Ukubhema kuncane kakhulu kunabantu. Ingxenye eyisithupha enamandla kakhulu yomhlaba imele cishe inhlamvu yesithathu ye-emitting esekelwe ekusebenziseni, kanti ingxenye encane kakhulu imele inhlamvu yesishiyagalombili (Chancel, 2022). Izwe lithola ngaphezulu kwe- 100 billion tons yamathuluzi ngonyaka, izikhathi ezintathu ezingaphezu kwezingu-1970 (UNEP International Resource Panel, 2024). Lifting billions of people out of poverty will raise consumption where it is lowest, which makes the third lever decisive.
T: lapho unjiniyela esiza kakhulu
I T yilapho ukuthuthukiswa kukhokhelwa khona. Ugesi ovela emoya naselanga, amakamelo asebenza kahle kanye nezimoto, ukulima okunembile, ukukhishwa kabusha nokuhlelwa kokugeleza konke kuvimbela imiphumela yeyunithi ngayinye yokusetshenziswa. Imbali ibonisa ukuthi le liphuzo lingaba likhulu kakhulu: amandla adingekayo ukukhiqiza iyunithi yemikhiqizo yezomnotho kuhla ngokuqhubekayo eminyakeni eminingi, futhi ezizweni eziningi ezicebile ukukhishwa kwegesi kuhla kanti imali engenayo ihlala ikhula.
Ukusetshenziswa okuncane kwezinsizakusebenza ngempilo, hhayi impilo encane, kuyisihluthulelo sokwenza unjiniyela akwazi ukushaya.
Izifunda
Okungaphezu kwengxenye yabantu basezifundazweni, futhi i-UN ilindele ukuthi cishe izithathu zazo zifike ngo-2050. Izifunda ezincane ziyakwazi ukuhlala zisebenza kahle kakhulu: izindiza ezimfishane, amadonga ahlukanisiwe, ukuthutha kwabantu kanye nezinsizakalo ezihlukanisiwe. Ukuthuthukiswa okungalungile okuhlanganisiwe kuyinto ephikisanayo. How the next two billion urban homes are built will shape resource use for a century.
Ungasiza kanjani
- Sebenzisa izinto isikhathi eside. Sebenzisa, thenga ngesandla esisha, uthathe imali ngosizo futhi udibanise amathuluzi; izinto ezikhona ziyizinto ezibiza kakhulu.
- Ukudla okuncane. Kulinganiselwa ukuthi ingxenye yesithupha sokudla esitholakalayo kubasebenzisi silahleka; hlela ukudla, gcina ukudla kahle futhi sebenzisa okunye okusele.
- Ukudla okuningi kwezitshalo lapho ungakwazi khona; ukudla okusekelwe ezitshalo kudinga indawo encane kakhulu kanye ne-water.
- Usizo lokufunda, ikakhulukazi izingane ezincane, okuthuthukisa impilo futhi, ngenxa yalokho, kuhlobene nomndeni omncane ngokukhethwa.
- Umbuzo mayelana nemithetho ejikelezayo: ilungelo lokuvuselelwa, iziqinisekiso ezide, ama-schemes wokukhokha kanye nama-standards wezinto ezisetshenziswa kabusha.
- Xhuma kuxoxwa futhi usize ukuhumusha lesi sichazamazwi nge ibhodi lokuxhasa.
Izinsizakusebenza
- Izwe Elihlangeneyo laseMelika (2024), Izibalo Zomphakathi Womhlaba 2024
- Izwekazi Liphela, Izimboni Zokuthuthukiswa Kwedolobha
- I-UNEP International Resource Panel (2024), Isimo Sezimpahla Zomhlaba Wonke 2024
- Inethiwekhi ye-Global Footprint, Imini Yokudlula Kwelanga
- UNEP (2024), Isibalo Sokudla Okungasebenzi 2024
- Ehrlich noHoldren (1971), Imiphumela yokukhula kwabantu, Ucwaningo 171
- Chancel (2022), Ingcindezi ye-carbon ezweni lonke kusukela ngo-1990 kuya ku-2019, Ukuphila Kwemvelo 5
- Izwe Lethu Kulwazi, Ukunyuka kwamanani ezigidi