ئەم وانەیە لەلایەن ئەندامێکی تیمی Local Solar System Foundationەوە ئامادەکراوە و دەتوانرێت باشتر بکرێت بە ڕەخنەگری پسپۆڕ. ئایا تۆ لەم بابەتەدا شارەزایت؟ پێشنیاری گۆڕانکارییەک بکە
بەشی هەتاو و خۆلەکە
پەڕەی تەواو بکەئەمە چیە؟ مانگ خۆی ڕووناکی دروست ناکات. خۆر هەمیشە نیوەکەی دەنوێنێت، وە کاتێک مانگ دەخولێتەوە دەوری زەویدا، نزیکەی هەر 29.5 ڕۆژێک جارێک، ئێمە زیاتر یان کەمتر لەو نیوە ڕوناکەدا دەبینین. ئەو شێوازە گۆڕاوانە قۆناغەکانن.
چۆن بەکاری دەهێنیت: کێشەری "ڕۆژەکان لە ئەمڕۆوە" ڕابکێشە، یان بڕۆ. بینینی گەورە سەیری زەوی و مانگ دەکات لە بەرزایی دوورەوە؛ وێنەی بچوکەکە مانگ نیشان دەدات وەک ئەوەی کە تۆ دەیبینیت لە زەوی.
ئەم شەو مانگ
مانگی داهاتوو: مانگی نوێی داهاتوو:
بینینی سەرەوە
بینینی زەوی
لە نیوەی زەوی جنوبیەوە مانگ بە سەرەوە دەبینرێت لە بەراورد لەگەڵ بەشی باکوور، بۆیە لایەکی ڕووناکی لێیە.
ئەمە تاقی بکەەوە
- ڕابکێشە هەتا مانگی نێوان زەوی و خۆر دادەنێت.ئاگاداری: ئەوە مانگێکی نوێیە، نیوەی ڕووناکیەکەمان لێ دووردەکەوێتەوە، بۆیە هیچ شتێک نابینین، مانگیش لە ئاسمانی ڕۆژدایه، لە ڕوناکی خۆر ون بووە.
- 15 ڕۆژ بەردەوام بن تا مانگی پڕئاگاداری: ئێستا زەوی لە نێوان خۆر و مانگدایە ئێمەش هەموو نیوەکەی دەبینین کە ڕووناکە مانگی گشتگیر کاتێک خۆر هەڵدێت و هەموو شەوەکە بەرز دەبێتەوە
- بڕۆ بۆ بەشی پێشەوە و لە خوارەوە ژمارەی مانگەکان ببینە کە لە هەر مانگی نوێ و تەواودا دەردەکەوێت.ئاگاداری: زۆربەی مانگەکان هیچ ڕەشەبایەک نییە: ڕێگای مانگ نزیکەی 5 ° هەڵدەگەڕێت، بۆیە بە گشتی لە سەرەوە یان ژێر سێبەری تێپەڕ دەبێت. ڕەشەبا تەنها لە "کاتی ڕەشەبا"دا ڕوو دەدات، کە نزیکەی هەر شەش مانگ جارێک ڕوو دەدات.
- تیک بدە "من لە نیوەی زەوی باشوور دەژیم".ئاگاداری: وێنەکە بە سەرەوەدا دەگۆڕێت. لە ئوسترالیا یان ئەرجەنتین مانگەکە لە لای چەپەوە دیارە، نەک لای ڕاست.
بیرۆکەی پشتەوەی
بۆچی قۆناغ دەبینین؟
.بەهۆیەوە تۆوێک لەسەر توپێک لە ژوورێکی تاریکدا بتەقێنەوه و بە دەوریدا بڕۆن: لە هەندێک شوێندا دەتوانیت هەموو نیوەی ڕووناکی ببینیت، لە شوێنەکانی تردا تەنها بەشێک دەبینیت خۆر خۆرەکەتە ، مانگ تۆپەکەتەیە وە تۆ لەسەر زەوی لە ناوەڕاستدایە. فاز هیچ پەیوەندییەکی بە سێبەری زەوی نییە؛ ئەوە تەنها کاتێک گرنگە کە مانگ ڕەش دەبێت
سەرچاوە: قۆناغی مانگ لە ج. Meeus, Astronomical Algorithms (2nd edition, 1998), chapters 47 to 48; پەڕەی خۆلەکە لە بەشە 54. لە ڕووی جوگرافیاوە، ڕۆژەکانی مانگی نوێ و مانگ پڕ لە هەمان فۆرمۆڵەوە حساب دەکرێن و نزیکەی نیوەڕۆیەکیان هەیە.
چەندی نیوەی خۆرهەڵاتی مانگ دەتوانین لە زەوی ببینین. It changes from nothing (new Moon) to all of it (full Moon) and back in about 29.5 days.
. واش کردن مانای گەشەکردنە: هەر شەوێک کەمێک زیاتر ڕووناک دەبێتەوە، لە مانگی نوێوە بۆ مانگێکی پڕ.
مانگێکی نیوە ڕەش کە کەمتر لە نیوەی ڕووناکی هەسارەکەیە، مانگێکی شل و شێواوی، مانگێکی گێبۆس زیاتر لە نیوە ڕووناکی هەسارەکەیە بەڵام هێشتا تەواو نییە.
چەندی ڕووکاری مانگ، وەک ئەوەی کە لە زەویەوە دەیبینین، بە خۆر ڕووناک دەکرێتەوە. %50 نیوەی مانگە؛ %100 مانگێکی تەواوە.
ژمارەی ڕۆژەکان لە دوای دوایین مانگێکی نوێ. دەورەیەکی تەواوەی قۆناغی نزیکەی 29.5 ڕۆژە
زیاتر لە وشیارکردنەوە →کاتێک که یهکێک له جهستهکان ڕووناکی جهستهی تر دهگرێتهوه، کاتێکیش مانگ خۆر دهگرێتهوه، کاتێکیش مانگ تێدهپهڕێت بهناو سێبهری زهویدا و دهبێته تاریک یان سوورێکی ڕهش.
زیاتر لە وشیارکردنەوە →یەکێک لەو دوو خاڵەی کە ڕێگای هەڵکشانی مانگ تێیدا دەڕوات، هێڵکاری ڕێگای زەوی دەبڕێت لە دەوری خۆر. هەسارە تووڕەییەکان تەنها کاتێک ڕوودەدەن کە مانگێکی نوێ یان مانگێکی تەواو نزیک بەستەرەکەوە بێت
زیاتر لە وشیارکردنەوە →جێبە زانیاریەکان (ناوچەی گۆڕینی نوسراو)
| _تاریخ | فاز | ڕووناک |
|---|---|---|
| 12 mjd | هێڵکاری | 11,4 % |
| 13 mjd | هێڵکاری | 18 % |
| 14 mjd | هێڵکاری | 25,8 % |
| 15 mjd | چوارەم | 34,5 % |
| 16 mjd | چوارەم | 43,8 % |
| 17 mjd | چوارەم | 53,5 % |
| 18 mjd | چوارەم | 63,3 % |
| 19 mjd | گەبۆسێکی مووی | 72,9 % |
| 20 mjd | گەبۆسێکی مووی | 81,8 % |
| 21 mjd | گەبۆسێکی مووی | 89,5 % |
| 22 mjd | گەبۆسێکی مووی | 95,5 % |
| 23 mjd | مانگ | 99,1 % |
| 24 mjd | مانگ | 99,9 % |
| 25 mjd | مانگ | 97,9 % |
| 26 mjd | کێوی گیبۆس | 93 % |
| 27 mjd | کێوی گیبۆس | 85,6 % |
| 28 mjd | کێوی گیبۆس | 76,3 % |
| 29 mjd | چوارەم | 65,8 % |
| 30 mjd | چوارەم | 54,8 % |
| 1 brf | چوارەم | 43,8 % |
| 2 brf | چوارەم | 33,4 % |
| 3 brf | هێڵکاری | 24,1 % |
| 4 brf | هێڵکاری | 16 % |
| 5 brf | هێڵکاری | 9,41 % |
| 6 brf | هێڵکاری | 4,49 % |
| 7 brf | مانگی نوێ | 1,35 % |
| 8 brf | مانگی نوێ | 0,0404 % |
| 9 brf | مانگی نوێ | 0,57 % |
| 10 brf | مانگی نوێ | 2,88 % |
| 11 brf | هێڵکاری | 6,87 % |
مانگ هیچ کات شێوەکەی ناگۆڕێت. نیوەکەی هەمیشە بە ڕووناکی خۆر دەدرەوشێتەوە، ئەوەی کە گۆڕانکاری تێدایە ئەوەیە کە چەندی ئەو نیوە ڕوناکییە ڕووبەڕووی تۆ دەبێتەوە. کاتێک دەبینیت بۆچی، خۆرهەڵدانەکان لە ڕاستی خۆیان دووردەکەونەوە و دەست دەکەن بە پێشبینیکردن.
نیوەی مانگ هەمیشە لە ژێر ڕووناکی خۆردایە. ئەو قۆناغانە تەنها بۆچوونی ئێمەن
تەماشا بکە
مانگ خۆی ڕووناکی خۆی ناکات. ڕووناکی دەبەخشێت چونکە ڕوناکی خۆر دەکەوێتە سەرەوە لە هەر ساتێکدا نیوەی مانگ بە ڕووناکی خۆر و نیوەکەی تر تاریک دەبێت، وەک چۆن زه‌وی ڕۆژ و شه‌وێکی هەیە.
کاتێک مانگ دەخولێتەوە لە دەوری زەویدا، ئێمە ژمارەی جیاواز دەبینین لە نیوەکەی خۆر:
- مانگی نوێمانگ لە نێوان خۆر و زه‌وی دایه نیوەی ڕووناکیەکە لە ئێمە دوورە، بۆیە ناتوانین بیبینین.
- چواردەهەمی یەکەم: نیوەی دیسکەکە دەبینین کە هەڵدەگیرسێت.
- مانگ: زه‌وی له نێوان خۆرو مانگی دایه ئێمە هەموو نیوەی ڕووناکی دەبینین
- چواردەهەمی دوایین: نیوە ڕووناکەکە، لایەکی تر.
لە ئامرازەکەدا، وێنەی چەپ بەرەو خوارەوە سەیری زەوی و مانگ دەکات لە بەرزایی دوورەوە، لەگەڵ خۆر لە لای چەپ. وێنەی ڕاستەکە ئەوە نیشان دەدات کە تۆ لە زەوی دەبینیت. .هێڵکەرەکە بجوڵێنە و تەماشای دوو گۆڕانەکە بکە
هەندێ کات خۆر و زەوی و مانگ بە تەواوی یەکدەگرن:
- لاتینی-بی خۆرهەڵات کاتێک سێبەری مانگ لەسەر زەوی دەکەوێت لە مانگی نوێدا ڕوودەدات.
- لاتینی-بی مانگ کاتێک سێبەری زەوی لەسەر مانگ دەڕوات لە کاتی مانگی پڕدا ڕوودەدات.
تێگەشتن
The Moon goes once around Earth, measured against the stars, in 27.3 days (the sidereal month). بەڵام قۆناغەکان دووبارە دەبنەوە 29.5 ڕۆژ مانگی به‌رزو پایه‌داره. بۆچی جیاوازیەکە؟ کاتێک مانگ دەخولێتەوە لە دەوری زەویدا، زه‌وی نزیکەی 1/12ی ڕێڕەوەکەی دەخولێنێتەوە لە دەوری خۆر. مانگ پێویستی بە دوو ڕۆژ زیاتر هەیە بۆ ئەوەی بگاتە ڕێڕەوی خۆر.
ئەو بەشە لە دیسک کە ڕووناک دەبێتەوە، دەکەوێتە سەر قووڵایی نێوان خۆر و مانگ وەک چۆن لە زەویەوە دەبینرێت، پێی دەوترێت درێژبوون:
| درێژبوون | فاز | بەشی ناوەوەی لاپەڕەکە |
|---|---|---|
| 0° | مانگی نوێ | 0% |
| 90° | چوارەم | 50% |
| 180° | مانگ | 100% |
| 270° | چوارەم | 50% |
ئەگەر مانگ بە تەواوی لە هەمان شێوەی زەویدا بگەڕێت کە دەخولێتەوە دەوروبەری خۆر، ئەوا ئێمە هەموو مانگێکی نوێ و هەموو مانگێکی تەواو دەبینین. بەڵام مانگ لە دەوری خۆردا بە نزیکەی 5.1 degrees دەخولێتەوە. مانگ لە ڕووی خۆرەوە نزیکتر دەبێتەوە و بە هۆیەوە ڕووناکی زیاتر دەردەکەوێت.
ئەو دوو خاڵەی کە دەوری مانگ لە گەڵ هەسارەی زەویدا تێکەڵ دەبێت پێی دەگوترێت گرێ. . خۆرهەڵات تەنها کاتێک ڕوودەدات کە مانگێکی نوێ یان تەواو نزیک بێت لە گرێیەک This happens in two “eclipse seasons” each year, about six months apart.
مامۆستا
بەشی ڕووناککراوی k لە زۆنگەی قۆناغەوە دێت i (زۆنی خۆر- مانگ- زەوی):
k = (1 + کۆس i) / 2
خۆر نزیکەی 390 جار دوورترە لە مانگ، بۆیە i ≈ 180° − درێژی. ئامرازەکە i بە زنجیرەی میۆس (هەلومەرجەکانی ئەستڕۆنۆمی، یەکسان) دادەنێت. 48.4) کە درێژی ناوەڕاستی بۆ کاتی سەرەکی مانگ و خۆر دەگۆڕێت. ئەم شتانە لە کاتی خۆیدا و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ، بۆ خوێندنەوەی قورئان و خوێندنەوەیان بەکار دەهێنرێت.
مانگێکی سینودیکی لە دوو خێرایی کونجییەوە دێت: 1/P_syn = 1/P_sid − 1/P_year = 1/27.3217 − 1/365.256، کە 29.531 ڕۆژ دەدات.
ئەگەر مانگ هەڵگیرێت ئەوە دەکەوێتە سەر هەسارەی مانگ کێشەی درێژی F، زۆنگەی لە گرێی بەرزبوونەوە میۆس یاسایەکی خێرا دەداتێ: لە مانگی نوێ یان مانگێکی پڕ، ئەگەر |sin F|> 0.36 (F زیاتر لە نزیکەی 21° لە گرێیەکەوە) ئەوا هیچ خۆرهەڵدانێک نییە. ئەم ئامرازە بەتەواوەتی ئەم تاقیکردنەوە بەکاردەهێنێت. ئەمە دۆخێکی پێویستە، نەک پێشبینی جۆری خۆرهەڵات یان شوێنێک کە دیارە: پێویستی بە دووریی مانگ هەیە، هێڵکاری سێبەری زەوی و شوێنی زۆر زیاتری ڕاستەقینە.
گرێکان دیاریکراو نین. ئەوان بەدوای یەکدا دەگەڕێن لە دەوری هەسارەی 18.6 ساڵ جارێک کەواتە بۆچی وەرزی مانگ تێپەڕین نزیکەی 19 ڕۆژ پێشتر دێت هەر ساڵێک ، وە بەشێکی هۆکارەکە ئەوەیە کە بۆچی مانگ تێپەڕین دووبارە دەبێتەوە لە ناو بەناو 18 ساڵیدا سارۆس خولەک
تاقی بکەەوە
کێشەرەکە بکێشە بۆ دۆزینەوەی مانگێکی تەواو. ئایا نزیکە لە نوکە (ئایا ڕووناکی مانگ دەکرێتەوە؟) پاشان مانگێکی نوێ بدۆزەوە. پشکنینی هەواڵێک یان ماڵپەڕی چاودێریکردن بکە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر ڕاستەوخۆ ڕوناکی مانگ هەیە لەو ڕۆژەدا
باشە ، تاقیکردنەوە ئەو شوێنەیە کە فێربوون تیایدا دەوەستێت
تاقیکردنەوە خێرا
3 پرسیاری خێرا. وەڵامێک هەڵبژێرە بۆ ئەوەی ببینیت ئایا ڕاستت کردوە
-
کێ هۆکاری گۆڕانکاریەکانی مانگە؟
- A سێبەری زەوی کە لەسەر مانگ دەڕوات
- B چەندی نیوەی خۆر لە مانگدا دەبینین کە لە زەویەوە دەیبینین
- C هەورەکان لەسەر مانگ
- D مانگ دووریی خۆی لە زەوی دەگۆڕێت
وەڵامەکە نیشان بدە
B. چەندی نیوەی خۆر لە مانگدا دەبینین کە لە زەویەوە دەیبینین سێبەری زەوی تەنها مانگ دەگاتە کاتێک مانگ دەکەوێتە ژێر سێبەری خۆرەوە. قۆناغەکان لەبارەی زۆنگەی بینینەوەن
-
بۆچی لە هەموو مانگێکی نوێدا خۆر هەڵناکەوێت؟
- A مانگ زۆر بچوکە
- B مانگ بە نزیکەی 5 پلە دەجوڵێت، بۆیە بە گشتی لە سەرەوە یان ژێرەوەی خۆر تێدەپەڕێت
- C خۆر زۆر بە خێرایی دەجوڵێت
- D تەنها لە هاویندا ڕودانی خۆرهەڵات هەیە
وەڵامەکە نیشان بدە
B. مانگ بە نزیکەی 5 پلە دەجوڵێت، بۆیە بە گشتی لە سەرەوە یان ژێرەوەی خۆر تێدەپەڕێت
-
لە نێوان مانگێکی پڕ و مانگێکی تردا چەند کاتژمێر هەیە؟
- A 27.3 days
- B 29.5 ڕۆژ
- C 30 ڕۆژ
- D 365 ڕۆژ
وەڵامەکە نیشان بدە
B. 29.5 ڕۆژ 27.3 ڕۆژ یەک دەوری خۆر لە بەرامبەر ئەستێرەکاندا، ئەم قۆناغانە دوای 29.5 ڕۆژ دووبارە دەبنەوە چونکە زەوی لە کاتی خۆیدا بە دەوری خۆردا ڕۆیشتوە.
کۆتایی دێڕ
- یاریکردن لەگەڵ پەیوەندیدارەکان
- وانەکە بخوێنەوە
- تاقیکردنەوەکەت ئەنجام دا
- تاقیکردنەوەکەت ئەنجامدا
نیشانەی وانەکە دابنێ تەواو بۆ ئەوەی بیپارێزیت بۆ پێشکەوتنی خۆت لەسەر ئەم ئامێرە.
وانەکە تەواو بوو. زۆر باشە!
پاش بە ئاسمانی شەو و پیسبوونی ڕووناکیوشەکان لەم وانەیەدا
سەرچاوە
- J. Meeus, Astronomical Algorithms, 2nd ed., Willmann-Bell (1998), ISBN 0-943396-61-1, chapters 47, 48 and 54
- NASA NSSDCA Moon Fact Sheet
- NASA Eclipse Web Site (F. Espenak)
- U.S. Naval Observatory: Phases of the Moon
ئەم وانەیە بە مۆڵەتی CC BY-SA 4.0 دراوە.