بە ئاسمانی شەو و پیسبوونی ڕووناکی

بۆ هەموو مێژووی مرۆڤایەتی خەڵک سەیری ئاسمانیان کردوە و ئەو کەشتیەی بینیوە کە ئێمە تیایدا دەژین ئەمڕۆ لە هەر سێ کەسێک لەسەر زەوی یەک کەس ناتوانێ ڕێگای شەمەندەفەر لە ماڵەوە ببینێت ئه‌م قورئانه فێریت ده‌کات ئاسمان بخوێنیته‌وه و تێ بگه‌یه‌نیت چیمان لێ ون کردووه.

ئاسمان کتێبێکی کۆنە پیسبوونی ڕووناکی بەتەواوی داخستوویانە

تەماشا بکە

له شارێکه‌وه ته‌ماشای ئاسمان بکه و ڕەنگە هه‌ندێ ئه‌ستێره ببینیت لە شوێنێکی تاریک و دوور لە شار، دەتوانیت هەزاران شت ببینیت، شەپۆلی هەسارەکەش وەک هەورێک لە ئاسماندا بڵاو دەبێتەوە.

جیاوازیەکە ئەوەیە پیسبوونی ڕووناکی: ڕوناکی دروستکراو کە بەرەو سەر دەڕوات و ئاسمان ڕووناک دەکاتەوە ئه‌و ڕوناکیه‌ی ئه‌ستێره‌کانی زه‌ق و تاریك ده‌هێڵێته‌وه‌

کێشەری لە ئامرازەکەدا هەڵبگرە لە 1 (وێبسایتێکی تاریک) بۆ 9 (شاری ناوەوەی). ئەو ئەستێرانە ڕاستین: لە لیستێکی 9000 یان زیاتر لە خۆرەوە هاتوون کە بە ڕوونیترین ئەستێرە لە ئاسماندا. تەماشابکە چەند کەس ون دەبن.

ئەمە تەنها لەبارەی تەماشاکردنی ئەستێرەکانەوە نیە ڕووناکی شەو کاریگەری هەیە لەسەر ئاژەڵەکان کە لە تاریکیدا دەڕۆن یان ڕاوی دەکەن، هەروەها وزەی بەکارهێناوە بۆ ڕوناککردنەوەی ئاسمان لە جیاتی زەوی. ئەمە پەیوەندی بە ئێمەوە هەیە دەستپێکی سوور و هەوڵی ڕووناکی بۆ پاراستنی ئاسمانی شەوانە

تێگەشتن

زانایانی ئەستێرەکان ڕووناکی بە ماگنیتیدەکان پێوانە دەکەن. ئه و شێوه‌یه له دوایدا دێت: ئه‌ستێره‌ی به‌هێزان ژماره‌یه‌کی که‌میان هه‌یه‌.

• سەریۆس، تاریکترین ئەستێرە لە شەودا نزیکەی −1.5ە.
• زۆرترین ئەستێرەکان کە خەڵک دەتوانن لە شوێنێکی تاریک ببینن نزیکەی 6 بۆ 7 گەورەترن
• لە شارێکدا، سنوورەکە دەتوانێت 4 یان زیاتر بێت.

. کێشی بورتڵکە لەلایەن ئەفسانەی ئەستێرناسی جۆن بورتڵەوە بڵاوکراوەتەوە لە ساڵی 2001، ئاسمانەکان دابەش دەکاتە نۆ پۆل. هەریەکێک لە چینەکان بە گەورەترین دیاردەی دیارەوە دێت:

پۆل	باسکردن	تاریکترین ئەستێرە
1	ماڵپەڕێکی تاریک و جوان	7.6 بۆ 8.0
3	ئاسمانی گوندنشین	6.6 بۆ 7.0
5	ئاسمانی شارۆچکە	5.6 بۆ 6.0
7	گۆڕینی شار/شارۆچکە	4.6 بۆ 5.0
9	ئاسمانی ناوشار	4.0 لە باشترین

لەبەرئەوەی زۆرتر ئەستێرەی لاواز هەن لە بەراورد بە ئەوانە کە ڕووناکن هەر یەکە لە گەورەییەکانت کە لەدەست دەدەیت زۆرێکیان دەشارێتەوە لە کاتالۆگی یاڵدا نزیکەی 5000 ئەستێرە هەن کە ڕووناکییان لە 6 گەورەترە، بەڵام تەنها نزیکەی 500 ئەستێرە ڕووناکییان لە 4 گەورەترە.

لە ساڵی 2016 دا، ئاتلاسی جیهانی بۆی دەرکەوت کە زیاتر لە %80ی خەڵک و زیاتر لە %99ی خەڵکی ئەمریکا و ئەوروپا لە ژێر ئاسمانێکی پیسدا دەژین.

مامۆستا

گەورەبوونەکە لوگاریتمییە. بۆ دوو ئەستێرە بە فڵچەکانی F₁ و F₂:

m₁ − m₂ = −2.5 · log₁₀(F₁ / F₂)

جیاوازی 5 گەورەبوون بەتەواوەتی هۆکارێکی 100ە لە فڵکسدا، بۆیە یەک گەورەبوون هۆکارێکە بۆ 100^(1/5) ≈ 2.512.

بۆچی ژمارەی ئەستێرەکان زۆر بەرز دەبێتەوە؟ ئەگەر هەسارەکان بە شێوەیەکی یەکسان بڵاوبکرانەوە لە ئاسماندا، هەموویان بە ڕووناکییەکی یەکسان، ژمارەی ئەو هەسارانەی کە ڕووناکترن لە گەورەترین (م) زیاد دەبێت بۆ 10^(0.6 م): نزیکەی چوارجار زیاتر لە هەر گەورەترێکی لاوازتر. کەشتییەکە یەکسان نییە، بۆیە گەشەی بینراو زۆر بچوکترە، نزیکەی سێ جار لە هەر گەورەبوونێک نزیکەی سنووری چاوی بێ ئاگا. دەتوانیت بە بەکارهێنانی ژمارەی کاتالۆگەکان لە جەوهەرەکانی ئامرازەکە تاقی بکەیتەوە.

خۆرهەڵاتی ئاسمان پشتگوێخستنێکی خۆی زیاد دەکات. ئەستێرە تەنها کاتێک دەبینرێت کە بەباشی دەردەکەوێ لە بەرامبەر ئەو پسپۆڕیەدا، بۆیە ئاسمانێکی ڕووناکتر بەرزبوونەوەی سنووردار دەکاتەوە. سنوورەکانی بورتڵ بە شێوەیەکی گشتی لەسەر بنەمای چاودێریکردنن، نەک یاسایەکی فیزیکی، وە ئەنجامەکەت پشت دەبەستێت بە چاوەکانت، گواستنەوەی تاریک و کەشوهەوا.

ئەوەی کە دژی پیسبوونی ڕووناکی کاردەکات، بەپێی بنەماکانی ڕوناکی نێودەوڵەتی ئاسمانی تاریک: تەنها ئەو ڕووناکییە ببەخشێت کە پێویستی پێی هەیە، تەنها کاتێک پێویستی پێیەتی، لە پێویست زیاتر ڕووناک نەبێت، بە شێوەیەکی تەواو داپۆشراو و بە ڕەنگێکی گەرم (ڕووناکی شین کەمترە، کە زیاتر بڵاو دەبێتەوە لە هەوادا).