Кечанинг осмони ва тортувчиси ила қасам.

Инсоният тарихи давомида одамлар осмонга қараб, биз яшаб турган галактикани кўрганлар. Бугунги кунда Ер юзидаги ҳар уч кишидан бири уйидан Қизил сайёрани кўриб туролмайди. Бу сура сенга осмонни ўқишни ўргатади ва Биз нимани йўқотганимизни англашингга ёрдам беради.

Осмон энг қадим китобдир. Ёруғлик ифлослиги уни ёпиб қўйди.

Кўриб чиқ

(Ушбу оятда Аллоҳ таоло осмонлару ердаги нарсаларни яратган Зот ҳақида сўз кетмоқда. (Ушбу оятда Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг бир оятини шарҳлаш учун «Албатта, сенга Роббингдан очиқ-ойдин ҳужжат келди», деб айтмоқда.)

Фарқ ёш ифлосланиши: осмонни ёритадиган ва юқорига чиқиб кетадиган сунъий нур. У юлдузларни ўчириб юборгувчидир.

Асбобдаги силжитувчини 1 (ҳақиқий қоронғи сайт) дан 9 (шаҳар маркази) га суринг. Булар ҳақиқий юлдузлардир: улар осмондаги 9000 та ёки шунча ёрқин юлдузларнинг каталогидан олинган. Қанча йўқолганига назар сол.

Бу фақат юлдузларга назар солиш ҳақида эмас. (Ушбу оятда Аллоҳ таоло кечанинг кириши ва чиқишини, кундузнинг кириши ва чиқишини ҳамда уларнинг орасидаги масофани баён қилмоқда. Кечанинг кириши билан бирга туши ҳам, чиқиши ҳам бир-бирига ўхшаш аломатлардир. Бу бизнинг Қизил ташаббус ва унинг кечки осмонни сақлаш учун ёруғлик ташаббусига уланади.

Туғри тушундим

Астрономлар ёруғликни миқдор билан ўлчайди. Бу орқага қараб бир миқдордир: ёрқин юлдузлар оз сонли.

• Sirius, the brightest star at night, is about −1.5.
• The faintest stars most people can see from a dark site are about magnitude 6 to 7.
• In a city, the limit may be magnitude 4 or brighter.

Bortle scale, 2001 йилда амаки астроном John Bortle томонидан чоп этилган, осмонни тўққиз синфга ажратади. Ҳар бир синфда кўринадиган энг кам ўлчам мавжуд:

Бортл синфи	Тасвирлаш	Оқ ранг
1	Ёруғликсиз сайт	7.6 дан 8.0 гача
3	Қишлоқ осмони	6.6 дан 7.0 гача
5	Осмонни ёпиш	5.6 дан 6.0 гача
7	Шаҳар/шаҳарлик ўзгариш	4.6 дан 5.0 гача
9	Осмоннинг марказий қисми	4.0 энг яхши

(Ушбу оятда Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг энг яхши тафсирини баён қилмоқда. Бу тафсирда, аввалги тафсирларда келган ҳадислар асосида иш кўрилмоқда.) In the Yale catalogue, about 5,000 stars are brighter than magnitude 6, but only about 500 are brighter than magnitude 4.

2016 йилги жаҳон атласи одамларнинг 80 фоиздан ортиғи, АҚШ ва Европадагиларнинг эса 99 фоиздан ортиғи ёруғлик ифлосланган осмон остида яшашни аниқлади.

Бошловчи

Бутунлиги логаритми. F₁ ва F₂ оқимлари бўлган икки юлдуз учун:

m₁ − m₂ = −2.5 · log₁₀(F₁ / F₂)

5 катталик фарқи тўлиқ 100 га тенг, шунинг учун бир катталик 100^(1/5) ≈ 2.512 га тенг.

Нима учун юлдузлар сони шу қадар кўпаяди? If stars were spread uniformly through space, all with the same luminosity, the number brighter than magnitude m would grow as 10^(0.6 m): about four times more stars for each fainter magnitude. (Аллоҳ таоло осмонлару ерни яратгандан сўнг, бир оз муддат ичида уларни турли хил ҳолатларга тушириб қўйди. Шундай қилиб, ҳар бир нарсанинг ўз вақти ва ўрни бўлади. Буни асбобнинг маълумотлар жадвалидаги каталоглар сони билан текширишингиз мумкин.

Осмон ёруғлиги ўзига хос ёруғлик фонини қўшиб беради. (Ушбу оятда Аллоҳ таоло Қуръони Каримнинг бирор жойида «Аллоҳ» сўзини ишлатишдан қайтармоқда. Чунки бу ерда «Аллоҳ» деб айтилаётгани, аслида, Аллоҳ таолонинг Ўзидир ва У Ўзи билади.) Бортл чегаралари физик қонун эмас, балки кузатувчига асосланган қийматлардир. Сизнинг ўзингизнинг натижангиз кўзларингиз, қоронғиликка мослашиш ва об-ҳавога боғлиқ.

What works against light pollution, according to DarkSky International’s lighting principles: light only what needs light, only when it needs it, no brighter than necessary, pointing downwards with full shielding, and in warm colours (less blue light, which scatters more in the atmosphere).