Faayiziifi eklipsii ji'a

Ji’aas hin daangeeffamu. Sadaasa isaas yeroo hundaa naannotti itti fufuu qaba; kan wal fakkaate immoo sadii keessaa tokko akka isinitti deebi’u. Akkasumas yoo siin argee, eklipsii hin miiramin waan ta’eef fi ni danda’ama.

Namoonni tokko tokko immoo, “Inni sun sun ta’a. Faayyiin kunniin kan nutti dhagahamuu dha.

Akkaataa

Yoo dabree fi guyyaan hin nuffiin. Inni nurraa bu’a waan ta’eef. Akkasumas, yeroo tokko tokkootti, fuula tokko Luulaa irraa ittisa ta’e fi fuula biraa ammoo cimina qaba, akka guyyaa fi guyyaa Dhuumaa galatti.

Akka Luul’iin Dhuumaa galatti wareegama, nuyi baay’ina adda addaa of keessaa qabu arge:

• Lola haaraa: Lola’n gidduu Diinaa fi Nageenya jira. Akkasumas, kan nurraa ka’e ni fooyyessa, waan ta’eef hin argine.
• Kutaa tokko: nutu dhiikaa sadii argee.
• Lola Fulbaana: Dhukkubni jiru gidduu Nageenya fi Lola. Nuti fuula tokkotti nutti mul’ata.
• Last quarter: baraa’ee, kan biraa.

Akka mijataa, suuraa qubee fiigicha’aa Dhuumaa galatti fi Luul’aa irraa gara gadii hin baane, Nageenyaa waliin akka qubee. Sa’aawwan saalaa kan akka ‘%s’ fi ‘%s’ keessaa Jijjiirraa fi argee kan wal-ga’ee.

Akkasumas, Naannoo fi Lola wal-qabatee:

• Eklipsii suniyaa yoo uumame, laafaa loonii kan dachii irratti bu’u yeroo looniin haaraan.
• A Eklipsii Lunar yoo uumame yeroo ciila addunyaan guyyaatti dabre guyyaa guutuu.

Fakkaata

The Moon goes once around Earth, measured against the stars, in 27.3 days (the sidereal month). But the phases repeat every 29.5 days (the synodic month). Maaliif walfakkaata? Dhugumatti, yeroo Luuloonni Diinaa keessa socho’u, Diinni akkasuma 1/12 ofirratti Nageenya keessatti socho’a. Luul’iin guyyaa lamaa dheeressu barbaachisa akka itti fufuu jaalala taayitaa haaraa.

Fakkeenyaaf, kan diskiin ittin nu’e kan akka nu’ee fi Luul’aa akka ta’an kan hundaa’u yoo ta’e, elongation:

Elengation	Faasi	QCtrl; F
0°	Luul’aa	0%
90°	Qiyaama	50%
180°	Luul’aa	100%
270°	Qiyaama	50%

Yoo Luulni akka dabretti akka Dhukkubni akka dabretti akka Nageenyaatti dabre, nuyi guyyaa tokko tokkoon Luul haaraa fi guyyaa tokko tokkoon Luul guutuuf eklipsii aanaa argatta. Ammas, obbii Luulaa akkasuma 5.1 digiriitti ittisa. Akkaataan, Luul’iin gara gadii ykn kibbaatti akka deemaa jiru kan agarsiisu ta’ee, garuu hin uumamne.

Akkasumas, yeroon guyyaa fi guyyaan akka walqabatee kan agarsiisu tarreewwan lamaan keessaa tokko yoo ta’e, guyyaan guyyaa tokkoof kan tarree tokkoon tokkoo waggaa tokkoof kan tarree tokkoon tokkoo waggaa tokkoof tarree tokkoon tokkoo nodes. Eklipsii’n kan uumamu yoo Luul’iin haaraan ykn guutuun gara noodutti dhufa. This happens in two “eclipse seasons” each year, about six months apart.

Maastar

Fakkeenyaaf, fakkii k’n kan itti fufuu yoo ta’e, faazii i (nageenya-loola-Dunyaa) irraa:

k = (1 + cos i) / 2

Sababa Naannoon 390 caala jaalala Luulaatiin ni fooyyessa, i ≈ 180° - elongaatioon. Intarjeezii i’n itti fayyadama sirni Meeus (Algorithms Astronomical, eq. 48.4), kan elongaashinii sa’aa tokkoof yeroo dheeraaf duraanii ji’oo fi naannolee orbiitii itti fufuu. Kanniin Luul’aa fi Luul’aa guutuu akka inni keessa jiru yeroo murtaa’e sa’aa tokko dura, kan barachuudhaaf barbaachisu.

Haati sinodii kan boodaa gara jajjabina angularii tokkootti: 1/P_syn = 1/P_sid − 1/P_year = 1/27.3217 − 1/365.256, kan itti kennuuf guyyaa 29.531.

Yoo eklipsii danda’ama yoo ta’e, kan hundaa’u yoo ta’e argiitiimii latituudii F, angoo isaa irraa gara noodutti. Meeus kan itti gaafatama tarree ga’ee kennuuf: yeroo Luul’aa haaraa ykn guutuu, yoo |sin F| > 0.36 (F ka’ee 21° irraa), eklipsii hin jiru. Intalaa kun yoo ta’e kan itti fayyadamu. Kunis haala gaariidha, kan hin tahin abdii fiigichaa ykn bakka itti mul’ata: kunis gara gara lafaa, jiyoometirii ciila addunyaa fi iddoowwan baay’ee sirrii akka ta’e gaafata.

Nooditni hin fixne. Kanniin gara fuula duraa kan ekliptikaa irratti yeroo tokko tokkoo waggaa 18.6tti dabre, kan ta’e sababii guyyaan eklipsii guyyaa 19 booda dhufuu isaa fi sababaa inni fakkaate akka eklipsii bara 18-jireenyaa keessatti deebi’u saros sa’aa