Айдын фазалары жана толуп кетиштери

Ай эч качан формасын өзгөртпөйт. Анын жарымы дайыма Күндүн нуру менен жаркырап турат; өзгөргөн нерсе бул жаркыраган жарымынын канчасы сизге карай багытталганы. Эгерде сиз эмне үчүн экенин түшүнсөңүз, анда күн туташуусу таамай болжолдонгон көрүнүшкө айланат.

Айдын жарымы дайыма күн нурунда болот. Фазалар - бул жөн гана биздин көз карашыбыз.

Көрүнүш

Ай өз жарыгын өзү жаратпайт. Ал күндүн нуру тийип тургандыктан жаркырап турат. At any moment, one half of the Moon is lit by the Sun and the other half is dark, just like Earth has day and night.

Ай Жердин айланасында айланганда, биз анын күн нуру тийген жарымынын ар кандай өлчөмдөрү көрүнөт:

• Жаңы Ай: Ай Жер менен Күндүн ортосунда. Жарык бөлүгү бизден алыстап, ошондуктан аны көрө албайбыз.
• Биринчи чейреги: дисктин жарыктын жарымын көрөбүз.
• Бүтүн Ай: Жер Күн менен Айдын ортосунда. Биз жарыктын бүткүл бөлүгүн көрөбүз.
• Акыркы чейреги: жарыктын экинчи жарымында, башка жагы.

Аспапта сол жактагы сүрөттөлүш Жерди жана Айды төмөн карайт, ал эми Күн сол жагында жайгашкан. Оң жактагы сүрөттөлүш Жерден эмнени көргөндөй көрүнөт. Слайдерди жылдырыңыз жана экөөнүн тең өзгөрүшүн көрүңүз.

Кээде Күн, Жер жана Ай так туура жайгашат:

• Күндүн толугу менен караңгылашы жаңы Айдын Күнгө тийиши учурунда болот.
• Айдын толуп калышы - бул Айдын Күндүн үстүнө түшүшү менен пайда болгон көрүнүш.

_Уккандай бол

Ай Жерди бир айлануу менен айланат, жылдыздарга салыштырмалуу өлчөнгөндө, 27.3 күн (сидералдык ай). Бирок фазалар ар бир 29.5 күн сайын кайталанат (синодикалык ай). Эмне үчүн айырмачылык бар? Айдын айлануусу Жердин айлануусунан 1/12 бөлүгүн түзөт. Ай жаңы Күн багытын алуу үчүн дагы эки күн талап кылынат.

Дисктин жарык бөлүгү Күн менен Айдын ортосундагы бурчка жараша болот, ал жер бетинен караганда элонация деп аталат:

Эластиктик	Фаза	Чыгарма
0°	Жаңы Ай	0%
90°	Биринчи чейреги	50%
180°	Толук Ай	100%
270°	Акыркы квартал	50%

Эгерде Ай Жер Күндүн айланасында айлангандай эле бирдей плоскокто айланса, анда биз ар бир жаңы Айда күн туташуусун жана ар бир толук Айда ай туташуусун көрөбүз. But the Moon’s orbit is tilted by about 5.1 degrees. Айдын Күн-Жер сызыгынын үстүнөн же астынан өтүшү, эч нерсени өзгөртпөйт.

Айдын орбитасы Жердин орбиталык плосколугу менен кесишкен эки нуска ноддор деп аталат. Күндүн толук же жаңы ай бир нукка жакындаганда гана түндүк жарыгынын өчүшү болот. This happens in two “eclipse seasons” each year, about six months apart.

_Мастер

Жарык к бөлүгү фазалык бурчтан i (Күн-Ай-Дүйнө бурчу) келип чыгат:

k = (1 + cos i) / 2

Күндүн радиусу Айдан 390 эсе алыс болгондуктан, i ≈ 180° − элонгация. Бул аспап i-ни Меус сериясы менен эсептейт (Астрономиялык алгоритмелер, экв. 48.4), ал Айдын жана Күндүн орбиталарынын негизги периоддук шарттары үчүн орточо узундугун оңдойт. Бул жаңы жана толук айларды так убакыттын ичинде болжол менен жарым саатка жайгаштырат, бул окуу үчүн жетиштүү.

Синодикалык ай эки бурчтук ылдамдыктан келип чыгат: 1/P_syn = 1/P_sid − 1/P_year = 1/27.3217 − 1/365.256, бул 29.531 күндү түзөт.

Күндүн туташуусу мүмкүнбү же жокпу, Айдын аргументи latitude F, анын өсүп бараткан нодеден алган бурчуна жараша болот. Меус тез скрининг эрежесин берет: жаңы же толук Айда, эгерде |sin F| > 0.36 (F бир нуктан 21°ден көп болсо), анда чагылышыш болбойт. Бул аспап дал ушул тестти колдонот. Бул зарыл шарт, бирок чагылгандын түрү же анын кайда көрүнүшүн болжолдоо эмес: ага Айдын аралыктары, Жердин көлөкөсү жана башка так позициялар керек.

Тулуктар фиксирленген эмес. Алар эклиптиканын айланасында ар бир 18,6 жылда бир жолу артка бурулат, ошондуктан күндүн толуп кетиши мезгилдери жыл сайын 19 күндөн мурда келип, жана 18 жылдык циклде кайталанат сарос цикл.