Maaliif yeroon keenya jiru

Earth is closest to the Sun in early January, right in the middle of the northern winter. Kanaafuu, garagalchiinsi kan ta’e hin jiru. Sababni isaas, kan inni dhabdu dhimmoota 23 dha.

Haati-bilaa kan ka’e, gara garaan osoo hin ta’in.

Akkaataa

Akkasumas, yoo hin tahin, guyyaa tokkotti Dhukkubni akka Nageenyaaf itti dabree jira.

Bara baraa, bara baraa, bara baraa. Kanaafuu, garagalchiinsi kan ta’e hin jiru.

Namni kamiyyuu yoo hin beekne, yeroo Dhuunyaan Nageenyatti jabaatu, guyyaan uumama. Kanaafu, Rabbiin malee wanta biraa gabbaramu hin jiru. Dhukkubni akka Nageenyaaf itti dabre kan ta’e bara Jannaaru, kan yeroon ji’a ji’aa yoo ta’u Yurooppaa, Amerkaana Kibbaa fi Aasiyaa.

Sababa dhabta’e immoo Dhukkubni gaggeeffamudha. Jijjiirama isaa 23.4 digirii ol ka’e. Aasiin kan itti fufuu ta’e gara caalaatti (gara xiyyaara Kibbaatti) bara hunda. Akkasumas:

• Bara June, dhimmoota Kibbaa fi Kibbaa gara Nageenyaatti deebi’u. Haati yeroo dheeraa, guyyaan jabaa, fi guyyaan itti fufee jira. Kibbaatti ji’a baraa jira.
• Majjii, kan walfakkaatu.
• Bara Majjii fi Septeembar, walakkaa tokkollee akka Nageenyaatti hin jabaatu. Haadha fi guyyaan isaa kan wal fakkaatu ta’a. Kunniin ekinoks ti.

Jijjiirama Sa’aawwan Ekploraatorraa irratti yaalu. Daataa fi Latituuda daangeessii fi wantoota lamaan jijjiiruu eega: Nageenyaa akka guddaatti yoo ta’e, fi sa’aa guyyaa akka hedduutu jira.

Fakkaata

Akkaataa lamaan guyyaa har’aa fi’a:

1. Jaalalaa Akkasumas, yeroo naannoleen ol kaa’an, nuura isaanii akka ta’e kan agarsiisu yoo ta’e, mitiroota kuma tokkoo fi kuma dhibba tokkotti humna guddaa argata. Akkasumas, yeroon isaa cimaan, irra deddeebi’e tokko yoo ta’u, bakka guddaatti dabalama.
2. Duratti guyyaa. Sa’aawwan naannoo baay’inaan kan jedhu yeroo baay’innaa akka hin milkoofne fi galaana ciminaaf itti hin milkoofne.

Akkaataa naannolee kibbaa fi kibbaa ikwituurii kan jedhu deklinasyon. Kanniin gidduu isaaniitti +23.44° (solstice bara ji’a June) fi -23.44° (solstice bara diseembaara) fi 0° irratti wal-qabatee jira.

Ganama, jaalala guyyaa kan ka’e dachii irratti:

noon height = 90° − |latitude − declination|

Akka London (51.5° N) bara June: 90 − |51.5 − 23.44| = 61.9° In December: 90 − |51.5 + 23.44| = 15.1°. Kana jechuun walfakkaatuun guddaan jira akka qaamaan addunyaatti hin miidhu.

Kaabaa fi Kibbaatti, wanti tokko baay’ee adda addaa uumama. Fiiyyee Arktikiitti (66.56°N) guyyaa tokko qofa kan jiru yoo ta’u guyyaa tokkotti naannoon hin bu’u, fi guyyaa tokkotti naannoon hin bu’u.

Maastar

Jaarmiyaalee guyyaan kan ka’e sa’aa H₀ ofirratti ta’uu irraa, bakka caccabbiin naannoo horizon dabalataa:

cos H₀ = −tan φ · tan δ,   guyyaa = 2H₀ / 15 sa’aati

fi latituuda φ fi declination δ, H₀ digirii. Yoo −tan φ · tan δ ≤ −1 ta’e, guyyaan hin bu’u; yoo ≥ 1 ta’e, guyyaan hin bu’u. Akka ekuaatoraatti (φ = 0) foomulaan saa’ii 12 akka kennuuf guyyaa tokko tokkoo waggaatti.

Kun guyyaa jeemaa ti. Haalli guyyaan kun yeroo dheeraaf itti fufuu danda’a sababii atmofooriin nurraa buusu (bu’iinsa, 0.57°) fi sababii haalli guyyaan kan ta’e akka dachii keessatti ta’uu isaa, osoo hin ta’in bakka tokkotti (0.27°). Tarreewwan ulfaataa guyyaan -0.833° fayyadama, osoo hin ta’in 0°.

Dhimmi isaas kan ka’e bu’aa ekliptikaa taayitaa Naannoo fi dachii ε: sin δ = sin ε · sin λ. Akkasumas, kan itti fayyadamu Foomuula obserbatoorii naayilee kan walfakkaatu akka λ, kan 0.01° kan bara kana.

Akkaataa jaalalaa kan dhugaa malee kan cimina. Between perihelion (147.1 million km) and aphelion (152.1 million km) the sunlight reaching Earth changes by (152.1/147.1)² ≈ 1.069, about 7%. Tilt’in nuffii guyyaa fiigicha tokko tokkoo miliyoona seeraaraa Londiree keessatti bu’aa sin 61.9° / sin 15.1° ≈ 3.4, fi bu’aa guyyaa lamaa caalaatti bu’aa.