نەخشە
چەند گۆڕانکاری لە خێراییدا پێویستە بۆ جوڵەی نێوان زەوی، ئۆبێر، مانگ، مێش و ئەستێرە بچوکەکان.
ESO/S. Guisard (www.eso.org/~sguisard) (CC BY 4.0)
نەخشە
ئەمە چیە؟ نەخشەى گەشتەکان بۆ ئاسمان. هەر هێڵێک بەشێکە لە گەشتەکە، وە ژمارەی ئەو هێڵە نیشان دەدات کە چەند خێرایی فڕۆکە بۆ گەشتەکە پێویستە بگۆڕێت. ئەگەر تۆ ژمارەکان زیاد بکەیت ئەوا پارەی سووتەمەنی گەشتەکەت دەست دەکەوێت
چۆن بەکاری دەهێنیت: دەست پێکردن و شوێنێک هەڵبژێرە: دوو خاڵ لەسەر نەخشە بدە، بەکاری بهێنە لە و بۆ یان یەکێک لە پەڕەکانی گەشت بکە. ڕێگاکە ڕووناک دەبێتەوە و پەنجەرەی بودجەی سووتەمەنی هەموو قۆناغەکان زیاد دەکات
بودجەی سووتەمەنی بۆ ئەم گەشتە
کۆی دلتا-ڤی
بەلای چەپەوە بکێشە بۆ بینینی هەمو نەخشە
نرخەکان ڕێگەیەکی یەکجارین، ڕەوانەی ئیلهامبەخشن ئەگەر نیشانەی ئاسایی نەدرێت. ئەرکەکانی ڕاستەقینە زیان و گۆڕانکاری فڕۆکە زیاد دەکەن
ئەمە تاقی بکەەوە
- دابنێ بۆ "بۆ دەوری زەوی" بۆ چوون لە سەرەوەی زەوی بۆ دەوری زەوی کەمتر.ئاگاداری: ئەو هەنگاوەی یەکەم 9.4 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا تێدەچێت، وە بەرەو سەرەوە بڕوات بۆ سەر ڕووکاری مانگ تەنها 5.6 کیلۆمەتری تر تێدەچێت
- فشار بدە بۆ مانگ، پاشان بۆ مارس و کۆیەکە بەراورد بکەئاگاداری: نزیکەی یەکسانن: نزیکەی 15.0 و 15.1 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا، هەرچەندە مەریخ هەمیشە زیاتر لە سەد جار دوورترە لە مانگ. مێش هەوای هەیە بۆ ئەوەی بە هۆیەوە بوەستێت کاتێک تۆ دەکەویت؛ مانگ هیچی نییە، بۆیە هەر کەمێک خێرایی کەم دەبێتەوە سووتەمەنی دەخاتە سەر.
- پلانی گەشتێک دابنێ لە سەرەوەی مەریخەوە بۆ سەرەوەی زەوی.ئاگاداری: پاشان بە شێوەی خولەکێک لە سەعاتێکدا 0 کیلۆمەتر دەچێتە خوارەوە بۆ سەر زەوی: هەوای زەوی و بەربەستی گەرمی کار دەکەن لەسەر ڕاگرتنی، وەک چۆن هەموو تیمەکانی ئەپۆلۆ کاریان دەکرد. بەرزبوونەوەی لە مەریخ هێشتا نزیکەی 4.1 کیلۆمەتر لە چرکەدا تێدەچێت.
- بژاردەی "بۆ ئۆبێتی جوستیشنێر" دابگرە و بە گواستنەوە لە ئۆبێتی زەوی نزم بۆ ئۆبێتی مانگ نزم، بەراوردی بکە.ئاگاداری: گەیشتن بە ئۆبێریتی بەرز کە تێیدا سەتلەکانی تەلەفزیۆن و هەوا دەوەستن نزیکەی هەمان نرخی هەیە وەک گەیشتن بە ئۆبێری هەسارە: نزیکەی 3.9 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا لە ئۆبێری زەوی نزم لە هەردو حاڵەتەکەدا.
بیرۆکەی پشتەوەی
دلتا-ڤی چیە؟
بیر لە گەشتێکی شەمەندەفەر بکەەوە. هەموو جارێک خێراتر دەکەیت و هەرکاتێک وەستایت: ئەو کۆیەیە کە دەوڵەمەندی-vـیە. لە فەزایدا هیچ ڕێگایەک نییە بۆ پاڵدان و وەستاندن، بۆیە هەموو گۆڕانکارییەکی خێرایی، بەرەو سەر یان خوار، دەبێت لە بزوێنەری مووشەکەوە بێت، وە هەموو شتێکی پێویستی بە سووتەمەنییە.
بۆچی گەیشتن بە دەوری خۆر قورسترین هەنگاوە؟
لە ئۆبێریتدا بوون ئەوە نیە کە بەرز بیت. ئەمە ئەوەیە کە بە خێرایی بچیتە لاوە تاکو بەردەوام بیت لە دابەزین بۆ دەوری زەوی جگە لەوەی دەکەوێتە ناوەوە. تەنها لەسەرەوەی هەوا کە مانای نزیکەی 7.8 کیلۆمەتر / چرکە ( نزیکەی 28000 کیلۆمەتر / کاتژمێر)، جارێک دەوروبەری ئەم هەسارەیە لە ماوەی 90 خولەکدا. لە ڕێگای بەرزبوونەوەشدا ڕۆکێتەکە نزیکەی 1.5 بۆ 2 کیلۆمەتر / چرکە لەدەست دەدات بەهۆی شەڕکردن لەگەڵ گوشار و بارهەڵگری هەوادا (دورکەوتنی زەوی کەمێک پشتگیری دەکات) بۆیە ئەم هەنگاوە نزیکەی 9.4 کیلۆمەتر / چرکە تێدەچێت.
بۆچی کەوتنە سەر مێش گرانترە لە کەوتنە سەر مانگ؟
مارس هەوایەکی ترش و تاڵ هەیە. گەڕەکێک بە خێرایی بەرز دەچێتە ناو ئەو هەواوە و بەرگری گەرمییەکەی خێراییەکە بۆ گەرمی دەگۆڕێت؛ پەرەشوتەکان و مووشەکی کورت لە کۆتاییدا هەموو شتێک دەکەن. بۆیە نەخشە 0 کیلۆمەتر/ چرکە بۆ سووتەمەنی مووشەکە بۆ گەڕان بە مێش، بەڵام 1.63 کیلۆمەتر/ چرکە بۆ مانگێکی بێ هەوا کە پێویستە مۆتۆرە کارەباییەکان هەموو کارەکانی ڕاگرتنی لێ بکەن. جێهێشتنی مێش چیرۆکێکی ترە: بەرزبوونەوەی دوبارە بۆ ناو ئۆبێریت نزیکەی 4.1 کیلۆمەتر/ چرکە تێدەچێت
کێ لە ئاسماندا ڕادەوەستێت؟
هەوای هەسارەیەک بەکاردەهێنیت وەک بەربەستێکی ئازاد. فڕۆکەیەکی ئاسمانی دەچێتە ناو بەشی سەرەوەی هەواکە، ڕاکێشانی خێرا دەکات و سووتەمەنی دەپارێزێت کە لە بەرامبەردا دەیسووتێنێت. لە ساڵی 2006 NASAئۆبێرستی پشکنینی مێشکە کە بە ئەم شێوەیە دەخولێتەوە، سەدان جار لە ئاسمانی سەرەوەی مێشکەوە تێدەپەڕێت بۆ ماوەی نزیکەی پێنج مانگ.
بۆچی هەر کیلۆمەترێک لە چرکەیەکدا گرنگە؟
بۆشایی ئاسمان پێویستی بە سووتەمەنی خۆی هەیە وە ئەو سووتەمەنییەش پێویستە بخرێتە سەر شەپۆل بۆیە هەر کیلۆمەترێکی زیاتر لە چرکەیەکدا پێویستی بە سووتەمەنی زیاترە لە پێشتر بۆ ئەم مەبەستە ساترۆن V کە فڕۆکەوانانی نارد بۆ مانگ نزیکەی 3,000 تەن بوو لە کاتی هەڵاتن، زۆربەی ئەوانە سووتەمەنی بوون.
سەرچاوەکان: پێکانی کۆمپیوتەر بەکاردەهێنن بۆ فۆرمەکانی دوو لەش بە NASA/JPL زانیاری سەفەری هەسارەکان (سکریپت / دروستکردنی-deltav.mjs)؛ پێکانی ئاسایی لە وتارە بودجەی Delta-v لەسەر ویکیپیدیا و ئاماژەپێکراوەکانی. زەوی V کێشی هەڵگرتنی: NASA. بەربەستی هەوایی ئۆربیتەری پشکنینی مارس: NASA/JPL
بڵێ "دەلتا ڤێ". مانای ئەوەیە "گۆڕانی خێرایی": چۆنێتی خێراکردنی فڕۆکە ئاسمانییەکان، کەمکردنەوەیان یان گۆڕینی ڕێڕەویان. وەک بودجەی سووتەمەنی کاردەکات بۆ گەشتێک، بە کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا پێوانە دەکرێت (کیلۆمەتر/س).
زیاتر لە وشیارکردنەوە →ڕێگای شتێک کە بەردەوام دەکەوێت لە دەوری هەسارەیەک یان ئەستێرەیەکدا بێ ئەوەی هیچ کات لێی کەوتبێت، چونکە بە خێراییەکە زۆر خێرا دەڕوات
زیاتر لە وشیارکردنەوە →لە سەرووی هەوادا، چەند سەد کیلۆمەترێک بەرزە. ستانسی ئاسمانی نێودەوڵەتی لەوێوە فڕین دەکات، کە بە نزیکەی 90 خولەکدا دەگەڕێتەوە بۆ زەوی.
خولگەی بەرز، 35786 کیلۆمەتر لە سەر ئیکۆنۆم، کە تێیدا گەشتێک بۆ دەوری زەوی وەک یەک جار سەیری زەوی دەکات (تەنها لە ژێر 24 کاتژمێردا). هەسارەیەک لەوێوە دیارە هێشتا لە ئاسماندا هەڵکەوتووە، ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی تەلەفزیۆن و هەسارەکانی هەوا بەکاری بهێنن.
ئه‌وه ڕێگه‌یه‌کی درێژو پڕ له کێشمه‌کێش و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یه، که له‌نێوان شوێنێکدا به‌گوێره‌ی پێویست ده‌سوڕێته‌وه، وه‌کو ڕێگه‌یه‌کی گه‌وره‌و به‌رز، که‌له‌وێدا تێده‌په‌ڕیت، به‌ڵام نایه‌ڵێت بوەستیت.
هەوای هەسارەیەک بەکاردەهێنێت وەک بەربەستێکی ئازاد. فڕۆکە ئاسمانیەکە دەچێتە ناو سەرەوەی گەردوونەوە و بارهەڵگری هەوا خێراییەکەی کەم دەکاتەوە، سووتەمەنی بەجێدەهێڵێت. نرخەکە گەرمایە، بۆیە پێویستی بە پارچە پارێزەری گەرمی هەیە یان زۆر جار بە هێواشی تێپەڕ دەبێت
زۆرترین ڕێگەی پاراستنی وزەیە بۆ جوڵە لە نێوان دوو دەوری دابڕاودا: فشارێکی یەکجار بۆ دەست پێکردنی ڕێڕەوێکی یەقەوان کە تەنها دەوری نوێ دەگرێتە بەر، وە فشارێکی دووەم کاتێک دەگاتە ئەوێ.
زیاتر لە وشیارکردنەوە →جێبە زانیاریەکان (ناوچەی گۆڕینی نوسراو)
| لە | بۆ | → | ← | چۆن کارەکەی ئەنجام درا |
|---|---|---|---|---|
| ڕووکاری زەوی | ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | 9,4 km/sn | 0 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | ستاندارد ( بڵاوکراوەتەوە): Delta-v budget (Wikipedia, with its cited references), typical values including lossesچوونە ناو ئۆبێریت: نزیکەی 7.8 کیلۆمەتر لە چرکە بە خێرایی ئۆبێریت و هەروەها لەدەستدانی جۆگرافیا و هەڵگرتنی هەوا. |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | ستانداردی زەوی | 2,45 km/sn | 2,45 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Hohmann perigee burn, 200 km to 35,786 km altitude, equatorial |
| ستانداردی زەوی | ئۆباڵی وەستاو | 1,48 km/sn | 1,48 km/sn | حسابکراو (ئیدەاڵ): Hohmann apogee burn, no plane changeلە شوێنی هەڵاتن دوور لە ئیکۆتۆر، هەروەها گۆڕینی کێشی ئۆبێریت چەند سەد میترێک زیاد دەکات لە چرکەیەکدا. |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | زه‌وی | 3,22 km/sn | 3,22 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Escape speed minus circular speed at 200 km |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | گواستنەوەی بۆ مانگی | 3,13 km/sn | 3,13 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Raise apogee to the Moon's mean distance |
| گواستنەوەی بۆ مانگی | ئۆباڵی مانگێکی نزم (100 کیلۆمەتر) | 0,82 km/sn | 0,82 km/sn | حسابکراو (ئیدەاڵ): Patched conic capture into a 100 km lunar orbit |
| ئۆباڵی مانگێکی نزم (100 کیلۆمەتر) | سەرەوەی مانگ | 1,63 km/sn | 1,63 km/sn | حسابکراو (ئیدەاڵ): Circular speed at 100 km (ideal, no gravity losses; real landings need more) |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | گواستنەوەی بۆ مارس | 3,61 km/sn | 3,61 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Earth-Mars Hohmann departure from 200 km, Oberth effect included |
| گواستنەوەی بۆ مارس | ئۆباڵی نزم بۆ مێش (300 کیلۆمەتر) | 2,09 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | 2,09 km/sn | حسابکراو (ئیدەاڵ): Capture into a 300 km circular Mars orbit |
| ئۆباڵی نزم بۆ مێش (300 کیلۆمەتر) | سەرەوەی مێش | 0 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | 4,1 km/sn | ستاندارد ( بڵاوکراوەتەوە): Delta-v budget (Wikipedia, with its cited references), typical values including lossesکەوتنە خوارەوە زۆربەی کات لە هەوادا بەکاردێت (پارچە پارچە و پەرەشوت) بەرزبوونەوەی دوبارە بۆ ناو ئۆبێرتە نرخی ئاساییە بڵاوکراوەتەوە. |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | ئەستێرە | 4,11 km/sn | 4,11 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Heliocentric Hohmann 1 au to Bennu's semi-major axis, coplanar (ignores its 6 degree inclination and its eccentricity); departure from 200 km LEO |
| ئۆبیجی زەوی نزم (200 کیلۆمەتر) | ئۆباڵی سێرس | 9,48 km/sn | 9,48 km/sn (دەتوانن بەکاری بهێنن) | حسابکراو (ئیدەاڵ): Heliocentric Hohmann 1 au to Ceres, coplanar (ignores its 10.6 degree inclination); departure from 200 km LEO, capture into a 200 km Ceres orbit |
ئامرازەکان و وانەکان تەنها بۆ فێربوون بەکاردەهێنرێن. نابێت بەکاربهێنرێن بۆ گەڕان، پلانی ئەرک یان هەر بڕیارێکی کارگێڕی. گواستنەوەی بڕوانامە بێ پارەیەو پشتگیری ناکرێت نوسراوەکانی پەروەردەیی بخوێنەوە