ڕۆژ و ساڵ لەسەر هەموو جیهان

لەسەر زەردەشت، ئەم هەسارەیە زۆر بە خێرایی دەجوڵێت کە یەک جوڵەی زیاتر لە گەشتێکی دەوروبەری خۆر دەگرێت. ڕۆژێک لە هەموو شوێنێکدا یەکسان نییە، وە ساڵێکیش نیە. ئەمە چۆنیەتی کارکردنی هەردووکیان، لە هەر جیهانێکدا.

ڕۆژێک و ساڵێک دوو کاتژمێرن، هەر جیهانێک بە جۆرێکی تر دیارییان دەکات.

تەماشا بکە

لاتینی-بی ڕۆژ چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت تا جیهان بجوڵێت لاتینی-بی ساڵ چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت تا یەکجار بگەڕێتەوە دەوری خۆر لەسەر زەوی نزیکەی 24 کاتژمێر و 365 ڕۆژە. جیهانە ترەکان زۆر جیاوازن.

جیهان	درێژی ڕۆژ	درێژی ساڵ
Tîr	176 ڕۆژ	88 ڕۆژى زەوى
Gelawêj	117 ڕۆژ	225 ڕۆژ
Erd	24 کاتژمێر	365 ڕۆژ
Behram	24 کاتژمێر و 40 خولەک	687 ڕۆژ
Berçîs	9.9 کاتژمێر	11.9 Earth years
Keywan	10.7 hours	29.4 Earth years
Ûranûs	17.2 hours	84 ساڵ
Neptûn	16.1 hours	164.8 ساڵ

چەند سەرسامیەک:

• بەکارھێنان مێروکڕۆژێک له ڕۆژان دوو ساڵ ده‌خایه‌نێت.
• زینی بەدوور دەخولێتەوە و زۆر بەپەلە.
• ئه و سیانه ‌ی که ‌به ‌ خێرایی ده‌سوڕێن، هه‌رچه‌نده ‌ گه‌وره‌ترینیانه ‌
• لاتینی-بی مانگی پێنج ڕۆژەکەمان نزیکەی وەک ئێمەیە، کە ئەمەش بۆ تیمەکانی گەشتکردن بە زەوی زۆر باشە.

بەکاربهێنە پانێلی بەراوردکردن لە ژێر ڕیشەی بۆ بەراوردکردنی هەر دوو جیهان

تێگەشتن

دوو جۆری ڕۆژ هەیە، جیاوازیەکە گرنگە.

• . ڕۆژ یه‌ک جار ده‌خولێته‌وه‌و به‌هۆی ئه‌ستێره‌یه‌کی دووره‌وه‌ زەوی 23 کاتژمێر و 56 خولەک و 4 چرکە
• . ڕۆژ لە نیوەڕۆیەکەوە بۆ ئەوی تر کاتێک زەوی دەخولێتەوە، نزیکەی 1/365ی ڕێڕەوەکەی دەجوڵێت، بۆیە دەبێت کەمێک زیاتر بخولێتەوە (حوالي 1 درجة) پێش ئەوەی خۆر بگاتە سەرەوەی. کە نزیکەی 4 خولەک زیاتر دەخایەنێت، کە 24 کاتژمێر دەدات.

بۆ زۆربەی سیانە دوو ڕۆژ نزیکەی یەکسانن. بۆ ئەو کەسانەی کە بە خێرایی دەجوڵێن، زۆر جیاوازن. Mercury spins once every 58.6 Earth days, and its year is 88 days. ئەم دوو جوڵەیە پێکەوە دەبەسترێنەوە بۆ ئەوەی ڕۆژێکی خۆر 176 ڕۆژی زەوی بخایەنێت: بەتەواوەتی دوو ساڵە لە مەریوان. مەریوان بەتەواوەتی سێ جار دەخولێتەوە بۆ هەر دوو دورگەی، کە ئەمەش بەهۆی گەڕانی خۆرەوە دروست دەبێت.

. وە بە پێچەوانەوە دەخولێتەوەگەڕانەوەی) هەر 243 ڕۆژێک جارێک Because the spin and the orbit go opposite ways, they add up, and the solar day is shorter than the spin: about 117 Earth days.

ساڵەکان درێژ دەبنەوە لەگەڵ دووریی بۆ دوو هۆکار: ڕێگاکە درێژترە، وە هەسارەکە بە خێرایی زیاتر دەجوڵێت. زەوی بە خێرایی 29.8 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا دەجوڵێت، نەپتون بە خێرایی 5.4 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا دەجوڵێت، کە ئەمەش 30 جار خێراتر دەبێت.

مامۆستا

ڕۆژێکی خۆر لە دوای دوو خێرایی زوومیەوە دێت. بە ماوەی جوڵەی ئەستێرەیی P_rot (نەگبەت بۆ گەڕانەوە) و ماوەی ئۆباڵی P_orb، هەردووکیان لە هەمان ئاراستەدا پێوانە کراون:

1 / پ_سولار = 1 / پ_رۆت - 1 / پ_ۆرب

1/0.99727 − 1/365.256 = 1.00274 − 0.00274 = 1.00000 بۆ ڕۆژێک، بۆیە P_solar = 1 ڕۆژ.

1/58.646 − 1/87.969 = 0.017052 − 0.011368 = 0.005684، کەواتە P_solar = 175.9 ڕۆژ.

Check Venus (retrograde, P_rot = −243.018 days): 1/(−243.018) − 1/224.701 = −0.004115 − 0.004450 = −0.008565, so |P_solar| = 116.75 days. نیشانەی کەمکردنەوە دەڵێت خۆر لە ڕۆژئاوای زێنەبەوە هەڵدەکەوێت

ساڵی سێیەم لە یاسای کیپلەرەوە سەرچاوە دەگرێت: T² ∝ a³ بۆ هەموو شتێک کە دەوری خۆر دەکات. لەگەڵ T لە ساڵەکاندا و a لە au، T = a^1.5. نێپتون لە a=30.07 AU دەدات T=30.07^1.5 = 164.9 ساڵ، هاوتا لەگەڵ بینراوەکانی 164.79. جیاوازیەکە لە خولانەوە و لە توخمە بچوکەکانی هەسارەکانەوە دێت، کە وەشانی یاساکانی نیوتنیشی تێدایە.