Masiku ndi zaka padziko lililonse

Pa Venus, dziko lapansi limayenda mofulumira kwambiri kuti limakhala lovuta kuposa kuyenda m’mphepete mwa dzuwa. Mlungu si chinthu chimodzi chilichonse, ndipo mwezi ndi mwezi wofanana. Munkhaniyi ndi mmene ntchito onse awiri, pa chilichonse dziko.

Mlungu ndi chaka ndi maola awiri osiyana, ndipo padziko lililonse amawaika mosiyanasiyana.

Onani

A day ndi nthawi imene dziko lapansi limatenga kuti lizungulire kamodzi. A chaka ndi nthawi iti yomwe imatenga kuti ipite kamodzi patsiku kuzungulira dzuwa. Padziko lapansi izi ndi pafupifupi 24 maola ndi 365 masiku. Madera ena ndi osiyana kwambiri.

World	Mphindi	Kutalika kwa chaka
Mercury	176 masiku a dziko lapansi	88 masiku a dziko lapansi
Nthandá	117 masiku a dziko lapansi	225 masiku a dziko lapansi
Dziko	24 maola	365 masiku
Mars	24 hours 40 minutes	687 masiku a dziko lapansi
Jupiter	9.9 maola	11.9 Miyezi ya dziko lapansi
Saturn	10.7 maola	29.4 zaka za dziko lapansi
Uranus	17.2 maola	84 zaka za dziko lapansi
Neptune	16.1 maola	164.8 zaka za dziko lapansi

Ena a surprises:

• Pa Mercury, tsiku limodzi (kutuluka kwa dzuwa kutuluka) kumatenga zaka ziwiri.
• Venus imayenda mozungulira m’mbuyo mwake komanso mofulumira kwambiri.
• Mapiri a kumwamba ndi olimba kwambiri kuposa mapiri onse, komabe ali ndi kutalika kwakukulu.
• A Mars tsiku ndi pafupifupi chimodzimodzi monga wathu, amene ndi yosavuta kwa rover mabungwe pa dziko lapansi.

Kugwiritsa ntchito kuyerekezera panel pansi pa orrery kuti agwirizane onse awiri maudindo.

Kumvetsa

Pali mitundu iwiri ya tsiku, ndipo kusiyana kwa zinthu.

• The tsiku la sideralo ndi imodzi spin wocheperapo poyerekeza ndi mbali ya kuwala. Earth’s is 23 hours 56 minutes 4 seconds.
• The tsiku la dzuwa ndi kuchokera kumadzulo limodzi kuti lachiwiri. Ngakhale kuti dziko lapansi limayenda, limakhala ndi 1/365 ya nthawi yomwe limadziyendera, choncho liyenera kuzungulira pang’onopang’ono (malingana ndi madigiri 1) kuti lifike pamalo ake. Izi zimatenga pafupifupi 4 mphindi zambiri, kupatsa 24 maola.

Panthawi ya nyengo yozizira, masiku awiriwa ndi ofanana. Kwa oyenda mofulumira, ndi osiyana kwambiri. Mwezi wa Mercury umayenda m’mphepete mwa dziko lapansi nthawi ya masiku 58.6 ndipo chaka chake ndi cha masiku 88. M’madera ena, masiku a mwezi amatenga nthawi yaitali kuposa masiku a dziko lapansi (176 masiku adziko lapansi). Mercury imayenda mozungulira dziko lapansi nthawi zitatu panthawi ya ma orbits awiri, zomwe zimachititsa kuti mpweya ukhale wotentha kwambiri.

Venus imayenda m’mbuyo (retrograde), kamodzi pa masiku a 243 a dziko lapansi. Chifukwa cha kuzungulira kwa dzuwa ndi kutalika kwake, masiku a dzuwa ndi ofupika kuposa masiku a dziko lapansi (osachepera masiku 117).

Miyezi imakula ndi kukulira kwa makilomita chifukwa cha zifukwa ziwiri: njira yopita kumalo ozungulira imakhala yaitali, ndipo dziko lapansi limayenda mofulumira. Dziko lapansi limayenda ndi 29.8 km/s; Neptune imayenda ndi 5.4 km/s m’njira yopitilira 30 nthawi yaitali.

Woyang’anira

M’madera otentha, kutentha kwa dzuwa kumachokera ku mapiri awiri apakati. Ndi nthawi ya kuzungulira kwa sidereal P_rot (yoyipa kwa retrograde) ndi nthawi yoyenda P_orb, zonsezi zimawerengedwa m’njira imodzi:

1 / P_solar = 1 / P_rot − 1 / P_orb

1/0.99727 − 1/365.256 = 1.00274 − 0.00274 = 1.00000 per day, so P_solar = 1 day.

Check Mercury: 1/58.646 − 1/87.969 = 0.017052 − 0.011368 = 0.005684, so P_solar = 175.9 masiku.

Check Venus (retrograde, P_rot = −243.018 days): 1/(−243.018) − 1/224.701 = −0.004115 − 0.004450 = −0.008565, so |P_solar| = 116.75 days. M’madera ena, nyengo ya kumadzulo imayamba pamene dzuwa limatuluka m’mphepete mwa dziko lapansi.

Years follow Kepler’s third law: T² ∝ a³ for everything orbiting the Sun. Ndi T mu zaka ndi a mu au, T = a^1.5. Neptune at a = 30.07 au gives T = 30.07^1.5 = 164.9 years, matching the observed 164.79. M’mabuku ena, monga mu Malemba Achiheberi ndi m’Malemba Achigiriki, pali zilembo zina zomwe zimadziwika kuti masamba a Newton.