Àwọn ìtàn kan nínú ààyè-iṣẹ́ yìí lè jẹ́ ìtumọ̀ máyìn náà láti jẹ́ pé a lè ní àwọn ìṣàfarawé. Yọ́ọ̀kan Ka àwọn ìṣàmúlò-ètò English
Aṣọ́ tí a fi pàṣẹ́ nínú ojú-ìrin-ajó.
Blue Initiative

Plastic pollution

Àwọn àyọkà ìṣàfarawé kọ̀ǹpútà gbogbo tí a kò fi pà níbẹ̀ náà, lórí ojú-aye yìí. Ojútó rẹ̀ yoò jẹ́ pé gbogbo eniyan tí n ka àkọlé yìí lè gbọ́.

Agbara ti o dara ju. O jẹ iwuwo, o kere ju, ko ni omi ati pe o le ma bajẹ, eyi ti o jẹ idi ti a fi lo fun ohun gbogbo lati awọn syringe iṣoogun si awọn paaki crisp, ati idi ti o ti di iṣoro. Awọn kemikali ti o ṣe igbẹkẹle ti o ṣe iranlọwọ fun ọ lati duro fun awọn ọgọrun ọdun nigbati o ba fi silẹ. Aaye ko ni enzimu ti o yipada lati jẹ rẹ ni iyara.

Kini idi ti a fi pẹ̀lú àwọn ìṣàfarawé

Awọn plastiki pupọ julọ jẹ awọn igun gigun ti carbon ati hydrogen ti a ṣe lati epo ati gaasi. Oju-ọjọ ati awọn omi-omi ṣe bajẹ wọn, ṣugbọn kii ṣe si ohunkohun ti ko ni ipalara: boolu kan di awọn fẹlẹfẹlẹ, awọn fẹlẹfẹlẹ sinu microplastics ti o kere ju mẹrin milimita lọ, ati awọn ti o wa ninu nanoplastics ti o kere pupọ lati rii. Microplastics ti wa ni bayii ri lati awọn okun omi nla si Arctic snow, ninu ẹja, ni omi mimu ati ninu ẹjẹ eniyan.

Awọn ọgọrun-un ti awọn ohun elo plastiki kekere, funfun ati buluu ti wa ni afẹfẹ laarin awọn igi ati awọn irugbin lori eti okun.
Nurdles, awọn pellets ti o kere ju ti a ṣe lati awọn ọja plastiki pupọ julọ, wa ni ayika laarin awọn ohun elo okun. Awọn ohun elo ti a fi pamọ jẹ ọkan ninu awọn orisun microplastics ni okun. Photo: hockadilly, CC BY-SA 2.0

Bí o ṣe ǹlọ́wọ́ nínú okun

O kan ni ipin kekere ti awọn ohun elo plastiki agbaye ni a ṣe atunṣe. Ni ibamu si OECD, agbaye ṣe nipa 460 milionu tonne ti awọn ohun elo plastiki ni ọdun 2019 ati pe o fi 353 milionu tonne kuro. 9% nikan ni a ti tunṣe; 22% ko ti ṣetan, eyi tumọ si pe a fi wọn silẹ, a fi wọn pa ni gbangba tabi a fi wọn pa ni ayika. Awọn omi-omi ni awọn ọna opopona: awọn ohun elo ti a fi kun ilẹ wa ni a fi sinu awọn iwẹ, awọn iwẹ si inu awọn omi-omi ati awọn omi si oke okun.

460 MBàwọn ìṣàmúlò-ètò tí a ṣẹ̀dà nínú 2019 (OECD, 2022)
9%ti awọn ohun elo plastiki ti a ṣe atunṣe (OECD, 2022)
19 to 23 MB2016 (Borrelle et al., 2020)

Awọn agbegbe ti o ni agbara ko ni aabo. Mediteranean ni nipa 1% ti omi okun agbaye ṣugbọn nipa 7% ti awọn microplastics rẹ, ati pe plasta ṣe 43 si 51% ti awọn ohun elo ti o ku lori awọn eti okun Greek (WWF, 2018). Awọn aṣiwere omi wa ti ṣe akojọ awọn oorun ti o mu awọn ohun elo plastiki to ju lọ lọ si okun ati pe o ṣafihan bi wọn ṣe n ṣiṣẹ ni awọn oorun ati awọn okun Europe.

Agbegbe okun kan ti a fi awọn ẹyin, awọn buoy, awọn boolu ati awọn pẹtẹlẹ papọ ni isalẹ eti okun volcanic kan, pẹlu ẹnikan ti o wa lori awọn ohun ija.
Plastic wa ni Santa Luzia, awọn erekusu ti ko ni eniyan ni Cape Verde, ni ọdun 2021. Awọn ọrinrin ati awọn omi Atlantic ti n gba wọn ni ariwa ti erekusu naa; ọpọlọpọ ninu wọn jẹ awọn ohun elo ẹja ti a bajẹ. Photo: CaptainDarwin, CC BY-SA 4.0

Irin-ajo ni a ṣe pataki. Awọn nẹtiwọki ti o ku ati ti a fipa mu, awọn okun ati awọn igun-ikun n tọju awọn ẹja, awọn ẹranko-ọsin, awọn seeli ati awọn ẹranko omi fun ọdun diẹ, iṣoro kan ti a mọ ni fifọ ẹranko, ati pe wọn ṣe apakan nla ti awọn ohun elo plastiki ti o wa ni ayika ni awọn oke-nla nla.

Aṣọ́ okun tí a ya nínú ẹ̀yàn àwọn ẹ̀yin-ìgbára-nìkan-awọ́yé nínú etí omi-ìrin.
Agbègbè okun tí a fi pamọ́ sínú àwọn ẹ̀yàn-ìfẹ́, àwọn ẹ̀yàn-ìfihàn tí a pà tabi tí a fi kùnà láti mú. Credit: NOAA

Iṣẹ́dàlẹ̀ nípá ìsẹ́ tí ò kùnà. Ti o kẹhin ni lati ma ṣe ibajẹ.

Àwọn ààyè-iṣẹ́

Ohun elo ti a ṣe lati plastiki kii ṣe polymer kan nikan. Awọn olupese nfa awọn plasticizers, awọn ohun ti o daabobo lati fi ina silẹ, awọn awọ ati awọn stabilizers, ati pe diẹ ninu awọn kemikali wọnyi le yọ kuro. Awọn miiran, bii awọn phthalates ati bisphenols kan, ṣe ipalara si awọn homonu ati pe a ti daduro wọn ni ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede. Imọ-jinlẹ lori awọn ipa ti o ni kikun wọn ni gbogbo ọjọ-ori ti n dagbasoke, eyiti o jẹ idi fun igbẹkẹle.

Àwọn ìṣẹ̀dá

Awọn ifihan ti n ṣalaye awọn igbesẹ ti o ṣe iṣẹ * ṣaaju ki* awọn ohun elo plastiki di afẹfẹ, ati pe ọpọlọpọ ninu wọn ti ṣiṣẹ tẹlẹ ni ipele orilẹ-ede:

  1. Igbale fun awọn ideri ti a lo lẹẹkan, tabi da wọn duro. Ipele England lori awọn ideri ti a lo lẹẹkan, ti a gbekalẹ ni ọdun 2015, jẹ ọkan ninu awọn iyipada iṣesi ti o yara julọ lori iwe-ẹri: awọn ile itaja nla akọkọ fi 7.6 bilionu awọn ideri ti a lo lẹẹkan silẹ ni ọdun 2014, ati pe wọn ta 126 milionu ni ọdun 2025 si 2026, idinku ti 98 ogorun (Gomina Ilu Gẹẹsi). Ireland ti fi ifihan 15 cent levy han lori awọn apoti ṣiṣu ni ọdun 2002, ati pe owo naa lọ si awọn iṣẹ-ṣiṣe ti o dinku awọn ohun elo; ipin ti awọn apoti ṣiṣu ninu awọn ohun elo ṣiṣu Irish ti pọ si nipasẹ diẹ sii ju 92 ogorun lati igba naa (Government of Ireland; Convery et al., 2007). Rwanda ti daabo bo awọn baagi plastiki ni ọdun 2008 ati pe o ti ṣe igbesẹ lati mu ofin naa ṣiṣẹ daradara, eyi ti o jẹ ki wọn gbagbọ pe o jẹ olori agbegbe (Behuria, 2021).
  2. Ìpaṣẹ́ ìpadàbọ̀. Tí a bá fi àwọn boolù àti àwọn kọ̀ǹpútà pánẹ́ẹ̀lì pamọ́ sínú owò, wọ́n tí n bọ̀ nígbà tí wọn kò bá lọ sí ìlú. Ni Norway, 92.4 ogorun ti awọn boolu ṣiṣu ti a fipamọ ti pada fun ifunni wọn ni ọdun 2025, ati pe 98.2 ogorun ti a ṣe akojọ ni apapọ (Iroyin ọdun 2025 ti Infinitum). Lithuania bẹrẹ eto rẹ ni ọdun 2016: nipa idaji kan ti awọn boolu plastiki ti a ti ṣe ikojọpọ ṣaaju ki o to, ati pe 91.9% ti gbogbo awọn apoti isura data ti pada si opin ọdun 2017, ọdun keji nikan ti eto naa, da lori awọn nọmba ti olupese (Open Access Government, 2018). Ni Germany, awọn boolu ti a lo ni igba kan ati awọn apoti tun ni idogo, ati lati ọdun 2006 gbogbo ile itaja ti o ta wọn gbọdọ gba pada awọn ohun elo ti ko ni nkankan (DPG).
Aṣọ ati ẹrọ ti o le padanu ti a fi kun si ilẹkun ti a ṣe ni ile itaja nla kan ni Norway, labẹ ami ẹyẹ ti o kọwe pe Miljøstasjon.
Ẹrọ ti o gba pada fun awọn boolu ati awọn apoti ni ile itaja Coop Extra ni Osøyro, Norway, ni ọdun 2018. Gbogbo àwọn àgbèwọlé tí a fi pamọ́ sínú ò paṣẹ̀ padà sí ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀. Photo: Wolfmann, CC BY-SA 4.0
  1. Ṣe awọn olupese sanwo. Awọn eto imulo ti o ni agbara ti awọn olupese ṣe owo fun awọn ile-iṣẹ lati gba ati tunṣe awọn ohun elo ti wọn ta, eyiti o mu ki wọn lo kere si ati apẹrẹ fun atunse. Ninu ọrọ yii, a ti ṣe atilẹyin data: iwadi kan lori awọn 1,576 ti awọn oniwadi ami iyasọtọ nipasẹ awọn olufẹ ni awọn orilẹ-ede 84 rii pe ipin ti ile-iṣẹ kan ti awọn ipalara ti o ni aami ti o ni ami ti n dagba ni ibamu si apapọ iṣelọpọ ti awọn ohun elo ti a fi kun, ati pe idaji gbogbo awọn nkan ko ni ami iyasọtọ eyikeyi, idi ti o fi jẹ ki awọn olupese sọ ohun ti wọn ta (Cowger et al., 2024).
  2. Ṣẹ̀da gbogbo ohun. Fun awọn eniyan biliọnu kan, ko si igbimọ ti a fi pamọ́. Iṣẹ ti o ṣe pataki julọ lati daabobo awọn ohun elo plastiki lati de omi ni lati kọ awọn ibi iduro ati awọn ọna ṣiṣe fun gbigbe wọn.
Ọmọkunrin kan ti o ni bailikiti kan ti a fi kun pẹlu sawọn ohun elo plastiki ti a ti ṣeto, n wa nibẹ ni oju-ọjọ ti o ni awọn buluu.
Aṣàfilọ́lẹ̀ àwọn ohun-ìpaṣẹ́ nínú aṣọ́ tí a fi kọ́kọ́. Ni awọn orilẹ-ede pupọ, awọn olukopa ti ko ni igbẹkẹle bi o ṣe jẹ pe wọn ṣeto ọpọlọpọ awọn ohun elo ti a lo lati ṣe atunse. Photo: Andrew Kartende, CC BY-SA 4.0
  1. A global treaty. Awọn orilẹ-ede ti o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti United Nations ti n ṣe ipade lori adehun ofin lati da idiwọ awọn ohun elo plastiki duro ni gbogbo igbesi aye wọn, lati iṣelọpọ si gbigbe kuro.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò ní pàtó. Ti o ba jẹ pe aṣayan ti o rọrun julọ ati ti o dara julọ ni ọkan ti o ni aabo, ọpọlọpọ awọn eniyan yoo gba rẹ, ati pe iyipada naa jẹ iyara.

Àwọn ìjọbà tí n ṣe iṣẹ́ yìí

Awọn ti ko ni owo-ori wọnyi ni iwe iroyin olokiki ti awọn abajade. Wo ohun ti wọn n ṣe, ati pe ti iṣẹ wọn ba sọrọ si ọ, o le ronu nipa fifun wọn ni owo nipasẹ oju opo wẹẹbu wọn. The Local Solar System Foundation ko ni afilọ pẹlu eyikeyi ninu wọn ati pe ko gba ohunkohun lati wọn. Tí o bà fi pamọ́, ka àwọn iroyin atí awọn aagó ọdún tuntun tí a fi kọ́ nínú gbogbo ile-iṣẹ́ kan, bi o ti lè ṣe pẹlú ohunkohun ti o bà jẹ́ ẹ̀ṣẹ.

  • Ocean Conservancy jẹ ile-iṣẹ ti ko ni owo-wiwọle (501(c)(3)) ti o n ṣiṣẹ International Coastal Cleanup. Lati igba ti o bẹrẹ, diẹ sii ju awọn olufẹ miliọnu 19 ti ṣe ikojọpọ diẹ sii ju awọn owo ilẹ yuroopu miliọnu 400 (ni ayika 180,000 tonnes) ti awọn ohun elo ti ko ni aabo, ati pe wọn ti kọ gbogbo nkan lori kaadi data deede, ṣiṣe database nla julọ ni agbaye ti awọn ohun elo ti ko ni aabo ni okun (Ocean Conservancy).
  • 5 Gyres Institute jẹ US ti ko ni owo-wiwọle (501(c)(3)) ti a da nipasẹ awọn oniwadi Marcus Eriksen ati Anna Cummins. Eriksen ti ṣe agbekalẹ iwadi kan ti o ṣe iṣiro agbaye akọkọ ti awọn ohun elo plastiki ti o nlọ ni okeere, diẹ sii ju awọn ẹya 5 triliọnu lọ (Eriksen et al., 2014), ati pe ile-ẹkọ giga ti ṣe igbega si ipolongo #BanTheBead ti o ran lati kọja ofin omi ti ko ni Microbead ti Amẹrika ni ọdun 2015.
  • Plastic Soup Foundation ni ajọṣepọ ọfẹ Dutch pẹlu ipo ti o dara fun gbogbo eniyan (ANBI), ti a da ni ọdun 2011. O n ṣe igbega fun EU ati awọn ofin agbaye lori plasta, o n ṣiṣẹ ohun elo ti o gba awọn oniṣowo laaye lati ṣayẹwo awọn kosmetik fun awọn microplastics, ati iranlọwọ lati bẹrẹ iwadi akọkọ ni awọn ipa ilera ti microplastics ni ọdun 2018.
Aṣọ́ okun ti n bọ̀ nínú aṣọ́ plastiki ti n lọ.
Awọn ẹranko okun le ṣe aṣiṣe awọn ideri ti o nlọ fun awọn ẹja, ọkan ninu awọn ounjẹ wọn.

Bií o ṣe lè ran mì lọwọ

  • Ṣẹ̀dá, ki o si lò lẹ́nú. Lọ́wọ́ kọ̀ǹpútà kan, kọ̀péètì kan àti àwọn aṣọ́. Iṣẹ́ tí a fi ṣé nípá ìsẹ́ tí kò lè jẹ́.
  • Rá àwọn ẹ̀yàn àti àwọn ààyè-iṣẹ́. Yan àwọn ẹ̀yàn àti àwọn ààyè-iṣẹ́, ṣàfihàn àwọn ile-ìṣàmúlò-ètò àti àwọn nǹkan nínú gilasi, metali tàbí pàtà níbi tí wọn bá jẹ́ ìtumọ̀.
  • Igbà tí o kò lè paṣẹ̀ pada: àwọn aṣọ́ ìṣàmúlò-ètò, àwọn ẹ̀yàn-ìdára, polystyrene atí ohunkohun tí a fi lẹ́tà kọ̀ọ̀kan pamọ́ nígbà tí agbegbé rẹ̀ kò ní ìpapọ̀lú.
  • Wo microplastics ni ile. Wa awọn aṣọ sintetiki ti o kere ju ni igba diẹ, ti o gbooro ati ti o tutu, ati pe o ṣe akiyesi ẹrọ fifọ ẹrọ; yago fun awọn ohun ọṣọ pẹlu awọn microbeads plastiki.
  • Ṣẹ̀dá mẹ́tà. Ṣẹ̀dá àwọn àyọkà mẹ́tà tí a fi pamọ́ láti inú okun, ìgbàkè tabi ààyè-ìrin-ajó ní gbogbo igba tí o bá lọ. O ti pọ̀.
  • Awọn ibeere fun ilu rẹ ati awọn ile itaja rẹ. A beere fun awọn eto ipadabọ-idogo, awọn orisun omi ti o wa ni gbangba ati awọn aṣayan lati ṣe atunṣe. Fẹ awọn ami-iṣowo lati ṣafihan iye ti wọn ta ati iye ti wọn gba.
  • Ṣẹ̀dá wa. Yọ̀rọ̀ yìí láti tumọ̀ àwọn ìṣàfihàn yìí tàbí kọ́òdù àwọn ààyè-iṣẹ́ pláísìmù nínú bòdì ìrànwọ́lù.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìwé-ìwé