سەرچاوەی وزەکان بەراورد کراون

لە ساڵی 1979دا NASA توانی مۆد-1 بگۆڕێت، کە دوو تووڕەی بایە بە ڕووکاری 61 مەتر لەسەر چیای کارۆلینای باکوور. یەکێک بوو لە گەورەترین توربینەکانی ڕۆژەکەی و یەکێک بوو لە یەکەم هەوڵەکان بۆ ئەوەی هێزی با ببێتە بەشێکی گرنگی گرێبەستەکە. چوار دەیەی دواتر وزەی با و وزەی خۆر خێراترین سەرچاوەی وزەی کارەبا لە سەر ئەم زەوییە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە بۆچی، و ئەوەی کە هێشتا ناتوانن بیکەن، یارمەتی دەدات لە بەراوردکردنی هەموو سەرچاوەکان لەسەر هەمان مەرج.

هەموو ژیان، نەک تەنها چێشتخانەکە

. گازی دەرچوو لە بنکەی وزەوە بە هۆی خولانەوەی ئاگرەکەوە کۆتایی نایەت پێویستە لۆزی و کانزای دروست بکرێت، سووتەمەنی دۆزرێتەوە و گواسترێتەوە، لە کۆتایدا هەموو شتێک تێکدەدرێت. بەدواداچوونی دەوری ژیان هەموو ئەمانە بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک زیاد دەکات The IPCC’s review of hundreds of such studies gives a clear ranking: coal emits around 820 grams of CO2-equivalent per kilowatt-hour, gas about 490, while wind, nuclear and hydropower are around 10 to 25, and solar around 40 to 50.

ئاسایشیش هەمان چیرۆک دەگێڕێتەوە. ئەگەر بزانین ژمارەی مردنەکان بەهۆی ڕووداوەکان و پیسبوونی هەواوە بۆ هەر یەکەی کارەبا، کەڵەکە و نەوت مەترسیدارترین سەرچاوەی وزەن، چونکە سووتاندنیان هەوا پڕ دەکاتەوە لە بەشچە بەشچە. وزەی با، وزەی ئەتۆمی و وزەی خۆر سەدان جار ئاسایشترن

هەر سەرچاوەیەک چی تێدا باشە

• کێڵگە و گاز دەتوانرێت بە پێویستییەوە داببەسترێت بەڵام بەرزترین دەرکەوتن و پیسی دەهێنێت Gas emits about half as much CO2 as coal when burned, though methane leaks narrow the gap.
• ئەتۆمی بە شێوەیەکی بەردەوام کاردەکات لەگەڵ دەرچوونی زۆر کەم و شوێنەواری زەوییەکی بچوک؛ گرانە و زوو دروست دەبێت، وە پێویستە پاشماوەکان بۆ ماوەی زۆر درێژ بەڕێوەبچن.
• وزەی ئاو کە کاربۆنەکەی کەمە بەڵام بەردەکان دۆڵەکانی ئاو دەگۆڕن و ڕووبارەکان دەگۆڕن
• با لە نێوان هەرزانترین وزەی نوێدایە، بەگوێرەی کەشوهەوا گۆڕانکاری بەسەردا دێت و پێویستی بە شوێن هەیە، شەبکە و زیاتریش بۆ دابینکردنی کارەبا.
• خۆر نرخی هەرزانە، بە جۆرێک دروستکراوە کە لە سەر باخچە و لادێکانەوە تاوەکو بینا بەرزەکان بەکاردێت؛ شەوانە هیچ بەرهەم ناهێنێت و لە زستاندا کەمتر.

هیچ سەرچاوەیەکی تەواو نییە. تەنها تێکەڵەیەکی باشتر و خراپتر هەیە، وە پێکهاتەی ئێمە بۆ هەڵبژاردنە.

بەشی کەم: هەڵسوکەوتی ئاڵۆز

کێشەی سیستەمێکی وزەی پاک بەرهەمهێنانی وزە نییە بە ڕێژەی ئاسایی، بەڵکوو هاوسەنگی نێوان پێداویستیەکان و دابینکردنیان لە هەر چرکەیەکدا. بەتەری، وزەی ئاوی پمپکراو، شەبکە بەهێزەکان کە هێز دابەش دەکەن بەسەر ناوچەکاندا، داواکارییەک کە دوای خۆر و با دێت، سەرچاوەی کاربۆن کەمەکان هەموویان ئەو شکانانە پڕدەکەنەوە. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی ئێمە لێکۆڵینەوە لە دروستکردنی مۆدێلەکان دەکەین کە دەتوانن لەو شوێنانەدا بن کە وزەیان تێدا بەکاردەهێنرێت، وەک دیواری پاڵەوان.

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

• گۆڕینی دابینکردنت بۆ نرخی نوێ یان پلانی وزەی کۆمەڵگە لە کاتێکدا کە یەکێک هەیە.
• هێز بەکاربهێنە کاتێک پاکە ماشێنەکانی شۆڕکردنەوە و بارهەڵگرەکان بەکاربهێنە کاتێک کە وزەی با و وزەی خۆر زۆرن؛ زۆربەی شەبکە کارەباییەکان بڵاوکردنەوەی کاربۆنی کاتی ڕاستەقینە بڵاودەکەنەوە.
• پانێلەکان لەسەر سەقفەکان دابنێ ماڵەکان، قوتابخانەکان، سوپەرمارکێتەکان و پارکی ئۆتۆمبێل شوێنە ئامادەکراوەکانی وزەی خۆرن؛ لە ئەنجومەنەکەت و کاربەدەستەکەت بپرسە.
• پێش دروستکردنی، بیپارێزە. جیاکردنەوەی وزەی کارەبا و بەکارهێنانی ئامێری کارامەیی لە هەمان کاتدا پارە و گازی گواستنەوەی کەم دەکەنەوە.
• پرسیار لە ژمارەکان بکە. لە دابینکەری کارەبا و حکومەتی خۆت بپرسە بۆ ئەو گازانەی کە لە ماوەی ژیاندا دەردەکەون لە وزەی کە کڕیوە
• بکە بە ئەندامی لێکۆڵینەوە لەسەر پەڕەی بەشداریکردن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر

• IPCC (2014)، AR5 گروپی کارکردنی سێیەم، پەیوەستی سێیەم: تێچوو و پارامەترەکانی کارکردن بە تایبەت بە تەکنەلۆژیا
• جیهانمان لە زانیاریدا (2020)، چی سەرچاوەی پاك و سەلامەتترین وزەیە؟
• NASA ناوەندی توێژینەوەکانی گڵێن، تاریخەی توێژینەوەی وزەی با
• . نوێکردنەوە