لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
NASAمۆد-1ی توورەی با لە سەر بەرزاییێکی بونی کارۆلینای باکوور، ساڵی 1979.
دەستپێکی سەوز

سەرچاوەی وزەکان بەراورد کراون

هەر کیلۆوات کاتژمێرێک مێژوویەکی نهێنی هەیە: کانزاکان، کارگەکان، چێشتخانەکان یان پەڕەکانی تیشک. بە ڕاستگۆیی بەراوردیان بکە و وێنەکە ڕوونتر دەبێتەوە لە گفتوگۆکان.

NASA Glenn Research Center

لە ساڵی 1979دا NASA توانی مۆد-1 بگۆڕێت، کە دوو تووڕەی بایە بە ڕووکاری 61 مەتر لەسەر چیای کارۆلینای باکوور. یەکێک بوو لە گەورەترین توربینەکانی ڕۆژەکەی و یەکێک بوو لە یەکەم هەوڵەکان بۆ ئەوەی هێزی با ببێتە بەشێکی گرنگی گرێبەستەکە. چوار دەیەی دواتر وزەی با و وزەی خۆر خێراترین سەرچاوەی وزەی کارەبا لە سەر ئەم زەوییە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە بۆچی، و ئەوەی کە هێشتا ناتوانن بیکەن، یارمەتی دەدات لە بەراوردکردنی هەموو سەرچاوەکان لەسەر هەمان مەرج.

هەموو ژیان، نەک تەنها چێشتخانەکە

. گازی دەرچوو لە بنکەی وزەوە بە هۆی خولانەوەی ئاگرەکەوە کۆتایی نایەت پێویستە لۆزی و کانزای دروست بکرێت، سووتەمەنی دۆزرێتەوە و گواسترێتەوە، لە کۆتایدا هەموو شتێک تێکدەدرێت. بەدواداچوونی دەوری ژیان هەموو ئەمانە بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک زیاد دەکات لێکۆڵینەوەکانی IPCC لەسەر سەدان لەو توێژینەوەیانە ڕێژەی ئاشکرا دەدات: کانزای کێوی نزیکەی 820 grams of CO2-equivalent per kilowatt-hour، گاز نزیکەی 490، لەکاتێکدا وزەی با، وزەی ئەتۆمی و وزەی ئاو نزیکەی 10 بۆ 25، وزەی خۆر نزیکەی 40 بۆ 50.

ئاسایشیش هەمان چیرۆک دەگێڕێتەوە. ئەگەر بزانین ژمارەی مردنەکان بەهۆی ڕووداوەکان و پیسبوونی هەواوە بۆ هەر یەکەی کارەبا، کەڵەکە و نەوت مەترسیدارترین سەرچاوەی وزەن، چونکە سووتاندنیان هەوا پڕ دەکاتەوە لە بەشچە بەشچە. وزەی با، وزەی ئەتۆمی و وزەی خۆر سەدان جار ئاسایشترن

820 g. CO2- equivalence per kWh from coal, lifecycle median (IPCC AR5)
11 g. CO2- equivalence per kWh from onshore wind (IPCC AR5)
24.6لە ڕووی ژمارەی مردنەکانەوە، لە بەرامبەر 0.04 بۆ هەوا (جیهانمان لە زانیاریدا)

هەر سەرچاوەیەک چی تێدا باشە

  • کێڵگە و گاز دەتوانرێت بە پێویستییەوە داببەسترێت بەڵام بەرزترین دەرکەوتن و پیسی دەهێنێت Gas emits about half as much CO2 as coal when burned, though methane leaks narrow the gap.
  • ئەتۆمی بە شێوەیەکی بەردەوام کاردەکات لەگەڵ دەرچوونی زۆر کەم و شوێنەواری زەوییەکی بچوک؛ گرانە و زوو دروست دەبێت، وە پێویستە پاشماوەکان بۆ ماوەی زۆر درێژ بەڕێوەبچن.
  • وزەی ئاو کە کاربۆنەکەی کەمە بەڵام بەردەکان دۆڵەکانی ئاو دەگۆڕن و ڕووبارەکان دەگۆڕن
  • با لە نێوان هەرزانترین وزەی نوێدایە، بەگوێرەی کەشوهەوا گۆڕانکاری بەسەردا دێت و پێویستی بە شوێن هەیە، شەبکە و زیاتریش بۆ دابینکردنی کارەبا.
  • خۆر نرخی هەرزانە، بە جۆرێک دروستکراوە کە لە سەر باخچە و لادێکانەوە تاوەکو بینا بەرزەکان بەکاردێت؛ شەوانە هیچ بەرهەم ناهێنێت و لە زستاندا کەمتر.
دوو ماشێنی گەورە بۆ هەڵگرتنی بەرد لە ژێر زەوییەکی فراوانی لماویدا، لەگەڵ دارستانێکی سەوز و ڕیزێک لە تووڕەی هەوا لە ئاسماندا.
کێڵگەیەکی بەردی لیتیم لە باکووری ئەڵمانیا، ساڵی 2019، لەگەڵ توربینەکانی با لە ئاسماندا. بۆ کێڵگە نەوتییەکان ، مێژووی نهێنی یەک کیلۆوات کاتژمێر لە کانێکەوە دەست پێدەکات کە بەم شێوەیەیە Photo: Arne Müseler, CC BY-SA 3.0 DE

هیچ سەرچاوەیەکی تەواو نییە. تەنها تێکەڵەیەکی باشتر و خراپتر هەیە، وە پێکهاتەی ئێمە بۆ هەڵبژاردنە.

بەشی کەم: هەڵسوکەوتی ئاڵۆز

کێشەی سیستەمێکی وزەی پاک بەرهەمهێنانی وزە نییە بە ڕێژەی ئاسایی، بەڵکوو هاوسەنگی نێوان پێداویستیەکان و دابینکردنیان لە هەر چرکەیەکدا. بەتەری، وزەی ئاوی پمپکراو، شەبکە بەهێزەکان کە هێز دابەش دەکەن بەسەر ناوچەکاندا، داواکارییەک کە دوای خۆر و با دێت، سەرچاوەی کاربۆن کەمەکان هەموویان ئەو شکانانە پڕدەکەنەوە. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی ئێمە لێکۆڵینەوە لە دروستکردنی مۆدێلەکان دەکەین کە دەتوانن لەو شوێنانەدا بن کە وزەیان تێدا بەکاردەهێنرێت، وەک دیواری پاڵەوان.

چارەسەرە تاقیکراوەکان: بەستەری کە پێشتر گۆڕابوون

کارەبای پاک تەنها پێشبینی نییە. زۆرێک لە وڵاتان زۆربەی وزەکانیان لە نەوەیەکدا دروستکردووەتەوە، هەر یەکێکیان بە سەرچاوەکانی خۆیەوە: با، ئاو، گەرمی زەوی یان خۆر. هەموو ئەم ئامارانە لە خوارەوەن، بەشی بەرهەمهێنانی کارەبای هەر وڵاتێکن، لە ئەمبر و دامەزراوەی وزەوە وەک کۆکراوەی جیهانمان لە زانیاریدا، بەبێ ئەوەی سەرچاوەیەکی تر بدرێت.

  • دانمارک: با وەک پشتێنی. لە ساڵی 2000دا، وزەی فۆسیل %84ی کارەبای دانمارکی دروستکرد و لە ساڵی 2024دا بۆ %11 زیادی کرد. بەتەنها وزەی با لە %58ی بەرهەمهێنان پێک دێت و وزەی زیندەوەرەکان نزیکەی پێنج لەسەدی بەرهەمهێنانیان پێک دەهێنێت و وزەی خۆر لە ساڵی 2012وە لە هیچەوە بۆ %11 گەشەی کردووە
  • یۆرۆگۆای: گۆڕانکاری لە ماوەی کەمتر لە دە ساڵدا. یۆرۆگۆای پشت بە بەردەکانی دەبەستێت و لە ساڵە وشکەکاندا نەوت و گاز دەسووتێنێت؛ لە ساڵی 2008دا، وزەی فۆسیلەکان لە %39ی کارەبای وڵاتەکەی دروستکرد. وزەی با لە ساڵی 2013دا لە %1ەوە گەشەی کرد بۆ %32 لە ساڵی 2018دا تەنانەت لە ساڵی 2023دا، کە ساڵێکی زۆر کەمی بەرهەمهێنانی ئاویشە، سووتەمەنی فۆسیلەکان لە ژێر 8% دا بوون و لە ساڵی 2024دا نزیکەی 1% بوو
  • کینیا: گەرمی لە دۆڵی ریفت. وزەی گەرمی زەوی لە سەرچاوەی ئاوەکانی دەشتی ریفت، لە ساڵی 2000دا 10٪ی کارەبای کینیا و لە ساڵی 2024دا 45٪ی کارەبای کینیا بەرهەم هێناوە کە زیاترە لە هەر سەرچاوەیەکی تر. بە وزەی ئاو، بادی و خۆر زیاتر لە نۆ لە دەی کارەبای کینیا ئێستا دووبارە دروست دەبێتەوە، کە لە ساڵی 2000دا لە سەدا 40 بوو.
  • Scotland: more than it needs. سکواڵد تۆماری 38.4 TWh لە کارەبای نوێ دروستکرد لە 2024، 30.1 TWh لە با، و 19.7 TWh زیاتری کارەبای هەناردە کرد بۆ باقی بریتانیا بە بەراورد لەگەڵ ئەو داهاتانەی کە هێنابوو (Scottish Government, 2025).
  • بەریتانیا: کۆتایی کارگەی کانزاکان. لە ساڵی 2000دا سێ چواری کارەبای بەریتانیا لە وزەی فۆسیلەوە هاتبوو، لە ساڵی 2024دا نزیکەی سێیەکە و بەفریش لە سەدا 29ی پێکهێنا. In autumn 2024 Ratcliffe-on-Soar, the last coal power station, closed after 50 years, making Britain the first major economy to stop burning coal for power (UK Government, 2024).
  • بەرازیل: ئاو، پاشان باران و خۆر. وزەی ئاو بۆ چەند دەیەیەکە زۆربەی کارەبای بەرازیل دابین دەکات. لە ساڵی 2010ەوە وڵاتەکە بە خێرایی وزەی بادی و وزەی خۆریشی زیاد کردووە: پێکەوە لە سەدا 24ی کارەبای وڵاتەکەیان دروستکردووە لە ساڵی 2024دا، کە لە ساڵی 2010دا لە سەدا نۆی کەمترە.
  • کۆستاریکا: نزیکەی هەمووی نوێ دەبێتەوە. لە ساڵی 2015ەوە، وزەی ئاوی و وزەی کەش و هەوا زیاتر لە %98ی کارەبای کۆستاریکا دابین دەکەن.
  • بەنگلادیش: ڕووناکی بێ هێڵ. زۆرێک لە گوندەکانی بەنگلادیش دوور بوون لە هەر جۆرە هێڵی کارەبا. From January 2003 the Bangladeshi finance company IDCOL, first backed by the World Bank, financed small solar home systems for off-grid rural households. لە مانگی یەنەوەر 2019 نزیکەی 4.1 ملیۆن دابین کرا، کە کارەبای خۆریان هێنا بۆ نزیکەی 18 ملیۆن کەس، لە سەدا 12ی دانیشتوان، کە ماڵەکانیان بە چرای کیرۆسین (IDCOL) ڕووناک کردبوو.
ئاوی سپی لە بنکەی وزەی گەرمی زەوی بەرز دەبێتەوە لەسەر کێوێکی وشک لە ژێر ئاسمانێکی هەورییەوە.
ئۆلکاریا سێیەم پاڵاوگەی وزەی گەرمی زەوی نزیک نایڤاشا، لە دۆڵی ریفتی کینیا. ئێستا ئاوی گەرم لە ئەم جۆرە بۆریانە زیاتر لە هەر سەرچاوەیەکی تر وزەی کارەبا بەرهەم دەهێنێت. Photo: Bbossoxx, CC BY-SA 4.0

بۆچی نرخی کەم بووەوە: شێوەی فێربوون

هۆکاری خێرابوونی ئەم گۆڕانکاریانە نرخە بەشی وزەی خۆر نزیکەی 132 دۆلار بوو بۆ هەر واتێک لە ساڵی 1975 و 27 سەنت لە ساڵی 2024، بە پارەی ئەمڕۆ: لە سەدا 99.8 گرانترە (Our World in Data). بەشی ئابووری ئەم نمونەیە دەوترێت فێربوونهەرکاتێک کە توانای کۆی جیهانی دوو هێندە دەبێت، نرخی مادۆڵەکە نزیکەی پێنج بۆ چوار هێندەی کەم دەبێتەوە، چونکە کارگە گەورە دەبن، دیزاینەکان باشتر دەبن و زنجیرەکانی دابینکردن گەشە دەکەن. بەتەریاکان هەمان ڕێگەیان گرتەبەر. خانەی لیثیم-ئیۆن نزیکەی 9,200 دۆلار بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک لە 1991 و 78 دۆلار لە 2024، زیاتر لە 99 لە سەدا کەمتر (Ritchie, Our World in Data)، وە نرخی مامناوەندی پاتریەکە بە ڕێژەی 20 لە سەدا کەمبۆوە لە 2024 تاکو 115 دۆلار بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک (BloombergNEF, 2024).

کەمتر نرخی وزەی داهاتوو ئەو وزەیەیە کە ئێمە دروستی دەکەین هەر پانێلێک کە دابمەزرێت، ئەوی تر گرانتر دەکات.

ڕیزبەندی شکست: بانگهێشت بۆ بیرۆکەکان

بەراوردی سەرەوە دەرسێکی ئاشکرای هەیە: هەر ڕێگەیەکی نوێ بۆ دروستکردنی وزەیە یان پاراستنی وزەکە دەبێت بە رقابت لەگەڵ سەرچاوەکانی کە ئێستاش گران و پاکن. لەسەر بینایەک، پێوەرەکە پانێلی وزەی خۆرە لە سەر سەقفەکە. ئەوە ئاستێکی بەرزە، وە لەبەرئەوەیە ئێمە دەتەوێت خەڵک زیاتر بیر لەمە بکەنەوە. خۆمان دیواری پاڵنەر یەکێکە لەو بیرۆکانەی کە بە ئاشکرا تاقی دەکەینەوە، هەروەها لە کوێ شکست دەهێنێت. ئەمە تەنها بیرۆکەیە. ئەرکی ڕاستەقینە ئەوەیە کە چارەسەر بۆ ئەو کێشەیانەی کە ماون بدۆزینەوە: وزەی شەو و زستان، گەرمی بۆ ماڵەکان و پیشەسازی، سەقفی پڕ لە خەڵک، و بەستێنەکانی کارەبا کە پێویستیان بە جوڵە هەیە.

وێنەی ئاسمانی شارۆچکەی سەر شەقامێک کە سەقفەکانی سوور و ڕەش لە نێوان باخچە و درەختەکاندان، زۆربەی سەقفەکان بە پانێلە تاریکەکانی وزەی خۆر داپۆشراون.
سەقفی شارۆچکەی گەڕەکی بە پانێلەکانی وزەی خۆر لە کانبەرا، ئوسترالیا. لەسەر بینایەک، ئەمە ئەو ڕێژەیەیە کە هەموو بیرۆکەیەکی نوێ دەبێت تێیدا سەربکەوێت. Photo: Benlisquare, CC BY-SA 4.0

ئێمە حەز دەکەین بیرۆکەکانت ببیستین، وە دوو ڕێگا هەیە کە بیرۆکەیەک لەوێەوە بگاتە ئێرە.

  • پێدانی بیرۆکەیەک پێویستی بە نمونەیەکی کارکردنی هەیە. لەوانەیە هەندێک لە ئەندامانی دامەزراوە پەیوەندییان هەبێت کە دەتوانن گوێبیستی پێدانی بیرۆکەیەکی بەهێز بن. بۆ ئەوەی بیرۆکەیەک بخرێتەڕوو، پێویستی بە کارکردنی هەیە، مۆدێلێکی ژیانی ڕاستەقینە کە لەڕاستیدا هێز بەرهەم دەهێنێت، لەگەڵ دەرکەوتنی پێوەر لەسەر ئامێریەکە، نەک داواکراو. نمونەیەکی گەورە بە قەبارەی قوتابخانە لەگەڵ مەترێکی تۆمارکراو زیاتر لە هەر وێنەیەکی تر دەڵێت
  • بیرۆکەکانی پەڕەشوتیش پێشوازی لێدەکرێت. بیرۆکەیەکی باش کە بەبێ کەرەستەی تەکنەلۆژیا بڵاو دەکرێتەوە، ئەگەر باوەڕپێکراو بێت: فیزیاییەکە تاقی دەکاتەوە، ژمارەیان ڕاستە و پشکنینی هەرزانترینیان ئاشکرایە. بەم شێوەیە بیرۆکەی باشەکان دەچنە لای ئەو کەسانەی کە دەتوانن بیان دروست بکەن.

لەبارەی جیاوازیەکەوە ڕاستگۆبە: کۆکردنەوەی سەرمایە بەبێ مۆدێلێکی کاریگەر زۆر قورسە، و هیچ شتێک لێرەدا بەڵێنێک نییە بۆ پارەدان، گەڕانەوە یان پێشکەشکردن. ئەوەی کە ئێمە دەتوانین بەڵێنی پێ بدەین ئەوەیە کە ژمارەی ڕاستەقینە و گشتی بخوێنینەوە.

هه‌موو جۆره‌ هه‌ڵبژاردنێک، ڕوون کراوه‌

هەر وتارێک فیزیکی دەگرێتەوە، سنوورە قورسەکان، پڕۆژەی ڕاستەقینە لەگەڵ ئەنجامەکانی پێوانەکراو، نرخ لە بەرامبەر وزەی خۆر لەسەر سەقفەکان و ئەوەی کە پێویست بە نمونەیەکی کارپێکراو دەبێت.

ڕێنوێنییەکە کە بەهای لێکۆڵینەوە هەیە

ئەمانە بنچینەی سەرەتان لەگەڵ فیزیکی ڕاستەقینە لە پشتەوەیان، هەریەکەیان سنوورێکی هەیە کە بیرۆکەکە دەبێت ڕێزی لێ بگرێت. هەر بیرۆکەیەک لەسەر رادار وتارێکی خۆی هەیە، کە لە خوارەوە لینکی بۆ کراوە، بە هەمان دڵسۆزییەوە نووسراوە وەک ئێمە. لێکۆڵینەوە لە دیواری پاڵنەر.

  • ڕووکاری خۆر کە دوو کار دەکات ڕووکاری ماڵەکان، بەربەستی دەنگی، کێڵگە و کاناڵەکانی ئاو کە کارەبا بەرهەم دەهێنن لەکاتێکدا سەوزایی یان پاراستنی شتێکی تر دەکەن. پانێلە گەرمەکانی PV-ی هاوشێوەکان گەرمی زیاد دەکەن: نزیکەی 100 بۆ 700 کیلۆوات کاتژمێر لە گەرمی بۆ هەر مێتر چوارگۆشەیەک لە ساڵێکدا لەسەرەوەی کارەبا (IEA SHC Task 60, 2020). سنوورەکە خۆی ڕووناکی خۆرە: نزیکەی 1 کیلۆوات بۆ هەر چوار پێ لە باشترین حاڵەتدا. بخوێنەوە: سقفی وزەی خۆر کە گەرمی دروست دەکات.
  • مزگەوت و ئاوی خواردنەوە کە ڕووناکی خۆر کۆدەکاتەوە سیستمی ئاگر ‌ بەست بۆ ئەوە دروست کراوە کە لە % 35 تا % 73 زیاتر بەرهەم بهێنێت لە هەمان زەویدا بە بەراورد لەگەڵ کشتوکاڵ و پانێلەکانی تردا2011.  فەرهاد، عەبدولڕەحمان.). Floating solar on 30 percent of suitable reservoirs could produce about 9,400 TWh a year, roughly a third of today’s world electricity, and cut evaporation (Jin et al., 2023). بخوێنەوە: ئاگروووڵتایک و ڕۆژهەڵاتی ئاوی.
  • گەرمی، تەنها کارەبا نیە گەرما نزیکەی نیوەی بەکارهێنانی کۆتا وزە لە جیهاندا پێکدەهێنێت2019.  ماڵپەڕی فەرهەنگ). باتریەکانی گەرمی لم و بەرد بۆ چەند هەفتەیەک وزەی خۆر و بادی بە نرخی کەم دەپارێزن؛ یەکەیەکی 100 مێگاوات کاتژمێر دەستیکرد بە گەرمکردنی شاری پورناینینی فنلاند لە ساڵی 2025 (Energy Night Polar). پمپەکانی گەرمی سەرچاوەی زەوی نزیکەی چوار یەکەی گەرمی بۆ هەر یەکەیەکی کارەبا دەدەن (IEA, 2022). گەرمیی پاشماوە لە کارگە، ئاوی خواردنەوە و ناوەندی زانیارییەکان هێشتا زۆرتر فڕێ دەدرێت (Forman et al., 2016). بخوێنەوە: مێش و باتری گەرمی، پمپەکانی گەرمی سەرچاوەی زەوی و گرمی پاشماوە.
  • ئاوێک کە پێشتر ڕۆیشتبوو باری ئاوی ڕووبارەکان پێشبینی دەکرێت بۆ چەند دەیەی داهاتوو؛ ئامێرەکانی میجین لە سکواڵدندا لە ساڵی 2023دا 50 گیگاوات کاتژمێر تێپەڕێنن. شەپۆلەکان، ڕووبارەکان، کاناڵەکانی ئاودانی و بەنداوەکانی کەمکردنەوەی فشار لە سەرچاوەکانی ئاودا هەموویان وزەیان هەیە، بە شێوەیەکی ئاسایی تەنها کیلۆواتێک بۆ هەر شوێنێک، ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی نەخشەسازیی باشە و نرخەکەی کەمە گرنگترە لەو نەخشەسازییانەی کە تۆماری جیهانیان شکاندووە. بخوێنەوە: ڕێگای لافاو، هێزی شەپۆل و هیدرۆلیکی بچوک و لە ناو پاڵنەر.
  • بایەکی زۆر وزەی با بە پێوانەی خێرایی با زیاد دەبێت، وە باەکان لە چەند سەد مەترێکی بەرزتردا بەهێزتر و جێگیرترن. کێوەکانی وزەی وزەیە، هەوڵدان بۆ گەیشتن بە ئەوان؛ ماکانی گوگڵ لە ساڵی 2020 داخست دوای سێیەم ساڵ، لەکاتێکدا کۆمپانیاکانی بچوک بەردەوامن لە تاقیکردنەوە. بیرۆکەیەکی باش لێرەدا دەبێت پشتگیری بکات، نەک تەنها هێز. بخوێنەوە: هێزی کێو.
  • لە کاتی پێویستدا وزەی بەکاردەهێنین گۆڕینی کاتێک ئاو گەرم دەکەین، ئۆتۆمبێلەکان دەخەینە کار و بیناکان سارد دەکەینەوە کە هەریەکەیان بەهایەکی کەمی هەیە: تەنها ئەمریکا نزیکەی 200 گیگاوات پێویستی بە وزەی خۆر هەیە تا ساڵی 2030.2019.  ماڵپەڕی). بیرۆکەکانی لە بارەی بەرنامە و ئامێرە ئاساییەکانی ماڵەوەش وەک بیروبۆچوونی وزەی ناودەبرێن. بخوێنەوە: پێویستە بە گونجاو.
وێنەی ئاسمانی پارکی ئۆتۆمبێلێکی چەند قۆڵەی کە پلەی سەرەوەی بە ڕیزێکی درێژ لە پانێلەکانی وزەی خۆر داپۆشراوە لەسەر تەنیشت درەختەکان.
تەنیشتەکانی خۆر لە سەرەوەی قۆڵەکەی سەرەوەی پارکێکی ئۆتۆمبێل لە ناتیک، ماساچوستس: هەمان ڕووبەر سەوزایی بۆ ئۆتۆمبێلەکان دەبەخشێت و کارەبا دروست دەکات. Photo: Stephen Coffrin, US Department of Energy (public domain)

بیرۆکەیەکی بەهێز چی تێدایە

  1. کێشەکە چارەسەر دەکاتبۆ کێ: سەختەی شار، مزگەوتێک، کارگەیەك، گوندێك بێ هیچ شەقامێك.
  2. تاقیکردنەوەی فیزیا چەند وات بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە، یان بۆ هەر تۆنێک، یان بۆ هەر لیترێک ئاو؟ چەند کیلۆوات لە ساڵێکدا؟ بەراوردێکی خێرا لەگەڵ ئەو ڕێژەیەی سەرەوە کاتی هەموو کەسێک دەپارێزێت؛ کتێبی هێزی بەردەوام بێ هەوای گەرم ی دیوید ماکاێ ڕێنماییەکی ئازادە بۆ ئەنجامدانی ئەمە بە ڕاستگۆیی.
  3. نرخی هەر کیلۆوات کاتژمێرێک, تەنانەت وەک بازنەی ناڕوون و چی دەبێت کە ببێت بە گرانتر بۆ ئەوەی سەربکەوێت.
  4. چی دەبێت ڕاست بێتوە هەرزانترین تاقیکردنەوە کە دەتوانێت ئەوە نیشان بدات، نا.
  5. کێ زیانی پێدەگات, لە زیندەوەری بێ گیان بۆ هاووڵاتیان و چۆن دەزانن

بیرۆکەیەکی باش پێویست ناکات ڕاست بێت. پێویست دەکات تاقی بکرێتەوە، و ڕاستگۆ بێت دەربارەی ئەوەی کە چی هەڵەیە.

ڕێکخراوەکان کە ئەم کارەیان کردووە

ئەم ڕێکخراوانە یارمەتی دەدەن کە وزەیەکی پاک و بە نرخی باش بۆ خەڵک بهێنن و بڵاویان بکەنەوە. ته‌ماشای کارو کرده‌وه‌ی ئه‌وان بکه و ئه‌گه‌ر دڵنیایت لێیان، بیربکه‌ه‌وه له‌پێدانی ڕاسته‌وخۆ به‌وان. . Local Solar System هیچ شتێکی تریان پێ ناکرێت و هیچ شتێکیش بۆیان نامێنێت. پێش ئەوەی یارمەتی بدەیت، ڕاپۆرت و حسابەکانی هەر ڕێکخراوێک بخوێنە و تەماشای ئەوە بکە چۆن ئەنجامەکان دیاری دەکەن. ئەم ئامارانە لە خوارەوە ژمارەی ڕێکخراوەکانن.

  • [سولارئید]https://solar-aid.org/) (خێرخوازی تۆمارکراو لە بەریتانیا ژمارە 1115960) ڕووناکی خۆر دەبەخشێت بە خێزانە لادێییەکان لە ئەفریقای ژێر سەهارا کە بە پێچەوانەوە بەکارهێنانی کیرۆسین، مشک یان ئاگریان دەکرد، لە ڕێگەی کۆمپانیای کۆمەڵایەتی خۆیەوە. ڕاپۆرتەکە دەڵێت 2.5 ملیۆن چرا دابەشکراوە و گەیشتۆتە 13.3 ملیۆن کەس.
  • ([برای خۆر])https://solarsister.org/) (ئەم ڕێکخراوە ناحکومییەی ئەمریکا) ئافرەتانی کارگێری لە ناوچەکانی دوورگەی ئەفریقای ژێر ساهارای کۆدەکاتەوە، فێریان دەکات و پشتگیریان لێدەکات بۆ دروستکردنی بازرگانی فرۆشتن بە ڕووناکی خۆر و چێشتخانەیەکی پاک بۆ ماڵەکان کە لە شەبەکەکەوە نزیکن.
  • [ئەنجامی کرداریی]https://practicalaction.org/) (خێرخوازی تۆمارکراوی بریتانیا 247257) کاردەکات لەگەڵ کۆمەڵگە لە ئەفریقا، ئاسیا و ئەمریکای لاتین لەسەر تەکنەلۆژیای کرداری دژی هەژاری، لەوانەش دەستگەیشتن بە وزەی پاک، بۆ نموونە وزەی نوێ بۆ کەمپە پەنابەران.
  • RMI (لە ساڵی 1982 دامەزراوە وەک پەیمانگای روکی ماونتین، ڕێکخراوێکی سەرمایەداریی ئەمریکا) ڕێکخراوێکی لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆیە کە کاردەکات لەگەڵ حکومەتەکان، کۆمپانیاکانی وزەو بازرگانی لە زیاتر لە 50 وڵاتدا بۆ گواستنەوەی سیستەمەکانی وزەوە بۆ وزەیەکی پاک و بە نرخ.
  • (https://ember-energy.org/) (کۆمپانیای بیرکردنەوە سەربەخۆی بێ قازانج، دامەزراوە لە ساڵی 2020) زانیاری ئازاد و کراوە بڵاودەکاتەوە لەسەر کارەبای نزیکەی هەموو وڵاتێک، کە زۆربەی زانیارییەکانیش لە کێشانی سەرەوەدا هەیە، بۆ ئەوەی هەرکەسێک بتوانێت چاودێری بکات کە چۆن خێرایی گۆڕینی شەبەکەکان.
کچێکی گەنج لە بەردەم قوتابخانەیەکدا تەماشای لامپێکی خۆر دەکات کە بە شێوەیەکی گوڵێکی زەرد لە دەستدایە.
لە ئەدیس ئەبابا، ئەسیوبیا، کچێکی خوێندکار یەکەم چرای وزەی خۆر دەگرێت. بۆ خێزانە بێ کارەباکان، ڕووناکی خۆر دەتوانێت جێگای کەرۆسێل و مشتومڕ بگرێت. Photo: USAID in Africa (public domain)

چۆن دەتوانیت یارمەتی بدەیت

  • گۆڕینی دابینکردنت بۆ نرخی نوێ یان پلانی وزەی کۆمەڵگە لە کاتێکدا کە یەکێک هەیە.
  • هێز بەکاربهێنە کاتێک پاکە ماشێنەکانی شۆڕکردنەوە و بارهەڵگرەکان بەکاربهێنە کاتێک کە وزەی با و وزەی خۆر زۆرن؛ زۆربەی شەبکە کارەباییەکان بڵاوکردنەوەی کاربۆنی کاتی ڕاستەقینە بڵاودەکەنەوە.
  • پانێلەکان لەسەر سەقفەکان دابنێ ماڵەکان، قوتابخانەکان، سوپەرمارکێتەکان و پارکی ئۆتۆمبێل شوێنە ئامادەکراوەکانی وزەی خۆرن؛ لە ئەنجومەنەکەت و کاربەدەستەکەت بپرسە.
  • پێش دروستکردنی، بیپارێزە. جیاکردنەوەی وزەی کارەبا و بەکارهێنانی ئامێری کارامەیی لە هەمان کاتدا پارە و گازی گواستنەوەی کەم دەکەنەوە.
  • پرسیار لە ژمارەکان بکە. لە دابینکەری کارەبا و حکومەتی خۆت بپرسە بۆ ئەو گازانەی کە لە ماوەی ژیاندا دەردەکەون لە وزەی کە کڕیوە
  • پشتگیری ئەو کەسانە بکەن کە کار دەکەن. . رێکخراوەکان ڕووناکی خۆر و وزەی پاک بگەیەنە ئەو خێزانانەی کە هیچیان نییە، هەروەها زانیاری کراوە بڵاوبکەنەوە و لێکۆڵینەوە بکەن؛ ڕاپۆرتەکانیان پشکنین بکەن و بە ڕاستەوخۆ یارمەتی بدەن ئەگەر کارەکانیان دڵنیات کردبێت.
  • بیرۆکەیەکی وزەی بۆ بنێرین بەکاربهێنه شێوەی بەشداریکردن, هەڵبژێرە پێشنیازی سەوز، وە بیرۆکەکەت بە پێنج خاڵەکانی سەرەوە باس بکە. ئەگەر تۆ نمونەیەکی کاریگەرت هەبێت، دەرئەنجامی پێوانەکردنیش بخەرە ناوەوە و چۆن پێوانەیت کردوە. ئینجینەران، خوێندکاران و دروستکەرانیش پێشوازیان لێدەکرێت بۆ پشکنینی بیرۆکەکانی خەڵکانی تر لەسەر بەڵگەی بەشداری.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەیەکی زیاتر