Ezinye iilwimi kule ndawo zingaguqulelwa ngematshini kwaye zingaquka iimposiso. Uncedo lokuyilungisa Funda isiNgesi esibhaliweyo
NASA's Mod-1 imoto yomoya ehlala phezulu komthi eBoone, North Carolina ngo1979.
Inkqubo yeGreen Initiative

Iindawo eziphezulu

Iikilowatt-iyure nganye inenkcazo efihlakeleyo: i-mine, ifektri, i-chimin okanye i-blade. Uthelekiso olucacileyo lubonisa ukuba umbono ucacile kunemicimbi.

NASA Glenn Research Center

Ngo1979 NASA yatshintsha kwiMod-1, isixhobo somoya esijikelezayo esineziqwenga ezimbini ezijikeleza ngeemitha ezingama-61 ngokuthe ngqo, kumlambo eNorth Carolina. Yaye yenye yezinto ezinamandla kakhulu zesithuthi segesi kwixesha layo kunye nenye yezigqibo zokuqala zokuyenza amandla omoya ibe yinxalenye ebalulekileyo yothungelwano. Iminyaka emihlanu kamva umoya kunye nelanga ziindawo ezikhula ngokukhawuleza kakhulu zombane kwiplanethi. Ukuqonda ukuba kutheni, kwaye yintoni abazange bayenze, kukunceda uthelekiso lomntu ngamnye kwizinto ezifanayo.

Ubomi bonke, hayi kuphela i-chimin

Iinkqubo zombane ezikhupha uthuli aziyikuyeka kwi-cheminee yayo. Intsimbi kunye nekhonkrithi kufuneka yenziwe, ifuthe liqhutywe kwaye lithunyelwe, kwaye konke oku kuphelisa. Uvavanyo lwexesha lokuphila ludibanisa konke oku kwikilowatt-iyure. Uvavanyo lwe-IPCC lwamakhulu eenkqubo ezinjalo lunika uluhlu olucacileyo: ikhonkrithi ikhupha malunga ne 820 grams yeCO2 elinganayo ngekilowatt-hour, igesi malunga ne-490, ngelixa umoya, amandla e-nuclear kunye nombane wamanzi zimalunga ne-10 ukuya kwi-25, kwaye amandla elanga amalunga ne-40 ukuya kwi-50.

Ukhuseleko luthetha inyaniso efanayo. Ukubalwa kokufa ngenxa yeziganeko kunye nokubola kwemozulu ngeyunithi nganye ye-umbane, ikhonkrithi neoli ziindawo ezibangelwa kakhulu kuhlaselo olukhulu, kuba ukutshisa kuzo kwenza ukuba umoya uphele ngezinto ezincinane. Umoya, i-nuclear kunye nelanga zikhuselekile amaxesha amaninzi.

820 gI-CO2-elinganayo nge-kWh ukusuka kwikhoyili, umgama ophakathiIPCC AR5)
11 gI-CO2-elinganayo nge-kWh ukusuka kumoya osuka phandle (IPCC AR5)
24.60.04 kwimozulu (Ihlabathi Lethu Kwidatha)

Izinto ezilungileyo

  • Ikhoyili negesi ingatshintshwa xa ifuneka, kodwa ihambisa ukuphuma okuphezulu nokusingqongileyo. Igesi ikhupha malunga nephesenti ye-CO2 njengekhoyili xa iqhutywa, nangona ukutyibilika kwemethane kufutshane nobubanzi.
  • I-nuclear isebenza ngokuzinzileyo ngeemibhobho ephantsi kakhulu kunye nendawo encinci yomhlaba; ibiza kakhulu kwaye ihamba phantsi ukuyenza, kwaye inkunkuma kufuneka ilawulwa ixesha elide.
  • Umbane we-hydro ulungelelaniswe kwaye une-carbon ephantsi, kodwa izidam zihlambulukisa imilambo kwaye zitshintsha imilambo.
  • Umoya uphakathi kwezixhobo ezintsha ezibizayo ze-electricity; itshintsha ngokwemozulu kwaye ifuna indawo, iigridi kunye nokunyuka kokugcina.
  • Ilanga liphantsi, lilula kwaye lilungele uphahla ukusuka kwidolophu ukuya kwinto ephakamileyo; alivelisi nto ngobusuku kwaye lincinci ngexesha lobusika.
Ii-excavators ezimbini ezikhulu zesikhephe sevili kwi-mine evulekileyo enesand, kunye nemihlaba eluhlaza kunye nomgca wee-turbines zomoya kufutshane nelanga.
Ii-excavators zesikhephe sevili kwi-Garzweiler open-cast lignite mine eNtshona Yurophu, 2019, ezinee-turbines zomoya kufutshane nelanga. Kwikhoyili, imbali efihlakeleyo yekilowatt-iyure iqala kwimigodi njengele. Photo: Arne Müseler, CC BY-SA 3.0 DE

Akukho mthombo ogqibeleleyo. Zikhona kuphela iziqhamo ezingcono nezibi, kwaye isiqhamo sisona sikhethayo.

Inxalenye elahlekile: ukulungelelanisa

Isithsaba senkqubo yombane ococekileyo kukuba ayivelisi amandla aninzi ngokuthe ngqo, kodwa ilungelelanisa unikezelo kunye nokufuna ngasekunene. Iibhetri, i-hydro eqhutywa ngepompo, iigridi ezinamandla ezidibanisa amandla phakathi kweendawo, ukufuna okulandelela ilanga nomoya, kunye nezixhobo eziqinileyo ezinobushushu obuphantsi be-carbon zonke zigcwalisa loo mngcipheko. Leyo ke isizathu sokuba sijonge ukwenziwa kweendawo ezidityanisiweyo ezinokuhlala apho amandla esetyenziswa khona, ezinjenge iWall yeFan.

Iindlela eziqinisekisiweyo: i-grids esele itshintshile

Umbane ococekileyo awuyiyo nje inkxalabo. Iintlanga ezininzi ziphinde zakwakha inxalenye enkulu yonikezelo lwazo lombane kwixesha eliphakathi, nganye ngezixhobo eziye yazi: umoya, amanzi, ubushushu behlabathi okanye ilanga. Zonke iimpawu ezingaphantsi ziinxalenye zophuhliso lweenkqubo ze-electricity kwilizwe ngalinye, ukusuka kuEmber neEnergy Institute njengoko zidweliswe yi Our World in Data, ngaphandle kokuba kukho enye imvelaphi.

  • Denmark: umoya njengomhlathi wesisu. Iigesi eziphilayo zazenza iipesenti ezingama-84 zesibane saseDenmark ngo-2000 kunye neepesenti ezingama-11 ngo-2024. Ii-turbines zomoya kuphela zavelisa iipesenti ezingama-58, amandla okuphilayo amalunga nesihlanu, kwaye umbane welanga wakhula ukusuka ekubeni akukho nto iye kwipesenti ezili-11 ukusukela ngo-2012.
  • Uruguay: utshintsho ngaphantsi kweminyaka emihlanu. I-Uruguay yasebenzisana nedama layo nomlilo weoyile kunye negesi kwiminyaka eshushu; ngo-2008, ifuthe lefosili layenza iipesenti ezingama-39 zesibane sayo. Wind grew from about 1 percent in 2013 to 32 percent in 2018. Even in 2023, a year of very low hydro output, fossil fuels made under 8 percent, and in 2024 about 1 percent.
  • Kenya: ubushushu obungavela kwiRift Valley. Umbane wegesi eshushu, ovela kwiibhotile zomphunga ezikwiRift Valley, wavelisa iipesenti ezingama-10 zombane waseKenya ngo-2000 kwaye afike kuma-45% ngo-2024, ngaphezulu kunanoma yiluphi uhlobo lomthombo. Ngeenkqubo ze-hydro, wind kunye ne-solar, ngaphezulu kweshumi elinesithoba le-electricity yaseKenya ngoku ivuseleleka, isuka kwipesenti ezingama-40 ngo-2000.
  • IScotland: ngaphezulu kwento efunekayo. IScotland yavelisa irekhodi le-38.4 TWh yombane ovuselelekayo ngo-2024, 30.1 TWh yalo ukusuka kumoya, kwaye yarhweba ngaphandle nge-19.7 TWh ye-electricity ngaphezulu kwendawo eseleyo yaseUnited Kingdom kuneyona yayingenise (IGosa laseScotland, 2025).
  • I-United Kingdom: iphela ikhoyili. Ngo-2000, amaqela amathathu e-electricity aseBritane avela kwifuthe lefosili; ngo-2024 malunga nesibini sakwenza, kwaye umoya wavelisa iipesenti ezingama-29. Ngonyaka ophelileyo we-2024 iRatcliffe-on-Soar, isiteshi sokutshaya sekhoyili siza kuvala emva kweminyaka engama-50, yenza ukuba iBritane ibe yilizwe lokuqala eliphambili loqoqosho elizomisa ukutshisa ikhoyili yombane (UK Government, 2024).
  • IBrazil: amanzi, emva koko umoya nelanga. Umbane we-hydropower unikezele ngeyona nto ininzi yebhetri yaseBrazil kwiminyaka emininzi. Ukusuka ngo-2010 ilizwe lifake ngokukhawuleza amandla omoya nelanga: zidityaniswe zenza iipesenti ezingama-24 zesibane sayo ngo-2024, zisuka kwipesenti engaphantsi kweshumi elinanye ngo-2010.
  • ICosta Rica: ininzi kakhulu evuselelekayo. Iinkqubo ze-hydro, geothermal kunye nemoya zibonelela ngeepesenti ezingaphezu kwe-98 zombane weCosta Rica ngonyaka wonke ukusukela ngo-2015.
  • Bangladesh: umbane ngaphandle kwegridi. Iintaba ezininzi eBangladesh zazide nakweyiphi na intambo ye-power. NgoJanuwari 2003 inkampani yemali yaseBangladesh IDCOL, eyakuqala ukuxhaswa yiBhanki Yehlabathi, yaxhasa iinkqubo ezincinci zombane welanga zasekhaya zasekhaya ezingasebenziyo kwigridi. NgoJanuwari 2019, izigidi ezili-4.1 zafakwa, zinika umbane welanga abantu abamalunga nezigidi ezili-18, iipesenti ezingama-12 zolu luhlu lolu hlobo lweendawoIDCOL).
Umphunga omhlophe unyuka ukusuka kwinkqubo ende ephantsi yombane wegesi yelanga ecaleni lomthi omileyo phantsi kwelanga elimnyama.
Inkqubo ye Olkaria III yegesi yelanga ecaleni kweNaivasha, kwiRift Valley yaseKenya. Umphunga ovela kwizityalo ezincinci ezifana nale ngoku usenza i-Kenya ibe nesantya esiphezulu sombane kunanoma iyiphi enye imvelaphi. Photo: Bbossoxx, CC BY-SA 4.0

Iinkqubo zokufunda

Isizathu sokuba le mimiselo ikhawuleze kakhulu yixabiso. Inkqubo yelanga ibiza malunga ne-132 yeedola ngewatt ngo-1975 kunye neesenti ezingama-27 ngo-2024, kwimali yemihla ngemihla: 99.8% eyonwabisayo (Ihlabathi lethu kwiData). Abaphandi bezoqoqosho babiza le nkqubo nge i-curve yokuzifunda: ngaxeshanye yonke ihlabathi elipheleleyo lokusebenza liphindwe kabini, ixabiso lemodyuli lihla ngokumalunga nesihlanu ukuya kwishumi elinesine, njengoko iifektri zikhula, uyilo luphuculwa kwaye amaqela onikezelo akhule. Iibhetri zalandela indlela efanayo . Iiseli ze-lithium-ion zibiza malunga ne-9,200 yeedola ngekilowatt-hour ngo-1991 kwaye zibiza i-78 yeedola ngo-2024, ngaphezulu kweepesenti ezingama-99 ngaphantsi (Ritchie, Ihlabathi Lethu Kwidatha), kwaye umyinge wexabiso lebhetri yepakethi wahla ngeepesenti ezingama-20 ngo-2024 kuphela, ukuya kwi-115 yeedola ngekilowatt-iyure (BloombergNEF, 2024).

Inkxaso-mali ethe kratya yexesha elizayo yiyo inkxaso esiyisebenzisayo ekusebenzeni kwesakhiwo. Ibhodi nganye efakwe yenza enye elandelayo ibiza kakhulu.

Uluhlu lweeNkqubo eziPhambili

Uthelekiso oluphezulu lunokufunda okucacileyo: nayiphi na indlela entsha yokwenza okanye ukonga amandla kufuneka ikhuphekele kumthombo osele ubiza kakhulu nococekileyo. Kwisakhiwo, ikholamu yelanga ebekwe phezulu kwesakhiwo yindawo yokujonga ubushushu belanga. Le yibar ephakamileyo, kwaye yile nto sifuna abantu abaninzi bacinge ngayo. I-Fan Wall yethu yeyona nto siyivavanya ngokuvulekileyo, kuquka apho ilahlekile khona. It is only one idea. Umsebenzi osemthethweni kukufumanisa izixazululo zengxaki ezihlala zikhona: amandla ngobusuku kunye nexesha lobusika, ubushushu bekhaya noshishino, iithayile ezixakekileyo, kunye neegridi ezifuna ukujika.

Imbono yomoya yendawo ephakathi kwedolophu enezitepsi ezibomvu nezigreyi phakathi kwezityalo nezityalo, ezininzi zezinto ezingaphakathi kwedolophu ziquka iipaneli zokukhanya okumnyama.
Iithayile zesixeko esiphakathi nendawo ezineepaneli zokukhanya okumnyama eCanberra, eOstreliya. Kwisakhiwo, le yindawo efanelekileyo yokujonga ukuba imbono nganye entsha kufuneka iphumelele. Photo: Benlisquare, CC BY-SA 4.0

Sifuna ukuva iingcinga zakho, kwaye kukho iindlela ezimbini ezinokuthi imbono ihambe kuzo.

  • Into ethethwayo kufuneka ibe nemodeli yokusebenza. Abanye amalungu eFoundation banokuba nabaqhagamshelana nabo abakwazi ukuva into ethethwayo ngembono enamandla. Ukuba imiselwe, imbono kufuneka isebenze, imodeli yobomi bokwenyani eyenza amandla, nemveliso yayo elinganiselwa kwisixhobo, ayithethiweyo. Imodeli encinci ye-kettle enemitha ebhalisiweyo ithetha ngaphezu kweyiphi na imzobo.
  • Iimbono zephepha ziyavuya kakhulu. Iimbono ezichazwe kakuhle ngaphandle kwezixhobo zomatshini zingasapapashwa apha kwiwebhusayithi ukuba ziqinile: i-physics ikhangela, amanani athembekile kwaye uvavanyo olukhawulezayo lucacile. Kunjalo kuphela apho iimbono ezilungileyo zifumana abantu abakwazi ukuzivelisa.

Ukuba ucinga ngokucacileyo malunga notshintsho: ukunyusa ikapitali ngaphandle kwemodeli esebenza kakuhle kunzima kakhulu, kwaye akukho nto apha ithetha ukuba uya kufumana imali-mboleko, ubuyiselo okanye ukunikezelwa. Okusinokulithemba kukufundela ngokunzulu, kwabucala, amanani.

Iinkqubo ezixhaswayo

Inqaku ngalinye liquka ifizikhi, imida eqinileyo, iiprojekthi ezisemthethweni ezineziphumo ezilinganiselweyo, ixabiso elihambelana nelanga lendlu yangasese, kunye nokuba yintoni ekufuneka isebenze njengemodeli.

Iindlela ezifanele ukuvavanywa

Ezi zizinto zokuqala ezinezibalo ezinyanzelekileyo ngasemva kwazo, nganye ngemida ekufuneka imbono iyihlonele. Iingcamango zonke kwi-radar zineenqaku zabo ezinzulu, ezikhonkco ezantsi, ezibhalwe ngokholo olufanayo nolukhoyo kuvavanyo lwethu lwe Fan Wall.

  • Iziphelo zelanga ezisebenza ngemisebenzi emibini. Iindonga, izithintelo zobungozi, iithayile zokupaka iimoto kunye nezingxowa zomjelo owenza umbane ngelixa ekhusela okanye ekhusela into enye. Iipaneli ze-PV ezidityanisiweyo zidibanisa ubushushu: malunga ne-100 ukuya kwi-700 kWh ngaphezu kombane (IEA SHC Task 60, 2020). Umda yilanga ngokwalo: malunga ne-1 kW ngemitha yesikwere eyona nto ilungileyo. Funda: izinto ezisebenzisa umbane welanga ukufudumeza.
  • Iifama kunye neendawo zokugcinwa kwegesi ezisebenzisa ukukhanya kwelanga. Inkqubo ye-agrvoltaic imodeliwe ukuba ifumane iipesenti ezingama-35 ukuya kwezingama-73 ngaphezulu kumhlaba ofanayo kuneziqhamo nezipaneli ezihlukeneyo (Dupraz et al., 2011). Floating solar on 30 percent of suitable reservoirs could produce about 9,400 TWh a year, roughly a third of today’s world electricity, and cut evaporation (Jin et al., 2023). Funda: inkqubo yelanga esetyenziswa kwimveliso yomhlaba ne inkqubo yelanga ejikelezayo.
  • Ifuthe, hayi umbane kuphela. Ufuthe lusenza malunga nephesenti yokusetyenziswa kweenkqubo zokutshaja zehlabathi (IEA, Izinto ezivuselelekayo 2019). Iibhetri ezishushu zesinyithi kunye nentsimbi zigcina amandla omoya aphantsi kunye nokukhanya kwelanga kwiiveki; iyunithi ye-100 MWh yaqala ukufudumeza umzi waseFinland wePornainen ngo-2025 (Polar Night Energy). Iipompo zobushushu ezivela phantsi komhlaba zinika malunga neeyunithi ezine zobushushu ngeyunithi nganye yombane (IEA, 2022). Ubushushu obuphuma kwiifektri, kumapayipi e-water kunye neendawo zokugcina idatha zihlala zithunyelwe (Forman et al., 2016). Funda: i-batri yomkhenkce nelanga, ipompo yombane esuka phezulu kwehlabathi kunye ubushushu obulahlekileyo.
  • Amanzi asele ehamba. Amaza olwandle angalindeleka kwiminyaka emininzi ezayo; iMeyGen array eScotland idlula kwi-50 GWh ngo-2023. Amaza, imilambo, imijelo yokuhambisa amanzi kunye nevalve ezinyusa uxinzelelo kumazibuko omzimba wonke ahambisa amandla, ngokuqhelekileyo kuphela iikilowatts kwindawo nganye, nto leyo ibangela ukuba amaxabiso aphantsi, iindidi eziqhelekileyo zibalulekile ngakumbi kunezo ziphula izikhombisi. Funda: umsinga welwandle, umandla womsinga kunye incinci neyomoya engaphakathi kombhobho.
  • Iimoya eziphezulu. Amandla omoya akhula nge-cube yesantya somoya, kwaye amaza amawaka emitha aphezulu anamandla ngakumbi kwaye ahlala phantsi. Ii-power kites zizama ukuwafumana; iGoogle’s Makani yavala ngo-2020 emva kweminyaka elishumi elinesithathu, ngelixa iinkampani ezincinci ziqhubeka novavanyo. Imbono elungileyo apha kufuneka icacise ukuthembeka, hayi amandla kuphela. Funda: iintaka ezinamandla.
  • Ukusetyenziswa kweenkqubo ze-energy ngexesha elifanelekileyo. Ukutshintsha xa sifudumeza amanzi, sihlawulisa iimoto kunye nokupholisa iimigodi yi “isikhululo se-power” esibiza kakhulu kuzo zonke: eUnited States kuphela kukho malunga ne-200 GW yesidingo esilula sokusebenza ngokufanelekileyo ngo-2030 (Brattle, 2019). Iimbono kwisoftware, iindleko kunye neezixhobo ezilula zasekhaya zibala njengeembono zombane. Funda: imfuneko yokulungelelanisa.
Imbono yomoya yendawo yokupaka imoto eneetafile ezininzi apho umphezulu wayo ukhuselwe ziindonga ezide zepaneli zokukhanya kwelanga kwizinto ezitywiniweyo zentsimbi, phakathi kwemithi.
Izinto ezitywiniweyo zelanga phezu komphezulu wendawo yokupaka imoto eNatick, Massachusetts: indawo efanayo ifihla iimoto kwaye yenza umbane. Umfanekiso: uStephen Coffrin, iSebe leNkqubo yeNkqubo yaseMelika (indawo yomphakathi)

Izinto eziqukayo kwingxelo yembono enamandla

  1. Ingxaki eyenza ukuba isebenze, nobani: isitena somzi-mveliso, ufama, ifektri, intaba engenamthungo.
  2. Uvavanyo lwefizikhi. Ingaba zininzi i-watts kwimitha ethe nkqo, okanye kwitoni, okanye kwilitha yamanzi? Ngaphi i-kWh ngonyaka? Uthelekiso olukhawulezayo nexabiso eliphezulu ligcina ixesha; uDavid MacKay’s Umandla oMfusa Ngaphandle kweNkqubo eshushu yincwadi yoncedo ekhululekileyo yokwenza oku ngokunyanisekileyo.
  3. Ixabiso ngalinye le-kWh, nokuba liphakathi, kwaye yintoni ekufuneka ibe phantsi ukuze iphumelele.
  4. Into ekufuneka ibe yinyaniso, kwaye uvavanyo oluhle kakhulu olunokuthi lubonise ukuba akunjalo.
  5. Ubani onokulimaza, ukusuka kwindalo ephilayo ukuya kumakhaya, kwaye ungazi njani.

Imbono elungileyo ayifuni ukuba ilungile. Kufuneka ibe yenziwe ukuba ivavanywe, kwaye ibe yinyaniso malunga nokuba yintoni ebonisa ukuba ayichanekanga.

IiNkonzo

Ezi nkampani zinceda ukunika abantu amandla acocekileyo, athengwa ngexabiso eliphantsi kwaye zipapashe izinto eziphumelelayo. Khangela umsebenzi wabo kwaye ukuba ukholelwa kuThixo, qaphela ukuba uya kubanika ngokuthe ngqo. I Local Solar System Foundation ayihambelani nanye yazo kwaye ayifumananga nto kuzo. Phambi kokuba unikezele, funda iingxelo kunye neeakhawunti zeqela ngalinye kwaye ujonge ukuba liyivavanya njani impumelelo yayo. Iinkcukacha ezichaziweyo ngezantsi ziyimibutho.

  • SolarAid (i-UK ibhalise inkxaso 1115960) izisa ii-lampu zelanga kwizindlu zangasese zaseAfrika ezisentshonalanga yeSahara, ezisebenzisayo i-kerosene, izibane okanye izibane zesibane, ngenkqubo yayo yoshishino lwezentlalo. Ixela ukuba iindidi ezili-2.5 zezigidi zeelanga zanikezelwa kwaye abantu aba-13.3 bezigidi bafikelelwe.
  • Solar Sister (i-US engasebenziyo) iqesha, iqeqesha kwaye ixhase abesifazane abaqhuba iiprojekthi kwizinto ezikufutshane neSahara Afrika ukuvelisa iishishini zokuthengisa ukukhanya kwelanga kunye neendawo zokupheka ezicocekileyo kwizindlu ngaphandle kwegridi.
  • Imisebenzi esebenzayo (i-UK ibhalise uncedo 247257) isebenza neendawo ezikufutshane kwiAfrika, eAsia naseLatin America kwitekhnoloji esebenzayo yokuchasana nobuhlwempu, kubandakanya ukufumaneka kwezixhobo zombane ococekileyo, njengomzekelo wezixhobo zombane ezivuselelekayo
  • RMI (isungulwe ngo-1982 njengeRocky Mountain Institute, i-US engasebenziyo) yiqela lophando eli مستقلe lisebenza kunye neentlawulo, iinkampani zombane kunye neeshishini kwilizwe elingaphezulu kwe-50 ukushenxisa iindlela ze-enjineryi ukuya kumandla acocekileyo, anexabiso eliphantsi.
  • Ilungu (iqela elilawulayo elingasebenziyo, elichazwe ngo-2020) lipapasha i-data evulekileyo nekhululekileyo malunga nombane welizwe ngalinye, kubandakanya uninzi lweedatha kwitshathi engaphezulu, ukuze wonke umntu akwazi ukujonga ukuba amagrids atshintsha njani ngokukhawuleza.
Intombazana encinci kwisikolo esingaphambili ijonge ezantsi kwilanga elincinci elinomthunzi omnyama olufana ne-sunflower elikhanyayo emanzini.
EAddis Ababa, eEthiopia, inkwenkwe yesikolo ibambe ilanga lakhe lokuqala elisebenza ngelanga. Kusapho olungaxhunyiwe kwigridi, ilanga elincinci liyakwazi ukutshintsha indawo yepetroli kunye nekhandlela. Ifoto: USAID eAfrika (indawo yomphakathi)

Uncedo olufumanekayo

  • Gcina unikezelo lwakho kwixabiso elivuselelekayo okanye kudweliso lweenkqubo zokusetyenziswa kwamandla ehlabathi apho kukho enye.
  • Sebenzisa amandla xa ecocekile. Sebenzisa izimatshini zokuhlamba nokuzifaka iindleko kwiimoto xa umoya nelanga zininzi; amagrids amaninzi apapasha uxinzelelo lwe-carbon ngexesha elifanelekileyo.
  • Beka iipaneli eziphezulu zesilingi. Iindlu, izikolo, iindawo zokutyela ezinkulu kunye neendawo zokubeka imoto zilungele ukusetyenziswa kwelanga; buza ikomiti yakho nomsebenzi wakho.
  • Gcina phambi kokuba uvelise. Ukukhusela kunye neezixhobo ezisebenzayo zikhupha iindleko kunye nokukhishwa ngexesha elinye.
  • Umbuzo malunga namaxabiso. Umbuzo malunga nomboneleli wakho we-elektroniki kunye nolawulo lwakho malunga nokukhishwa kwexesha lokuphila kombane othengayo.
  • Nceda uxhase abantu abasenza umsebenzi. Ii imibutho engaphezulu zinika ukukhanya kwelanga kunye nombane ococekileyo kusapho olungenayo, kwaye zipapashe idatha evulekileyo nezenzululwazi; khangela iingxelo zabo uze uncede ngokuthe ngqo ukuba umsebenzi wabo uqinisa wena.
  • Sithumelele imbono ye-energy. Sebenzisa ifomu yonikezelo, khetha iGreen Initiative, kwaye ucacise imbono yakho ngezinto ezintlanu ezichaziweyo ngasentla. Ukuba unemodeli esebenza kakuhle, dibanisa imveliso yayo eqikelelwayo kunye nendlela oyiqikelela ngayo. Abanjiniyela, abafundi nabavelisi bayavuya ukuvavanya iimbono zabanye abantu kwi ibhodi yonikezelo.

IiNkonzo zoLuntu