Afaanoota armaan gadii keessaa tokko yookaan saayinsiidhaan fakkaata, ykn immoo akka hin taane kan agarsiisu. Jaalchisee fiduu Akkasumas dubbisi Afaan Ingiliizii
Turbiini hinjiifaa Mod-1 kan NASA's kan jiru bakka buufataa Boone, Carolinaa Kibbaa, 1979.
Jireenya

Fuula Enerjii

Kilootaa-sa'aa tokko tokkoon seenaa hin beekkamne qaba: manneen bakkee, faayibrikaa, ciniinaa fi sa'aa. Akkasumas, yoo walqabatee, suuraan kan mul'atu ta'uu isaa ni yaadatama.

NASA Glenn Research Center

Bara 1979 NASA Mod-1, turbii hin qabnee fi rotaatara 61 m ta’e, kan ka’e magaalaa Carolinaa Kibbaa keessatti. Inni tokko turee turbii guddaan guyyaa isaa fi tokko ta’ee karoorfame jalqabaa akka humna hin qabnetti fayyadamu. Hunda waggaa dhibba tokkoo booda, humna hin qabnee fi aanaa sun kan ta’an manneen elektirikii addunyaa keessatti hir’ina isaanii guddaan. Akka amanu, maaliif, fi maal akka hin dandeenye, kan gargaaru yoo walqabatee hamma tokko haala tokkoon.

Haata’u malee,

Irra ga’iinsa garee humnaa kan hin dabre. Saayinsii fi konkooriin akka ta’an, bishaanii akka ba’u fi akka ga’u, fi kan biraa akka bu’u. Akkasumas, kan itti fufuu fi kan itti fufuu yoo ta’e. Akkasumas, kan IPCC’n barreeffama kana irratti hundaa’ee, akkasumas, akkasii fi kkf. 820 garaamma CO2-ekwivalentiifi kilowatt-sa’aa, gaasiin 490, yookin humna riiftuu, nukileerii fi hiyyoopoweriin 10-25, fi humna saalaa 40-50.

Akkasumas, tasgabbiin (amanan) akkasii ti. Akkasumas, yoo nama du’e sababii miidhaaniifi dhibee hin qabnee fi sammuu irra gahee akka walfakkaatu goone, kaabaa fi naannaa kan ta’an kan baay’ee miidhaa qabu, sababni isaas, ciniinfachuun isaanii qaamaafi sammuu keessatti partikulaawwan mul’isa. Fuula, nukilii fi sammuu yeroo hedduuf kan amananiifi kan itti fayyadamaniidha.

820 gCO2-ekwivalent per kWh from coal, lifecycle median (IPCC AR5)
11 gCO2-ekwivalent per kWh from onshore wind (IPCC AR5)
24.60.04 kan hin taaneeDunya keenya dataa keessatti)

Maal akka ta’e kan tokko tokko gaariidha

  • Kaaba fi gaasi ni danda’ama yeroo barbaachisu, garuu miidhaa fi bu’aa guddaa qaba. Gaasiin yoo bu’e CO2 akka baraaruuf kan itti fayyadamu yoo ta’u, garuu miidhaan bu’uu isaa ni cicciti.
  • Nukileerii kan itti fufuu fi kan fooyyessuu ta’ee, kan wal-qabatee, kan baay’ee jabaatu fi yeroo dheeraaf akka ijaarramuu danda’u.
  • Jijjiirama kan wal-qabatee fi kaarboonii-qaba, garuu dammawwan aanaa fi reefiiwwan muudaa.
  • Ji’a kan ta’e elektiraatiikiin haaraan kan hin citiin; kun yeroof adda baaftee fi iddoo, griizii fi, akkasumaas, kayyoo barbaachisa.
  • Solarn kan hin cidamne, moduuloota fi akka bakkoota bakka bu’aa irraa hanga manneen gurguddootti; kan hin uumne guyyaa fi kan alatti bara ji’a.
Two giant bucket-wheel excavators in a vast sandy open-cast mine, with green fields and a row of wind turbines on the horizon.
Bucket-wheel excavators in the Garzweiler open-cast lignite mine in western Germany, 2019, with wind turbines on the horizon. Akkasumas, kan ka'e kilowaati-sa'aa tokko keessatti akkasii irraa eegala. Photo: Arne Müseler, CC BY-SA 3.0 DE

Fuula gaarii hin jiru. Akkasumas, wal-qunnamtii gaarii fi badaa qofatu jira, wal-qunnamtiin kun kan keenya ta’e.

Fakkeenyaaf:

Akkasumas, kan danda’amu tarreewwan garagaraa fayyadamuun, yeroo baay’ee kan itti fufuu fi kan itti fufiinsaan kan itti fufu ta’uu qaba. Batarii, poolii iddoo bishaanii, griiziijii cimaa humnaa walqabatee bakka hedduutti qoodatu, mallattoolee guyyaa fi hinjii, fi manneen karboonii ciminaan kan cimaan hundi gara garaa gahuu isaanii mul’isa. Kanaafis, nutu jenerasii moduulootaa tarreessuun dandeenya kan akka Fan Wall.

Fuullii kan hin beekkamne: Griidii kan wal-ga’ee

Elektirikii saafiin kan hin tahin yookaanis kan hin beekamne. Biyyoonni hedduun humna elektirikii isaanii yeroo tokkoof akka ijaaran taasisaniiru, tokko tokkos karaa inni qabu fayyadamee: neefsaa, bishaan, qilleensa ykn naanno. All figures below are shares of each country’s electricity generation, from Ember and the Energy Institute as compiled by Our World in Data, unless another source is given.

  • Denmark: wind as the backbone. Fuula fosiiloonni boqonnaa 84’n elektirikii Denmark’ii bara 2000 fi boqonnaa 11’n bara 2024’tti taasisan. Turbiiwwan hin qabne qofatu boqonnaa 58, bioenergy tokko tokkoo fi sa’aa sun kan dabre yoo ta’u, akka hin jirree fi boqonnaa 11 irraa eegalee bara 2012.
  • Uruguay: a transition in less than a decade. Urugwaayi kan itti-dhabamu baraawwan isaa fi noota fi gaazii gubachuu irratti ture; bara 2008, noota fossiillii boqonnaa 39’n elektirikii isaa taasise. Wind grew from about 1 percent in 2013 to 32 percent in 2018. Akkasumas bara 2023, bara itti fayyadama idil-addunyaa kan cimina bishaanii gadi bu’u, manneen bakkeewwanii fiilii keessaan boqonnaa 8% ta’an, fi bara 2024 ammoo boqonnaa 1.
  • Kenya: harki isaa kan ka’e Rift Valley. Mootummaa ji’oothermal, kan ka’e bu’aa bakkoota bishaanii Rift Valley, boqonnaa 10% ofiifi 45% bara 2024, kan keeniyaa’s electric power in 2000 fi kan ka’ee kan biraa. With hydro, wind and solar, more than nine tenths of Kenya’s electricity is now renewable, up from 40 percent in 2000.
  • Skotlandii: kan barbaachisu. Skotlandiin 38.4 TWh bara 2024, 30.1 TWh isaas gara hin jirretti, fi 19.7 TWh ol ta’e elektreetii gara biyya Birmaaniyaatti dhooftee (Gootummaa Skotii, 2025).
  • Briteen: daandiin kaabaa. Bara 2000, kudha-saddeet elektreetii Briteen kan ka’e karaa bishaanii; bara 2024, kudha-saddeet kan ka’e, fi haalli hin qabne kan ka’e boqonnaa 29. Bara 2024, Raatcliffe-on-Soar, gareen humnaa kan duraanii, booda bara 50tti, Briteen akka biyya guddaan ittisa humnaa kan hin qabne ta’ee fiduu eegalte (Goverment UK, 2024).
  • Braazil: bishaan, boodas haadha fi sun. Poolisii idil-addunyaa yeroo dheeraaf humna elektirikii biyya braaziliitti fayyadamaa ture. Bara 2010 irraa eegalee biyyatti humna sammuu fi humna bishaanii hir’isee: waliin ta’uun ammoo bara 2024tti boqonnaa 24% kan elektirikii isaa, kaasee waggaa 2010 keessatti boqonnaa kuma dhibba tokko ol.
  • Kosta Riika: har’a hamma tokko kan lakkaa’amu. Hidro, jeotermal fi hoo’aan boqonnaa 98 ol ta’u elektirikii Kosta Riikaa kan hin qabne ta’uu qaba bara 2015 irraa eegalee.
  • Bangladesh: nurii hin qabne. Magaalaawwan hedduu Bangladesh keessatti gara ga’ee waldaa elektirikii hin jirretti jiraatan. Bara 2003, namtichi Banglaadesh kan jedhamu IDCOL, kan duraan Bankii Addunyaa’n deeggare, manneen jireenyaa solarii gara garaa faayidaa argatan. Bara 2019, waggaatti miiliyoona 4.1 kan itti fayyadamamu ta’uun isaa, humna elektirikii saalaa akka argatan nama miliyoona 18, yookaan kuma 12 ta’u taasise, kanneen mana isaanii lammileen keerosinaa (IDCOL) waliin itti fayyadaman.

![Bakkiin saalaa fiigicha lafaa olkaria-iii-geothermal-kenya.jpg “Bakkiin Olkaria III lafaa fiigicha Naivasha, Rift Valley Keeniyaa keessatti. Bakkoota kana keessaan bakkeewwan kunniin yeroo ammaa kan elektiraatii Kenyaa ta’an yookaanis kan biraa ta’an. Saayinsii fi Teknooloojii, CC BY-SA 4.0”)

Maaliif hin citan: qorannoo

Sababni kan akka kana fiigicha itti fufee jira. Mooduullee sammuu tokko 132 dollara waattitti kan ittii hin qabne ta’uu isaa bara 1975 fi 27 sents ta’uu isaa bara 2024, yeroo ammaa kunis: 99.8% kan hin cidamne (Our World in Data). Ekonomistiin kunniin haala kana kurba barachuu jechuunis ni jedhan: yeroo hundaa humna addunyaan itti fayyadamte dhibbaa ta’e, harki moduulootaa akka kudha tokkotti hanga kudha afuriitti dabre, sababii faabricaan hir’ina, dizaayinni gaarii ta’ee fi saffisaan itti fayyadamu. Batarii’en gara tokkotti deebi’an. Liitiim-iyoon seeliin 9,200 dollara kilowat-sa’aa tokkotti kan itti fayyadamu ta’e bara 1991 fi 78 dollara bara 2024, 99% oliifRitchie, Duuniyyaa keenya dataa keessatti), fi kan ittisa batariin akka dabree 20% bara 2024, gara doolara 115tti kilowat-hour (BloombergNEF, 2024).

Enerjii kan hin citiin yeroo gabaabaa keessattis enerjii kan wal-qabatee ta’e. Paneelii tokko tokkoo kan galmeessite, kan boodaa kan cimaan ta’e.

Beat the benchmark: a call for ideas

Akkasumas, walqabatee kan armaan gadii keessatti barnoota tokko ni mul’ata: furmaata haaraan enerġijaaf uumuu fi eegsisuun akkasumas waa’ee mataduree saffisaan fi qulqullinaan walqabatee. Akkasitti, kan walfakkaatu waa’ee fuula duraa tarree sammuuti. Kana jechuunis, waan ta’eef, waan nu barbaachisu yoo ta’e, waan ta’eef, waan ta’eef, waan ta’eef. Fan Wall keenya tokko yoo ta’e, kan nutti dhagahamaa jiru, akkasumas bakka itti hin guutamne. Kanaafu, Rabbiin malee wanta biraa hin jiru. Akkasumas, hojiin inni guddaan rakkoolee itti fufuu dha: humna elektirikii guyyaa fi ji’a bara dheeraaf, qilleensa namoomaa fi industrijaa, manneen jireenyaa baay’ee, fi griiziiwwan miidhaa hin qabne.

Aaraan kan argee magaalaalee adda addaa keessaa, bakka bu'oota uummataa fi miseensota mana maree naannoo Oromiyaa waliin mari'ate.
Bakka bu'oonni magaalotaa kan akka Canberra, Ostiraaliyaa keessatti. Akkas ta'ee, kan kun waa'ee yaada haaraa hundarra itti gaafatamummaa qaba. Photo: Benlisquare, CC BY-SA 4.0

Nuti yaada keessan dhaga’uu barbaadna, fi furmaatawwan lama jiru akka yaadaa tokko gara kanatti deebi’u.

  • A pitch needs a working model. Akkasumas, namoonni paarlaamaa tokko tokkoon akka hin taanee fi akka hin beekne kan taasisan yoo ta’u, yeroon itti gaafatamummaa isaanii akka gaggeeffamu ni yaadatama. Akka tarreetti, yaada tokko hojiirra oolchuu fi jireenya dhabdummaa mul’isu barbaachisa, kan humnaa dhabsiise, kan ittisa isaa irratti odeeffannoo kaa’e, osoo hin ta’in kan jedhu. Prototipni sa’aa keelii kan qabu metira loggate tokko akkaan kan jedhu ta’e akkaa hin qabne.
  • Ideen kitaabaas ni barbaachisu. Idee hin-qabne kan hin-qabachiin akkasii bakkatti maxxanfame yoo ta’e: physics ficcitee, lakkoofsotni dhugaa ta’an fi qorannoo hin-qixxummaata’een ifaa ta’u. Kana jechuun yaada gaariin namoota isaan ijaaruu danda’an argata.

Akka walfakkaatuun hin taanee nuuf ta’a: sarbamni sammuu hin hojjenne yoo hin hojjenne hojiin ni dhiba, fi akkasitti hin jiru waamicha maal, deebi’uu ykn introduksii. Kan nutti ta’u yookaan kan nu barbaachisu, barreeffama ummataa fi sobaa kan lakkoofsota kanaa.

Akkasumas,

Artiikulni tokko tokkoo fiizikii, fedhii saalaa, hojii dhabdii kan itti fufuu, wal’aantummaa solarii fi waan prototaapiin hojjetamu barbaachisa.

Dirqamni kan wal hinqabne

Kanneen armaan gadii yoo ta’an, kan tokko tokkoon isaanii, waan hin qabneef, akka yaadaa fiduu qabdu. Akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, Fan Wall research.

  • Saayinsii sammuu kan hojii lamaa hojjatu. Facaas, bareefama dhiifama, kantoowwan gara-garaa fi kantoowwan kanaaloota kan elektirikii uumanii fi kan biraas eegsiisan. Paneelaa PV-thermal hiddaan wal qabate: ka’ee 100 fi 700 kWh wal qabsiisee mitiroota sadii keessatti waggaatti kan walqabatee elektirikii (IEA SHC Task 60, 2020). Daandiin isaas, nuura sun: 1kW tokko tokkoon meetira kubbaata. Akkasumas, bakkoota sammuu kan garaa garaa fiduu.
  • Faayireen fi daandiin sunis nuyii gammachiisa. Sistiimii agrivoltaa’ii kan moolaa’e ta’ee 35-73% akka argatu kan ka’e lafa tokko irraa yookaan barbaachisoo fi paneelii adda addaa (Dupraz et al., 2011). Solarii dabalataa 30% kan ta’an reservoirs adda addaa irratti fayyadamuun, waggaatti TWh 9,400 akka argatu danda’a, kunis sadii keessaa tokko olka’iinsa elektirikii addunyaa kanarratti.Jin et al., 2023). Akkasumas, agrivoltaics fi solarii dabalataa.
  • Haaluma kanaan, elektiraatiikiin osoo hin tahin, Dhimmiin kan ta’e yookaan kuma sadii fi dhibba tokko kan humnaa addunyaan itti fayyadamu (IEA, Jireenyaa 2019). Batariiwwan qullaa fi qaalii qunnamtii qullaa fi qullaa sammuu yeroo dheeraaf akka hin fayyadamne gochuun; yunitni 100 MWh magaalaa Pornainen Finlaniyaa keessatti bara 2025 (Polar Night Energy) qullaa fi qullaa sammuu akka hin fayyadamne taasisuu eegale. Poolmii hariiroo lafaa-soorataan akkasumatti yunitoota afur hariiroo uumuu danda’u yunitoota elektirikii tokko tokkoof (IEA, 2022). Haalli qilleensa lafaa kan ka’e gara faayinaansii, bakkoota bishaanii fi dataa seenuuf ta’u (Forman et al., 2016). Akkasumas, baayitaraawwan sammuu fi qabeessa, pompiilee qabeessaa-gaazii fi qabeessa ba’aa.
  • Waan yeroo ammaa jiru. Jireenya ji’oota hedduuf kan hin beekkamne; MeyGen array in Scotland 50 GWh akka ga’u kan taasise bara 2023. Lakkoobsi, reefoonni, kanaalee ba’iinsaa fi balbii preessii dhiphisuuf manneen bishaanii hundii isaanii humnaa dabalatu, yeroon tokko tokkoo kilowattota qofa, kan ta’e sababni isaas, diisiinii fooyya’aa, itti gaafatamummaa guddaan kan qabu yookaan kan rikoordii buqqisan. Akkasumas, tidal stream, wave energy fi small and in-pipe hydro.
  • Haalaan olaanaa. Haalli hin-qabne kan cimaan yoo ta’e, fi haalalni miliyoona tokkoo ol ka’uu danda’a kan jabaa fi kan itti fufudha. Ga’eewwan humnaa ta’an yoo jiraatan; Google’s Makani bara 2020 booda waggaa torban dabre, yeroo kamiyyuu caalaa kompaanyiin ciminaaf kan cimaan. Akkasumas, yaada gaariin kun akka hin milkoofne, osoo hin ta’in akka hin jajjabeessine. Barruu: energy kites.
  • Enerjii yeroo sirriitti fayyadamuun. Akkasumas, yeroo bishaanii qabnu, mootumma saffisaan fi ijaarsa lafaa qabnu, “staayina humnaa” kan hincaalle ta’uu qaba: Ameerikaan iyyuu akkasumas, hanga bara 2030tti, barbaachisummaa 200 GW qabu (Brattle, 2019). Fikkoota saanii kan akka softweraa, tarsiimoo fi alaabaa hoteelaa salphaa, akka faayidaa enjiiriitti ni lakka’ama. Barruu: demand flexibility.

![Aara’a gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara gara Footoosi: Stephen Coffrin, Ministeera Enerjii Ameerikaa (dominii hawaasaa)

Maal akka inni yaada cimaa qabu

  1. Probleemni kan itti fufe, fi akkamf: bakka magaalaa, qabeenyaa, faayilii, magaalaa hin qabne.
  2. Qabsoo fiizikaa. Ijoollee maal akka ta’an waattii tokko tokkoo miliyoona, ykn tonna tokko tokkoo, ykn liira tokko tokkoo bishaanii? Ijoollee maal? Akkasumas, walqabatee yeroo hammaataa kan ta’e; David MacKay’s Sustainable Energy Without the Hot Air yoo ta’u, kan inni barreesse, kan ta’ee, fi kan itti fayyadame.
  3. Kophaa per kWh, akka gammachuu tokkotti, fi kan itti hin milkoofne yoo ta’e.
  4. Inni akka dhugaa ta’u qabu, fi yeroon itti fayyadama isaa kan hin jirre yoo ta’e.
  5. Kanaa kan miidhu, kan lafa irraa gara miseensotaatti, fi akkamitti akka beektu.

Akkasumas, yaada gaariin akka sirriitti hin ta’u. Kanaafuu, akka hin jaallatamne fi akka hin jaalatamne kan agarsiisu yoo ta’e.

Organizeeshiniin hojii kana hojjatu

Akkasumas, kan isaan gargaaran miseensota isaanii akka hin barbaachisin fi akka hin jajjabinaatin taasisa. Akkasumas, hojii isaanii eeguun, yoo isin hin yaadin, akka isaan gargaartan yaada. Local Solar System Foundation akka isaan tokko waliin wal hinqabne fi akka isaan irraa hin argatin. Kaan duraa yoo kennitu, yaada fi akkasii dhaabbilee hunda dubbisi fi itti fufuu akkamitti akka itti gaafatamummaa isaa fudhattu. Fiigicha armaan gadii kan Organizeeshiniin isaati.

  • SolarAid (barnoota barbaachisu UK 1115960)) nutu nutti fidu, nutis nutti fidu, nutis nutti fidu, nutis nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti nuti Akkasumas, miiliyoona 2.5 kan baname yoo ta’u, namoota miiliyoona 13.3tti gaheera.
  • Solar Sister (US non-profit)) dubartoota hojiirra oolan bakka hin jirretti akka Afrikaa sub-Saharaatti ijaarsa, barsiisa fi gargaarsa godhaa akka jiran.
  • [Practical Action] (https://practicalaction.org/) (barnoota barbaachisu UK keessatti dhiyaate 247257)) waliin hojjechaa jiru Afriikaa, Aasiyaa fi Amerka Laatinaatti teknooloojii walqabatee dhibee dhiphisaa irratti, akkasumaas galmeessisuun humna saalaa, akkasumas humna ittisa nagaa kan akka mana baqattootaaf.
  • RMI (turree bara 1982 akka Rocky Mountain Institute, US-non-profit) kan ta’e manneen barumsaa fi dhaabbilee rifaa’ataa walabaa kan waliin hojjechaa jiru, mootummaa, kompaaniiwwan humnaa fi gaaga’ama biyyatti 50 ol keessatti akka itti fufuu, sirna humnaa saalaa, humnaa hin citiin.
  • Ember (dhaabbata yaadaa hin-qabne, kan ijaarame bara 2020) dataawwan bilaa fi abbooma irratti elektirikii biyya tokko tokkootti maxxansa, dataawwan baay’ee tarree kana keessatti argamuu kan qabu, akka namni tokko yookaanis yookaanni gara garaa akka griizii adda baasan itti gaafatamuu danda’a.

![A young girl in a school pinafore looks down at a small yellow-flower-shaped solar lamp glowing in her hands.](../../../assets/initiatives/solar-light-addis-ababa.jpg “Addis Ababa, Ethiopia, dubartiin barnootaa lammaffaa kan humna sammuu qorannoo qabu qabate. Akkasumas, maatiilee konkolaataa hin qabneef, lafee sammuu tokko kan keerosiin fi kaaliin itti fayyadamu. Saayinsii fi Teknooloojii (Public domain)

Maal akka gargaartu

  • Fudhachiisa akka tarree itti-dhaabamuu ykn skema humnaa hawaasaa yoo tokko jiru.
  • Dhugumatti, yeroo saffisaan fayyadami. Mashinaa walfakkaataa fi mootumma itti fayyadamii yeroo haadharraa fi sunnariin baay’ee jiru; griizii hedduus yeroo dhaban karboonii hir’isa.
  • Paneeloota bakka bu’aa galchi. Namaa, mana barnootaa, magaalota fi garaajii garaagarummaa ta’an iddoowwan saalaa qophaa’an; miseensa mana jireenyaa fi kan hojiirra oola gaafatu.
  • Gara yeroon itti uumamu hin qabdu. Isolation fi alaabaawwan gaariin bilbilaa fi emissii yeroo tokkotti ni dhiifamu.
  • Saalaan nama. Saalaan kan kaa’ee fi mootummaa kee saalaan yeroo jireenyaa isaa kan mootii keeti.
  • Gamtaa namoota hojiirra oolchuu. Akka Organizing Nageenya sammuu fi humna saalaa akka maatiin hin qabnee fi gabaabduu fi fuula barbaachisu baasuu; warri isaanii eeguun fi ergaa kennuun yoo hojii isaanii sitti dhaga’ame.
  • Nutti ergi nurraa. Akkasumas, formula akkasumaas fayyadami, fuula Green Initiative filadhu, fi yaada keessan itti fakkaate. yoo siin qabdu moodeelii hojii, galchiisa isaa kan miiraa fi akkamitti akka miiraa. Injiineeroonni, barataan fi makers’s kan waldhabdeen akka yaada namoota biroo irratti eeguuf contribution board.

Fuula fi barreeffama dheeressuu