Agụgụala

A

Apoapsis

N’ebe nke orbit dị nso n’isi ala, na n’ebe a(1 + e). N’ụdị a, ọ na-akpọkwa aphelion n’akụkụ anyanwụ, ma ọ bụ apogee n’akụkụ ụwa.

Fómùlà r_a = a (1 + e)

Họrọ: Periapsis

Argumenti nke periapsis (ω)

Anụ́ọ̀gụ̀, a na-enyocha ya n’ime orbital plane site na node na-amụba, ruo periapsis.

Fómùlà ϖ = Ω + ω

Ebe: ϖ longitude of periapsis; Ω Longitud nke node na-amụba

Họrọ: Nhazi nke node na-amụba (Ω), Periapsis

Astronomical unit (au)

Otu n’ime ogologo akọwapụtara dị ka 149,597,870,700 mita, nke bụ ihe dịka ọkara agwaetiti dị n’etiti ụwa na anyanwụ. E kọwaara ya site na IAU 2012 Resolution B2.

Họrọ: Oge ọkụ, Ụdị

Axial tilụt (obliquity)

Aịkọn n’etiti spin axis nke ọbjektị na perpendicular ka orbital plane ya. Ọ dị ihe dịka 23.44°, nke na-eme ka oge a dị iche. Ọ dị ihe dịka 98°.

Họrọ: Dékìlọ́nị̄èlụ̀, Solstice, Equinox

I

Ihu Bortle

A na-eweta n’ime ụda nke ụdaelu abalị site na John E. Bortle na Sky & Telescope (2001), site na klas 1 (site dị mma, kpakpando ruo magnitude 7.6 ruo 8.0) ruo klas 9 (obodo n’ime, magnitude 4.0 na nke kacha mma).

Họrọ: Magnitude, Oge ọkụ

O

Óbìtáìlì ọsọ

Nhazi nke achọrọ maka ọ̀dọ̀ kpụgharịrị n’ebe dịpụrụ adịpụ r. N’elu ala ụwa ọ dị ihe dịka 7.9 km/s.

Fómùlà v_c = √(μ / r)

Ebe: μ Gravity parameter; r distance from the center

Họrọ: Nhazi, Vis-à-vis equation

N

Nhazi

Otu n’ime mpaghara ala 88 nke akọwapụtara na ọha na eze nke sky (IAU, 1922 ruo 1930), aha ya bụ site n’ụdị kpakpando ochie dị ka Orion. Ụmụakwụkwọ n’ime konshọlụ na-adịkarị n’ebe dị iche iche.

Họrọ: Magnitude

D

Dékìlọ́nị̄èlụ̀

Aịkọn nke mpaghara ebe na sky north (+) mọọbụ south (−) nke celestial equator, sky’s equivalent of latitude. The Sun’s declination swings between +23.44° and −23.44° over the year.

Fómùlà sin δ = sin ε · sin λ

Ebe: δ Déklọ́néèlụ̀ Sun; ε Oblique nke ekliptik; λ Ekliptik longitude nke Sun

Họrọ: Axial tilụt (obliquity), Solstice

Delta-v

Ngbanwe na ọsọ, n’ime km/s. Ọ bụ ego nke njem n’eluigwe: ihe niile na-eme ka ọ bụrụ nke delta-v, na propellant nke roketi na-ekpebi otu o si dị.

Fómùlà Δv = v_e ln(m₀ / m_f)

Ebe: v_e Nhazi; m₀, m_f Oge mbụ na oge nkesa

Họrọ: Hohmann transfer, Oge mmegharị ahụ

Ụ

Ụlọọrụ

Adị ihe na-agbagharị n’ụsọ anyanwụ ma dịkwa nso na ọkara, mana ọ nweghị ebe obibi ya na-agbagharị ma ọ bụghị ọnwa (IAU 2006). Ụdị: Ceres, Pluto, Eris, Haumea, Makemake.

Họrọ: Planet, Kuiper belt

E

Ekwentị

Ónyénwē a na-ékètà: 0 maka saịrịa, n’etiti 0 na 1 maka ellipse, 1 maka páabọla nakwa elu 1 maka háiperbóà.

Họrọ: Elèlipse, Periapsis

Eclipse

Mgbe otu ahụ na-aga n’ime shadow nke ọzọ. Ebili mmiri: ụcha ọnwa na-abịarute n’ụwa (n’ụbọchị ọnwa ọhụrụ). Lunar eclipse: ọnwa na-aga site n’ime ala nke ụwa (na full moon).

Họrọ: Node, Umbra na penumbra

Ekliptik

Plane nke eluigwe orbiting gburugburu anyanwụ, na anyanwụ’s apparent yearly path n’eluigwe. Ọ bụ ebe nlegharị anya nke na-ejikarị eme ihe maka orbits nke sistemụ-solar. Ọ dị ihe dịka 23.44° n’ebe equator nke ụwa.

Họrọ: Axial tilụt (obliquity), Nhazi, Node

Elèlipse

Ochie kurva, setịlụ nke bọtịn ndị ahụ n’ebe dị anya na bọtịn abụọ adịchaghị agbanwe (foci) na-agbakwunye ruo n’ihe na-adịghị agbanwe agbanwe. Bound orbits bụ ellipses na body etiti na otu focus (Kepler’s first law).

Fómùlà r = a(1 − e²) / (1 + e cos ν)

Ebe: a semi-major axis; e Ekwentị; ν eziokwu

Họrọ: Ekwentị, Semi-major axis (a)

Equinox

Oge mgbe anyanwụ na-agafe celestial equator (deklinasyon 0°), n’etiti 20 March na 22 September. Ọtụtụ mgbe, ụbọchị na ụtụtụ dị otu a.

Họrọ: Solstice, Dékìlọ́nị̄èlụ̀

N

Nhazi

Oge n’ime nke ahụ na-ahapụ ọbụna ọbịbịa n’ebe ahụ maka ihe ọma. Ọ bụ √2 ugboro ọsọ n’okporo ụzọ na nso dị otu a. Oge eluigwe: 11.2 km/s.

Fómùlà v_esc = √(2μ / r)

Họrọ: Óbìtáìlì ọsọ, Óbīèlụ̀ enwē ike

Ọ

Ọnwụ ọfụụ

Ntụgharị n’okpuru mgbụsị akwụkwọ naanị. Ndị na-abịa n’eluigwe na-eche na ha enweghị ike ịrụ ọrụ n’ihi na ha na ụgbọala ha nọ n’ụgbọ elu, ọ bụghị n’ihi na gravity adịghị.

Họrọ: Òríètì, Nhazi

P

Paramita

The product of the gravitational constant and a body’s mass, μ = GM. Ọ na-enyocha ya n’ụzọ dị mfe karịa G ma ọ bụ M naanị. Earth: 398,600.4 km³/s²; Sun: 1.32712 × 10¹¹ km³/s².

Fómùlà μ = G M

Họrọ: Nhazi, Vis-à-vis equation

N

Nhazi

Atụmatụ n’etiti ndị mmadụ. N’ihe gbasara Newton, ike bụ ihe dị ka ọnụọgụ abụọ nke ihe ndị ahụ na-emetụta ya ma ọ bụ dị ka ọnụọgụ abụọ nke n’okporo ụzọ ha.

Fómùlà F = G M m / r²

Ebe: G 6.67430 × 10⁻¹¹ m³ kg⁻¹ s⁻² (CODATA 2018); M, m Ụdị; r distance between centers

Họrọ: Paramita, Ọnwụ ọfụụ

H

Hohmann transfer

Nhazi nke ike-nke obere-isi abụọ n’etiti ọfụụ abụọ, coplanar orbits, n’akụkụ nke ellipse na-adọta ha abụọ.

Fómùlà a_t = (r₁ + r₂) / 2

Họrọ: Delta-v, Vis-à-vis equation

N

Nhazi

Tilụt nke orbital plane dị n’ụdị na-emetụtara ebe (ecliptic maka planets, equator maka satellites). N’elu 90° orbit bụ retrograde.

Họrọ: Nhazi nke node na-amụba (Ω), Retrograde

K

Kepler's third law

Oge orbital nke square bụ ihe dị ka pọtụfoliyo nke cube nke semi-major axis. Around the Sun, with T in years and a in au, T² = a³.

Fómùlà T² / a³ = 4π² / μ

Ebe: T Oge orbital; a semi-major axis; μ G(M+m)

Họrọ: Óbīèlụ̀, Semi-major axis (a)

Kuiper belt

Oge nke ihe ndị dị n’ime mmiri na-abịanụ n’ebe Neptune nọ, site na 30 ruo 50 au site na Sun. Pluto, Haumea na Makemake orbits ebe ahụ.

Họrọ: Asteroid belt, Ụlọọrụ

O

Oge ọkụ

Oge ọbụla ma ọ bụ ọkụ nke a hazirighị n’ụzọ ziri ezi, ọkachasị eluigwe na-acha ọkụ na-ekpuchi kpakpando. Ọ na-emetụtakwa ndụ anụmanụ na ịnabata ike.

Họrọ: Ihu Bortle

Oge ọkụ

Oge ọkụ ahụ chọrọ ka ọ gaa n’ebe dị anya. Ọnụ ọkụ n’obi na-ewe ihe dịka 8 nkeji 19 sekọnd iji ruo ụwa. Ndụmọdụ ka ụgbọelu pụta bụ nke a na-ewe oge site n’ụbọchị.

Fómùlà t = d / c

Ebe: d Oge; c Nhazi nke ụzarị, 299,792.458 km/s

Họrọ: Astronomical unit (au)

Ụ

Ụdị

Oge ọkụ na-aga n’ime vaịn n’otu afọ Julian (365.25 ụbọchị): banyere 9.46 triliọn kilomita, ma ọ bụ 63,241 au. Ọ bụ n’ebe, ọ bụghị oge.

Fómùlà 1 ly = c × 365.25 × 86,400 s

Ebe: c Nhazi nke ụzarị, 299,792.458 km/s

Họrọ: Astronomical unit (au), Oge ọkụ

N

Nhazi nke node na-amụba (Ω)

Aịkọn, a na-enyocha ya n’ime reèfọ́ọ̀ltụ̀ plane site n’ụzọ reèfọ́ọ̀ltụ̀, ruo ebe okporo ụzọ na-agafe plane na-aga n’akụkụ ọdịda.

Họrọ: Node, Nhazi, Argumenti nke periapsis (ω)

M

Magnitude

Logarithmic scale nke ọfụụ, ebe ọnụọgụgụ dị obere bụ ndị na-acha ọkụ. Magnitude atọ bụ ihenhọrọ nke 100 n’okporo ọkụ.

Fómùlà m₁ − m₂ = −2.5 log₁₀(F₁ / F₂)

Ebe: m Magnitude; F Oge

Họrọ: Ihu Bortle

A

Asteroid belt

Oge dị n’etiti orbit nke Mars na Jupiter, 2.2 ruo 3.3 au site na Sun, ebe asteroids mara mma orbit. Ọ bụ ezie na ọ dị ka ọ bụ ebe a na-agaghị arụ ọrụ, ihe kachasị ukwuu ya bụ mbara ala nke Ceres.

Họrọ: Kuiper belt, Ụlọọrụ

M

Mkpụrụedemede

Aịkọn na-abawanye n’otu ụzọ ahụ na oge, 360° kwa orbit. Ebe ọfụụ na-eso site n’equation nke Kepler.

Fómùlà M = E − e sin E

Ebe: E Ekwentị; e Ekwentị

Họrọ: Ekwentị

N

Node

Otu n’ime ihenhọrọ abụọ ebe orbit na-agafe agafe na reèfọ́ọ̀ltụ̀ plane. Nodes nke ọnwa nọ n’elu ekliptik; eclipses na-eme naanị mgbe a na-ahụ ọnwa ọhụrụ mọọbụ zuru ezu n’ebe node nọ.

Họrọ: Nhazi nke node na-amụba (Ω), Eclipse

O

Oge mmegharị ahụ

A na-eme ọkụ ebe ụgbọelu kpụgharịrị n’ụzọ dị ngwa (n’ime ala nke gravity) na-agbanwe ike orbital ya kasị ukwuu. Ọbụna ịmalite site n’orbit ala na-ewe obere ego karịa ọsọ nke ịchọrọ ịdị nso.

Fómùlà Δv = √(v∞² + v_esc²) − v_c

Ebe: v∞ Hyperbolic excess speed; v_esc Nhazi n'oge ọbụla; v_c Oge n'ime ọ̀dọ̀ na-ebipụta

Họrọ: Delta-v, Nhazi

Òríètì

Òtù nke ọbịbịa na-akpụgharị n’okpuru mgbụsị akwụkwọ nke ọzọ. N’ihe banyere abụọ-obodo ọ bụ akụkụ conic: ellipse (mechie), paraboolu maọbụ haịperbolụ (mepee).

Họrọ: Elèlipse, Kepler's third law, Ọnwụ ọfụụ

Óbīèlụ̀

Oge achọrọ iji mechie otu orbit. Oge sideral a na-enyocha ya n’ebe ndị kpakpando nọ; oge synodic a na-enyocha ya n’ebe ọzọ dị iche iche, dịka anyanwụ ejiri anya site n’ụwa.

Fómùlà T = 2π √(a³/μ)

Ebe: a semi-major axis; μ Paramita ngwe nke alaeze

Họrọ: Kepler's third law, ọnwa

P

Periapsis

Ónyénwē nke orbit na-adị nso n’obodo etiti, na n’ebe a(1 − e). N’ụdị a, ọ na-akpọ ya perihelion, n’ụdị ọzọ bụ perigee.

Fómùlà r_p = a (1 − e)

Họrọ: Apoapsis, Perihelion

Perihelion

Ụzọ nke orbit n’ụsọ ọnya na-adị nso n’ọnya. Ọ dị n’ebe ugwu nke ụwa, na-eru nso na 147.1 km site na mbara igwe. Afọ́ọ̀ltụ̀ dị nso bụ aphelion.

Họrọ: Periapsis, Apoapsis

Planet

Site n’akọwa IAU nke 2006, ihe na-agbagharị gburugburu Ọnụọgụgụ, bụ nnukwu ihe dị ka ọ dịkwa n’okpuru ike mgbawa ya, ma weghachite ebe dị nso n’akụkụ okporo ụzọ ya. Sistemụ solar nwere otu.

Họrọ: Ụlọọrụ, Òríètì

R

Retrograde

Kpụga mọọbụ kpụga n’ụzọ dị iche na nke ọbjektị ndị ọzọ na sistem ahụ. Venus na-agbagharị retrograde; Triton na Halley’s Comet orbit retrograde (inlination n’elu 90°).

Họrọ: Nhazi, Ụbọchị

S

Semi-major axis (a)

Nke nkewa nke ogologo diamita nke ellipse. Ó kpụgàlá ụhara orbit, ike ya na oge ya.

Fómùlà a = (r_p + r_a) / 2

Ebe: r_p Oge periapsis; r_a Apoapsis nsochi

Họrọ: Kepler's third law, Elèlipse

Ụ

Ụbọchị sidereeli

Oge a na-ewe ka ọbịbịa gbanwee otu oge n’ihi na o nwere ike ịba uru maka ndịda. Maka ụwa: 23 h 56 min 4.09 s.

Họrọ: Ụbọchị

S

Sidereal month

Oge nke ọnwa na-ewe iji kpụga n’okporo ụzọ Earthụ otu oge n’ihe banyere kpakpando: ụbọchị 27.322.

Họrọ: ọnwa

Ụ

Ụbọchị

Oge site n’ụbọchị otu ruo nke ọzọ, ya bụ, otu okirikiri oge na-emetụta ụtụtụ. Ọ dị iche na ụbọchị sideral n’ihi na ọ na-agagharị n’okporo ụzọ ya.

Fómùlà 1/P_solar = 1/P_rot − 1/P_orb

Ebe: P_rot Sidiral ntụgharị oge (ọbụla ma ọ bụrụ na retrograde); P_orb Oge orbital

Họrọ: Ụbọchị sidereeli, Retrograde

S

Solstice

Oge mgbe anyanwụ ga-abịa n’ebe ugwu ya kasị nso (n’ụbọchị 21 nke Julaị) mọọbụ ebe ugwu (n’ụbọchị 21 nke Desanm) dekilọn. O na-enye ụbọchị ogologo na nke n’okpuru.

Họrọ: Equinox, Dékìlọ́nị̄èlụ̀

O

Óbīèlụ̀ enwē ike

Enwuógbàtàlụ̀ n’ime kọmpụta. Nkịtị maka bound (elliptical) orbits, siiri maka parabolic escape, na-ezighi ezi maka hyperbolic.

Fómùlà ε = v²/2 − μ/r = −μ / (2a)

Họrọ: Vis-à-vis equation, Nhazi

Ọ

ọnwa

Oge n’etiti oge ọnwa abụọ dị iche, dịka ọmụmaatụ: ụbọchị 29.531 n’ozuzu ya.

Fómùlà 1/P_syn = 1/P_sid − 1/P_year

Ebe: P_sid sidereal month, 27.322 days; P_year siderial afọ, 365.256 ụbọchị

Họrọ: Sidereal month

U

Umbra na penumbra

Umbra bụ akụkụ etiti nke ụcha ebe ọbụla n’ebe a na-echekwa ọkụ; penumbra bụ akụkụ nke mbanye ebe ọ bụ naanị akụkụ nke echekwara.

Họrọ: Eclipse

V

Vis-à-vis equation

Na-enye ọsọ orbital na ọbụla n’ebe site na nha orbit ahụ naanị. Ọ na-egosi nchebe nke ike.

Fómùlà v = √(μ (2/r − 1/a))

Ebe: μ Gravity parameter; r Oge ọfụụ; a semi-major axis

Họrọ: Óbīèlụ̀ enwē ike, Óbìtáìlì ọsọ

Ngwaọrụ na agụụ na-eji móòdù akọwapụtara maka ịmụ naanị. Ha gaghị eji ha maka nlegharị anya, mmepe ọrụ mọọbụ nhọrọ ọbụla nke ọrụ. Saịtịapụl bụ n'efu ma ọ bụghị n'aka. Gụọ n'ihe ọmụmụ ihe ndị ahụ