NASA, ESA, M. Robberto ( Space Telescope Science Institute/ESA) and the Hubble Space Telescope Orion Treasury Project Team (CC BY 4.0)
- Apoapsis
-
Incopho ye orbit ekufuphi kakhulu nesiseko esiphakathi, kumgama a( 1 + e). Ijikeleze ilanga kuthiwa yi-aphelion, ijikeleze umhlaba yi-apogee.
Ifomular_a = a (1 + e)Bona kwakhona: Periapsis
- Iqhosha le-periapsis (ω)
-
I-engile, elinganiselwe kwiplanethi ye-orbit ukusuka kwinode enyukayo, ukuya kwi-periapsis.
Ifomulaϖ = Ω + ωapho:
ϖi-longitude ye-periapsis;Ωi-longitude ye-node enyukayoBona kwakhona: Ubude be-node enyukayo (Ω), Periapsis
- Astronomical unit (au)
-
Iyunithi yobude echazwe njenge-149,597,870,700 metres ngokuchanekileyo, malunga nomgama ophakathi phakathi kwehlabathi nelanga. Ichazwe yi-IAU 2012 Resolution B2.
Bona kwakhona: Ixesha lelanga, Iminyaka yokukhanya
- Ubeko lwephepha
-
I-engile phakathi kwe-axis yokujikeleza komzimba kunye ne-perpendicular kwiplanethi yayo ye-orbit. Ihlabathi limalunga ne-23.44°, ebangela iinyanga zehlobo. I-Uranus imalunga ne-98°.
- Isikali se-Bortle
-
Isikali seqela lesithoba sokukhanya kwelanga lobusuku esinikezelwe nguJohn E. Bortle kwiSky & Telescope (2001), ukusuka kuhlobo 1 (indawo emnyama elungileyo, ii-stars ukuya kwinoveli ye7.6 ukuya kwe8.0) ukuya kuhlobo 9 (umzi ongaphakathi, inonoveli ye4.0 engcono).
Bona kwakhona: Ubukhulu, Uthuli olukhanyayo
- Isantya sojikelezo
-
Isantya esifunekayo sojikelezo olujikelezayo kumgama r. Ngaphaya komhlaba wehlabathi imalunga ne7.9 km/s.
Ifomulav_c = √(μ / r)apho:
μi-gravity parameter;rIindawo eziphakathiBona kwakhona: Isantya sokuphuma, I-equation ye-vis-viva
- Iqela leenkwenkwezi
-
Enye yezona ndawo zichaziweyo ngokusemthethweni ezili-88 zezulu (IAU, 1922 ukuya ku-1930), ibizwa ngokuba yimodeli yenkwenkwezi eqhelekileyo njengeOrion. Iinkwenkwezi kwiqela leenkwenkwezi zihlala zikwindawo ezihlukeneyo kakhulu.
Bona kwakhona: Ubukhulu
- Ulwaleko
-
Ilayini ethe tye Ukunyuka kwelanga kujikeleza phakathi kwe +23.44° kunye ne -23.44° ngexesha lonyaka.
Ifomulasin δ = sin ε · sin λapho:
δUlwaleko lwelanga;εi-ecliptic;λUbeko lwephjepha lwephephaBona kwakhona: Ubeko lwephepha, Ilanga
- Delta-v
-
Utshintsho kwisantya, ngeekhilomitha/imizuzu. Yimali yexesha lokuhamba ngenqwelo-moya: uqhubo ngalunye lubiza i-delta-v, kwaye i-rocket’s propellant imisela ukuba inentoni.
IfomulaΔv = v_e ln(m₀ / m_f)apho:
v_ei-exhaust speed effective;m₀, m_finitial and final massBona kwakhona: Uthutho lwe-Hohmann, IsiphumoSomfanekiso
- Iplanethi
-
Isiqu esijikeleza ilanga kwaye simalunga nokujikeleza, kodwa asifumanisi indawo yayo ejikelezayo kwaye ayinguye umhlaza (IAU 2006). Imizekelo: iCeres, iPluto, iEris, iHaumea, iMakemake.
Bona kwakhona: Iplanethi, Iiplanethi
- Ubeko ngokuhambelana:
-
I-orbit ijikeleza njani: 0 yedayimane, phakathi kwe-0 ne-1 ye-ellipsis, 1 yeparabola kwaye ngaphezulu kwe-1 ye-hyperbola.
- EclipseGenericName
-
Xa iqulethe isithunzi senye. Ukukhanya kwelanga: isithunzi senyanga siwela kwihlabathi (kwinyanga entsha). Ukukhanya kwelanga: inyanga idlula kwisithunzi sehlabathi (kwinyanga epheleleyo).
Bona kwakhona: I-Node, Umbra ne-Penumbra
- I-Ecliptic
-
Iplanethi ye-orbit yehlabathi ejikeleze ilanga, kunye nendlela yonyaka obonakalayo welanga edlula kwizulu. Yindawo eqhelekileyo yokubhekisa kwiplanethi ye-orbit yezinto eziphilayo zenkqubo yelanga. Ijikeleze malunga ne-23.44° kwi-equator yehlabathi.
Bona kwakhona: Ubeko lwephepha, Ubeko lwephepha, I-Node
- I-Ellipse
-
Igophe elivaliweyo, iqela leendawo apho umgama phakathi kwezi ndawo zibini ezimiselweyo (iimfumba) udibanisa ukuya kwixabiso elihlala likhona. Ii-orbit ezibophelelayo zii-ellipsis ezinesiqu esiphakathi kwifom enye (umthetho wokuqala weKepler).
Ifomular = a(1 − e²) / (1 + e cos ν)apho:
ai-semi-major axis;eUbeko lwephjepha;νinyaniso anomalyBona kwakhona: Ubeko ngokuhambelana:, I-Azimuth
- Equinox
-
Ixesha apho ilanga lidlula khona kwi equator ye celestial (ukuphakama 0°), malunga ne 20 ka March kunye ne 22 ka September. Ubusuku nobusuku bulingana kuyo yonke indawo.
- Isantya sokuphuma
-
Isantya esincinci apho umzimba ongenamandla eshiya khona umzimba ojikelezayo ngokulungileyo. Yi√2 iindidi zesantya esijikelezayo kumgama ofanayo. Umhlaba wehlabathi: 11.2 km/s.
Ifomulav_esc = √(2μ / r)Bona kwakhona: Isantya sojikelezo, Umbane othile we-orbit
- Ukuphuma simahla
-
Intshukumo phantsi koxinzelelo olukhulu kuphela. Abaqhubi beenqwelo-moya kwimo yelanga baziva bengenabunzima kuba bona nenqwelo-moya yabo ikwingozi ekhululekileyo kunye, hayi ngenxa yokuba uxinzelelo alukho.
Bona kwakhona: I-Orbit, Uxinzelelo
- Iparamitha ye-Gravity (μ)
-
Umkhiqizo we-gravity constant kunye nesisindo sequmrhu, μ = GM. Ilinganiselwa ngokuchanekileyo kakhulu kuneG okanye M kuphela. Ihlabathi: 398,600.4 km³/s²; iSun: 1.32712 × 10¹¹ km³/s².
Ifomulaμ = G MBona kwakhona: Uxinzelelo, I-equation ye-vis-viva
- Uxinzelelo
-
Ukutsala phakathi kwamaqela. Kwisichazo sikaNewton amandla alinganayo namacala omabini kunye nokulingana okuthe nkqo kwiskwere somgama wabo.
IfomulaF = G M m / r²apho:
G6.67430 × 10⁻¹¹ m³ kg⁻¹ s⁻² (CODATA 2018);M, mii-mass ezimbini;rumgama phakathi kweendawoBona kwakhona: Iparamitha ye-Gravity (μ), Ukuphuma simahla
- Uthutho lwe-Hohmann
-
Uthutho oluncinci-lwamandla amabini omlilo phakathi kweendawo ezimbini ezijikelezayo, ezihambelanayo, ngaphaya kwesiqingatha se-ellipsis esiqhathanisa zombini.
Ifomulaa_t = (r₁ + r₂) / 2Bona kwakhona: Delta-v, I-equation ye-vis-viva
- Ubeko lwephepha
-
Iiplanethi Ngapha kwe-90° i orbit ijikeleza ezantsi.
Bona kwakhona: Ubude be-node enyukayo (Ω), I-Retrograde
- Umthetho wesithathu we-Kepler
-
Isikwere sexesha elijikelezayo lilingana ne-cube ye-semi-ebalulekileyo ethe tye. Ejikeleze ilanga, nge T kwiminyaka ne a kwi au, T² = a³.
IfomulaT² / a³ = 4π² / μapho:
TIxesha le-orbit;ai-semi-major axis;μG( M + m)Bona kwakhona: Ixesha le-Orbit, I-Azimuth
- Iiplanethi
-
Ilizwe lezinto ezishushu ngaphezu kweNeptune, ukusuka malunga ne-30 ukuya kwi-50 au ukusuka kuMhlaza. I-Pluto, iHaumea neMakemake zijikeleza khona.
Bona kwakhona: Iiplanethi, Iplanethi
- Uthuli olukhanyayo
-
Iimitha ezigqithisileyo okanye ezimiselwe kakubi zesibane esiyenziweyo, ngakumbi ilanga elikhanyayo elifihle iiplanethi. Ibangela ukuba iintaka zifile kwaye ilahlisa amandla.
Bona kwakhona: Isikali se-Bortle
- Ixesha lelanga
-
Ixesha elikhanyayo kufuneka lihambe umgama othile. Sunlight takes about 8 minutes 19 seconds to reach Earth. Amalungiselelo enqwelo-moya apheliswa lixesha lokukhanya.
Ifomulat = d / capho:
dubukhulu;cIsantya sokukhanya, 299,792.458 km/sBona kwakhona: Astronomical unit (au)
- Iminyaka yokukhanya
-
Umgama wokukhanya uhamba kwi-vacuum kunyaka omnye weJulian (iintsuku ezingama-365.25): malunga ne-9.46 trillion km, okanye i-63,241 au. Yindawo ephakathi, hayi ixesha.
Ifomula1 ly = c × 365.25 × 86,400 sapho:
cIsantya sokukhanya, 299,792.458 km/sBona kwakhona: Astronomical unit (au), Ixesha lelanga
- Ubude be-node enyukayo (Ω)
-
I-engile, eqikelelwa kwiplanethi yokubonisa ukusuka kwindlela yokubonisa, ukuya kwindawo apho i-orbit idlula khona iplanethi ehamba ngasentla.
Bona kwakhona: I-Node, Ubeko lwephepha, Iqhosha le-periapsis (ω)
- Ubukhulu
-
Isikali esilinganayo sokukhanya, apho amanani amancinci ekhanya kakhulu. Ii-magnitudes ezintlanu ziyinxalenye epheleleyo ye-100 kwi-brightness.
Ifomulam₁ − m₂ = −2.5 log₁₀(F₁ / F₂)apho:
mUbukhulu;Fobserved fluxBona kwakhona: Isikali se-Bortle
- Iiplanethi
-
Ilizwe phakathi kwee-orbit zeMars neJupiter, malunga ne-2.2 ukuya kwi-3.3 au ukusuka eMhlabeni, apho iiplanethi ezincinci ezibizwa ngokuba zii-asteroids zijikeleza khona. Nangona ibizwa ngokuba yindawo engenanto, intliziyo yayo enkulu yiplanethi ye-dwarf Ceres.
Bona kwakhona: Iiplanethi, Iplanethi
- Ixabiso eliphakathi le anomaly (M)
-
I-engile enyuka ngokufanayo nexesha, 360° nganye ye orbit. Indawo eyiyo ilandela ekulinganiseni kukaKepler.
IfomulaM = E − e sin Eapho:
Ei-excentric anomaly;eUbeko lwephjephaBona kwakhona: Ubeko ngokuhambelana:
- I-Node
-
Enye yezinto ezimbini apho i-orbit idlula khona kwiplanethi yobhekiso. Ii-nodes zenyanga zibekwe kwi ekliptiki; ii-eclipses zenzeka kuphela xa iinyanga ezintsha okanye ezipheleleyo zivela kufutshane ne-node.
Bona kwakhona: Ubude be-node enyukayo (Ω), EclipseGenericName
- IsiphumoSomfanekiso
-
Umlilo owenziwe apho inqanawa yesathelayithi ihamba ngokukhawuleza (enzulu kwimpumlo enamandla) utshintsha amandla ayo okujikeleza kakhulu. Ukusuka kwi orbit ephantsi ngoko ke iindleko zincinci kunesantya esiseleyo ofuna ukuba kude.
IfomulaΔv = √(v∞² + v_esc²) − v_capho:
v∞hyperbolic excess speed;v_escIsantya sokuphuma xa kubhalelwa;v_cIsantya esijikelezayo kumliloBona kwakhona: Delta-v, Isantya sokuphuma
- I-Orbit
-
Indlela yenyama ehamba phantsi koxinzelelo lwesinyithi esinamandla ombane senye. Kwimeko yezinto ezimbini ezingaphakathi, icandelo elijikelezayo: i-ellipsis (ivaliweyo), iparabola okanye i-hyperbola (ivuliwe).
Bona kwakhona: I-Ellipse, Umthetho wesithathu we-Kepler, Ukuphuma simahla
- Ixesha le-Orbit
-
Ixesha elithathayo ukugqiba i orbit enye. Ixesha le-sidereal lilinganiselwa ngokuchasene nee-stars; ixesha le-synodic lilinganiselwa ngokubhekiselele kwenye into ehambayo, njengelanga elibonakala kwihlabathi.
IfomulaT = 2π √(a³/μ)apho:
ai-semi-major axis;μiparamitha yoxinzelelo lwesiqu esisisisekoBona kwakhona: Umthetho wesithathu we-Kepler, Inyanga ye-Synodic
- Periapsis
-
Incopho ye orbit efutshane nesiseko esiphakathi, kumgama a( 1 - e). Ijikeleze ilanga kuthiwa yiperihelion, ijikeleza umhlaba iperigee.
Ifomular_p = a (1 − e)Bona kwakhona: Apoapsis, I-Periheli
- I-Periheli
-
Indawo yobubanzi belanga ejikelezayo ilanga elifutshane nelanga. Ihlabathi lidlula kulo ekuqaleni kukaJanuwari malunga nezigidi ezili-147.1 zekilomitha. Indawo ekufuphi kakhulu yi-aphelion.
- Iplanethi
-
Ngomfuziselo we-2006 IAU, isiqu esijikeleza ilanga, sinamandla ngokwaneleyo ukuba sibe phezulu phantsi koxinzelelo lwaso lomhlaba, kwaye sigqibezele indawo engqongileyo ejikeleze umjikelo wayo. Inkqubo yelanga inesibhozo.
- I-Retrograde
-
Ukushenxisa okanye ukujika kwindlela echaseneyo namanye amaqela kwinkqubo. IVenus ijikeleza ngokujika-jika; iTriton neHalley’s Comet orbit zijikeleza ngokujika-jika (ukugoba ngaphezu kwe90°).
Bona kwakhona: Ubeko lwephepha, Imini yelanga
- I-Azimuth
-
Ingxenye ye-diameter ende ye-ellipsis. Imisela ubungakanani be orbit, amandla ayo kunye nexesha.
Ifomulaa = (r_p + r_a) / 2apho:
r_pUmhlathi;r_aUbungakanani begama:Bona kwakhona: Umthetho wesithathu we-Kepler, I-Ellipse
- Imini ye-Sidereal
-
Ixesha elithatha isiqu sokujika ngokufanayo kwiinkwenkwezi ezide. Kwihlabathi: 23 h 56 min 4.09 s
Bona kwakhona: Imini yelanga
- Isiqalo
-
The time the Moon takes to orbit Earth once relative to the stars: 27.322 days.
Bona kwakhona: Inyanga ye-Synodic
- Imini yelanga
-
Ixesha ukusuka kwintlanganiso enye ukuya kweyesibini, oko kukuthi ujikelezo olufanayo oluhambelana nelanga. Ihlukile kwimini yelanga ngenxa yokuba iquka nokujikeleza kweeplanethi.
Ifomula1/P_solar = 1/P_rot − 1/P_orbapho:
P_rotixesha lojikelezo lwesibhakabhaka (elilahlekileyo ukuba lihamba ngasemva);P_orbIxesha le-orbitBona kwakhona: Imini ye-Sidereal, I-Retrograde
- Ilanga
-
Ixesha apho ilanga lifikelela kumntla (malunga ne 21 kaJuni) okanye kumzantsi (malunga ne 21 kaDesemba) ukunyuka. Inika iintsuku ezide nezifutshane.
- Umbane othile we-orbit
-
Umbane we-orbit ngeyunithi yesisindo. I negative ye orbits ezibophelelayo (ezijikelezayo), i zero yokuyeka i parabolic, elungileyo ye hyperbolic.
Ifomulaε = v²/2 − μ/r = −μ / (2a)Bona kwakhona: I-equation ye-vis-viva, Isantya sokuphuma
- Inyanga ye-Synodic
-
The time between two identical Moon phases, e.g. new Moon to new Moon: 29.531 days on average.
Ifomula1/P_syn = 1/P_sid − 1/P_yearapho:
P_sidsidereal month, 27.322 days;P_yearsidereal year, 365.256 daysBona kwakhona: Isiqalo
- Umbra ne-Penumbra
-
I-umbra yinxalenye emnyama esembindini wesithunzi apho umsitho wokukhanya ufihlakele ngokupheleleyo; i-penumbra yinxalenye yangaphandle apho ifihlakele kuphela kwingxenye.
Bona kwakhona: EclipseGenericName
- I-equation ye-vis-viva
-
Inika umgama ojikelezayo wesantya nakweyiphi na indawo ukusuka kubungakanani besantya sokuhamba ngokukodwa. Ibonisa ulondolozo lweenkqubo.
Ifomulav = √(μ (2/r − 1/a))apho:
μi-gravity parameter;rcurrent distance;ai-semi-major axisBona kwakhona: Umbane othile we-orbit, Isantya sojikelezo
Izixhobo kunye neengcebiso zisebenzisa iimodeli ezilula zokufunda kuphela. Akufanele zisetyenziswe ukuqhuba, ucwangciso lwemikhosi okanye nayiphi na intlawulo yokusebenza. Iziqinisekiso azihlawulwanga kwaye azigunyaziswanga. Funda uxanduva lokungasebenzisi imixholo yoqeqesho