Gen kèk lang sou sit sa a ka tradwi pa machin epi yo ka gen erè. Ede l pi byen Li vèsyon an angle
Yon kouch de mist ki kouvri sifas la, wè soti nan Stasyon Entènasyonal Espas la.
Blue Initiative

Kalite lè

Sa ki soti nan yon chimney sou yon kontinan, sa k ap antre nan poumon ak lanmè sou lòt kontinan yo.

NASA

Chak jou, chak nan nou respire sou onz mil litres de lè. Nou pa ka chwazi ki lè, e nou pa ka filtre li ak je nou: polluants ki pi danjere a se invisible. Atmosfè a se tou patnè lanmè a. Pifò nan sa nou mete nan lè a fini nan lanmè, chanje chimi li nan fason ki te mezire lontan anvan yo te konprann.

Ki sa ki nan lè a

  • Particules fines (PM2.5) Se ti moso ki pi piti pase 2.5 mikromèt, ki soti nan combustion de combustible, bois, récoltes ak déchets, ak de pousyè ak reyaksyon chimik nan lè a. Yo se ti ase pou yo pase nan fon nan poumon yo ak nan san an.
  • Partikul gwosè (PM10) ki soti nan dust, konstriksyon ak koze pa wout. Li gen yon gwo twou san fon nan nen ak nan vant.
  • Diyoksid azot Li soti nan veso ak stasyon pouvwa, epi li ede fòme ozon ak partikul.
  • Ozon se kreye lè limyè solèy la kwit lòt polluants. Li enflama poumon yo ak domaje rekòt.
  • Sulphur dioxide comes from burning coal and heavy fuel oil, including in ships.
  • Fum kay Enpak sou anviwònman an ki rive nan kay yo ak nan travay, tankou chalè ki soti nan kwit manje ak chofaj ak bwa, charyo, fèy oswa kerosen se youn nan pi gwo ekspoze a tout tan, ki pi souvan fèt pa fanm ak timoun.

Sante piblik

Organizasyon Mondyal Sante estime ke efè konbine pollution de l’air extérieur ak domestik yo se ki asosye ak 6.7 milyon lanmò premature chak ane, pa mwayen atak kè, maladi kè, kansè nan poumon, maladi kwonik nan poumon ak enfeksyon. An 2019, 99 pousan nan popilasyon mondyal la te viv nan kote ki pa satisfè nivo gid kalite lè OMS yo. An 2021, OMS diminye lidèchip li pou mwayèn PM2.5 anyèl la, soti nan 10 a 5 mikrogram pa mèt kubus, paske prèv yo te montre domaj nan nivo ki pi ba pase sa yo te panse anvan.

6.7 millionpremature deaths a year from outdoor and household air pollution combined (WHO)
99%of people lived where WHO guideline levels were not met (WHO, 2019 data)
5 µg/m³WHO annual guideline for PM2.5 since 2021 (WHO)
A dust storm over the Sahara on the border of Algeria and Niger.
Pòch dezè a travèse tout oseyan yo: Pòch Sahara a fèy Atlantik la ak Amazon an, epi li fè kalite lè a pi mal anba van. Kredi: NASA

Aerial change the ocean

Oseyan an absòbe apeprè yon katriyèm nan dioksid kabòn ki te emèt pa imen. That has slowed climate change, at a price: dissolved CO2 forms carbonic acid, and the surface ocean has become about 30 percent more acidic since the industrial revolution, a fall of about 0.1 pH units. Pi plis dlo asid fè li pi difisil pou koray, ostri, mizè ak kèk plankton yo bati kòb kwiv mete yo ak eskeleton yo, epi li rive nan baz la nan rezo manje oseyan an.

Anpil lòt polluants lè a tonbe nan lanmè a tou. Azote ki soti nan gaz ekzos ak engredyan fertilisant ajoute nan kantite eleman nitritif ki manje zòn mouri yo. Merkur ki soti nan boule charj ak nan ekstraksyon lò a ti gwosè depoze nan lanmè, kote mikwòb yo chanje li an metilmerkur, ki ap konstwi nan gwo pwason tankou ton ak espadon, epi nan moun ki manje yo (UNEP Global Mercury Assessment 2018).

Okean an ap netwaye san bri lè nou pandan de syèk. Li se yon eleman chimik nan kò imen an.

Ki travay

Pollution de l’air se nan diminisyon rapid kote règleman ki dwat satisfè teknoloji a dwa. Nan Ewòp ak Amerik di Nò, emisyon dioksid sulfurik te tonbe pa plis pase 80 pousan apre scrubbers ak pi pwòp carburants yo te mande. An 2020, Organizasyon Maritim Entènasyonal la te koupe limit souf nan karburant bato soti nan 3.5 a 0.5 pousan. Kouchèt pwòp, transpò elektrik, ak enèji van ak solè retire sous la nan plas pou netwaye apre li.

Kijan ou ka ede

  • Kontwole kalite lè a kote ou viv. Pifò vil yo pibliye done sou bon jan kalite lè a an tan reyèl; sentè ki pa chè pèmèt kominote yo fè yon mapaj nan lari yo. Pa bliye pataje sa ou jwenn.
  • Bwonn mwens. Evite boule dechè jaden, plastik oswa bwa trete; si ou chofe ak bwa, sèvi ak bwa sèk, sezonye nan yon chofaj modèn.
  • Vwayaje nan pye, sou bisiklèt, avèk lòt moun oswa ak machin elektrik pou vwayaj kout yo, epi sispann itilize motè ki ap travay san pouvwa, espesyalman nan zòn lekòl.
  • Demande pou gen wout pwòp. Sipòte zòn ki gen ti trafik, wout lekòl ak zòn ki gen bon kalite lè nan zòn ou an; ekri reprezantan lokal yo sou monitèman nan zòn lekòl ak lopital yo.
  • Choose clean power kote founisè ou a pèmèt li, epi sipòte pwogram pou kwit manje pwòp pou fanmi ki toujou kwit manje sou dife.
  • Ajiste li. Tradiksyon paj sa a oswa kreye yon kat aerial lokal via kontni tab.

Fonksyònman ak enfòmasyon sou li