لەوانەیە هەندێک لە زمانەکانی ئەم ماڵپەڕە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەرگێڕدراون و هەڵەیان تێدابێت. یارمەتی بدە باشتری بکەیت وەرگێڕانی ئینگلیزی
وێنەی ئاسمانی ڕیزەکانی پانێلی وزەی خۆر لەسەر پشتگیری ئاسنینی بەرز لە سەر کێڵگەی دانەوێڵە لە هیگڵباخ، ئەڵمانیا، لەگەڵ دارستان و چیاکانی سەوز لە پشتەوە.
هەوڵی سەوز

ئاگربەست: وزەی خۆر لەسەر کشتوکاڵ

یەک هێکتار زەوی کشتوکاڵ دەتوانێت گەنمی لێ بەرهەم بهێنێت یان کارەبا دروست بکات. پانێلەکان بە شێوەیەکی باش بەرزبکەیتەوە و دەتوانیت بەشێکی زۆری هەردویان ئەنجام بدەیت. پرسیارەکە ئەوەیە کە کامە بەروبووم، لە کوێدا و بە چ نرخێک.

Tobi Kellner (CC BY-SA 4.0)

کێڵگە وزەی خۆر پێویستیان بە زەوی هەیە، وە باشترین زەوی بۆ وزەی خۆر، کراوە، ڕووناک و ڕەش، زۆرجار زەوی کشتوکاڵە. ئەمەش ناکۆکییەکی بێدەنگی دروست دەکات لە نێوان خۆراک و وزەدا ئاگربەست (بە ئاگربەستی فوتۆڤۆڵتایی یان هاوبەشکردنی وزەی خۆریش دەوترێت) هەوڵ دەدات بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە: پانێلەکان لەسەر پشتگیری بەرز یاخود لە ڕیزەکانی دوورەوە، لەگەڵ کشتوکاڵ یان کێڵگەکان لە ژێر و لەنێوانیاندا.

کورتکردنەوەی ڕاستگۆیانە: ** ئاگرەوەندەکان دەرکەوتووە کە بەرهەمهێنانی گشتی یەک هێکتار زیاد دەکەن، زۆرجار لە %50 بۆ %80، بەڵام هەمیشە هەندێک کارەبای لێ دەبڕێت بە بەراورد لەگەڵ جوتیارانی ئاسایی وزەی خۆر، زۆر جار هەندێک بەرهەمی کشتوکاڵی لێ دەبڕن بە بەراورد لەگەڵ کێڵگەیەکی کراوەدا، و زیاتر خەرج دەکات بۆ دروستکردنیان لە هەریەک لەو دووانە. ئەو شوێنانەی کە سێبەری بۆ بەرهەمهێنان یارمەتیدەرە، ئەو شوێنانەی کە زەوی زۆر باشە بۆ وازهێنان لێی، یان ئەو شوێنانەی کە یاساکان داوا دەکەن کشتوکاڵ بەردەوام بێت.

186%بەکارهێنانی زەوی بە سوود لە تاقیکردنەوەی هیگڵباخ لە هاوینی گەرمدا 2018: 103%ی بەرهەمی پاقلەمەنی و 83%ی کارەبای مزگەوتی خۆر (2019.  ماڵپەڕی فەرهەنگ)
نزیکەی سێیەکەڕووناکی خۆر کەمتر دەگاتە کشتوکاڵەکان لە ژێر سیستەمێکی ئاساییداوێسلێک و هاوەڵانی، 2019)
14 گیگابایتof agrivoltaic capacity worldwide by 2021, 12 GW of it in China (Fraunhofer ISE, 2024)
+50%نرخی کارەبای سیستمە بەرزەکانی سەرەوە لە بەرامبەر کێڵگەی ئاسایی وزەی خۆر لە ئەڵمانیاFraunhofer ISE, 2024)

چیە

سێ دیزاینی فراوان هەیە (Fraunhofer ISE, 2024):

  • سیستمی سەرەوە (هێڵ) . پانێلەکان لەسەر چوارچێوەی چوار بۆ شەش مەتر بەرزن، بۆیە تراکتور و کۆمپینەری کۆکردنەوەیان دەتوانن لە ژێرەوە تێپەڕن. باشترین نمونەی لێکۆڵینەوە، هیگڵباخ لە باشوری ئەڵمانیایە.
  • Interspace systems. ڕیزەکانی پانێلەکان لە بەرزایی ئاساییدا لەگەڵ ستەیجەکانی کشتوکاڵی فراوان لەنێوانیاندا. ئاسۆیی، دوولایەنە (بایفاسیاڵ) پانێلەکان کە ڕووبەڕووی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا دەبنەوە یەکێکن لە وەشانە: لە ئیپلبۆرن-دیرمینگێن لە ئەڵمانیا سیستەمێکی 2 مێگاوات بە کەمترین ڕێژەی %90ی زەوی کشتوکاڵی جێدەهێڵێت.
  • کێڵگە و شوێنی کۆکردنەوەی گوڵ لە ژێر کشتوکاڵی خۆرییەوە. مەڕ لە ژێر پانێلەکاندا زۆر باوە؛ نرخی کشتوکاڵی بۆ هەر هەکتێرێک کەمترە، وە هەندێک شارەزا ئەم کارە بە ئاگرەوەندنە ناژمێرن.
وێنەی ئاسمانی دیوارە درێژەکانی پانێلی خۆر کە لە سەر زەوی کشتوکاڵی سەوزدا دەڕۆن، لەگەڵ پەڕەی فراوانی چێشتلێنەر لە نێوانیاندا.
سیستمێکی نێوان شوێنەکان: دیواری پانێلەکانی دوولایەن لە ئاسن، نزیک دۆناوەشینگێن لە ئەڵمانیا، لەلایەن Next2Sun دروستکراوە. تراکتۆرەکان بەشی فراوانی نێوان ڕیزەکان کاردەکەن، وە پانێلەکان خۆر لە بەیانیدا لە ڕوویەکەوە و خۆر لە دوای نیوەڕۆدا لە ڕوەکی دیکە دەگرن. Photo: Tobi Kellner, CC BY-SA 4.0

ماڵی شووشەیی بە سەقفی وزەی خۆر و پانێلەکان لەسەر باخچە، کێڵگە و بریسکەکان (کە دەتوانن جێگای تۆپەکانی گوڵ و پڵاستیک بگرن) لە نێوان ئەم جۆرانەدان.

چۆن کاردەکات

ڕووناکی دابەشکراوە، دووبارە ناکرێتەوە. ڕووناکی خۆر لەسەر زەوی بودجەیەکی دیاریکراوە: نزیکەی 1000 بۆ 2000 کیلۆوات کاتژمێر بۆ هەر مەتری چوارگۆشە لە ساڵێکدا لە زۆربەی ناوچەکانی کشتوکاڵ. پانێلەکان بەشێکی لێ دەگرن و بەرهەمەکەشی بەشی ترەکەی وەردەگرێت. گەوجەکە ئەوەیە کە زۆرێک لە کشتوکاڵەکان ناتوانن بە تەواوی ڕووناکی خۆر بەکاربهێنن. . فوتۆسینتێز لە گوڵێکدا بە ڕووناکی بەرز دەبێتەوە و پاشان لە خاڵێکی پڕشنگداری ڕووناکیدا لاواز دەبێتەوە لە سەرەوە، ڕووناکی زیاتر گەرمی و فشاری ئاو زیاد دەکات بە پێچەوانەی گەشەکردن. کشتوکاڵەکانی سەوزایی خۆڕاگر وەک سەوزەی گەڵا، دارچێوەی گوڵ، میوەکان و بەروبوومەکان بە خێرایی دەخوات و کەمێک لەدەست دەدات کاتێک بەشێکی ڕووناکی لێدەدرێت (Fraunhofer ISE, 2024). کشتوکاڵەکانی کە پێویستیان بە خۆر هەیە وەک گەنم و زێڕ لە ساڵێکی سارددا زیاتر لەدەست دەدەن.

ڕێژەی هاوتاکردنی زەوی. ڕێگەی ستاندارد بۆ بڕیاردانی بواری هاوبەش LER = Y_crop,shared / Y_crop,alone + Y_power,shared / Y_power,aloneە. بە وشەی سادە: ئەو بەشەی کە لە بەرهەمی ئاساییدا بەدەستت دێت، بیکەیتە ئەو بەشەی کە لە کارەبای فێرگەی خۆرییەوە بەدەستت دێت. LERی 1.0 مانای ئەوەیە دابەشکردن باشتر نییە لە دابەشکردنی زەوی بۆ دوو؛ 1.6 مانای ئەوەیە کە هەکتارە هاوبەشەکە کارەکانی 1.6 ی جیاواز دەکات. مۆدێلی دوپراز و هاوکارەکانی پێشبینی 1.35 بۆ 1.73یان کرد بۆ جوتیاران و وزەی خۆر لە باشوری فەرەنسا (2011.  فەرهاد، عەبدولڕەحمان.).

هیگڵباخ لە سەرەوە بە ڕاستەوخۆ دەبینرێت: ڕیزەکانی پانێلە تاریکەکان لەسەر چوارچێوەی ڕووناک بەسەر کێڵگەی ئاڵتونی دانەوێڵەدا، هەر ڕیزێک سێبەری درێژ و تاریک دەخاتە سەر بەرهەمەکە کە لە لایدایە.
لە ڕووی جوگرافیاوە، ئەم ناوچەیە بە هۆی بوونی دارستان و ڕووباری زۆرەوە، کە سەرچاوەی ئاوی زۆری تێدایە، یەکێکە لە ناوچەکانی باشووری کوردستان. Photo: Tobi Kellner, CC BY-SA 4.0

Shade changes the microclimate. Under panels the soil stays cooler in spring and summer, less water evaporates, and in hot, dry spells the crop can do better than in the open field (Barron-Gafford et al., 2019; Fraunhofer ISE, 2019). لە ڕووی جوگرافیاوە، ئەم ناوچەیە بە هۆی بوونی دارستان و ڕووباری زۆرەوە، شوێنێکی خۆش و خۆشگوزەرانی بۆ دانیشتوانی ناوچەکە بووە.

کارەبا بۆ هەر هەکتێرێک دادەبەزێت ڕیزەکان دەبێت بۆ ڕووناکی و ماشینەکان دوور بن، بۆیە پانێلە کەمەکان دەچنە ژوورەوە. لە هیگڵباخ توانای دابینکراو بۆ هەر هەکتەریەکە نزیکەی %25 کەمتر بوو لە کێڵگەی ئاسایی وزەی خۆر، بەڵام پانێلەکانی دوولایین بەرزتر بوون لە زەویدا ڕووناکی زیاتریان گرتبووەوە، بۆیە کارەبای بۆ هەر هەکتێرێک %83ی کێڵگەی ئاسایی بوو.

سنوورەکان

تیۆری ڕووناکی خۆر دابەش دەکرێت: هەر کیلۆوات کاتژمێرێک لە ڕوناکی کە پانێلەکان وەردەگرن، بەرهەمەکە بەدەستی نایەت. ئاگرەوەندەکان دەتوانن تەنها بەکارهێنانی زەوی دابەشکراو تێکبشکێنن کاتێک کە کشتوکاڵەکە هەموو ڕوناکیەکە بەکارناهێنێت کە بەدەستی هێناوە (یان زیانی پێ گەیاندووە). لە بەرزترین ڕێژەی پانێلەکان، هەردو بەرهەمەکە کەم دەبنەوە: مزگەوتی ئاسایی وزەی خۆر زەوییەکی زۆر زیاتر دەگرێتە بەر کە هیچ کشتوکاڵێک ناتوانێت بگرێت.

کارامەیی

  • هەڵبژاردەی کشتوکاڵ. سیستمی سەرەوەی لە ساڵێکی ئاسایی ئەڵمانیا نرخی گەنم، پاقلەمەنی و سەلیریک لە %18 بۆ %19ی بەرهەمەکانیان دابین دەکات. ئەمە تەنها ئەگەر داهاتی کارەبای بۆ دروست بکرێت و بەرهەمەکە لە سەرووی ئەو نرخەی کە جوتیاران پێی دەڵێن بازاڕییە ( نزیکەی %80) قبوڵ دەکرێت.
  • هێزی دروستکردنی. چوارچێوە بەرزەکان کە لە کۆمپینێکی کێڵگەکەدا بڵاو دەبنەوە پێویستیان بە پەلەوەر و بنچینەی قووڵترە: فریاونهاوفەر پێشبینی دەکات €372 بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک بۆ دابەشکردنی سیستەمە سەرەوەیەکە بەرامبەر €76 بۆ وزەی خۆر لەسەر زەوی (فراوانهاوفەر ئای ئێس ئی، 2024).
  • ڕووناکی و بارانی نایەکسان باران و باران بارین لە ڕۆژێکدا دوو جار ڕووده‌دات، یەکەمجار کاتێک باران ده‌بارێت و پاشان کاتێک باران ده‌بارێت و سێهه‌م جار کاتێک باران ده‌بارێت.
  • کارکردنی کێڵگە. پشتگیریەکان ڕێگە دەگرن؛ لە هیگێلباخدا، شەپۆلەکانی دەوروبەریان %8ی زەوییان لە بەرهەمهێنان وەرگرت.
  • Rules and land. In many countries a field under panels loses its agricultural status or subsidies unless rules define what counts as real dual use, as Germany’s DIN SPEC 91434 standard and France’s dedicated agrivoltaics tenders do (Fraunhofer ISE, 2024).
گەنم لە نێوان پشتگیریی ئاسنەکانی بەرزی سیستەمی ئاگربەستی هیگڵباخ گەشە دەکات، لەگەڵ پانێلەکانی سەرەوە.
گەنم لە ژێر پانێلەکان لە هیگڵباخ، ئەڵمانیا. Photo: Tobi Kellner, CC BY-SA 4.0

پڕۆژەی ڕاستەقینە، پێوانەکراوە

پڕۆژەچیەچی پێوراوه‌ یان ڕاگەیەنراوەسەرچاوە
هیگێلباخ، ئەڵمانیا (2016 بۆوەی ئێستا)194 کیلۆ وات لە پانێلی دوولایەنە لەسەر 5 مەتر پشتگیری زیاتر لە سێی هەکتارە؛ ڕیزەکان 9.5 مەتر دوورن؛ جووتیاران، پەتاتە، سەلیریک، گوڵەکانی گوڵزار2017: کێڵگە -5.3%، کشتوکاڵەکانی تر -18 بۆ -19%؛ بەکارهێنانی زەوی بە سوودی 160%. 2018 (گرم، وشک): سەلیریا +12%, پاقلەمەنی +11%, غازی +3%, کێڵگە -8%؛ بەکارهێنانی زەوی بە سوودی 186%. ڕووناکی لەسەر کشتوکاڵ %30 کەمترە. کارەبا 1,266 kWh بۆ هەر کیلۆواتێک لە ساڵی یەکەمدا و 1,285 kWh بۆ هەر کیلۆواتێک لە 2018 (249,857 kWh)، بەرامبەر بە ڕێژەی ئەڵمانی نزیکەی 950فرانهۆڤەر ئیسێ، 2017؛ 2019
شوێنی تاقیکردنەوەکانی بایۆسپێر 2، ئاریزۆنا، ئەمریکاسەوزەواتەکان لە ژێر پانێلەکاندا گەشە دەکەن لە ژینگەیەکی وشک، بە بەراورد لەگەڵ زەوی کراوە و رێکخستنی ئاسایی خۆرسێبەری ڕووەکەکان کاریگەریی وشکانی کەمدەکاتەوە و بەرهەمهێنانی خۆراک بۆ هەندێک لە کشتوکاڵەکان زیاددەکات؛ پانێلەکانی سەر رووەکەکان گەرمتر دەڕۆن لە سەر زەوی بێ سەوزاییBarron-Gafford et al., 2019
گەیلسدۆرف، ئەڵمانیا (2021)258 کیلۆ وات لە پانێلە نیمچە شەفافەکان لەسەر باخچەیەکی سەوزە، بە بەراورد لەگەڵ تۆڕی گڕکان و پۆشاکەکانی پلاستیکلێکۆڵینەوە لەسەر ڕووناکی، پاراستنی کشتوکاڵ و قبوڵکردنی گشتی (ئەنجامەکان لە گەشەداندان)فرانهۆڤەر ISE، 2024
بەشی سەرەوەی بیابانی گوبی، چین700 مێگاوات لە سەر دارستانەکانی بری، هەروەها مەبەست لێی کەمکردنەوەی بیابانیتوانای ڕاگەیەنراو؛ هیچ زانیاریەکی سەربەخۆی بەرهەمهێنان بڵاونەکراوەتەوەفرانهۆڤەر ISE، 2024
ژاپۆن، “بەشداریی وزەی خۆر”زیاتر لە 3000 سیستەمی بچوک لە ساڵی 2013ەوەژمارەی سیستەمەکانفرانهۆڤەر ISE، 2024

دوو وانەیە کە دیارن. یەکەم، هەمان سیستەم لە ساڵیەكدا بڕی %160ی بەرهەم هێنا و لە ساڵی داهاتوویشدا بڕی %186ی بەرهەم هێنا، چونکە کەشوهەوا مانای سێبەری گۆڕی بۆ کشتوکاڵ: پێویستە ئاگرەوەندایی لەسەر چەندین وەرز دادەڕێژرێت. دووەم، گەورەترین سیستەمەکانی جیهان کە زانیاری کەمیان لەسەر کشتوکاڵ بڵاودەکاتەوە. بەهێزترین بەڵگە هێشتا لە چەند شوێنێکی توێژینەوەوە دێت.

خۆر-بینین: بە ڕەنگ دابەشکردنی ڕووناکی

پانێلە ئاساییەکان ڕووناکی بە شوێن دابەش دەکەن: بەشی یەک لە باخەکە لە سێبەریدایە، ئەوی تر لە خۆردایە. خێزانێکی نوێی پانێلەکان هەوڵدەدەن بە ڕەنگ دابەشیان بکەن. رووەک لە ڕوناکی دیاردا گەشە دەکات، لە 400 نانومەتری بەفرە ڕەشەوە تا 700 نانومەتری سووری قووڵ، زاناکان ئەم بازنەیان بە تیشکی چالاک و فوتۆسینتەزی ناو دەبات. ڕوناکی سوور بە باشترین شێوە کار لەسەر پێکهاتەی ڕووناکی دەکات بۆ هەر پارچەیەک لە ڕوناکی، بەڵام ڕووناکی شین و زەردیش بەکاردەهێنرێت (ماکریری، 1971). تەنها %43ی وزەی ڕوناکی خۆر لە زەویدا دەکەوێتە ئەو بازنە؛ نزیکەی %5ی ڕووناکی سەرو و %52ی ژێر سورە، کە کشتوکاڵ ناتوانێ بەکاری بهێنێت بۆ گەشەکردن (کۆکردنەوەی ئێمەی ASTM G173 reference spectrum). پانێلێک کە تەنها تیشکی سەرو و ژێر سور دەگرێت، لە بنەڕەتدا، بە نزیکەیی هەموو ئەو ڕوناکییەی کە دەتوانێت بەکاری بهێنێت بۆ کشتوکاڵ جێدەهێڵێت.

پێنج ڕێگا هەیە کە تاقی دەکرێنەوە، لە قۆناغێکی جیاوازدا:

  • پانێلی نیمچە شەفاف لەگەڵ خانەکانی دوور ( بازرگانی). خانەکانی ئاسایی سلیکۆن لەسەر شووشەکە دادەنرێن بۆ ئەوەی ڕووناکی لە ڕێگەی شکانەکانەوە بکەوێت؛ باخچەی سەوزە گەیلسدۆرف لە ژمارەی سەرەوەدا بەکاریان دەهێنێت. بازرگانیەکە ئاسانە: کارەبا بە ڕێژەی ئەو ناوچەیەی کە بێ خانەیە (Traverse et al., 2017) دادەبەزێت. لە بەراوردکردنی چوار جۆری خانووی شووشەیی بازرگانی لە ئەوروپا، ڕووناکی ناوەوەی زیاتر لە ساڵێک بە ڕێژەی 0.8% دابەزی بۆ هەر 1% ی زیادە لە سەقفەکە کە بە پانێلەکان داپۆشراوە، وە پلانی باکوور-جنوب و نەخشەی شەکربۆردی ڕوناکی زیاتر بڵاودەکاتەوە (Cossu et al., 2018).
  • ڕەنگدار، پانێلە ڕووناکەکان (ڕێگای بازرگانی بچوک). ڕەنگێک لە شووشەکە بەشێکی ڕووناکی شین و زەرد دەگرێتە خۆ و دەیبات بۆ لای خانەکانی سیلیکیۆن، ئەویش بە ڕێگەی شەپۆلێکی ترەوە، کە ئەمەش شووشەکەی پێ ڕەنگی سپی دەدات. لە تاقیکردنەوەکانی زانکۆی کالیفۆرنیا، سانتا کروز، لەگەڵ گەشەپێدەرێکی بازرگانیدا، سەوزەکان لە ژێر ئەم پانێلانەدا گۆڕانکارییەکی کەمیان نیشان دا لە ژمارەی میوەکانیان و کێشیان و کەمێک ئاویان بەکارهێنا (Loik et al., 2017). بەرهەمهێنەرەکەی، سولیکالچر دەڵێت یەکەمین کۆنترۆڵکەری خۆر لە ساڵی 2012دا ڕاگەیاندووە و پانێلەکانیشی لە خانوویەکی شینگەریدا داناوە لە ئەمریکا و کانادا.تەنھا).
  • خانەکانی خۆر کە بە نیوە شەفافن (لە تاقیگەدا و لە گەشتەکاندا). فیلمە شلەکانی کاربۆن دەتوانرێت بە شێوەیەکی باش دابپۆشن بۆ ئەوەی زۆربەی ڕووناکی سور و نزیک لە ژێر سوورەکان بدزێننەوە. توێژەران لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەڵایەکی سەوزیان بەفرۆشت کە لە ژێر سێ جۆر فیلتەردا بوو کە پێکهاتبوون لە سێ مادەی ئۆرگانیکی جیاواز وە هیچ جیاوازیەکی بەرچاویان نەبینی لە کێشی تازەدا یان کلۆرۆفیڵداڕاڤیشانکار و هاوبەشەکانی، 2021). Their energy model found that greenhouses roofed with such cells could make more energy in a year than they use in warm and moderate climates of the United States (Ravishankar et al., 2020). لە تاقیگەدا، خانەیەکی ئۆرگانی نیمچە شەفاف %8.8 کارایی بەدەستهێناوە لەکاتێکدا کە %41 ڕووناکی دیار بە خۆیەوە دەبینێت (Bates et al., 2023). How long organic cells last outdoors is still the big open question (Traverse et al., 2017).
  • پانێلە شفافەکان (لە تاقیگەکاندا، بەرهەمەکانی یەکەمین پەنجەرەکە). ئەمانە تەنها ڕووناکی سەرو و ژێر سور دەکێشن و نزیکەی وەک شوشەی ئاشکرا دەردەکەوێت. یەکەمیان، لە ساڵی 2011دا، %1.3ی ڕوناکی خۆر بۆ وزەی کارەبا گۆڕا لەکاتێکدا زیاتر لە %65ی ڕووناکی دیاربوو (Lunt و Bulović, 2011). کۆمپانیاکان وەک ئەنرژی هەمەلایەنە ئێستا پێڵاوی خۆریان بۆ پەنجەرەکان دروست کردووە. تا ئێستا هیچ تاقیکردنەوەیەکی زانستیمان بۆ کشتوکاڵ نەدۆزییەوە.
  • فیلمی گۆڕانکاری ڕووناکی کە کارەبا دروست ناکات (بازاڕ). فیلمی کوانتەم دۆت، بۆ خانووەکانی شووشەیی دەفرۆشرێت یوبی_کۆید, ڕووناکی زیرەک و زەرد دەگۆڕێت بۆ سوور لۆمۆندی سوور کە لە ژێر فیلمێکدا گەشەی کردوە کە لە 600 و 660 نانومەتردا بڵاوبۆتەوە، لە %13 و %9 زیاتری توێژەی خواردنەوەی خاوێن بەدەستهێناوە لەژێر فیلمێکی ئاساییدا (Parrish et al., 2021). ئەوان لێرەن چونکە هەمان گەمەی، دەستگرتن بە ڕەنگەکانی کە کشتوکاڵ کەمترین بەکاری دەهێنێت، ئەو شتەیە کە پانێلە خۆرییەکانی ڕووناککەرەوە دەیکەن.
پەڕەیەکی چوارگۆشە لە پلاستیکی پێست ڕەش کە لە ناو قاپی مەتالیکدایە، لەگەڵ ڕیزەکانی خانەکانی وزەی خۆر بە درێژایی لایەکی و شەبکە هەڵواسراوەکان.
چۆنیەتی کارکردنی شوشەی ڕووناککەرەوە: ڕەنگەکە هەندێک لە ڕەنگەکان و ڕوناکی دەگرێت، وە لاپەڕەکە ئەو ڕوناکییە ڕادەکێشێت بۆ خانەکانی خۆر لە پشتی خۆیدا. ئەمە نمونەیەکی کاراییە، پانێلەکانی خانووی شووشەبەندی هەمان بیرۆکەیان بەکاردەهێنێت لەگەڵ زیاتر تێپەڕاندنی ڕووناکی. Photo: Levita.lev, CC BY-SA 3.0

کۆمپانیاکانی تر شووشەیان فرۆشتووە بە مزگەوتەکان بە پێی داواکاری خۆیان. بەریت سولاری لە یۆنان پانێلی نیمچە شەفاف بە نانوکۆتایی پێشکەش دەکات کە دەڵێت ڕووناکی سەرووو ڕەش بۆ ڕوناکی سوور دەگۆڕێت، لەگەڵ شەفافیەتێک کە لەنێوان %30 و %80 هەڵدەبژێردرێت بۆ هەر کشتوکاڵێک (بریت سولاری). ئینسۆلایت لە سویسرا پوششی کشتوکاڵی دەفرۆشێت کە دەڵێت نزیکەی %20ی ڕووناکی بۆ کارەبا دەنێرێت و %80ی بۆ رووەک دەپارێزێت لە کێڵگەی ڕووەکی 1.6 هێکتاردا (ئینسۆلایت). ئەمانە ژمارەی کۆمپانیاکانی خۆیانن، تاقیکردنەوەکانی سەربەخۆ نین.

دەستێکی داپۆشراو کە چوارگۆشەیەکی بچوک لە شووشەیەکی ڕەنگدار و بینراو دەگرێت لەگەڵ دوازدە خانەی وزەی خۆر لەسەری
خانەیەکی خۆرێکی ئۆرگانیکە لە تاقیگەیەکدا دروست کراوە: فیلمێکی ڕەنگاوی بچوک لەسەر شووشەکە کە هێشتا ڕووناکی تێدەپەڕێنێت. Photo: Aromaticmoleculessmell, CC BY 3.0

ئەمە چیە؟ پانێلەکانی هەڵبژاردنی ڕەنگ جوانترین بیرۆکەیە لە ئاگرەوەندییەکاندا، وە ئەنجامی کشتوکاڵ تا ئێستا هاندەرانە: سەوزەی باخ و گێزەر هەر وەک خۆیان لە ژێریاندا گەشەیان کردوە، هەروەها سەوزەی باخیش لە ژێر فیلمی گۆڕانکاری ڕووناکیدا باشتر گەشەی کرد. کێشەکە کارەبایە پانێلێک کە زۆربەی ڕوناکی دیار بەجێدەهێڵێت دەبێت لەسەر ماوەیەک بژیت لە ژێر تیشکی سەرو و خوار سوردا، وە خانەکانی ئەمڕۆ شفاف و ئۆرگانیک تەنها لە سەدا کەمێک بۆ 10٪ی ڕووناکی خۆر دەگۆڕێت بۆ وزەیە، لە کاتێکدا پانێلەکانی سیلیکۆن بازرگانی لە نزیکەی %17 بەرزبووەتەوە بۆ تەنها لە سەدا 25 لە ماوەی دە ساڵدا (Fraunhofer ISE, Photovoltaics Report, 2026). ئێمە هیچ نرخێکی سەربەخۆمان بۆ بڵاونەکراونەتەوە بۆ پانێلەکانی خانووی شووشەیی ڕووناک، ئۆرگانیک یان شەفاف. بۆ هەر جوتیارێک، تاقیکردنەوەکە ئەوەیە کە ئەم لاپەڕەیە بەردەوام دەگەڕێتەوە بۆ: وەرزی یەک لە کێڵگەکان و پێوانەکردنی کارەبا لە ژێر شوشەی نوێدا، لەگەڵ ماڵێکی هاوشێوەی بێ شوشە.

چەندە

هەڵبژاردەکانکارەباساڵی داهێنان
ئاگربەستی بەرز لە سەرەوە (لە سەرووی 4 مەتر)، ئەڵمانیانزیکەی 0.08 € بۆ هەر کلۆوات کاتژمێرێک بە ڕێژەی (8.15 یورۆ سەنت)، نزیکەی %50 لە سەرەوەی وزەی خۆر2024, ڕێنماییەکانی فراونفۆر ئیسێ
ئاگروووڵتای نێودەوڵەتی، ئەڵمانیانزیکەی 0.06 € بۆ هەر کلۆوات کاتژمێر بە ڕێژەی (6.03 یورۆ سەنت)، کەمێک لە سەرەوەی وزەی خۆر کە لەسەر زەوی دانراوە2024، هەمان سەرچاوە
بە گشتی0.06 بۆ 0.10 € بۆ هەر کلۆوات کاتژمێرێک2024، هەمان سەرچاوە
نرخی زیادە بۆ دابینکردنی وزەی خۆر لە بازاڕی زەوی، ئەمریکا$0.07 to $0.80 بۆ هەر واتسێک (بە بەرزترین بۆ کێڵگەکان لە ژێر بینا بەرزەکاندا)2020, NREL، هۆرۆویتز و هاوبەشەکانی
وزەی خۆر لە ئاستی بەکارهێناندا، ئەمریکا$0.04 to $0.10 بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێکمانگی حه‌وت، 2026 لازارد LCOE+ ڤێرسیۆنی 19
بنچمارک: پشتێنی وزەی خۆر لەسەر بینانزیکەی 0.19 دۆلار ناوەندیمۆدێلی دیواری پاڵەوانمان
بازرگانی و کۆمەڵگەی سەربانەکانی وزەی خۆر، ئەمریکا$0.09 to $0.20 بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێکJune 2026, Lazard

ئەو شتانەی کە لە جێبەجێکردنیدا دەوترێت: بەپێی پێوەری سەربانەکانی ماڵپەڕەکە، ئاگرەوەندەکان کارەبای بە نرخن؛ بەڵام بە پێچەوانەوە لە بەرامبەر مزگەوتی ئاساییدا گرانترە. ئەم حاڵەتە هەرگیز نرخی کەمترین کیلۆوات کاتژمێر نییە بەڵکوو نرخی کیلۆوات کاتژمێرێکە کە تێچووی وەرزشی لێ ناکەوێتەوە. فرۆنهۆڤەر ئاماژە بەوە دەکات کە مزگەوتێک کە وزەی خۆی بەکاردەهێنێت، لە جیاتی کڕینی کارەبا بە بڕی 14 بۆ 16 سەنت بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک، پارە دەخاتە سەر 7 بۆ 9 سەنت بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک کە بەرهەمی دێنێت.

ڕیزەکانی پانێلی وزەی خۆر لەسەر تەنیشت ڕووەکە سەوزەکان، لەگەڵ بیناکانی زانکۆ لە پشتەوە.
پڕۆژەی توێژینەوە لە بواری ئاژەڵداری و وزەی کارەبادا لە زانکۆی بار-ئیلان لە ئیسرائیل. لە ژینگەیەکی گەرم و بەخێرایی دابەزیوە، سێبەری پانێلەکان دەتوانێت یارمەتی کشتوکاڵ بدات هەروەها وزەش بەرهەم بهێنێت. Photo: Kinglir2026, CC BY 4.0

کە دەتوانن سەربکەون، و لەوێدا ناتوانن

دەتوانێت سەربکەوێت:

  • ناوچەکانی گەرم، وشک و خۆرهەڵاتکە سێبەری تێدایە و ئاوی کەم بۆ کشتوکاڵ بەکاردێت
  • میوه‌هاتی جۆراوجۆر و ڕه‌زو ترێ و خورمای لێوه ده‌رده‌هێنن. کە پێویستیان بە تۆڕی باران بارین هەیە، یان پارچەی سێبەریش: ئەم پانێلانە لە جیاتی ئەو پارەیە دەچن کە جوتیاران دەیدەن.
  • هه‌روه‌ها جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌ی خۆڕاگرو کێوی جوان و ڕازاوه‌. وەک گوڵەکانی کێوی، سەوزەی باخچەی و سەوزەوات و زۆر سەوزەیەک
  • شوێنەکان کە زەوی کشتوکاڵی تێدایە و کێڵگەی ئاسایی وزەی خۆر ڕێگە پێنادرێت، یان ئەو شوێنانەی کە کۆمەڵگە دژایەتی لەدەستدانی زەوی دەکەن.
  • مزگەوتەکان کە وزەی خۆیان بەکاردەهێنن بۆ پمپەکانی ئاو، چێشتخانەکانی سارد، شیردان، دانیشتن یان ماشینەکانی کارەبا.

ناتوانێ سەربکەوێت:

  • بە هەرزانترین وزەی کارەبا کێڵگەی ئاسایی وزەی خۆر لەسەر زەوی کە کەس نایەوێت بیکات هەرگیز گرانتر نابێت
  • لەگەڵ گەنمی خۆر-تێر لە هەوایەکی سارد و هەورلەوێدا هەموو خولەکێک ڕووناکی بۆ بەرهەمهێنان گرنگە
  • کە تیایدا ئامێرە گەورەکان دەبێت بە ئازادانە کاربکەن. جگە لەوەی کە دروستکراوەکە بەرز و فراوان بێت ، کەواتە ئەوە بەڕاستی ئەو شتەیە کە گرانە
  • کە یارمەتی و یاساکان دەبنە مزگەوتێکی خۆر لە ژێر ناویدا لە ژێر پانێلە تەنکیەکاندا چەند مەڕێک دەچنە خوارەوە، بەڵام ئەوە سودی هاوبەشکردنی زەوی نییە کە ئەم لاپەڕەیە باسی دەکات.
سێ مەڕ لە سەر کێوی درێژدا لە ژێر سێبەری پانێلی وزەی خۆر لەسەر پایە ئاسنینەکان دانیشتوون.
مەڕ لە مزگەوتی لا ئۆلا لە لانای هاوایی، چێشتلێنەرەکان لە نێوان و ژێر پانێلەکاندا دەگرن. کێڵگە ئاژەڵداریەکان زۆرترین ڕێگای بەکارهێنانی وزەی خۆریان هەیە. Photo: Merrill Smith, US Department of Energy, public domain

چی سەلماندراوە، ڕاستە و گوماناوی

تاقیکردنەوە ئەو زەوییە هاوبەشە دەتوانێت بگاتە ڕێژەی یەکسان بە زەوی کە زۆر زیاترە لە 1 (% 160 و % 186 لە هیگڵباخدا پێوان کراوە)؛ ئەو سێبەریەی بەرهەمی کشتوکاڵی خۆرهەڵات کەم دەکاتەوە لە ساڵەکانی ئاساییدا نزیکەی پێنج لە سەد لە کەمکردنەوەی % 30 ڕووناکیدا؛ ئەو سێبەریەش یارمەتی هەندێک لە کشتوکاڵ دەدات لە بارودۆخی گەرم، وشک؛ ئەو بینا بەرزانەش نرخی کارەبا زیاد دەکەن.

Plausible: that agrivoltaics improves crop resilience to heat and drought as the climate warms (supported by trials and modelling, such as simulated rainfed maize in northern Italy that yielded more and more steadily under panels (Amaducci et al., 2018)); کە پانێلەکان دەتوانن جێگای تۆڕی باران بارین و پۆشاکەکانی پلاستیک بگرنەوە لە کشتوکاڵی میوەدا؛ کە ئەڵمانیا بەتەنها بۆ نزیکەی 1,700 GWی ئاگروووڵاتیکە لەسەر کشتوکاڵی گونجاوی (Fraunhofer ISE, 2024) جێگای هەیە.

Speculative: پێشبینیی جیهانی گەورە وەک ” کەمتر لە %1 ی زەوی کشتوکاڵی دەتوانێت خواستی وزەی جیهان کەمبکاتەوە” (Adeh et al., 2019)، کە پشتگوێ خستنی بەجێهێشتن، گرژییەکان و کشتوکاڵەکان؛ کاریگەری درێژخایەن لەسەر خاک و ئابوری جوتیاران لە ماوەی 25 بۆ 30 ساڵدا؛ چۆن گەنمەکان وەڵام دەدەنەوە لە ژێر جۆری جیاوازی ژمێریاریدا کە تاقی نەکراونەتەوە

گەنمی برنج لە ژێر پانێلی خۆرێکی ڕووناکدا گەشە دەکات لەسەر ستوونی ئاسنینی بچوک، لە گوندەکانی ژاپۆن.
هاوبەشکردنی وزەی خۆر لەسەر برنج لە کامیسو، ئیباراکی، ژاپۆن. لە ژاپۆن زیاتر لە 3000 سیستەمی وزەی خۆر دروست کراوە لە ساڵی 2013ەوە (Fraunhofer ISE, 2024). Photo: Σ64, CC BY 3.0

پرسیاری لێکۆڵینەوە کراوە

  • Which crops, in which climates, keep at least 80% of their yield under 20 to 40% shade, over ten seasons, not one or two?
  • ئایا پانێلەکانی شوێنپێکەوتن کە دەگۆڕێت بۆ ئەوەی ڕووناکی بگەیەنێتە ناو قۆناغی گرنگی کشتوکاڵدا دەتوانن پانێلە وەستاوەکان بە تەواوی شکست پێبهێنن تا نرخەکەیان ڕاست بکەنەوە؟
  • چۆن ئاوی باران لە پانێلەکان کۆدەکرێنەوە و بڵاودەکرانەوە بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بێت نەک تێکدەر؟
  • ئایا دروستکردنی خانوویەکی بەرز چەندە بۆ ئەوەی زیاتر لە 30 ساڵ بژیت لەسەر زەوییەک کە کاردەکات، وە چۆن کاریگەری هەیە لەسەر بیمە و ئامێری کار؟
  • چۆن یاساکان حسابی کشتوکاڵی “ڕاستی” دەکەن لە ژێر پانێلەکاندا بێ ئەوەی بانگهێشتی کشتوکاڵەکانی وزەی خۆر بکەن؟
  • کێ خاوەنی ئەو نرخەیە: جوتیارو خاوەن زەوی یان گەشەپێدەری وزەیە؟

چی پێویسته ‌ بۆ دروست کردنی نمونەی کار کردن

بۆ بیرۆکەیەکی نوێی ئاگربەست (بەڕێوەبەری نوێ، ستراتیجی نوێی شوێنکەوتن، سیستەمێکی نوێی کشتوکاڵ)، مۆدێلێکی کارپێکراو مانای کشتوکاڵی ڕاستەقینە و پانێلەکانی ڕاستەقینە هەیە، کە پێوانە دەکرێت لە بەرامبەر گەڕان بەدوای شوێنێکدا بێ پانێلەکان، بۆ کەمترین کات یەک وەرز.

فازکارئەوە چی دەسەلمێنێتنرخی نێزیککاتی
0. لێکۆڵینەوەی نەخشەسازیوێناکردنی ڕووناکی و سێبەری لە ماوەی ساڵێکدا، مۆدێلی کشتوکاڵ بۆ کشتوکاڵی هەڵبژێردراو، پێکهاتەی و داهاتی پێشبینیکراودیزاینەکە ڕووناکییەکی زۆر دەگرێت بۆ بڕینەوەی سەر پەڕەکان$10k to $30 کیلۆبایت2 بۆ 3 مانگ
1. تاقیکردنەوەی کێشانی بچوکچەند کیلۆواتێک لە پانێلەکان لەسەر پەڕەیەکی دووبارەکراو لەگەڵ پەڕەیەکی بازنەیی کراوە؛ هەستەوەری ڕووناکی (PAR)، رێژەى ئاوی زەوی، بەرهەمهێنان لە کاتی وەرگرتنیدا، کارەبای پێوانەکراوبەرهەمی کشتوکاڵ و کارەبا، ڕێژەی یەکەمی هاوتا بە زەوی$40k to $120 کیلۆبایت1 وەرز
2. تاقیکردنەوەی چەند وەرزی50 بۆ 200 کیلۆوات لە سەر زەوییەکی کارکردن لەگەڵ جوتیارێک، دوو وەرز یان زیاتر، نمونەگرتن لەلایەن ئاژەڵناسەوەگۆڕانکاریی ساڵ بەساڵ، گەیشتن بە ئامرازەکان، قبوڵکردنی جوتیاران$250k to $600 کیلۆبایتساڵەکانی 2 بۆ 3
3. فڕۆکەوانی بازرگانیمۆڵەت، پەیوەندیکردن بە گرێبەستەوە، بڕوانامەی دامەزراوەیی، بیمەی کشتوکاڵپڕۆژەیەکی بانکیبەستراوە بە قەبارەی1 بۆ 2 ساڵ

قۆناغی 0 بۆ 2 نزیکەی $300,000 to $750,000زۆرترین بۆ شووشە و ساڵانی کشتوکاڵ ئەمە پێشبینی ئێمەیە، نەک قسەکانمان.

بەشی گەورە لە دانەوێڵەی گەنج کە لەنێوان دوو ڕیزێکی درێژی پانێلەکانی خۆردا گەشە دەکات، لە ژێر ئاسمانێکی سپی و ڕوون.
پڕۆژەی توێژینەوە لە زانکۆی ئارهۆس لە دانمارک، کە لە ساڵی 2022 بۆ پرۆژەی هایپەرفێرم دروستکراوە. تاقیکردنەوەکان بەم شێوەیە، گەنم و کارەبا لە یەک کاتدا بۆ چەند وەرزێک، ئەوانە بیرۆکەیەک دەگۆڕن بۆ بەڵگە. Photo: Marta Victoria, CC BY-SA 4.0

ئێمە کێمان دەوێت

  • زانای کشتوکاڵ یان پسپۆڕی تەندروستی گەنم بۆ هەڵبژاردنی کشتوکاڵ، دیزاینکردنی کێڵگە دووبارەکراوەکان و پێوانەکردنی بەرهەمهێنان و باڵادەستی.
  • دیزاینەری سیستەمی ڤۆڤ شارەزا لە سیستمەکانی دوولایەنە و شوێنکەوتن و مۆدێلی سێبەری.
  • ئەندازیاری بنیاتنان بۆ بەرز، درێژی بەستێنەکان لە ژێر بارانی با و بروسکە
  • هاوبەش بە زەوی، ماشێن و خۆڕاگری بۆ تاقیکردنەوەیەکی زۆر ساڵە.
  • ئاوناسی بۆ دابەشکردنی بارانی، رێژەیەکی باشی ئاوی زەوی و پاراستنی ئاو.
  • ئەکتەرێکی ئابوریی کشتوکاڵ و دادوەرێکی بەکارهێنانی کێڵگە بۆ تاقیکردنەوەی حاڵەتی بازرگانی و یاساکان.

بیرۆکەیەکی باشترت هەیە؟

لەوانەیە تۆ دروستکردنی خانوویەکی گرانترت هەبێت ، سیستمێکی کشتوکاڵی کە سێبەری خۆش بوێت یان ڕێگەیەکی زیرەک بۆ گواستنەوەی پانێلەکان لە ڕۆژدا لەوانەیە هەندێک لە ئەندامانی دامەزراوەی Local Solar System پەیوەندییان هەبێت کە دەتوانن بیرۆکەیەکی بەهێز بۆ وزەی بەهێز ببیستن. بۆ ئەوەی بیرۆکەیەک بخرێتەڕوو، پێویستی بە کارکردنی هەیە، مۆدێلێکی ژیانی ڕاستەقینە کە لە راستیدا هێز بەرهەم دەهێنێت، لەسەر ئامرازێک پێوانە دەکرێت، نەک داوا بکرێت. بیرۆکەکانی پەڕەشوتیش پێشوازی لێدەکرێت: ئەگەر فیزیک و ژمارەکان ڕاست بن، دەتوانین بڵاویان بکەینەوە لێرە لەسەر ماڵپەڕەکە. کۆکردنەوەی سەرمایە بەبێ مۆدێلێکی کاریگەر زۆر قورسە، ئێمە ناتوانین بەڵێن بدەین کە پارە دابین بکەین، یان گەڕانەوەی پارە یاخود پێشکەشکردنی پارە.

بۆ ئاگرەوەندنەوە، کەمتر نرخی پێوانەکردنەکە کە وەک نمونەیەکی کارکردنی حساب دەکرێت . وەرزی گەشەکردنی زەوییەکی بچوک لە ژێر پانێلەکانەوە لەگەڵ زەویەکی کراوەی هاوشێوەیدا بە هەستەوەری ڕووناکی ، بەرهەمەکە هەڵدەگیرێت و کارەباکە پێوانە دەکرێت ئەمە ڕێژەی یەکەمی پێوانەکردنی زەوی دەدات بینێرن لەڕێگەی form of contribution، وە ببینن چۆن بە بەراورد لەگەڵ بیرۆکەکانی تر لەسەر idea radar. ڕێگای برا: وزەی خۆر کە لەسەر ئاو دەجوڵێت ڕووکاری ئاو بەکاردەهێنێت لە جیاتی زەوییەکان، و سەختە گەرمییەکانی ڤۆلۆڤۆلتێرمی دوو کار دەکەن.

سەرچاوە

  1. فەرهاد عەلی (2017). وەرگرتنی وزەی خۆر بۆ بەرهەمهێنان و کارەبا: ئاگربەستی فوتۆڤۆڵتایی کاریگەری بەکارهێنانی زەوی زیاد دەکات بە ڕێژەی زیاتر لە 60٪. Press release, Heggelbach first-year results.
  2. Fraunhofer ISE (2019). ئاگرۆ فوتۆڤۆڵتایک: بەرهەمی بەرز لە هاوینی گەرمی 2018. ڕاگەیەندراوی ڕۆژنامەوانی.
  3. .. و… (2024). ئاگرۆ ڤۆڵتایکس: هەلی بۆ کشتوکاڵ و گواستنەوەی وزەی. A guideline for Germany, 3rd edition. فەرهاد عەلی.
  4. Weselek, A., Ehmann, A., Zikeli, S. و. (2019). Agrophotovoltaic systems: applications, challenges, and opportunities. لێکۆڵینەوە. ئاژمێر بۆ گەشەپێدانی بەردەوام 39, 35.
  5. Dupraz, C., Marrou, H., Talbot, G. و. (2011). پێکهێنانی پانێلەکانی وزەی خۆر و کشتوکاڵی خۆراک بۆ باشترکردنی بەکارهێنانی زەوی: بەرەو پلانی نوێی ئاگربەست. وزەی نوێبووەوە 36(10)، 2725-2732.
  6. Barron-Gafford, G.A., Pavao-Zuckerman, M.A., Minor, R.L. و. (2019). ئاگربەستی کارەبا لە سەرجەم بەشەکانی خۆراک و وزەی ئاودا لە زەوی وێرانەکاندا سودێکی هاوبەشی هەیە. ژینگەپارێزی 2، 848-855.
  7. Amaducci, S., Yin, X. و کۆلاوزی، م. (2018). سیستەمی ئاگربەست بۆ باشترکردنی بەکارهێنانی زەوی بۆ بەرهەمهێنانی وزەی کارەبا. پەڕەی 220، 545-561.
  8. ئادە، ئی. هـ.، گود، ئێس. پی.، کالاف، م. و هیگینس، سی. (2019). وزەی خۆر لە سەر زەوی کشتوکاڵدا زۆرترین توانای هەیە. Scientific Reports 9, 11442.
  9. .بۆ نموونە: (هۆروویتز، کی، ڕاماسامی، ڤ، ماکنیکیک، ج و مارگۆلیس، ئا). (2020). بەهای سەرمایە بۆ دامەزراندنی دوو بەکارهێنانی فوتۆڤۆڵتایی: 2020 بنچینەی بۆ سیستەمی ڤێڵسی زەوی-پێوانەی لەگەڵ ڕووەک و کێڵگە و کشتوکاڵ. NREL/TP-6A20-77811.
  10. Lazard (June 2026). بڕی وزەی بەرزکراوەوە، وەشانی 19: وزەی خۆر $40 to $98 بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک؛ کۆمەڵگە و وزەی خۆر C&I $88 to $197 بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک.
  11. ماککری، کی.جی. (1971). بەشی کارکردنی شەپۆل، داگیرکردن و بەرهەمهێنانی کوانتەمی فوتۆسینتەزی لە رووەکی کشتوکاڵدا. ئامێرە ئاسمانییەکانی کشتوکاڵ 9، 191-216.
  12. ASTM G173-03 reference air mass 1.5 spectra، لە ڕێگەی تاقیگەکانی نیشتمانی روکی (پێشتر NREL). بەشەکانی وزەی بە پێی بانەکان بریتین لە پێکەوە بەستنەوەی شەپۆلی بەرزبوونەوەی جیهانی
  13. ترەڤێرس، سی.جی.، پاندی، ئار.، بار، م.سی. و لونت، ئاڕ.آر. (2017). . دەرکەوتنی زۆر شفاف فوتۆڤۆڵتێک بۆ بەکارهێنانی دابەشکراو پەڕتووکی سروشت، ژمارە 2، 849-860.
  14. Cossu, M., Cossu, A., Deligios, P.A. و. (2018). لێکۆڵینەوە و بەراوردکردنی دابەشبوونی تیشکی خۆر لە ناو جۆرەکانی خانووی شووشەیی فوتۆڤۆڵتایی بازرگانی سەرەکیدا لە ئەوروپا. ڕێکخستنی وزەی نوێ و بەردەوام 94، 822-834.
  15. لۆیک، م. ئی.، کارتەر، س. ئەی.، ئەلێرس، ج. و. (2017). سیستمی فوتۆڤۆڵتایی خۆر کە درێژی شەپۆل هەڵدەبژێرێت: کاردانەوەی خانووی شووشەیی بۆ گەشەی ڕووەک لە پەیوەندی خواردن-هێز-ئاو. Earth’s Future 5, 1044-1053.
  16. Ravishankar, E., Charles, M., Xiong, Y. و. (2021). هاوسەنگی بەرهەمهێنانی کشتوکاڵ و کۆکردنەوەی وزەکە لە خانووی شووشەیی ئۆرگانیکی وزەی خۆر. Cell Reports Physical Science 2, 100381.
  17. رابیشانکارە، ئی.، بووت، ئێر.ئی.، ساراڤیتز، سی. و. (2020). بەدەستهێنانی خانووی شووشەبەندی وزەی بێ بە بەکارهێنانی خانەکانی خۆر کە نیمچە شەفافن. Joule 4, 490-506.
  18. Bates, M., Malhado, C., Yang, C., Herrera, C.K. و لانتس ، ئار. (2023). بەشی سەرەوەی ئەم پەڕەیە بە شێوەیەکی گشتی و لە چەند لایەکەوە دەنووسرێت. Solar RRL 7, 2200962.
  19. لۆنت، ئار.ڕ. و بۆڵۆڤیچ، ڤ. (2011). شەفاف، نزیکەی ژێر سور ئۆرگانیک فوتۆڤۆڵتایی خانەکانی خۆر بۆ پەنجەرەکان و بەکارهێنانی وزەی پاککردنەوە. Applied Physics Letters 98, 113305.
  20. Parrish, C.H., Hebert, D., Jackson, A. و. (2021). باشترکردنی بایەخی ڕەنگەکان بە بەکارهێنانی خاڵەکانی کوانتەم بۆ زیادکردنی بەرهەمی کشتوکاڵی لە ژینگەی کۆنترۆڵکراودا. پەیوەندییە زیندەوەرییەکان 4, 124.
  21. Fraunhofer ISE (2026). ڕاپۆرت, version of 14ی مانگی جوولی 2026.
  22. زانیاری کۆمپانیا (باوەڕپێکردنەکانی کۆمپانیاکان، نەک تاقیکردنەوەکانی سەربەخۆ): Soliculture؛ Ubiquitous Energy؛ UbiQD, UbiGro؛ Brite Solar؛ Insolight.
  23. Local Solar System دامەزراندنی (2020، مۆدێلی نوێکراوەوە 2026). دیواری خولانەوە: مۆدێلی کراوە، بەراوردکاری وزەی خۆر لەسەر باخچە.