Ezinye izilimi kule ndawo zingaguqulwa ngemishini futhi zingafaka amaphutha. Usizo lokuthuthukisa Funda isiNgisi esisemthethweni
Izinhlanga ezimbili ezijikelezayo, ezimnyama, ezimhlophe ze-peach-coloured bacterial colonies ezineziphetho ezibomvu ezikhanyayo ezibhekene nendawo yangaphambili emnyama, ibonakale nge-microscope.
Red Initiative · Isayensi yokuguga

Ukubuyisela emuva ukuguga: isayensi

Iningi lezinkinga eziphelisa impilo yethu zinezingxenye ezimbili: ukukhuluphala. Ngokukuqala, abacwaningi bangawukhawulela kuzinyoni futhi babuyisele ezinye zezinkomba zayo kumaseli. Akunalutho oluye lwaqinisekiswa ukuthi lubuyisela emuva ukukhuluphala kwabantu, kodwa isayensi iyiqiniso, futhi iyahamba ngokushesha.

Snuupo / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Kuningi kwembali, abantu bafa bencane ngenxa yezifo, izilonda kanye nokuzalwa. Namhlanje, engxenyeni enkulu yezwe, abantu bafa bekhulu, futhi bafa ngenxa yohlu oluncane lwezifo eziqhubekayo: izifo zenhliziyo, isifo sofuba, i-cancer, ukugula kwengqondo, isifo sikashukela kanye nezinkinga zezinso. Zonke lezi zinkinga zineziguli zayo, izinhlangano ezisiza abantu kanye nezidakamizwa. Kodwa-ke, babelana ngomphumela owodwa obalulekile wokungasebenzi kahle, futhi akuyona ukushaya umsindo, ukudla noma ama-gene. Iminyaka. Isigaba esikhulayo sesayensi, ebizwa ngokuthi i-geroscience, ubuza imibuzo elula: endaweni yokubhekana nesifo ngasinye seminyaka emidala ngokuzimela, singamisa kanjani inqubo yobudala oyenzayo yonke? Le khasi lichaza, ngokucacile futhi ngokuthembekile njengoba sikwaziyo, ukuthi yini okushoyo lo cwaningo, yini engashoyo, nokuthi yini engenza siqonde ngayo.

8.5 kuya ku-9.6 iminyakainani eliphakathi leminyaka abantu bephila ngayo ngempilo elahlekile, emhlabeni jikelele, 2000 kuya ku 2019 (Garmany neTerzic, ngo-2024)
38×isifo senhliziyo esivame kakhulu esigabeni sobudala 75 nangaphezulu kunaso esingu-18 kuya ku-44 e-US (I-NHIS 2025)
$38 trillionisilinganiso semali elinganiselwa ku-US yokuncipha kokukhuluphala okunembile ukungeza unyaka owodwa wokuphila olindelekile (Scott et al., 2021)

Kungani ukukhuluphala kuyisihluthulelo sezinkinga eziningi eziqhubekayo

Thola noma yisiphi isifo esivamile esiqhubekayo ngobudala futhi isitayela esifanayo sivela: kuncane kubantu abadala abancane, bese kukhuphuka ngokuqinile ngeminyaka eminingi. E-United States ngo-2025, cishe i-0.5% yabantu abadala abaneminyaka engu-18 kuya ku-44 babevele betholakele ukugula kwenhliziyo; phakathi kwabantu abaneminyaka engama-75 nangaphezulu kwaba yi-19%. Noma yisiphi isifo somdlavuza: amaphesenti angama-2 ku-33%. isifo sofuba: 6% ku-53% (I-NCHS, i-NHIS 2025). Ucwaningo olusha lwesifo sikashukela luyakhula kusuka kumaphesenti angama-236 kumuntu ngamunye oneminyaka engu-100,000 ngonyaka phakathi kweminyaka engama-40 no-44 kuya kumaphesenti angama-2,400 phakathi kweminyaka engu-80 no-84 (I-NCI SEER). Ingxenye yabantu abaphila ne-dementia iphindaphindwa njalo eminyakeni emihlanu kuya kwezintathu ngemuva kweminyaka engu-65, ifinyelela cishe kumuntu oyedwa kuthathu eneminyaka engama-90 nangaphezulu (Manly et al., 2022).

Kulwazi oluvela e-US ngezansi, isifo senhliziyo esibangelwa yi-coronary heart disease sivame kakhulu ngamaphesenti angama-38 kubantu abaneminyaka engu-75 nangaphezulu kunalabo abaneminyaka engu-18 kuya ku-44. Lokhu kuyisizathu sokuthi iqembu labacwaningi abahamba phambili bachaza ukukhuluphala njengo “umphumela omkhulu wengozi yengxenye enkulu yezifo eziqhubekayo” futhi baphakamisa ukuthi ukwelashwa kokukhuluphala kungalibazisa abaningi kubo (Kennedy et al., 2014). Le yi-geroscience hypothesis. Kunemiphumela esebenzayo. Ukuvimbela isifo esisodwa seminyaka edlulele kungeza impilo encane, ngoba abanye belinde: abantu abagcinwe emgodini wenhliziyo baqhubeka nokulwa ne-cancer, i-dementia noma ukushaya kwenhliziyo eminyakeni eminingana ngemuva. Ukuncipha kokukhuluphala kuzozisusa zonke emuva ngasikhathi sinye.

Abacwaningi bezomnotho bazama ukubeka inzuzo kulolu daba. Ucwaningo lwe-2013 e-US lwathola ukuthi ukulibazisa okuncane ekukhululeni kuzongeza cishe iminyaka engu-2.2 yokuphila, ngaphezu kwazo zonke ezinempilo, okungukuthi, cishe ama- $ 7.1 trillion eminyakeni eyi-50 (Goldman et al., 2013). Ucwaningo lwe-2021 lulinganisela ukuthi ukuncipha kokukhuluphala okunembile ukufaka unyaka owodwa wokuphila olindelekile kuzobiza i- $38 trillion to the US, and ten years $367 trillion (Scott, Ellison and Sinclair, 2021). Lezi zinhlobo zikhiwa ngezinqumo, kodwa zibonisa ukuthi kungani izinhlangano nezitshalizimali zinikela ingqalelo.

Iqiniso elihamba kancane: izimpawu zokukhuluphala

Ukukhuluphala akuyona indlela eyodwa kodwa eminingi, ivela ndawonye futhi isizana. Ngo-2013 iqembu eliholwa nguCarlos López-Otín lazihlanganisa zibe ngama- izimpawu zokukhuluphala, futhi ngo-2023 lawungeza uhlu lwaba mahlanu (López-Otín et al., 2013; López-Otín et al., 2023). Ngegama elilula:

  • Isimo esingazinzi se-genomic: ukulahleka kwe-DNA kwenziwa ngokushesha kunalokho okulungiswe.
  • I-Telomere attrition: ama-caps avikelayo emaphethelweni e-chromosomes agqoke phansi.
  • Izinguquko ze-epigenetic: amaphawu ekhemikhali ashintsha i-jenethi futhi aphume emgodini wabo omusha.
  • Ukulimala kwe-proteostasis: amaprotheni aphindwe ngokungalungile futhi ahlanganisene.
  • I-macroautophagy ekhubazekile: iseli lendlela yokuvuselela lihamba kancane.
  • Ukwaziswa kwezinto eziphilayo okungemthetho: amasignali okukhula njenge-mTOR ne-insulin ahlala esebenza uma ukulungisa kungcono.
  • Mitochondrial dysfunction: ama-power stations eselula akhiqiza amandla aphansi futhi akhiqize izinto ezibulalayo.
  • Cellular senescence: amaseli afile ayeka ukuhlukaniswa kodwa a refuse ukufa, futhi akhipha izibonakaliso zokuvuvukala.
  • Isitho sokuqala sokulahlekelwa amandla: ama-reserve asiza ukubuyisela izicubu awela phansi.
  • Ukuxhumana phakathi kweselula okushintshiwe: amasignali phakathi kweziseli nezinto eziphilayo ahamba kabi.
  • I-chronic inflammation: ukuvuvukala okuphansi, okungapheli, ngamanye amaxesha kubizwa ngokuba “ukuvuvukala”.
  • Dysbiosis: ukulinganisela kwamagciwane ezindaweni ezincane.

Yonke indlela kule khasi ibeka emgqeni eyodwa noma ngaphezulu yalezi zibonakaliso. Izimo ze-hallmark zidinga: kufanele ivele ngobudala, ukukhawulela kufanele kusheshise ubudala, futhi ukukhawulela kufanele kusheshise ubudala. Ukuhlolwa kokugcina kulapho ithemba livela khona, ngoba lezi zinhlelo eziningi, abacwaningi bakwenzele izilwane.

Siqiniseke kangakanani? Isikali seqiniso

Igama “anti-ageing” lifaka konke kusuka emikhubani eqinisekisiwe emazigidini abantu kuya kumaqiniso ahlolwe kucwaningo lwegundane elilodwa. Ukuzigcina zihlukene, yonke indlela kule khasi ifaka enye yezinhlamvu ezine:

  • Iqinisekisiwe kubantu: izifundo ezinkulu zomuntu kanye nezilingo ezingenakubalwa zibonisa ukuthi kunezifo ezincane nezifa.
  • Izifundo ezimangazayo zomuntu: izifundo ezihamba phambili kubantu zibonisa imiphumela ebonakalayo, kodwa asikho ngokukhuluphala ngokwaso.
  • Inamandla ezilwaneni: iziphetho eziphindaphindwayo, eziqinile ezilwaneni; isivivinyo somuntu esincane, esixutshwe noma esiqala nje.
  • Early noma ecabangayo: iphutha, ezingqubuzana noma isivivinyo-yesibili ibufakazi, noma izilingo zabantu kuze kube manje kakhulu ngaphandle inzuzo ecacile.

Ukusho ngokucacile: akukho lutho kulekhasi elizobonisa ukuthi lihamba kancane noma libuyisela emuva ukukhuluphala kwabantu bonke. Akunamithi, isithako noma ukwelashwa kwe-gene okugunyazwe ukuphatha ukukhuluphala nakweyiphi na indawo emhlabeni. Ngakho kungani abacwaningi abakhulu bethakazelisa? Ngenxa yokuthi eminyakeni eyisithupha eyedlule akukho muntu ongakwazi ukudlulisa impilo yenyamakazi ejwayelekile ngemithi, futhi manje izidakamizwa eziningi zikwenza, ezivivinyweni eziqinile ezitholakala emalabhorethri amaningi ngasikhathi sinye; ngoba amaseli adala angasetshenziswa ukuziphatha njengezingane futhi ku-dish futhi, kwezinye izitho, ezinhlanzini eziphilayo; futhi ngenxa yokuthi izifundo zomuntu wokuqala ezibhekiswe kwi-biology yokukhuluphala, hhayi esifo esisodwa, manje sezihamba phambili. Ukuhamba ukusuka kwigundane kuye kumuntu kuhlala isikhathi eside, futhi ama-imibono athembisayo amaningi alahlekelwa yisikhathi. Kodwa indlela icacile.

Ukulinganisa izithako ezibalulekile: i-mTOR ne-rapamycin

Izinga lemibiko: lithembisa ukucwaswa kwabantu

Iyini. Isiseli ngasinye sidinga ukucabanga ukuthi sizokhula noma sizolungisa ngokwaso. I-protein complex ebizwa nge mTOR (injongo ye-rapamyin) yenza lo msindo: lapho ukudla nokuthuthukiswa kwezimpawu kuningi, i-mTOR ithi “ukukhula”; uma zincane, ithatha izinqumo futhi iseli lishintsha ukulondoloza, kufaka phakathi ukuphindaphinda izingxenye zayo ezisetshenziswayo ngo-autophagy. Ngokuphila kwethu okukhulu, i-mTOR ivame ukuhlala ixhunywe kakhulu kunalokho okulungile kithi. Ukuyivala ngezansi kuyinye yezindlela eziqhubekayo kakhulu zokudlulisa impilo e-yeast, amagciwane, izimvu kanye nezinhlanzi.

i-Rapamycin imithi evimbela mTOR. Kutholakala engxenyeni yemvelo yaseRapa Nui (isiqhingi sase-Easter), eyaziwa ngokuthi yi-Streptomyces hygroscopicus, lapho ikhiqizwa khona yibhaktheriya.Vézina, Kudelski noSehgal, 1975). Isetshenziswa iminyaka eminingana ezindaweni eziphezulu zokuvimbela umzimba ekubekezeleleni ama-organs afakwe.

Izinhlanga ezimbili ezijikelezayo, ezimnyama, ezimhlophe-zimibalabala ze-bacterial colonies ezinezinhlangothi ezibomvu ezikhanyayo ezibhekene nendawo yangaphambili emnyama ye-agar.
Izikoloni ze-Streptomyces hygroscopicus ngaphansi kwe-microscope. Uhlobo lwesibhaktiriya sezulu, esitholakele esimisweni se-Rapa Nui (isiqhingi sase-Easter), sikhiqiza i-rapamycin, isidakamizwa esivimbela i-mTOR. Photo: Snuupo, CC BY-SA 4.0

Kuzilwane. Ngo-2009 i-US National Institute on Aging’s Interventions Testing Program, ehlola amakhemikhali ezinyangeni ezihlukahlukene zezinja ezihlukile ezimbonini ezintathu ngasikhathi sinye, yashicilela ukuthi i-rapamycin yandisa impilo ngisho nasekuqala kunikezwa eminyakeni engu-600 yobudala, ngemuva kokuphila kwengane. Ngobude obunjalo, ukulindeleka kokuphila kwakhuphuka ngo 28 ngephesenti kubantu besifazane na38 ngephesenti kubantu abadala (Harrison et al., 2009). Ku dose ephezulu yaqala ephakathi neminyaka, umthamo wempilo wakhula ngo-23% kubantu abadala kanye no-26% kubantu besifazane (Miller et al., 2014). I-Rapamycin iyimithi emibili kuphela esebenza kahle emidlalweni emithathu, futhi ihlala iyimithi enamandla kakhulu yokuthuthukisa impilo yezilwane ezifuywayo.

Kubantu. Ubufakazi bomuntu buncane kodwa bukhona. Kulesi sifundo esihlobene nabesifazane abakhulu, amaviki ayisithupha we-everolimus, ohlobo olusha lwe-rapamycin, wathuthukisa ukuphendula kwegciwane lesifo sofuba ngo-20% (Mannick et al., 2014), futhi isifundo sesikhathi esizayo sokuxubana okuphathelene nokuncipha kwezifo ngonyaka olandelayo (Mannick et al., 2018). Kodwa-ke, isikhashana esiningi 3 sokuhlolwa kwemithi efana nale, kubantu abangaphezu kuka 1,000 abadala, asikho ukwehluleka kokugula okuphefumulayo (Mannick et al., 2021). Ukuhlolwa kwe-PEARL kwanikeza abantu abadala abaphilile amadosi aphansi eviki ngalinye we-rapamycin iminyaka engu-48. Akushintshi ukuhlolwa kwayo okuyinhloko, i-visceral fat, futhi izinzuzo zayo zangaphandle zazifana ne-placebo; ezinye izifundo ezilandelayo, ezinjengemisipha encane kubantu besifazane abathatha umthamo ophezulu, zithuthukiswe (Moel et al., 2025). Ukuhlolwa kwe-2024 kwezifundo ezingu-19 akubonisi izimo ezingathandeki kubantu abasempilweni, kodwa kunezifo eziningi nezilonda zegazi eziphezulu kubantu abanesifo esiphathelene nobudala (Lee, Kuerec neMaier, 2024).

Ingozi. Esikhathini sokufaka izidakamizwa, i-rapamycin icindezela uhlelo lokuzivikela futhi iletha izixwayiso mayelana nokutheleleka okubi kanye nezinye izifo zesifo sikashukela. Ubuhlungu bemilomo, ukukhula kwe-cholesterol ne-triglycerides, ukuvuvukala okukhawulelwe nokukhishwa kwamagciwane yimiphumela emibi ebhalwe ngezansi (US FDA sirolimus label). Kuzinhlanzi, ukusetshenziswa okude kwenza ukuthi kube nokumelana ne-insulin (Lamming et al., 2012). Abacwaningi manje behlola izidakamizwa eziphansi neziqhubekayo, kanye nemithi entsha evimbela kuphela ingxenye ye-mTOR exhunywe nokuphila isikhathi eside.

Senolytics: ukususa amaseli “ama-zombie”

Izinga lemibiko: linamandla emithonjeni yenyama

Iyini le? Uma iseli lilahlekile, lingangena ezweni elibizwa ngokuthi yi-senescence: liyeka ukuhlukaniswa, okuvimbela ukugula ngenhliziyo, kodwa alifa. Amaseli akhula ngokukhululwa. Kunzima kakhulu, bakhipha i-cocktail yezimpawu zokuvuvukala, i-senescence-associated secretory phenotype (SASP), ebangela ukulahlekelwa amaseli asebenzayo abhekene nawo (Coppé et al., 2008). Senolytics yimithi eyenziwe ukubulala amaseli asesikhathini ngokukhetheka.

Izithombe ezimbili ze-microscope ngakwesokudla: ngakwesobunxele, amaseli ancane afana ne-spindle; ngakwesokudla, amaseli amakhulu aqinile anemibala eluhlaza okwesibhakabhaka eduze kwe-nucleus.
Amaseli wegundane ngaphambi (kwesobunxele) kanye ngemuva (kwesokudla) kokushaya isikhathi. Amaseli akhula kakhulu futhi aqinile futhi eshintsha ube luhlaza okwesibhakabhaka nge-enzyme abayenzayo, i-senescence-associated beta-galactosidase. Isikali se-bars 100 micrometers. Image: Y tambe, CC BY-SA 3.0

Kuzilwane. Ngo-2011, abacwaningi bathuthukise izinja ngezinto eziphilayo ukuze iziseli zabo ezincane zingasuswa uma kudingeka. Ukuzisusa kuzokuvimbela ukulahlekelwa okuhlobene nobudala ezindaweni ezinama-fat, amathambo kanye nemehlo (Baker et al., 2011). Ezinhlanzi ezijwayelekile, ukususa lezi zingxenye kusuka eminyaka emiphakathini yandisa isikhathi sokuphila esiphakathi ngo-24 kuya ku-27% (Baker et al., 2016). I-senolytic drug combination yokuqala, dasatinib plus quercetin, yatholakala ngo-2015 (Zhu et al., 2015). Inikezwa izimpumputhe ezidala kakhulu, yathuthukisa umsebenzi wemvelo futhi yandisa isikhathi sokuphila esisele ngephesenti le-36 (Xu et al., 2018). Fisetin, i-compound ejwayelekile etholakala ezindaweni ze-strawberries, yandise isikhathi sokuphila uma inikezelwa izimpumputhe ezidala (Yousefzadeh et al., 2018).

Kubantu. Iziphetho zomuntu wokuqala zincane futhi zihlanganisiwe. Kubantu abangu-14 abanesifo sofuba, isifo senhliziyo esibuhlungu, amaviki amathathu edasatinib kanye ne-quercetin athuthukise ubude bokuhamba nokukhawulela, kepha hhayi umsebenzi wesifo sofuba, kuphenyo olungaba yiqembu le-placebo (Justice et al., 2019). In nine people with diabetic kidney disease, the drugs reduced senescent cells in fat and skin and lowered inflammatory signals in the blood (Hickson et al., 2019). Kodwa-ke, empilweni yokuhlolwa okungahleliwe kwabasesilisa abaneminyaka engu-60 ubudala, amaphilisi awathuthukisi ithambo lonke; abesifazane kuphela abaneselula ezincane kakhulu zabonakala zithola inzuzo (Farr et al., 2024). Kulesi sigaba, i-Alpha GPC isebenza njenge-antidepressant futhi ingasiza ukuvimbela ukukhula kwe-Alzheimer’s. I-dasatinib ifinyelele ebusweni bengqondo kodwa i-quercetin ayizange (Gonzales et al., 2023). Izifundo ezinkulu zefisetin e-Mayo Clinic ziqhubeka (ClinicalTrials.gov NCT03675724).

The first company built around senolytics, Unity Biotechnology, tested an eye injection, UBX1325 (foselutoclax), for diabetic eye disease. Ngemuva kokuqala kwenqubo ekhuthazayo, isigaba esincane se-2 sokubhekana nesimo esijwayelekile sathola ukuthi asikho isizathu sokuqala (Unity Biotechnology, 2025), futhi inkampani yasuswa ngemuva kwalokho ngonyaka (SEC filing, 2025).

Ingozi. I-dasatinib iyimithi yokugoma isifo sikashukela enamandla okulimaza, kufaka phakathi ukulahlekelwa ushukela wegazi. Amaseli akhula ngokushesha anemisebenzi ebalulekile, isibonelo ukuvuvukala kwesikhumba, ngakho-ke ukuwasusa akuyona into engaphephile.

NAD+, NMN ne-NR

Izinga lemibiko: eliqaleni noma elisha

Yini. I-NAD+ iyimolekyuli encane edingekayo yiseli ngalinye ukushintsha ukudla ibe amandla nokubuyisela i-DNA. Amanqanaba ayo aphansi ngobudala emisipha eminingi. Izinhlanganisela ezimbili eziphambili ukuthi umzimba ungashintsha ibe yi-NAD +, nicotinamide mononucleotide (NMN) ne-nicotinamide riboside (NR), zithengwa njengezithako.

Kuzilwane. Kuzinhlanzi, unyaka we-NMN emanzini okudla wavimbela izinguquko eziningi eziphathelene nobudala, kufaka phakathi ukuthuthukiswa kwesisindo nokuncipha kokusetshenziswa kwamandla (Mills et al., 2016), futhi i-NR yathuthukisa umsebenzi we-mitochondrial neseli le-stem kanye nokuphila okude kakhulu kwezinhlanzi ezindala (Zhang et al., 2016). Kodwa lapho i-Interventions Testing Program ihlola i-NR ngemodeli yayo eqinile, ayisebenzisi isikhathi sokuphila kunoma yisiphi isifazane (Harrison et al., 2021).

Kubantu. NR ne-NMN ziphakamisa ngokunethezeka i-NAD + emlonyeni (Martens et al., 2018). Inqubo engcono kakhulu eyaziwayo inikeza i-NMN kubantu besifazane abangu-25 abane-prediabetes iminyaka emihlanu: ukusabela kwe-insulin yamathambo kuthuthukiswe ngamaphesenti angama-25, ngenkathi ukushisa kwegazi, ama-fats wegazi kanye nokwakheka kwesikhumba ashintshiwe (Yoshino et al., 2021). Kulesi sifundo esincane sesifo sikaParkinson, i-NR yakhuphula i-NAD engqondweni ngokuphuculwa okuncane kweklinikhi (Brakedal et al., 2022); isifundo esikhulu saqediwe futhi izimpendulo zayo zilindelwe. Izibuyekezo eziqoqa izifundo kuze kube manje zithola ama-supplements aphephile ngesikhathi esincane kodwa cishe akukho inzuzo ecacile ye-glucose yegazi, i-fat yegazi noma imisipha (Zhang et al., 2025; Prokopidis et al., 2025). Okungaboniswe: ukuthi ukunciphisa i-NAD + kunciphisa ukukhuluphala noma kuvimbela noma yiziphi izifo kubantu.

Imithetho. Ku-2022 i-US Food and Drug Administration yathi i-NMN ayikwazi ukuthengwa njengengxenye yokudla ngoba yayifundwa njengotshwala; ngoSepthemba 2025 yashintsha lokho (FDA, 2025). Ukuhlala emakethe akusho lutho mayelana nokuthi imikhiqizo isebenza kanjani.

Sirtuins kanye resveratrol incazelo

Izinga lemibiko: eliqaleni noma elisha

Yini. I-Sirtuins iyimindeni yezinhlayiyana, eziyisishiyagalombili ezinamazinyosi, esebenzisa i-NAD+ ukuphatha ukulungisa i-DNA, ukuguqulwa kwezinto eziphilayo kanye nemisebenzi ye-gene. Ngo-2003 ucwaningo lwathola ukuthi resveratrol, i-compound etholakala ezithelo ezibomvu, yasebenza sirtuin futhi yandisa impilo ye-yeast (Howitz et al., 2003). Ngo-2006 resveratrol wathuthukisa impilo kanye nokuqhubeka kwezinyosi nge high-calorie ukudla (Baur et al., 2006). Ngo-2008 inkampani yemithi GSK wathenga Sirtris, inkampani ethuthukisa sirtuin activators, mayelana $ 720 million (GSK noSirtris, 2008).

Iyini isizathu sokuthi kuphelile. Izindaba azizange zihlale kahle. Resveratrol akazange uqhubekele phambili isikhathi sokuphila kwezinyosi ezijwayelekile nge ukudla okujwayelekile (Pearson et al., 2008), kuhlanganise ne Interventions Ukuhlolwa Program (Miller et al., 2011). I-biochemists yathola ukuthi ukuqapha kwayo okucacile kwe-sirutin SIRT1 kuxhomekeke ekusetshenzisweni kwe-fluorescent tag eyenziwe ngokwezifiso esetshenziswa kukuhlolwa (Kaeberlein et al., 2005; Pacholec et al., 2010). Nomphumela wempilo oyinhloko wesintu esingeziwe ezinhlanzini nezilwane eziphilayo waphela kakhulu lapho izizinda ze-genetic zilawulwa kahle (Burnett et al., 2011).

Into ehlala ithembekile. Izinkomba zibalulekile. Izinkomo ezithuthukisiwe ukwenza ngaphezulu kwesiruthine esisodwa, SIRT6, zahlala isikhathi eside: amadoda kuphela kucwaningo lokuqala (Kanfi et al., 2012), futhi ekugcineni ucwaningo 27% ubude bempilo emiphakathini yabantu abadala naphezu kwe-15% kubantu besifazane, ngokuphazamiseka okuncane (Roichman et al., 2021). Lokhu kuyi-genetic, hhayi iphilisi. Akukho sirtuin-activating isithako siboniswe ukuba kunciphisa ubudala abantu.

I-telomeres ne-telomerase

Izinga lemibiko: eliqaleni noma elisha

Yini. I-telomeres yimikhawulo ephindaphindwayo ye-DNA evala amaphaphu e-chromosomes ethu, njengezikhombisi zepulasitiki eziphezulu zezikebhe. Zinciphisa kancane uma amaseli ahlukaniswa; lapho zincane kakhulu, iseli liyeka ukuhlukaniswa noma lifa. I-enzyme ebizwa nge telomerase ingazivuselela. U-Elizabeth Blackburn, uCarol Greider noJack Szostak bahlukanise i-2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine ngokuthola ukuthi lokhu kusebenza kanjani (Nobel Prize, 2009).

I-chromosome yomuntu emnyama emnyama, ngayinye ifakwe amaphuzu amhlophe akhanyayo aphawula amatelomeres kumaphakheji ayo.
I-chromosomes yomuntu ne-telomeres yayo ikhanya nge-fluorescent probe: ama-dots akhanyayo engxenyeni ngayinye. Image: US Department of Energy Human Genome Program, public domain

Kuzilwane. Ngo-2012 iqembu eSpanish National Cancer Research Centre lanikeza izimvu ezikhulu ukwelashwa kwe-gene okuguqula i-telomerase emuva. Median lifespan rose by 24 percent in mice treated at one year old and 13 percent in mice treated at two years, with no increase in cancer (Bernardes de Jesus et al., 2012). Kuhlala kuyimiphumela ebalulekile kodwa eningi ayiphindelwe.

Inkinga yesifo sikashukela. I-Cancer cells idinga ukuhlukaniswa ngaphandle komkhawulo, futhi ingxenye enkulu yazo yenza lokhu ngokushintsha i-telomerase: kucwaningo oluphawulekayo, amasampula angama-90 we-101 anesilonda ayenamsebenzi we-telomerase, futhi akukho okunye kwama-50 e-normal tissues ayenawo (UKim nokunye, 1994). Abantu abazobe bethola ama-telomeres angaphezu kwamandla abo banesingozi esiphansi sokugula kwenhliziyo kodwa singozi ephakeme yezinkinga eziningi zesifo sikashukela, kufaka phakathi i-glioma, i-adenocarcinoma yephunga kanye ne-melanoma (Haycock et al., 2017). I-telomeres encane ayiyona nje “ebi” futhi i-long ones “engcono”.

Kubantu. Ezinye izifo ezincane ezitholakale, ezinjenge-dyskeratosis congenita, zibangela i-telomerase engekho kahle futhi zenza ukuthi ugogo lwethambo lusebenzenga kahle, ukuvuvukala kwezinso nokufa kwasekuqaleni (Armanios noBlackburn, 2012). Kulesi sifo, i-hormon danazol yandisa amatelomeres kubantu abangu-11 kubantu abangu-12 abakwazi ukucwaswa (Townsley et al., 2016). Lokhu kuyimithi yokwelashwa kwezifo ezincane, hhayi ukukhuluphala. Be skeptic nganoma yisiphi isikhalazo sokuthi imikhiqizo noma iklinikhi “ilungise amatelomeres akho” ukuze ukhule: ngo-2015 umphathi wenkampani eyodwa uthe wathola ukwelashwa kwe-telomerase gene okungaqinisekisiwe ezweni langaphandle, kodwa izikhalazo azikaqinisekiswa ngokuzimela kucwaningo oluhlobene nokuhlolwa (MIT Technology Review, 2015).

Ukuhlela kabusha okuncane ngezinto ze-Yamanaka

Izinga lemibiko: linamandla emidlalweni yezilwane, isivivinyo sokuqala somntu siqhubeka

Iyini le nto. Ngo-2006 uShinya Yamanaka wabonisa ukuthi ukushintshana kwe-jenes ezine kuphela, okwamanje kubizwa ngokuthi ama-Yamanaka factors (OCT4, SOX2, KLF4 ne c-MYC, noma OSKM), kuguqula iseli elikhulayo lesikhumba libe yiseli elisha elifana nebele elikwazi ukuba yinoma yiluphi uhlobo lweseli (Takahashi noYamanaka, 2006). Wabelana nge-2012 Nobel Prize ngalo (Nobel Prize, 2012). Ngendlela, ubudala beseli luhlanzwa: ama-chemical marks ku-DNA ayo abuyela kumamodeli obudala. Inhloso ye ukuphinda udwebe kabusha okuncane ukushintsha izizathu ngokuqondile, isikhathi eside ngokwanele ukubuyisela uphawu lwesikhathi kodwa hhayi isikhathi eside ngokwanele ukuthi iseli likhohlwe ukuthi yini.

UShinya Yamanaka egqoke i-jacket ye-navy, esengaphandle phambi komthi onezimbali.
UShinya Yamanaka, othole ukuthi ama-gene amane angabuyisela kabusha iseli elikhulayo libe yisimo esifana nesibeletho, wavula indawo yokuhlela kabusha kweselula. Photo: Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology, Japan, CC BY 4.0

Kuzilwane. Ngo-2016, izinja ezineminyaka eminingi zathola i-OSKM ngezikhathi ezithile, ngosuku olulodwa futhi usuku oluhlanu olungasebenzi. Izitho zabo zabonisa izimpawu ezincane zokukhuluphala futhi baphila isikhathi eside (Ocampo et al., 2016). Ngo-2020, izizathu ezintathu (OSK, ushiya ngaphandle i-c-MYC ehlobene ne-cancer) zathunyelwa emakhaleni wezinhlanzi ezinesilonda esifana ne-glaucoma kanye nezilwane ezidala, futhi zibuyisele ukubukeka kwabo ngokubuyisela amaphawu ku-DNA yeseli labo le-nerve (Lu et al., 2020). Uhlelo olude lokuhlela kabusha okuncane kwezinkomo ezijwayelekile ezineminyaka eminingi ubudala lwashintsha izibonakalisi eziningi ze-molecule ziye endaweni encane (Browder et al., 2022), futhi kucwaningo oluncane, imithi ye-OSK gene enikezwa izinkomo zamadoda akhulu kakhulu yaphinda iphinde inani labo elisele lempilo (Macip et al., 2024).

I-colony ejikelezayo, eqinile yeseli elikhanyayo le-magenta, i-violet neluhlaza okwesibhakabhaka kundawo yangasemva emnyama.
I-colony yeselula ezikhulayo ezinamandla kakhulu, ezenziwe ngokuphinda zisebenze kabusha iziseli zesifo sikashukela ngezinto zeYamanaka, ezibomvu ngamaprotheni atholakala kuphela kumaseli embewu. INational Eye Institute, NIH, indawo yomphakathi

Ingozi. Ukuya eduze kakhulu kuyingozi. Uma lezi zinto zishintshwa ngokuqhubekayo ezinyangeni eziphilayo, amaseli alahlekelwa ukubonakala kwawo futhi akhiqiza izilonda ezibizwa nge-teratomas (Abad et al., 2013); esinye isifundo, OSKM oqhubekayo wabangela isifo sofuba kanye nezinkinga ze-intestine nokufa ngaphakathi kweviki (Parras et al., 2023). Ukuphatha isilinganiso, isikhathi kanye nokuthi iziphi iziseli ezithola ama-gene yinkinga enkulu.

The companies and the first trial. Partial reprogramming has attracted some of the largest investments in biotechnology. Altos Labs yaqala ngoJanuwari 2022 nge-$3 billion (Altos Labs, 2022). Retro Biosciences, exhaswe ngama-$180 amazigidi nguSam Altman (MIT Technology Review, 2023), isebenza ngokuhlela kabusha futhi ithi utshwala lwayo lokuqala, iphilisi elibhekisa ekusebenziseni kabusha kweselula, lafika kusigaba se-1 sokuzama 2025 (Retro Biosciences, 2026). NewLimit iqoqe ama-$435 ayizigidi ezingu-2026 futhi ithi ihlela ukubhekana kokuqala nomuntu ngemithi yokudla (NewLimit, 2026). Ukwelashwa kokuqala kokuhlela kabusha ukufinyelela abantu yi ER-100 kusuka ku Life Biosciences, ukwelashwa kwe-OSK gene okufakwe emehlo ngenxa yezifo ezimbili ze-optic nerve, i-glaucoma ne-non-arteritic anterior ischaemic optic neuropathy (NAION). I-US Food and Drug Administration iqinisekisile ukuphenywa ngoJanuwari 2026 (Life Biosciences, 2026), futhi isiguli sokuqala saphathwa ngoJuni 2026 esigabeni se- 1 ucwaningo lwempilo lwaba 18 abantu (ClinicalTrials.gov NCT07290244; Life Biosciences, 2026). Iziphetho zizothatha iminyaka. Izimemezelo zenkampani azikho izimpawu ezibuyekeziwe, futhi sizovuselela leli khasi njengoba izimpendulo zishicilelwa.

Okunye okubi kakhulu

Amaphilisi athuthukisa impilo yegundane

Izinga lemibiko: linamandla emithonjeni yenyama

Ngo-2004, iphrojekthi yokuhlola ukungena yenziwe ngezinto ezingu-54 ezingaphezu kuka-30,000 zezinhlanzi (Jiang et al., 2025). Ukwakhiwa kwayo kunzima: ukuhlolwa okufanayo kwenziwa ezibhedlela ezintathu, ngezinhlanzi ezahlukahlukene ngokwezenhlalo, ngakho-ke imiphumela kufanele ihlale kuyo yonke. Ngaphandle kwe-rapamycin, ama-compounds amaningi adlule: imithi yesifo sikashukela acarbose yangeza i-22% yokuphila okuphakathi kwamadoda kodwa kuphela i-5% kubantu besifazane (Harrison et al., 2014); 17-alpha-estradiol, uhlobo oluncane lwe-estrogen, lafaka i-19% kubantu besifazane futhi akukho kubantu besifazane (Strong et al., 2016); kanye nemithi yesifo sikashukela canagliflozin yafaka i-14% kubantu besifazane kuphela (Miller et al., 2020). I-Rapamycin ehlobene ne-acarbose yanikeza izinzuzo ezinkulu kuze kube manje: amaphesenti angama-34 kubantu besifazane namakhulu ayisishiyagalombili (28) amadoda (Strong et al., 2022). Kungani amadoda athola inzuzo njalo njalo kuyimibuzo ebalulekile. Akunalutho lwalezi zidakamizwa ezihlolwe ukuthi zingaba nomthelela ekukhululeni kobudala kubantu.

Izinkomo ezintathu ezimnyama zelab ezingenayo i-wood-shaving ne-shredded-paper beds ngaphakathi kwe-cage, eduze kwe-cardboard tube.
Izinhlanzi zelab ziphila kuphela iminyaka emibini kuya kwezithathu, okuvumela abacwaningi ukuthi balinganisele imiphumela yemithi esebenzayo kumpilo ephelele eminyakeni embalwa. Yonke indlela kule khasi ihlolwe ngezinkomo ngaphambi komuntu. Photo: Understanding Animal Research, CC BY-SA 4.0

I-Metformin ne-TAME trial

Izinga lemibiko: eliqaleni noma elisha

I-Metformin iyimithi ebiza kakhulu yokulwa nesifo sikashukela esetshenziswa iminyaka engamashumi ayisishiyagalombili. Ucwaningo lwe-2014 lwezibalo zezempilo zase-UK lwathola ukuthi abantu abanesifo sikashukela abathatha i-metformin baphila isikhathi eside kunalabo abangaba nesifo sikashukela (Bannister et al., 2014), okwenze yabe yisinqumo esiphambili semithi yokuvimbela ukukhuluphala. I- I-TAME Ucwaningo olusha (Ukubhekana Nokukhuluphala Nge-Metformin) lwahlelwe ukuvavanya ukuthi imisa kanjani ukugula kwenhliziyo, isifo sofuba, i-dementia kanye nokufa ndawonye kubantu abadala abakhulu, futhi likhuthaze abaqondisi ukuba baphathe ukukhuluphala njengento enjalo odokotela bangayikhomba (U-Barzilai nokunye, 2016). NgoSepthemba 2026 asikwazi ukuthola imiphumela eshicilelwe. Ngoba isinqumo sisondelene: ucwaningo lwe-Danish olubandakanya ama-twins lwathola ukuthi akukho inzuzo yokuphila efinyeleleka kubantu abasebenzisa i-metformin (Keys et al., 2022); i-metformin kuphela ayizange ithuthukise kakhulu impilo yegundane kwi-Interventions Testing Program (Strong et al., 2016); futhi ezinyangeni ezimbili zokuhlolwa kweziguli ezikhulu zibone ukuthi kunzima ukuqeqeshwa kokuzivocavoca (Konopka et al., 2019; Walton et al., 2019).

Imithi ye-GLP-1

Izinga lemibiko: lithembisa ukucwaswa kwabantu

Izidakamizwa ezifana ne-semaglutide zifana no-GLP-1, i-hormone ye-intestine, futhi zathuthukiswa ukwelashwa kwesifo sikashukela nokukhuluphala. Ku-SELECT trial of 17,604 abantu abanesisindo esiningi kanye nesifo senhliziyo, i-semaglutide yanciphisa izimo zenhliziyo, izidumbu nezifo zenhliziyo ngo-20% (Lincoff et al., 2023). Ucwaningo lwabakhulu be-US abanesifo sikashukela luxhumene namaphilisi we-GLP-1 nokunciphisa umngcipheko wezimo eziningi, kufaka phakathi i-dementia, ukubhema nokutheleleka, kanye nomngcipheko ophezulu wokunye, njengokungasebenzi kahle kwe-digestive ne-pancreasitis (Xie, Choi and Al-Aly, 2025), kodwa ucwaningo olunjalo lwezifundo zokuhlola alukwazi ukuveza isizathu. Nakuba kulezi zifundo ezimbili ezinkulu eziqaleni zesifo se-Alzheimer, i-semaglutide ethathwa ngomlomo ayizange ikhawulele ukuncipha (Cummings et al., 2026). Lezi ziyimithi enamandla yokwelashwa kwezifo ezithile; uma zihamba kancane ukukhuluphala, asikho isiqiniseko sokuthi zingasebenza kanjani.

Ukunciphisa i-calorie

Izinga lemibiko: lithembisa ukucwaswa kwabantu

Ukudla okuncane ngaphandle kokulahlekelwa ukudla kwenza impilo ibe banzi emidlalweni eminingi, futhi kwakuyisinqumo sokuqala “sokulwa nokukhuluphala” esitholakale. Ku-monkeys, izifundo ezimbili ezinkulu zesikhathi eside ekuqaleni zabonakala zingavumelana, kodwa ucwaningo oluhlangene lwa concluded ukuthi ukuvimbela i-calorie kwenza ukunakekelwa kwempilo nokuqhubeka kokuphila lapho imininingwane ye-diet neminyaka ithathwa engqondweni (Mattison et al., 2017). Ku-CALERIE 2 trial, 218 onesifo sikashukela, abangama-obesive abadala bacela ukuba baphuze amaphesenti angama-25 aphansi iminyaka emibini futhi baphatha amaphesenti angama-12. Ukushisa kwegazi, i-cholesterol kanye ne-insulin sensitivity yabo kwathuthukiswa (Kraus et al., 2019), futhi ukuhlolwa kokuhamba kobudala bemvelo, iDunedinPACE, kwancipha ngo-2 kuya ku-3%, nakuba ezinye izikhashana ezimbili azishintshi (Waziry et al., 2023). Ukunciphisa inani le-calorie kungalimaza amathambo namathambo, futhi akuphephile kubantu abanezinkinga zokudla noma ababhekene nengozi yokuzibulala, noma abantu abadala abancane.

Ushintsho lwegazi neplasma

Izinga lemibiko: eliqaleni noma elisha

Uma ukujikeleza kwegundane elidala nelingumncane kuxhunywe, ezinye zezitho zegundane elisha, ezinjengemisipha ne-liver, zilungisa ngokwazo kahle (Conboy et al., 2005). I-protini eyodwa yegazi, i-GDF11, yaphawulwa njengengxenye yokuvuselela, kodwa umsebenzi olandelayo awukwazi ukubuyisela imiphumela (Egerman et al., 2015). Abanye abacwaningi manje bacabanga ukuthi ukulahleka kwezinkomba ezibi emlonyeni omusha kubaluleke kakhulu kunalokho ukufaka amancane: ezinhlanzi ezindala, ukushintsha kuphela inhlamvu ye-plasma nge-salt ne-albumin solution kunciphisa isisindo, i-liver kanye nohlelo lwengqondo (Mehdipour et al., 2020). I-Placebo ilawulwa ngokuzivocavoca okuncane, ushintsho lwe-plasma yokwelashwa (ukuguqula i-plasma nge-albumin) washintsha amahora ambalwa e-epigenetic ukuya esikhathini esincane (Fuentealba et al., 2025), futhi empilweni yokuhlolwa kwesifo se-Alzheimer’s kwancipha ukwehla kwezinsizakusebenza zosuku zonke kubantu abanesifo esiphakathi (Boada et al., 2020). Ngo-2019 i-US Food and Drug Administration yathi iziguli ukuthi ukukhishwa kweplasma kusuka kubahlinzeki abancane “akukho inzuzo eqinisekisiwe yeklinikhi” futhi kunezinzuzo ezingokoqobo (I-FDA, ngo-2019).

Amahora e-epigenetic: ukukala ubudala bemvelo

Ithuluzi lokulinganisa, hhayi ukwelashwa

Ukuhlola ukuthi ngabe yini ehamba kancane ukukhuluphala, abacwaningi badinga indlela yokulinganisa ngaphandle kokulinde iminyaka eminingana. Izikhali ze-epigenetic zifunda amaphawu wekhemikhali (i-methylation) emazweni amakhulu ku-DNA futhi zilinganisela ubudala kusuka kwimodeli. Okuqala, nguSteve Horvath, wasebenza emithonjeni eminingi yesikhumba (Horvath, 2013; Hannum et al., 2013). Ihora elilandelayo laqeqeshwa ukubikezela impilo ngaphezu kobudala bekhalenda: PhenoAge (Levine et al., 2018), GrimAge, enamandla okubikezela isikhathi sokufa (Lu et al., 2019), kanye ne DunedinPACE, elinganisela ukuthi umuntu ukhula kanjani ngokushesha manje, njenge-speedometer (Belsky et al., 2022). Abantu abazobe behamba phambili eminyakeni yabo bafa ngokushesha (Chen et al., 2016).

Okunye okungeke bakwazi ukusitshela: ukuthi ngabe ukuguqula ihora emuva kwenza umuntu abe nempilo engcono. Ukwelashwa kungashintsha ama-mark ngaphandle kokushintsha i-biology engezansi. Amahora angaba nezwi: isampula elilodwa legazi elilinganiselwe kabili linikeze ukufundwa kuze kube yiminyaka emihlanu, nakuba izibuyekezo ezithuthukisiwe zinciphisa lokhu (Higgins-Chen et al., 2022). Ukuhlolwa kwe-”ubudala bemvelo” kuhlukile futhi akudingeki ukuthi kuqondise izixazululo zezokwelapha.

Okusho ukuthi,

Izinga lemibiko: liqinisekisiwe kubantu

Uma isayensi engezansi ikhula, isivivinyo esinamandla kakhulu seminyaka engcono kakhulu yokuphila sivela emikhubani nemithi ehlolwe kubantu abaningi. Akunalutho lwazo olubuyisela emuva ukukhuluphala, kodwa ngokuzimela zimisa izifo zeminyaka ngonyaka, futhi uninzi lwazo lubiza kancane noma akukho.

Umsebenzi wenyama. Inhlangano Yezempilo Yezwe icebisa imizuzwana engu-150 kuya ku-300 yokuzivocavoca okuncane, noma imizuzwana engu-75 kuya ku-150 yokuzivocavoca okunamandla, ngaso sonke isiviki, nokuziqinisa kwamathambo ngezinsuku ezimbili noma ngaphezulu futhi, kubantu abadala abakhulu, ukuqeqeshwa kokulingana ukuze kuvimbele ukugwama. Umsebenzi ojwayelekile uxhunywe nokunciphisa umngcipheko wesifo senhliziyo, i-stroke, uhlobo lwe-2 lwesifo sikashukela, izifo eziningi zesifuba, ukukhathazeka nokukhubazeka (WHO, 2020). Ukuqeqeshwa kwesisindo sithuthukisa amathambo kuwo wonke abesifazane.

A smiling older woman in a red jacket, cap and sunglasses power walking along a sunlit path.
Ukuzulazula okukhawulelwe kubhekwa njengemisebenzi ephansi. I-WHO icebisa ukuthi usebenzise imizuzwana engu-150 ngeviki, noma ngaphantsi uma kunzima kakhulu. Photo: US National Cancer Institute, public domain

Akukho ukushaya. Abantu abayeka ukushaya ngaphambi kobudala obungu-40 bavimbela ngaphezulu kuka-90% yengozi engaphezulu yokufa ekuqhubekeni (Jha et al., 2013). Ukuyeka nganoma yisiphi isikhathi kusiza.

Isici sokushisa kwegazi kanye ne-cholesterol. Kulesi sifundo se-SPRINT, ukulawulwa okuqinile kokushisa kwegazi kunciphise izimo zenhliziyo nezifo, futhi kunciphise ukulimala okuncane kokucabanga (SPRINT MIND, 2019). Ubuhlungu benhliziyo obuphezulu kungekho zibonakaliso zobukhona, ngakho-ke ukulinganisa kuyindlela ekahle yokwazi.

Isifuba esiphezulu somntu esinamacala akwazi ukucindezelwa ngokuzenzakalela ku-monitor yesimo segazi esibekwe endaweni yokudlela.
Ukuqapha ukushisa kwegazi ekhaya nge-cuff ezenzakalelayo. Ukucindezeleka kwegazi okuphezulu kuvame ukubangela ukuthi akukho zimpawu, ngakho-ke ukuhlolwa kuyindlela eyodwa yokwazi. Photo: Beendy234, CC0

I-Diet. Kulesi sifundo se-PREDIMED, ukudla kweMedithera okuthosiwe nge-olive oil noma ama-nuts kunciphise izimo ezinkulu ze-cardiovascular ngamaphesenti angama-30 uma kuqhathaniswa ne-fat-reduced diet (Estruch et al., 2018). I-WHO ichaza ukuthi akukho izinga lotshwala oluphephile empilweni; okuncane kungcono.

Ukuhlala uphumule. Abakhulu bakhuthazwa ukuba bahlale bephumula cishe amahora ayisithupha ngesonto (Watson et al., 2015); ukuphumula okuncane noma okungakhululeki isikhathi eside kuhlobene nokugula kwenhliziyo nesifo sokudla, futhi ukuphefumula ngesikhathi sokuphumula kuyinto ejwayelekile futhi ingaxazululwa.

Ukuxhumana kwezenhlalo. Ku-meta-analysis enkulu, abantu abanezingxoxo zomphakathi ezinamandla babe nezinga elingaphezu kuka-50% lokuqhubeka nokuphila ngesikhathi socwaningo (Holt-Lunstad et al., 2010).

Ukuzwa, ukubukeka nokugonywa. Ukulahlekelwa ukukhuluma kuyisihluthulelo esincane esishintshayo sokugula kwengqondo esichazwe yi-Lancet Commission, exhumana nephesenti le-45 lezimo zesifo sikashukela nezizathu ezingu-14 ezishintshayo (Livingston et al., 2024). Kulesi sinqumo sokuthola, ukuphendula kokulalela kusheshise ukwehla kokuqonda ngo-48% eminyakeni emithathu phakathi kwabakhulu abaneminyaka engaphezu kwengu-Lin et al., 2023). Ucwaningo olujwayelekile e-Wales lwathola ukuthi ukwelashwa kwe-shingles kwalandela ukuxilongwa okuncane kuka-20% kwezifo zengqondo eminyakeni eyisikhombisa (Eyting et al., 2025).

Uhlelo lwabantu abakhulu besebenzisana ukuqeqesha i-tai chi engxenyeni yendlela yomfula ngaphansi kwe-cherry blossom.
I-Tai chi ngaphansi kwe-cherry blossom eOkawa riverside e-Osaka, eJapan. Ukuhamba ndawonye kwenza kube khona umsebenzi kanye nenkampani ngesikhathi esifanayo. Photo: m-louis, CC BY-SA 2.0

Uma izindawo zonke zishintsha. Izinzuzo ezinkulu zavela lapho izinhlangano zishintsha ndawonye. In North Karelia, Finland, a region-wide programme from 1972 cut smoking, cholesterol and blood pressure, and deaths from coronary heart disease among people aged 35 to 64 fell by 82 percent in men and 84 percent in women by 2012 (Jousilahti et al., 2016; Puska et al., 2016). Ngemuva kokuthi iScotland ivumele ukushaya utshwala ezindlini zomphakathi ezivulekile ngo-2006, iziguli ezitholakele ezindaweni zokuhlinzwa ngenxa yezifo zenhliziyo kanye ne-angina engazinzi zancipha ngamaphesenti angama-17 ngonyaka (Pell et al., 2008). I-Finland FINGER trial, izinhlelo zeminyaka emibini zokuzivocavoca umzimba, ukuqeqeshwa kwengqondo kanye nokuhlolwa kwezinhlayiyana kuthuthukise ukuqonda nomlando kubantu ababhekene nengozi yokukhubazeka (Ngandu et al., 2015), futhi eTaketoyo, eJapan, abantu abadala abathatha inxaxheba ezindlini zomphakathi babe ngamaphesenti afanayo okukhula kwezinkinga zengqondo eminyakeni emihlanu (Hikichi et al., 2015).

Ukwelapha okunamandla kakhulu okuphila isikhathi eside okuhlolwe ngaphambili akudingeki ukuthi kube khona: ukugibela, ukuhlala uphumule, ukungaphuzi kanye nokuqhubeka nokuxhumana. Isinkolo esitsha sifuna ukungeza kuzo, hhayi ukuzishintsha.

Ukuphila okunempilo isikhathi eside kungashintsha kanjani inani labantu

Izwe libhekene noshintsho olukhulu empilweni yabantu, olukuningi kakhulu kunalokho okudlule. Ngokusho kwe-United Nations, isilinganiso sokukhula komhlaba wonke manje siyizinkanyezi ezingu-2.25 zokuphila ngayinye yomntwana, isuka ku-3.31 ngo-1990; ngaphezulu kwesigamu sezwe lonke kanye nezifundazwe zinomthelela ophansi kakhulu wokushintshana kwamaphesenti angama-2.1, futhi cishe umuntu ngamunye emibili angaphansi kuka-1.4. Inani labantu emhlabeni, elingaphezu kuka-8.2 billion ngo-2024, lilindeleke ukuthi lifike kuma-10.3 billion phakathi kwekhulu le-2080s futhi likhuphuke kancane libe ngama-10.2 billion ngo-2100. Ezweni le-63 kanye nezifunda, ezibamba iphesenti le-28 lomhlaba wonke, inani labantu lifinyelele esiphethweni. Ngokuphela kwekhulu le-2070, abantu abaneminyaka engu-65 nangaphezulu balindeleke ukuthi badlulele izingane ezingaphansi kweminyaka eyi-18 (UN World Population Prospects 2024). Izizathu zokuwa kwesisindo, nokuthi kungani i Local Solar System Foundation ixhasa ukufundisa kanye nokukhethwa okungokoqobo kwanoma iyiphi intsha, zibekwe kukhasi lethu elibhalwe ngokuthi umphakathi, ukubhema nokusetshenziswa kwezinsiza.

An older population is usually described as a burden: fewer workers supporting more retirees. Ukuhlolwa okujwayelekile, i-old-age dependency ratio, ibala abantu abaneminyaka engu-65 nangaphezulu kwabangu-100 abantu abaneminyaka engu-20 kuya ku-64. Ibalo le-UN libonisa ukuthi ngo-2024 izwe lizoba nezigidi ezingama-18, kanti ngo-2050 lizobe liyizinkulungwane eziyi-29 futhi ngo-2100 lizoba yizigidi ezingama-44; eJapane liyizigidi ezingama-55 (UN World Population Prospects 2024).

Ubudala abuyona inani eliqinile

Lo mphumela ukholelwa ukuthi umuntu oneminyaka engu-65 ngonyaka ka-2100 uzobe encane kakhulu kunalowo oneminyaka engu-65 ngonyaka ka-1950. Abacwaningi bezenhlalakahle uWarren Sanderson noSergei Scherbov bakholelwa ukuthi lokhu kuholela ekukhohliseni. Baphakamise ukulinganisela ubudala ngezinyanga abantu abashiyele ukuba baphile, hhayi izinyanga ababeziphila kuzo, futhi babonisa ukuthi inani labantu linga “khula lincane” ngalolu hlobo lokulinganisela nakuba iminyaka yabo ephakathi ikhuphuka (Sanderson noScherbov, 2005; Sanderson noScherbov, 2010). Uhlobo olulodwa lubeka umkhawulo weminyaka edlule lapho ukuhlala okulindelekile kungaphansi kweminyaka engu-15: kwabesifazane baseFrance, kwakuyi-58 ngo-1900 futhi kunama-75 ngo-2012 (Sanderson noScherbov, 2015).

Igama elibalulekile yi healthy. Ngomhlaba wonke, ukulindeleka kokuphila kwehla kusuka eminyakeni engu-66.8 kuya ku-73.1 phakathi kuka-2000 no-2019, ngenkathi ibanga eliphakathi kokulindeleka kokuphila nokulindeleka kokuphila okunempilo liwukhula kusuka eminyakeni engu-8.5 kuye ku-9.6 (WHO Global Health Observatory; Garmany neTerzic, 2024). Unyaka ongeziwe odlulele ekunakekelweni okungalungile kungeza ubunzima emiphakathini kanye nezinhlelo zokunakekelwa kwempilo. Unyaka ongeziwe wempilo engcono uhlukile: abantu bangaqhubeka besebenza uma befisa, bakhathalele abanye, basebenze ngokuzinikela, bafunde futhi basize. Lokhu kusho ukuthi isayensi kule khasi ibalulekile kubantu, hhayi kuphela kubantu.

I-chart engezansi iyisibonelo, hhayi ukubikezela. Isebenzisa inani lezigidi ezilindelekile ze-UN futhi ibuza umbuzo owodwa: uma abantu bethola iminyaka ephephile neminyaka lapho bavame ukuyeka umsebenzi futhi bedinga usizo oluningi likhuphuka nabo, ngabe kuzoba kanjani ukuthi inguquko yesilinganiso? Uma lo mgca usuka ku 65 kuya ku 70, izwe le 2100 lizobe linezivakashi ezingaphezu kuka-31 ngazo zonke izivakashi ezineminyaka engu-100 esebenza khona endaweni ye 44; ku 75, mayelana no 21, eduze kwezinga lanamuhla. Izinqumo zikhulu: ukuthi iminyaka engaphezulu iphephile, ukuthi umsebenzi kanye nezimali zokukhokha izibopho zomsebenzi ziyashintsha, futhi ukuthi izinzuzo zifinyelela kuwo wonke umuntu, hhayi kuphela labo abacebile.

Ukunakekelwa kwezingane

Abazali bathola izingane ezincane kakhulu ngaphezu kwanoma yikuphi. Ezweni lonke le-OECD, ubudala obuphakathi kwamamama ngesikhathi sokuqala ukuzalwa kwakhula kusuka ku-26.4 ngo-2000 kuya ku-29.6 ngo-2024 (i-OECD Family Database). The ovaries show marked ageing earlier than most other tissues in the body (Garrison, 2026), and declining fertility in the late thirties and forties limits how many children people who start later can have. Ucwaningo lokukhula kobudala ngoku ingxenye ye-geroscience: isibonelo, ukuhlolwa kwe-VIBRANT eColumbia University kuhlolwe ukuthi ngabe i-rapamycin enedosi eliphansi ingasheshisa ukulahleka kwezinkukhu ezincane kubantu besifazane abaneminyaka engu-35 kuya ku-45 (ClinicalTrials.gov NCT05836025); imiphumela yayo ayikho okwamanje. Uma ukukhuluphala kokuzala kunganciphiswa ngokuphephile, abantu abafuna izingane bangaba nezingane ngemuva kwalokho, ngaphandle kokuqhuma kwefasitela lokuvala.

Kungani abaningi abacwaningi bezenhlalakahle balindele ukuncipha

Kubalulekile ukuba nobuhlakani mayelana nemibono ephikisanayo. Abacwaningi be-Global Burden of Disease balindele ukuthi 155 kwezizwe ezingu-204 nezifundazwe zibe nezinga lokuzala elingaphansi kokushintshana ngo-2050 kanye no-198 ngo-2100; ezizweni ezingu-47 lapho izinga lokuzala liphinde lakhula khona, yilezi ezintathu kuphela ezibuye zabuyela ngaphansi kokuguqulwa (GBD 2021 Fertility and Forecasting Collaborators, 2024). I-UN icabanga ukuthi amazwe anezinga eliphansi kakhulu lokuzala alabo abahlali babo bafinyelele ezingeni eliphezulu, akulindelekile ukuthi babuye baphinde bashintshwe eminyakeni engu-30 (UN World Population Prospects 2024). Abaningi i-low-fertility trap, lapho izizukulwane ezincane, ubukhulu bemindeni engcono kakhulu kanye nobunzima bomhlaba wonkeLutz, Skirbekk noTesta, 2006), kanye economicists Dean Spears noMichael Geruso bathi ngaphandle koshintsho esigabeni, inani labantu emhlabeni kungancipha isikhathi eside ngemuva kwayo iphoyinti (Spears noGeruso, 2025). Ukuphila okude kuphela akuxazululi lokhu: kukhawulela ukuncipha, kodwa ngesikhathi eside inani lenzalo ezincane kakhulu lihlala lincipha.

Isibonelo: ukuncipha kuyinkinga yesikhathi eside

I- Local Solar System Imibono ye-Foundation ukuthi ukuncipha kwezigidi iphutha elingakapheli, ukuguquka ukuze kushintshwe kunenkinga ehlala njalo. Sibonisa lokhu njengengxoxo, ngezinto zethu kanye nezimpawu ezikhombisa ukuthi kuyiqiniso noma ayilungile.

Isiqiniseko.

  1. Ukuphila okunempilo kufakazela ukuthi izibeletho ezincane zidingeka ukuze kube khona inani elihlala liqinile. Kubantu abakhula noma bekhuphuka, ubukhulu babo bulingana nenani lezizalwa ngonyaka olu multiplied ngesikhathi sokuphila esilindelekile ngesikhathi sokuzalwa, i-identity eyinhloko yedemographics (Preston, Heuveline and Guillot, 2001). Uma ukulindeleka kokuphila kukhule kusuka eminyakeni eyi-73 kuya kweyi-90, inani elifanayo lenzalo lingagcinwa ngomnyaka ngamunye.
  2. Impilo, hhayi ubudala, ikhetha ukuthi ngubani odinga ukuxhaswa. Uma i-geroscience imisa izifo zeminyaka ngisho ngeminyaka embalwa, inkomba yokungathembeki okusebenzayo ingahlala eduze kwezinsuku ezizayo nakuba inani labantu likhula likhulu, njengoba kuboniswe kwi-chart ngasentla.
  3. Ifasitela elide lokuzala lingavumela abantu ukuthi babe nezingane abafunayo. Uma ukukhuluphala kokuzalwa kunganciphiswa ngokuphephile, ukunakekela izingane kuqala ngeke kubhekise ekubeni nezingane ezincane.
  4. Izinjabulo ziphinde zabuya phakathi kwezizwe ezithuthukisiwe kakhulu, ezinye izifundo zathola ukuthi ukuqhubeka kokukhula kuhlobene nokunyuka kwezinjabulo (Myrskylä, Kohler noBillari, 2009), ikakhulukazi lapho umsebenzi nempilo yomndeni ilula ukuxhuma (Luci-Greulich noThévenon, 2014), kepha lesi siphetho siphikisana (Harttgen noVollmer, 2014).
  5. Ukwehla okuncane kunikeza isikhathi sokushintsha. I-UN ilindele ukunyuka okuphansi nokuncipha okuncane kulekhulu, hhayi ukuwa, okusho ukuthi kuzothatha iminyaka eminingi ucwaningo, umsebenzi kanye nenqubomgomo yomndeni ukuze kushintshwe.

Iyini eyenza ukuhlolwa. I-hypothesis izothola insizakalo uma: ukulindeleka kokuphila okunempilo kunyuka ngokushesha kunesikhathi sokuphila, kuvula ibanga; isivivinyo sibonisa ukuthi ukungena ngaphakathi kuvimbela izifo eziningi zeminyaka ngasikhathi sinye, njengoba i-TAME yakhiwa ukwenza; ukuzalwa eminyakeni edlulele ukukhula kakhulu ukuze ubukhulu bemindeni obuqediwe bugweme ukuwa; futhi ukubikezela ubungozi bobudala obukhulu obulinganiselwe ngokunakekelwa kwempilo, hhayi ngobudala obuqinile, buhlala buqinile. Kuzobuthakathaka uma ibanga leminyaka ephephile liqhubeka nokukhula, uma izifundo zokuqala zabantu ze-rapamycin, senolytics kanye nokuhlela kabusha zihlulekile, futhi uma ukukhulelwa kuqhubeka kukhuphuka ngisho nalapho abazali bephila impilo ende, ephephile, usizo oluhle nokukhetha okungokoqobo. Sizolandela isivivinyo futhi sihlaziye le khasi uma kufika.

Izwe elinabantu abancane, abaphila isikhathi eside lingaba neplanethi ekhanyayo, ngakho-ke lesi simbuzo sihlobene nomsebenzi we Local Solar System Foundation ku ukulingana phakathi kwabantu namathuluzi.

Khumbula: izithako, amaklinikhi kanye nokuzama-ukwenza

Izinhlangano ezisebenza kulolu msebenzi

Lezi zinhlangano ezingathola inzuzo zishicilela lokho ezikwenzayo futhi zibike iziphetho ezilinganiselwayo. Uma ufuna ukuxhasa ukukhula okunempilo, bheka umsebenzi wabo bese ucabanga ngokunikeza ngokuqondile, ngewebhusayithi yabo. I Local Solar System Foundation ayisebenzisi noma iyiphi yazo futhi ayitholanga lutho kuzo. Phambi kokuba ukhokhe, funda izibalo zeminyaka kanye nezimali zohlelo ngalunye.

  • HelpAge International (i-United Kingdom, inhlangano yobuciko ebhalisiwe 288180). Isebenza namaqembu ahlanganyela ezindaweni eziningi ukuze abantu abadala bakwazi ukungena ekuhlolweni kwempilo, ekuhlolweni komphakathi kanye nokuvikelwa kwezinkokhelo, futhi ikhuluma ngelungelo labo.
  • Age UK (i-United Kingdom, inhlangano yobuciko ebhalisiwe 1128267). Inikeza usizo olusebenzayo kubantu abadala ababhekana nobuhlwempu, ukuhlukaniswa nokugxekwa, kanye nocwaningo nezinhlelo zokuthuthukisa imithetho.
  • Inhlangano Yenhliziyo yaseBrithani (i-United Kingdom, inhlangano yobuciko ebhalisiwe 225971). Uchwepheshe ophezulu wezokwelapha e-UK.
  • American Heart Association (i-United States, inhlangano engathola inzuzo ngaphandle kwezimali). Ixhasa ucwaningo lwesifo senhliziyo nesifo somoya futhi iqhuba amaphrojekthi amphakathi okulwa nokutheleleka.
  • Alzheimer’s Society (i-United Kingdom, inhlangano yobuciko ebhalisiwe 296645) kanye ne Alzheimer’s Association (i-United States, engatholakali ngezimali). Ucwaningo oluhlobene nokwelashwa nokuzivikela kulesi sifo luyaqhubeka.

Ungasiza kanjani

  • Qala ngento eqinisekisiwe. Yihamba kaningi namhlanje, ngeza amandla nokuzivocavoca ukulinganisa, futhi ubuze umhlinzeki wezokunakekelwa kwempilo ukuthi abheke isisindo sakho segazi.
  • Ukuhlola ukulalela kwakho nokubheka kwakho, futhi ukhuthaze abazali nabangani bakho ukuba benze njalo.
  • Qhathanisa. Nxusa umuntu ongakhuluma naye isikhathi eside; memela umngane ohlala ehlukile ukuba akhulume nawe.
  • Funa izifundo, hhayi izikhangiso. Izibalo zivela ezifundweni ezibhalisiwe, ezishicilelwe emithonjeni ebuyekezwa ngabanye.
  • Be skeptical of miracle claims, and share this page when you see one.
  • Sisiza ukugcina le khasi lilungile. Abacwaningi, abadokotela kanye nabaguquleli bangasebenza ngokuzinikela ku ibhodi lokuhlinzekwa.

Izinsizakusebenza